Technische vragen PVDA GL Bijlage 1 Concessieverlening NoordWest Noord-Holland (NWNH)
Tekst van het document
Concept Nota van Uitgangspunten Concessieverlening NoordWest Noord-Holland (NWNH)
CONCEPT
Concept Nota van Uitgangspunten
2
Provincie Noord-Holland
VOORWOORD Deze concept Nota van Uitgangspunten is de eerste stap in een voor de provincie belangrijk traject, het verlenen van een nieuwe concessie die in 2028 in zal gaan. De ‘Visie Publieke Mobiliteit’ biedt de lezer een duidelijk beeld van de ambitie van de provincie op het gebied van openbaar vervoer in verschillende verschijningsvormen: de ketenreis van deur tot deur en deelmobiliteit als samenhangende onderdelen van publieke mobiliteit. Een middel om delen van de ambitie te realiseren is het verlenen van een nieuwe concessie voor het openbaar vervoer. Deze Nota van Uitgangspunten biedt de lezer een beeld van de uitgangpunten die we bij de concessieverlening voor het openbaar busvervoer hanteren. Meer dan ooit moeten we in kunnen spelen op veranderingen. De contracten moeten zodanig flexibel zijn dat mee veranderen mogelijk is. Niet alleen bij de concessieverlening maar ook gedurende de concessieperiode. Goed openbaar vervoer voor onze reizigers, een dragend en robuust busnetwerk, is een grote opgave waar de provincie graag aan werkt. Gelukkig kunnen we hierin samenwerken met de wegbeheerders, andere overheden en in de nabije toekomst de nieuwe concessiehouder!
Jeroen Olthof
Gedeputeerde Mobiliteit
3
Concept Nota van Uitgangspunten
1
Provincie Noord-Holland
Inleiding
4
1.1 Rol en positie Nota van Uitgangspunten 4 1.2 Concessieverlening via een openbare aanbesteding4 1.3 Juridische grondslag voor de concessie 5
2 Trends en ontwikkelingen
7
2.1 Koppeling met Perspectief Mobiliteit 7 2.2 Koppeling met de visie Publieke Mobiliteit 7 2.3 Financiële ontwikkelingen 8 2.4 Infrastructurele ontwikkelingen en ambities uit het Regionaal TBOV 2040 Noord-Holland/ Flevoland9 2.5 Hoofdthema’s en uitdagingen voor het ov in Noord-Holland10
3 Wat willen we bereiken met deze aanbesteding
11
3.1 Doelen van openbaar vervoer en middelen om dat te bereiken 3.2 Doelen voor de aanbesteding 3.3 Marktspanning
11 12 12
4 Uitgangspunten
13
4.1 Beste kwaliteit voor reiziger binnen financiële kaders13 4.2 Beheersbare concessie voor beide partijen 16 4.3 Invulling geven aan – en meebewegen met – maatschappelijke ontwikkelingen 18
4
Concept Nota van Uitgangspunten
Provincie Noord-Holland
1 INLEIDING 1.1 Rol en positie Nota van Uitgangspunten
provincie maakt in het kader van de aanbesteding.
De concept Nota van Uitgangspunten (hierna
van de aanbesteding, hoe te komen tot een optimale
NvU) is gebaseerd op de – nog vast te stellen – Visie
inrichting van de concessie (concessieduur,
Publieke Mobiliteit. In die visie staat hoe het
rolverdeling concessieverlener-concessiehouder,
openbaar vervoer er in de toekomst uit moet zien.
etc.), de te volgen aanbestedingsprocedure, en de
Het gaat bij publieke mobiliteit niet om meer,
hoogte en wijze van subsidiering. Dit alles met als
maar vooral om beter en ander (openbaar) vervoer.
doel een aantrekkelijk openbaar vervoer product te
Denk aan treinen, bussen, maar ook deelfietsen
realiseren voor de reizigers. De NvU wordt vast
en deelauto’s. Passend bij de wensen van de
gesteld door Provinciale Staten (PS).
Hierin komen zaken aan bod zoals de doelstelling
reiziger. In de NvU zijn de hoofdlijnen voor de nieuwe concessie voor het regionaal busvervoer
Op basis van de NvU wordt vervolgens het
vastgelegd. Voor de andere vervoersvormen moet
Programma van Eisen (PvE) uitgewerkt,
nog uitgewerkt worden hoe de Provincie Noord-
dat de basis vormt voor het bestek, de
Holland daar invulling aan gaat geven.
daadwerkelijke uitvraag aan marktpartijen. Het PvE beschrijft de minimumeisen die aan de
Op 15 juli 2028 eindigen de concessies Haarlem-
nieuwe vervoerder worden gesteld. Dit zijn eisen
IJmond en Noord-Holland Noord. Op grond van de
op het gebied van uitvoering, materieel en
Wet personenvervoer 2000 (Wp2000) is het College
duurzaamheid, marketing, tarieven, omgaan met
van Gedeputeerde Staten van Noord-Holland (GS)
de reizigers, veiligheid, monitoring etc. Dit proces
concessieverlener voor het vervoer in beide gebieden/
start met het opstellen van een ontwerp PvE. Dit
concessies. Door middel van een aanbesteding
ontwerp wordt ter advies aan PS en de stakeholders
gunnen GS de concessie aan een nieuwe vervoerder.
(zoals ROCOV, gemeenten en omliggende vervoers autoriteiten) voorgelegd. Na verwerking van de
Een concessieverlening is een moment om het ov-
reacties wordt het definitieve PvE door GS vast
aanbod onder de loep te nemen -en waar nodig te
gesteld, waarna het onderdeel wordt van het bestek.
herzien- om aan te sluiten bij de vraag van de
Dit PvE heeft zowel een functie bij de inschrijving
reiziger, bij het beleid van de provincie en bij nieuwe
als tijdens de concessieperiode. Voor het PvE zal
ruimtelijke, vervoerkundige en technologische
een participatietraject worden opgesteld.
ontwikkelingen. Daarbij spelen ook externe ontwikkelingen als het herstel na corona, hoge
Vervolgens wordt de aanbesteding de
inflatie en chauffeurstekorten een belangrijke rol.
markt op gezet middels een bestek. Het bestek is met al haar bijlagen een
In deze concept Nota van Uitgangspunten
technische en juridische uitwerking van het PvE.
(hierna NvU) zijn de hoofdlijnen voor de nieuwe
In het bestek wordt ook ingegaan op welke wijze
concessie vastgelegd. De huidige concessiegebieden
de inschrijvingen van deelnemende vervoerders
worden samengevoegd tot één concessiegebied:
worden beoordeeld, en worden de afspraken en
“NoordWest Noord-Holland (NWNH)”. Dit betekent
subsidies voor de concessieperiode vastgelegd. Via
dat er één vervoerder komt die het openbaar vervoer
een verplichte Europese aanbesteding worden
mag verzorgen dat nu nog gereden wordt in de
vervoerders uitgenodigd om een bod in te dienen
bestaande concessies Haarlem-IJmond en Noord-
op de concessie(s). Uiteindelijk bepalen GS welke
Holland Noord. De argumentatie voor deze keuze
inschrijver de concessie gegund krijgt, op basis
is te vinden in hoofdstuk 4 bij de hoofdkeuzes.
van een van tevoren vastgesteld gunningsmodel.
1.2 Concessieverlening via een openbare aanbesteding
Tot slot volgt de implementatie en ingang van de nieuwe concessie. Tijdens de
Deze NvU is de eerste officiële stap in het
implementatietermijn wordt toegewerkt
aanbestedingsproces. In de NvU worden
naar de start van de concessie. Deze periode duurt
de strategische keuzes beschreven die de
tenminste 18 maanden.
Concept Nota van Uitgangspunten
5
Provincie Noord-Holland
In onderstaande tabel zijn de verschillende stappen uitgezet in de tijd.
Periode van
tot en met
Opstellen Visie Publieke Mobiliteit Opstellen NvU
Oktober 2023 September 2023
Juni 2024 December 2024
Besluit samenvoegen HIJ & NHN
Februari 2024
April 2024
Vrijgave voor advies concept Visie Publieke Mobiliteit door GS
December 2023
Adviesperiode concept Visie Publieke Mobiliteit
December 2023
Vrijgave voor advies concept NvU
1 juni 2024
Adviesperiode concept NvU
1 juni 2024
Fase 1: Beleid
Eind april 2024
19 juli 2024
Definitieve Visie Publieke Mobiliteit, vaststelling PS
Juni 2024
Definitieve NvU, vaststelling PS
December 2024/Q1 2025
Fase 1a: Ontwikkelen strategische assets
n.t.b.
n.t.b.
December 2024
Maart 2025
Fase 2: Voorbereiden aanbesteding Ontwerp Programma van Eisen Ontwerp PvE vaststelling GS
Maart 2025
Ontwerp PvE bespreken met PS
Maart/april 2025
Adviesperiode ontwerp PvE
Maart 2025
Bestek, inclusief definitief PvE vastgesteld door GS
juli 2025 Maart 2026
Fase 3: Aanbesteding en beoordeling Inschrijfperiode
April 2026
Augustus 2026
Beoordeling
Augustus 2026
November 2026
Gunning
December 2026
Bezwaartermijn en afronding
December 2026
Januari 2027
Implementatieperiode
Januari 2027
Juli 2028
Start concessie NWNH
16 juli 2028
Fase 4: Implementatie
1.3 Juridische grondslag voor de concessie
De grondslag voor de concessieverlening is vastgelegd in de
De provincie Noord-Holland is bevoegd om concessies te
Europese Verordening (EG) 1370/2007 (PSO-verordening) 1.
verlenen voor het openbaar vervoer (geen trein) in de
De PSO-verordening vormt het EU-rechtelijke kader voor
gebieden Noord-Holland Noord, Haarlem-IJmond, en
de verlening van openbare dienstcontracten voor
Gooi en Vechtstreek. De Vervoerregio Amsterdam heeft die
openbaar vervoer per spoor en over de weg. In Nederland
bevoegdheid voor het gebied rondom groot Amsterdam
hebben deze openbare dienstcontracten de vorm van
en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat voor
concessies in de zin van de Wp2000. De Wp2000 vormt
de treinverbindingen op het Hoofdrailnet (alle personen-
de wettelijke basis voor het verlenen van een concessie
spoorverbindingen binnen de provincie Noord-Holland
voor het openbaar vervoer, en bevat de belangrijkste
vallen onder het Hoofdrailnet).
regels met betrekking tot de verlening en aanbesteding
Wp 2000, het Besluitpersonenvervoer 2000 (Bp 2000) en de
van ov-concessies. Het Bp2000 bevat tot slot nadere regels ter uitwerking van de Wp2000. 1
Ten aanzien van de aanbesteding van concessies maakt de PSO-verordening onderscheid tussen concessies waarbij het exploitatierisico bij de vervoerder ligt (in aanbestedingsrechtelijke zin: dienstenconcessies) en concessies waarbij het exploitatierisico bij de opdrachtgever ligt (in aanbestedingsrechtelijke zin: overheidsopdrachten). Voor de aanbesteding van concessies behorend tot de eerste categorie (dienstenconcessies) gelden enkel de regels die zijn opgenomen in artikel 5 van de PSO-verordening. Concessies die kwalificeren als overheidsopdracht moeten – op grond van artikel 5 lid 1 PSO-verordening – worden aanbesteed conform Richtlijn 2014/24/EU of 2014/25/EU. Aangezien de provincie Noord-Holland in haar hoedanigheid van concessieverlener geen speciale-sectorbedrijf is, is in dat geval de Richtlijn 2014/24/EU van toepassing. Deze richtlijn is in Nederland via de herziene Aanbestedingswet 2012 (juli 2016) geïmplementeerd.
Concept Nota van Uitgangspunten
6
Aan de concessie worden door GS voorschriften verbonden als bedoeld in artikel 32 Wp2000. Daarbij worden eisen gesteld aan de voorwaarden voor de exploitatiesubsidie. De inhoudelijk eisen aan het vervoer worden opgenomen in het PvE. Inschrijvers worden via het gunningsmodel aangemoedigd om het juiste vervoer met de juiste kwaliteit aan te bieden. Wat de winnende vervoerder aanbiedt moet hij ook realiseren, diens offerte maakt onderdeel uit van de concessie. Dit maakt dat de provincie de gegunde vervoerder kan aanspreken op het nakomen van het toegezegde aanbod. Naast inhoudelijke eisen bevat de concessie ook bepalingen met betrekking tot financiën, waaronder de beschikbare exploitatiebijdrage en eventuele subsidies.
Provincie Noord-Holland
Concept Nota van Uitgangspunten
7
Provincie Noord-Holland
2 TRENDS EN ONTWIKKELINGEN 2.1 Koppeling met Perspectief Mobiliteit Provinciale Staten van Noord-Holland hebben in
piekdrukte door meer buiten de spits te reizen (o.a. werkgeversaanpak, mogelijk prijsbeleid);
2. Verander: inzetten op een verschuiving van
2021 het Perspectief Mobiliteit vastgesteld. Dit
gebruik van vervoerwijzen richting duurzame
Perspectief Mobiliteit geeft, als uitwerking van de
en ruimte-efficiënte vervoerwijzen (lopen, fiets,
Omgevingsvisie, inzicht in de trends en verwachte
ov, water, deelmobiliteit, elektrische (deel)auto)
ontwikkelingen op het gebied van verstedelijking
door in deze modaliteiten te investeren en het
en bereikbaarheid, en een uitwerking van de prin cipes op deze thema’s.
inzetten op mobiliteitsmanagement;
3. Verbeter: beter benutten van beschikbare infrastructuurnetwerken, verduurzaming van
De belangrijkste inzichten uit het Perspectief
voertuigen (zero emissie) en verbeteren van de
Mobiliteit zijn:
verkeersveiligheid.
• De Provincie Noord-Holland heeft een grote ook grote verschillen in gebied. De grootste groei
2.2 Koppeling met de visie Publieke Mobiliteit
in woningen vindt plaats in de Metropoolregio
Juni 2024 wordt de Visie Publieke Mobiliteit
Amsterdam (MRA), rond Alkmaar en rond Hoorn.
vastgesteld door PS van Noord-Holland. Deze visie
De groei van werkgelegenheid vindt voor het
geeft de uitwerking van het beleid zoals ingezet
grootste deel plaats rondom Amsterdam en
met het perspectief Mobiliteit op het gebied van
Schiphol;
publieke mobiliteit, waaronder openbaar vervoer.
opgave qua ruimtelijke ontwikkelingen, maar
• Het Daily Urban System van Amsterdam dijt steeds verder uit. Een deel van Noord-Holland
Deze visie beschrijft de ambitie voor publieke
Noord (Alkmaar/Heerhugowaard en West-
mobiliteit; dat is alle vervoer waarvoor reizigers
Friesland) komt steeds meer in beeld bij woning
niet een eigen vervoermiddel, zoals auto of fiets,
zoekenden vanuit de regio MRA. Dat betekent dat
kunnen of willen gebruiken. De ambitie van de
de grootste mobiliteitsgroei met name binnen
provincie is dat publieke mobiliteit overal in de
de MRA, tussen Alkmaar/Hoorn-MRA en tussen
provincie goed georganiseerd is. Daarbij is de
MRA-rest van de Randstad plaatsvindt;
provincie wettelijk verantwoordelijk voor het
• De voorzieningen in kleine kernen staan onder
regionaal openbaar vervoer per bus in een groot
druk. Het wordt belangrijker om vanuit de kleine
deel van de provincie. Voor de bruikbaarheid van
kernen in de grotere steden te komen. Tegelijker
het openbaar vervoer is het van belang dat de
tijd is het niet meer overal mogelijk om regulier
gehele reis van deur tot deur goed werkt.
openbaar vervoer naar deze kernen aan te bieden, wegens te weinig reizigers en te hoge kosten; • Er ligt een grote klimaat- en leefbaarheids opgave. We willen bijdragen aan de reductie van
De provincie kiest voor een samenhangend systeem voor publieke mobiliteit bestaande uit twee lagen: 1. Een ruggengraat van hoogwaardig openbaar
55% van CO2-uitstoot in 2030 (t.o.v. 1990), en in
vervoer: een aantrekkelijk, snel, frequent
2050 willen we dat Noord-Holland volledig
netwerk van hoogwaardige ov-verbindingen
klimaatneutraal is. Dat vraagt om een andere
van, naar en tussen belangrijke bestemmingen
energiebron van de voertuigen, maar ook om
en ov-knooppunten. Dit systeem bestaat uit
ander mobiliteitsgedrag.
(bestaande) spoorverbindingen en
Om in te spelen op deze ontwikkelingen zet de provincie Noord-Holland in haar mobiliteitsbeleid in op de volgende drie pijlers:
1. Verminder: voorkomen van (de groei van) mobiliteit door minder te reizen door slimme ruimtelijke ordeningen en verminderen
hoogwaardige buslijnen, de R-netlijnen en het Plusnet. Als er sprake is van zeer grote
vervoerstromen dan is dit de Bus Rapid Transit (BRT) ofwel de metrobus. Onderdeel van het
Plusnet en R-net zijn hoogwaardige hubs (met voldoende voorzieningen/beleving).
8
Concept Nota van Uitgangspunten
Provincie Noord-Holland
2. Basisnet en Flex is de tweede laag. Waar en wanneer
(bijvoorbeeld bij nachtvervoer). Deze lokale initiatieven
het Plusnet of R-net niet rijdt, is Basisnet of flexvervoer
bieden vervoer in een klein gebied, van en naar een
beschikbaar. Dit kent verschillende vormen, afhanke
specifieke bestemming en/of een specifieke reisrelatie.
lijk van de vervoersvraag en lokale mogelijkheden om dit in te vullen:
Niet alle onderdelen van de ambitie publieke mobiliteit
Basisnet wordt ingevuld met buslijndiensten en is
kunnen worden gerealiseerd met het verlenen van de
lijngebonden (vaste route met haltes). Het Basisnet is
nieuwe ov-concessie. De concessie concentreert zich rond
bedoeld voor vervoerstromen die te klein zijn voor de
om het ov: R-netlijnen, Plusnet, Basisnet en flexvervoer.
frequentie verbindingen van het Plus- of R-net, maar waar de inzet van een bus effectiever is dan Flexvervoer.
2.3 Financiële ontwikkelingen
Een alternatief is de inzet van buurtbussen. Deze zijn
Het openbaar vervoer in de provincie Noord-Holland is
een passende invulling van Basisnet als de vervoers
niet kostendekkend. De inkomsten uit
tromen in de kleinere buurtbussen passen én als er
reizigersopbrengsten zijn lager dan de totale kosten van
vrijwilligers zijn die deze buurtbuslijnen willen rijden.
de vervoerder. Daarom verleent de provincie jaarlijks een
Voor de zeer kleine stromen is flexvervoer voorzien.
subsidie aan de concessiehouder om de concessie uit te
Voorbeelden van flexvervoer zijn de Texelhopper,
kunnen voeren. Voor de vervoerders bestaat de
FlexOveral, HubTaxi en Stop-en-go. Ook de ov-taxi van
businesscase van de concessie uit drie
NS van en naar stations is hier een voorbeeld van. Ook
inkomstenbronnen:
specifieke lokale initiatieven kunnen maatwerkvervoer
1. Directe reizigersopbrengsten (o.a. reizen op saldo en
bieden. In Noord-Holland zijn diverse initiatieven, vaak
abonnementsverkoop);
uitgevoerd door vrijwilligers. Door deze vindbaar te
2. Bijdrage studenten ov-chipkaart (SOV bijdrage);
maken en een betaalsysteem te organiseren, kunnen
3. Exploitatiebijdrage vanuit concessieverlener (Provincie
deze initiatieven ook maatwerkvervoer bieden
Directe reizigersopbrengsten
Noord-Holland in dit geval).
SOV bijdrage
Exploitatie vanuit consessieverlener
De directe opbrengsten van reizigers zijn alle opbrengsten
De exploitatiebijdrage is het bedrag dat de provincie
van vervoerders vanuit kaart- en abonnementsverkoop
jaarlijks bijdraagt vanuit de provinciale begroting. Deze
van reizigers. De bijdrage voor de Studenten OV-kaart
bijdrage is onderdeel van de concessieafspraken.
(SOV-bijdrage) komt voort uit het contract dat alle vervoerders gezamenlijk hebben met het ministerie van
Onderstaande figuur geeft inzicht in de omvang (2023)
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW). OCW
van de opbrengsten en subsidiebijdragen voor de beide
betaalt een bedrag aan de vervoerders en biedt aan de
concessiegebieden.
studenten een studentenreisproduct, de studentenkaart.
Noord-Holland Noord
5,2
9,9
Haarlem-IJmond
25,8
13,7
0,0 Directe reizigersopbrengsten
5,0
8,3
10,0
15,0 SOV bijdrage
20,2
20,0
25,0
30,0
35,0
40,0
45,0
Exploitatie vanuit consessieverlener
Figuur 1: inkomsten vervoerders concessiegebieden Noord-Holland Noord en Haarlem-IJmond in 2023 [x mln. €, prijspeil 2023].
9
Concept Nota van Uitgangspunten
Provincie Noord-Holland
De kostendekkingsgraad van een concessiegebied is het
Motie Bikker
aandeel van de totale kosten van de concessie dat
Vanuit de Rijksoverheid is structureel extra geld beschik
opgebracht wordt door de reizigers (incl. SOV-bijdrage).
baar gesteld om de voorziene tariefstijging in 2024 in het
Te zien is dat de kostendekkingsgraad van beide
ov te voorkomen, en om het regionaal ov verder te
concessiegebieden behoorlijk verschilt. In Noord Holland
versterken. Voor de provincie Noord-Holland gaat dit om
Noord is de kostendekkingsgraad 37%. Dus 37% van de
een totaalbedrag van € 7,7 mln. per jaar. Hiervan is € 4,1
kosten van de concessie wordt betaald door de reizigers
mln. bestemd om de derving bij de vervoerder als gevolg
(incl. SOV-bijdrage). In Haarlem IJmond is dit 57% .
van het niet doorvoeren van de tarievenindexatie van
2
2024 te compenseren. Dit is het totaal voor alle concessie
Verwachte ontwikkelingen
gebieden waarvoor de provincie Noord-Holland concessie
SOV-bijdrage: periodieke herijking SOV-bijdrage
verlener is (dus Gooi en Vechtstreek, Haarlem-IJmond en
OCW voert regelmatig onderzoek uit en kan op basis
Noord-Holland Noord). De besluitvorming over de
daarvan drie-jaarlijks de omvang van de SOV-bijdrage
allocatie van de resterende € 3,6 mln. per jaar binnen de
aanpassen. Dit onderzoek was voorzien voor 2024 maar is
provincie dient nog plaats te vinden.
uitgesteld tot 2025. Eventuele effecten hiervan voor onze concessies zijn op dit moment onbekend, maar de verwachting is dat de bijdrage aan de provinciale concessies zal afnemen.
2.4 Infrastructurele ontwikkelingen en ambities uit het Regionaal TBOV 2040 Noord-Holland/Flevoland Er zijn ook infrastructurele ontwikkelingen die (mogelijk)
SOV-bijdrage: Nieuwe verdeelsleutel SOV-bijdrage
plaats gaan vinden gedurende de looptijd van de concessie
Haarlem-IJmond
en effect hebben op de invulling daarvan. In Noord-
Naast de bovengenoemde drie-jaarlijkse aanpassing, geldt
Holland Noord is dat mogelijk de implementatie van de
voor de concessie Haarlem-IJmond dat de verdeelsleutel
HUB-strategie. In Haarlem is dat de wijziging van het
met ingang van de nieuwe concessie met ruim 60%
stationsplein in combinatie met realisatie van het nieuwe
afneemt, van 3,181% van de totale SOV-bijdrage naar
knooppunt Haarlem-Zuid.
1,150%. De verdeelsleutel voor concessie Noord-Holland Noord blijft gelijk.
Daarnaast zijn er in het Regionaal OV Toekomst 2040
SOV-bijdrage: Conclusie
Noord-Holland & Flevoland ook ambities opgesteld. Dit
Bij de start van de concessie is er minder geld beschikbaar
regionale Toekomstbeeld is opgesteld door de lokale en
vanuit de landelijke SOV-bijdrage voor met name het
regionale overheden in die provincies en geeft invulling
gebied Haarlem IJmond. De geschatte afname is € 5,3 mln.
aan de door de regio gewenste ontwikkeling van het
prijspeil 2023, als gevolg van de gewijzigde verdeelsleutel.
ov-netwerk. Belangrijke en meest concrete ambitie voor
Om het budget voor de nieuwe concessiehouder ‘gelijk’ te
deze gebieden is de ontwikkeling van een Bus Rapid
laten blijven, is in die Kaderbrief 2025 hiervoor extra
Transit (BRT-)netwerk in de regio Haarlem. Door deze
budget aangevraagd voor de periode 2028-2038.
maatregelen ontstaat een BRT-verbinding tussen
Noord-Holland Noord
5,2
9,9
Haarlem-IJmond
13,7
0,0 Directe reizigersopbrengsten
5,0
25,8
3,0
10,0
SOV bijdrage
15,0
20,2
20,0
25,0
30,0
Exploitatie vanuit consessieverlener
5,3
35,0
40,0
45,0
Vermindering SOV t.o.v. 2023
Figuur 2: geschatte effect vermindering SOV-bijdrage voor concessies Noord-Holland Noord en Haarlem-IJmond (prijspeil 2023). 2 In 2023 is door afschalingen niet het volledige exploitatiebudget gebruikt (exploitatiebijdrage bedroeg €16,9 mln.). De kostendekkingsgraad is daar op berekend.
Concept Nota van Uitgangspunten
10
Provincie Noord-Holland
Haarlem, Schiphol en Amsterdam, waarbij de BRT-bussen
gebruik van ov of andere vormen van publieke
in Haarlem mogelijk verder doorrijden. Concessieverlener
mobiliteit. Tegelijkertijd staat ook de betaalbaarheid
is in gesprek met de Vervoerregio Amsterdam (VRA)
van het openbaar vervoer voor de reiziger onder druk.
(concessieverlener Amstelland-Meerlanden) over de
Daarnaast werken we toe naar een verder toegankelijk
ontwikkeling en afspraken rondom deze verbinding, om
openbaar vervoer, in lijn met het Bestuursakkoord
zo mogelijk de stap naar BRT in de regio te zetten. Hierbij moet gedacht worden aan afspraken over het opdracht
Toegankelijkheid Openbaar Vervoer. • Er worden in steden steeds meer 30 km/uur zones
geverschap, de bekostiging, nemen van infrastructurele
ingesteld. Dat betekent dat de gemiddelde snelheid
maatregelen etc.
van het ov lager wordt met als gevolg dat de vervoerder
2.5 Hoofdthema’s en uitdagingen voor het ov in Noord-Holland
meer inzet (materieel en personeel) moet plegen om dezelfde frequenties te handhaven. • De kosten van openbaar vervoer staan onder druk.
De hoofdlijnen voor de concessieverlening zoals opgeno
Lagere reizigersaantallen zorgen voor minder
men in deze NvU sluiten aan bij het perspectief Mobiliteit
reizigersopbrengsten. Aan de andere kant zorgen hoge
en de Visie Publieke Mobiliteit. Daarbij zijn er een aantal
energieprijzen en inflatie voor grote kostenstijgingen
hoofdthema’s die in samenhang de uitdagingen vormen
bij vervoerders. Dit zorgt ervoor dat het in stand
voor (de positie van) het ov in Noord-Holland:
houden van het huidige voorzieningenniveau onder
• Er is grote druk op de beschikbare ruimte en de woning bouwopgave, waarin het ov door zijn ruimte-efficiëntie
druk staat. • We werken aan de doorontwikkeling van het ov-netwerk
een belangrijke rol speelt. Dit speelt met name in de
voor de langere termijn, in lijn met het Regionaal
stedelijke gebieden, waar verdichting plaatsvindt en
Toekomstbeeld OV en de mogelijke ontwikkeling van
een mobiliteitstransitie benodigd is om de gewenste
een BRT-netwerk in de regio en knooppunt Haarlem
ontwikkelingen mogelijk te maken. Ook vanuit de
Nieuw Zuid.
klimaatopgave speelt het ov een belangrijke rol, om
• Het Bestuursakkoord Zero Emissie Regionaal Openbaar
op korte termijn te kunnen voldoen aan de klimaat
Vervoer Per Bus uit 2016 is een grote opgave voor het
doelstellingen.
regionale ov. In deze concessieperiode zal de transitie
• Tegelijkertijd heeft corona het reisgedrag van reizigers
richting van volledig emissievrij (Zero Emissie, ZE)
blijvend veranderd. De reizigersaantallen zijn momen
busvervoer plaatsvinden (zero-emissie bussysteem).
teel nog steeds lager dan pre-corona. Ook reispatronen
De transitie wordt gehinderd door de beschikbaarheid
zijn veranderd. Dit vraagt om aanpassingen in
van energie (het energienet zit “vol”) en de beschik
bedieningsniveau om het aanbod beter aan te sluiten op
baarheid van stallingen en laadpunten.
de vraag. Daarbij dient oog te zijn voor de verschillende
• De wereld van mobiliteit staat niet stil: nieuwe betaal
rollen die het ov vervult. Voorspellingen over het reis
vormen zoals de betaalpas, creditkaart, QR-code etc.
gedrag in de toekomst zijn meer onzeker dan eerder.
(OVPay), nieuwe vormen van vervoer (o.a. deelmobili
Dit vereist flexibiliteit in de concessie.
teit), Mobility As a Service (MaaS), maar ook chauffeurs
• Het ov heeft een belangrijke functie voor het bieden van
tekorten en congestie van het energienetwerk etc. zijn
bereikbaarheid voor mensen die er van afhankelijk
ontwikkelingen waar we op in moeten en willen
zijn. We zien dat voorzieningen in de kleinere kernen
spelen. Niet alleen bij aanvang van de concessie maar
in de niet-stedelijke gebieden verdwijnen. Bewoners
ook gedurende de concessie. Ook dit vereist flexibiliteit
zullen soms verder moeten reizen naar voorzieningen.
in de concessie.
Een deel doet dat met eigen vervoer, andere maken
Concept Nota van Uitgangspunten
11
Provincie Noord-Holland
3 WAT WILLEN WE BEREIKEN MET DEZE AANBESTEDING 3.1 Doelen van openbaar vervoer en middelen om dat te bereiken
3. Kostenefficiënt systeem: aanbod in balans met vraag en financiële middelen
Openbaar vervoer vervult meerdere doelen, die
Om het ov in de toekomst ook te kunnen borgen
samen te vatten zijn in 4 hoofddoelen. Deze
is het belangrijk dat het vervoersaanbod passend
overlappen grotendeels met de doelen en opgaven
moet zijn met de financiële middelen en de
zoals vastgesteld in het Perspectief Mobiliteit en
reizigersvraag. De financiële middelen staan
nader uitgewerkt in de visie Publieke Mobiliteit:
onder druk (zowel aan bij de provincie – als bij
1. Borgen van bereikbaarheid
Het ov speelt een belangrijke rol in het mobili teitssysteem in de provincie. De sterke
vervoerders) waardoor de noodzaak voor een kostenefficiënt systeem (maatwerk) groot is.
4. Bijdrage aan duurzaam mobiliteitssysteem
hoogwaardige lijnen (met name rail, R-Net en
Er is een grote opgave voor verduurzaming in
stroomlijnen in NHN) bieden snelle verbindingen
het gehele mobiliteitssysteem. Het ov speelt
tussen woon-, werk- en onderwijslocaties waar
daar een belangrijke rol in, doordat het op
veel reizigers gebruik van maken. Het versterkt
duurzame wijze grote reizigersstromen kan
de economische bereikbaarheid van toplocaties
accommoderen en concurreert met de auto.
en het vestigingsklimaat voor bedrijven. Het ov biedt een volwaardig alternatief voor de auto en
Wij streven er naar dat de concessieverlening
speelt daarmee ook een belangrijke rol in de
bijdraagt om bovengenoemde doelen te realiseren.
klimaatopgave en de verdichtingsopgave (binnen
Voor het bereiken van de doelen voor het ov heeft de
stedelijke uitbreiding) voor de toekomst. Met
provincie, al dan niet in samenwerking met andere
name in de stedelijke gebieden is de ruimte
partijen, meerdere instrumenten ter beschikking:
schaars en dient de auto-afhankelijkheid
• Ov-concessieverlening
minder te worden om de verdichtsopgave te
Ov-concessies regelen het recht om ov uit te
realiseren. Daarbij geven we invulling aan de
voeren in een specifiek gebied. Hierbij horen
ambities zoals opgesteld in het kader van het
financiële afspraken tussen Provincie en vervoer
Regionaal Toekomstbeeld OV 2040, en werken
der. Bij deze afspraken worden ook afspraken
we onder andere samen met de VRA in de
gemaakt om een minimum kwaliteitsniveau te
ontwikkeling van het Bus Rapid Transit (BRT-) netwerk in de regio.
2. Bijdrage aan inclusief (toegankelijk) mobiliteitssysteem
borgen (uitvoering, voertuigen).
• Voldoende financiering, ook vanuit andere bronnen
Openbaar vervoer is, zeker op regionaal niveau,
Het ov speelt ook een belangrijke rol in de sociale
niet kostendekkend (in termen van reizigers
ontplooiingsmogelijkheden van burgers. Het
opbrengst ten opzichte van exploitatiekosten).
zorgt ervoor dat sociale contacten en voorzienin
Er dienen voldoende financiële middelen
gen bereikt kunnen worden, (juist) ook voor
beschikbaar te zijn op de provinciale begroting.
mensen die geen eigen vervoer tot hun beschik
Jaarlijks draagt de provincie al (geïndexeerd)
king hebben. De bereikbaarheid van de landelijke
ruim € 60 miljoen bij aan de huidige concessies.
gebieden met ov staan daarbij onder druk omdat
Het ov dient brede maatschappelijke doelen. Niet
het gebruik van het ov achterblijft en/of laag is,
alleen de bereikbaarheid maar ook de klimaat
terwijl het belang van openbaar vervoer voor
opgave, woningbouwopgave en levert een bijdrage
inwoners sterker wordt als gevolg van verdwij
aan een inclusieve samenleving. Aanboren van
nende voorzieningen. Daarbij is op onderdelen
andere financiële bronnen dan de traditionele
mogelijk een andere invulling nodig (meer
ov-gelden is dan ook goed denkbaar. Daarbij valt
maatwerk) in de vorm van Publieke Mobiliteit,
te denken aan financiering vanuit duurzaam
zoals nader is uitgewerkt in de Visie Publieke
heidsbeleid, knooppunten, bereikbaarheid
Mobiliteit. Verder is ook de toegankelijkheid
woningbouwontwikkeling en subsidies vanuit
van het ov (zowel fysiek als mentaal) en
de Rijksoverheid. Deze gelden zouden zowel op
betaalbaarheid een belangrijk onderdeel.
incidentele (investeringen) als structurele
Concept Nota van Uitgangspunten
12
(exploitatie) basis onderdeel uit kunnen maken van het
Provincie Noord-Holland
3.
Invulling geven aan – en meebewegen met
ov-budget en daarmee bijdragen aan de realisatie van
– maatschappelijke ontwikkelingen
de ambities uit Publieke Mobiliteit.
We willen dat de afspraken in de concessie
• Flankerend beleid
bijdragen aan maatschappelijke behoeften. Dit houdt
De kwaliteit van het ov staat of valt met het totaal
onder andere in dat het openbaar vervoer bijdraagt aan
plaatje. Niet alleen de financiën en de concessies moeten
een duurzaam mobiliteitssysteem. In dit kader hebben
op orde zijn maar ook de infrastructuur, het ov in de
we ons onder andere gecommitteerd aan het Bestuurs
keten en het ov in relatie tot andere vormen van vervoer.
akkoord Zero-Emissie Bus en nemen zelf ook onze
Daar staat de provincie niet alleen voor. Een goede
verantwoordelijkheden in het bereiken daarvan. Maar
doorstroming voor het ov op de weg, waar wegbeheer
het houdt ook in dat we goed werkgeverschap verwach
ders voor verantwoordelijk zijn, draagt bij aan meer
ten van onze vervoerder, en dat we als concessiever
reizigers en een efficiënt ingericht ov. Bussen staan
lener maatschappelijk verantwoord inkopen. Naast de
niet onnodig stil of rijden niet onnodig langzaam.
prijs hebben we ook nadrukkelijk oog voor de effecten
Verder is het ov een onderdeel van de verplaatsing van
van de inkoop op de omgeving (klimaat, milieu en
reizigers. De ketenvoorzieningen, dus de aansluitingen
grondstoffen) en sociale aspecten. Maatschappelijke
tussen het ov en de overige modaliteiten (o.a. (deel)fiets,
behoeften kunnen gedurende de concessie ook
trein en auto), zijn van groot belang omdat reizigers
wijzigen. Dat vergt dus flexibiliteit in de concessie.
niet van halte-halte reizen maar van deur-tot-deur. De inrichting van de halte zelf en de ontsluiting daarvan
3.3 Marktspanning
in het onderliggend netwerk is een verantwoordelijk
Om het beste uit de markt te halen streeft de provincie
heid van de wegbeheerder. Daarnaast draagt flankerend
naar het in de markt zetten van een zo aantrekkelijk
beleid op andere gebieden ook bij aan beter openbaar
mogelijke concessie. Alle partijen die voldoen aan een
vervoer, zoals actief parkeerbeleid op plekken met
aantal minimale eisen m.b.t. financiële en economische
schaarse openbare ruimte om autogebruik te ontmoedi
draagkracht, technische en beroepsbekwaamheid en
gen, stimuleren van deelmobiliteit als first/last-mile
beroepsbevoegdheid kunnen meedingen naar de
en P+R’s om de ov-reis aantrekkelijker te maken, de
concessie. Tijdens de aanbesteding zal de provincie zorg
ruimtelijke ontwikkeling plaats te laten vinden
dragen voor een grotere kans van daadwerkelijk
rondom ov-knooppunten en binnenstedelijke locaties,
inschrijven van gegadigden. Dit kan door:
en betere spreiding binnen het ov door bijvoorbeeld
• De informatie uit marktverkenning en het consulteren
afspraken met werkgevers.
van marktpartijen te gebruiken bij het opstellen van de documenten;
3.2 Doelen voor de aanbesteding
• Realistische en haalbare eisen te stellen;
Deze NvU richt zich op de uitgangspunten van de nieuwe
• Via openbare bronnen zoals de website en bij marktcon
concessie. De aanbesteding waarmee de concessieverlening
sultatie inzicht geven in het tijdspad voor de aanbeste
plaats vindt is niet het enige instrument om de doelen van
ding en partijen te enthousiasmeren over de concessie
het ov te bereiken. Het is wel een heel krachtig instru
via relevante informatie;
ment, omdat de aanbesteding het moment is om de
• Ervoor te zorgen dat de inschrijftermijn niet samenvalt
kaders, ambities en doelen voor een nieuwe concessie
met de inschrijftermijn van (teveel) andere concessies.
periode vast te stellen. De hoofddoelen van voor deze
Door de COVID-crisis heeft de markt circa twee jaar stil
aanbesteding zijn:
gelegen. Daardoor vindt er nu een inhaalslag plaats.
1.
Om te voorkomen dat alle aanbestedingen na de
Beste kwaliteit voor de reiziger binnen financiële kaders.
We willen de beste kwaliteit realiseren voor
2.
COVID-crisis tegelijk zouden plaatsvinden is er door de decentrale openbaar vervoer autoriteiten ( provincies en
de reiziger, binnen de gestelde financiële kaders.
vervoerregio’s verenigd in het DOVA) een aanbestedings
Onder kwaliteit verstaan we het aanbod van openbaar
kalender opgesteld. Daarin zijn tijdslots voor iedere
vervoer, uitvoeringskwaliteit en materieel.
aanbesteding opgenomen. Bij het samenvoegen van de
Beheersbare concessie voor beide partijen We willen een beheersbare concessie voor beide partijen, dus voor zowel concessieverlener
twee concessies wijken we niet af van dit/deze tijdslot(s); • Inschrijvers ruim voldoende de tijd te geven om een goede inschrijving te doen;
(provincie) als concessiehouder (vervoerder). Ov-conces
• Bij het bestek en indien mogelijk al voor de start van de
sies hebben een lange looptijd waardoor ze per definitie
aanbesteding ruim voldoende achtergrondinformatie
met onzekerheid te maken als gevolg van maatschap
te verstrekken, waaronder informatie over reisgedrag
pelijke veranderingen en ontwikkelingen. We leggen de risico’s daar waar ze het beste beheerst kunnen worden. De exploitatierisico’s liggen hoofdzakelijk bij de vervoerder. Tegelijkertijd willen niet dat vervoerders te hoge, niet te dragen (exogene) risico’s incalculeren.
en reizigersopbrengsten; • Kritisch na te denken hoe de opbrengstrisico’s voor vervoerders aanvaardbaar blijven; • Ruim voldoende tijd te geven voor implementatie. En zo nodig zelf voorbereidingen of voorzieningen treffen in aanloop naar de gunning van de concessie (met name energie-aansluitingen, beschikbaarheid stallingsterreinen, eindpunten, etc.)
13
Concept Nota van Uitgangspunten
Provincie Noord-Holland
4 UITGANGSPUNTEN Op basis van de trends en ontwikkelingen uit
beter besteed kan worden aan de invulling van het
hoofdstuk 2, en de doelen voor het ov en de
product in de concessie en daarmee aan meer ver
aanbesteding in hoofdstuk 3, zijn in dit hoofdstuk
voer in de concessie.
de keuzes op hoofdlijnen weergegeven. Dit is doel weergegeven tot welk uitgangspunt dat leidt.
4.1.2 Samengevoegd concessiegebied blijft gelijk
1. Beste kwaliteit voor reiziger binnen
Het concessiegebied van de nieuwe concessie
gedaan aan de hand van de drie doelen, met per
financiële kaders;
bestaat uit het samengevoegde concessiegebied van
2. Beheersbaar contract voor beide partijen;
de gebieden Haarlem-IJmond en Noord-Holland
3. Invulling geven aan – en meebewegen met –
Noord met de daarin liggende gemeenten. Het
maatschappelijke ontwikkelingen.
principe dat reizigers zonder problemen over concessiegrenzen naar buurconcessies moeten kunnen reizen blijft ook in deze concessie bestaan. Maar we spannen ons ervoor in om dat ook buiten de concessiegrenzen te organiseren. Daarover gaan
4.1 Beste kwaliteit voor reiziger binnen financiële kaders 4.1.1 Samenvoeging concessiegebieden Haarlem-IJmond en Noord-Holland Noord in één perceel
we in gesprek met de VRA, de provincie Fryslân en de Provincie Zuid-Holland. In de concessie zijn duidelijke voorwaarden opgenomen over grensoverschrijdende lijnen van en naar de buurconcessies. Vastgelegd wordt welke ‘binnenkomende’ lijnen vanuit buurconcessies de
We voegen beide concessiegebieden
concessiehouder dient te gedogen, zoals onder
(Haarlem-IJmond en Noord-Holland
andere de huidige R-NET lijnen die Haarlem met
Noord) samen in één perceel. De naam
Amsterdam verbinden vanuit de concessie
van het nieuwe samengevoegde concessiegebied
Amstelland-Meerlanden. De gedoogconstructie
wordt: NoordWest Noord-Holland (NWNH).
mag toekomstige grensoverschrijdende
Door de concessies samen te voegen in één perceel
ontwikkelingen niet in de weg staan. De provincie
verwachten we dat er een aantrekkelijker gebied
Noord-Holland gaat in gesprek met de VRA
ontstaat voor vervoerders om op in te schrijven en
(concessieverlener Amstelland-Meerlanden) over
dat hiermee de marktspanning wordt vergroot.
de toekomst van deze verbinding, om zo mogelijk
Financieel gezien is het gebied aantrekkelijker
de stap naar BRT in de regio te zetten. Datzelfde
omdat de balans tussen sterke en minder sterke
geldt voor lijn 350 (Alkmaar – Leeuwarden), die
lijnen groter is en het gebied uitdagender is.
valt onder de concessiebevoegdheid van de
Bovendien kan de vervoerkundige samenhang
Provincie Fryslân.
beter worden overgebracht naar de reizigers (beter
Noord worden ingevuld door dezelfde vervoerder.
4.1.3 Reikwijdte van de ov-concessie: flexvervoer mogelijk op termijn buiten de concessie
We zien dat dat schaalvoordelen oplevert in de
Primair onderwerp van deze concessie is het regu
aansturing als in de operatie (bijvoorbeeld op het
liere ov. Daaronder verstaan we het ov binnen het
gebied van beschikbaarheid van chauffeurs), zowel
concessiegebied van de reguliere bus, R-net,
aan de concessiehouder- als concessieverlenerskant.
Plusnet, Basisnet, Buurtbussen en flexvervoer.
Door samenvoeging kunnen alle inschrijvende
Trein, veerponten, ov-zonetaxi, zijn geen onder
partijen deze voordelen incalculeren en ten goede
deel van deze concessie. De inschrijvende partijen
laten komen van hun inschrijving. Doordat de
mogen meer flexvervoer (vraagafhankelijk)
concessietermijnen elkaar zo kort opvolgen scheelt
aanbieden.
reisproduct, doorgaande lijnen). De huidige concessies Haarlem-IJmond en Noord-Holland
het ook aan inzet in het aanbestedingsproces, die
Concept Nota van Uitgangspunten
14
Provincie Noord-Holland
Voor het reguliere busvervoer en de buurtbussen blijft, ook
waar de provincie mee aan de slag is en moet (o.a. als
in de toekomst, de concessie de juridische basis. Voor het
onderdeel van het ‘verander’ deel van beoogde
flexvervoer ligt dit genuanceerder. Het flexvervoer speelt
mobiliteitstransitie uit het Perspectief Mobiliteit).
een belangrijke rol in de ontsluitende en sociale functie van het ov, met als belangrijk verschil dat dit vervoer
In de concessie Gooi en Vechtstreek wordt momenteel
vraagafhankelijk is. Reizigers moeten hun reis
onderzoek gedaan naar de samenhang tussen deel
aanmelden voordat het aanbod daadwerkelijk wordt
mobiliteit en de ov-concessies. Uitgangspunt is dat we
gerealiseerd. Het flexvervoer is in basis halte-halte of
voor wat betreft de verdere uitwerking van deelmobiliteit
halte-hub vervoer. Onze ambitie is om dit op termijn
binnen de provincie aansluiten bij de resultaten van dit
mogelijk uit te breiden met halte-deur of wellicht deur-
onderzoek (brengen we het bijvoorbeeld onder in een
tot-deur reizen.
aparte concessie, of laten we het volledig aan de markt, of …). Naast het onderzoek in concessie Gooi en
Het WMO-vervoer en het leerlingenvervoer vallen onder
Vechtstreek kijken we ook naar initiatieven in andere
de verantwoordelijkheid van de gemeenten. Die hebben
gebieden, waaronder de VRA en Utrecht.
zich binnen het concessiegebied gegroepeerd in gemeenten en vervoerders afspraken gemaakt over de
4.1.5 MaaS-waardige concessiehouder voor een naadloos mobiliteitssysteem voor de reiziger
voorwaarden en looptijd van het contract. Eventuele
‘Mobility as a Service’ gaat om het aanbieden van
samenwerking tussen flexvervoer en doelgroepenvervoer
mobiliteit als een dienst. Daarbij gaat het voor de reiziger
(WMO en leerlingen in het bijzonder) is afhankelijk van
in de eerste plaats niet om de modaliteit of de vervoerder/
deze afspraken. Provincie gaat deze mogelijkheid samen
aanbieder van de dienst, maar om het aanbieden van
met de gemeenten onderzoeken. Er zijn wellicht kansen
mobiliteit. MaaS gaat om het plannen, boeken en
dit gezamenlijk efficiënter in te richten, waarbij door
betalen van het mogelijke vervoer via apps. Vooral het
bundeling van reizigers idealiter schaalvoordelen kunnen
combineren van verschillende soorten vervoer in een
worden behaald en bijdraagt aan de ambitie van de
ketenreis maakt reizen op maat en volgens de wensen
provincie tot publiek vervoer. Om daadwerkelijk tot
van de reiziger mogelijk.
verschillende vervoersgebieden. Per gebied zijn er tussen
samenwerking te komen is nog een lange weg te gaan omdat een goede organisatie en goede financiële afspraken
Om dit mogelijk te maken, is het belangrijk dat de
nodig zijn. Voorlopig uitgangspunt is daarom dat het
concessiehouder data deelt met derde partijen met
huidige flexvervoer onderdeel is van de concessie, maar
betrekking tot de dienstregeling, zodat derde partijen
mogelijk tijdens de concessie gecombineerd wordt met
bijvoorbeeld innovatieve apps met informatie of
doelgroepenvervoer (en daarmee tussentijds uit de
mobiliteitsdiensten aan kunnen bieden. De concessie
concessie wordt gehaald).
houder heeft geen eigendomsrecht op de gegevens en
4.1.4 Reikwijdte van de ov-concessie: deelmobiliteit buiten de ov-concessie, aansluiten bij lopende onderzoeken voor verdere uitwerking Binnen het mobiliteitslandschap zien we dat deelmobiliteit
kan geen opslag berekenen voor het leveren van gegevens voor bijvoorbeeld plannen, boeken en betalen (MaaS diensten) aan derden. Ook vinden we het belangrijk dat concessiehouder onderdeel is van de ontwikkelingen rondom MaaS in algemene zin.
(fietsen, scooters, auto’s) een steeds belangrijkere rol krijgt. Mensen betalen vaker voor het gebruik van
Daarnaast vinden we het belangrijk dat concessiehouder
vervoermiddelen in plaats van deze zelf te bezitten.
niet alleen reisinformatie deelt over hun eigen producten
Deelmobiliteit kan daarin aanvullend werken op het
maar over de gehele reisketen van haar reizigers.
openbaar vervoer, bijvoorbeeld in de first- and last mile, maar soms ook juist vervangend, bijvoorbeeld op
We eisen van de concessiehouder dus niet om een
momenten dat het reguliere ov niet of minder rijdt.
regisseursrol binnen MaaS op zich te nemen. Dat doen we
Binnen deze concessie vragen we aan de concessiehouder
niet omdat we van de concessiehouder primair verwachten
om in eerste plaats datgene te doen waar hij goed in is:
dat zij doet waar ze goed in zijn, namelijk ov leveren.
het uitvoeren van openbaar vervoer.
elkaar, waarbij de ov-markt een volwassen markt is met
4.1.6 Ov-netwerk in lijn met de Visie Publieke Mobiliteit en Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord en Haarlem-IJmond
heldere kaders, en de deelmobiliteitsmarkt in vergelijking
We vragen aan de nieuwe concessiehouder om uitwerking
nog in de kinderschoenen staat. Daarom scheiden we de
te geven aan de Visie Publieke Mobiliteit. Daartoe behoren
exploitatie en ontwikkeling van deelmobiliteit expliciet
ook de aanpassingen aan het lijnennet ten gevolge van
van de reikwijdte van deze concessie. Omdat deelmobili
het Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord en de
teit wel bijdraagt aan de doelen die de provincie voor
komende aanpassingen voor Haarlem-IJmond.
publieke mobiliteit nastreeft, is het wel een onderwerp
In de volgende fase van de aanbesteding wordt in het PvE
De ov-markt en de deelmobiliteitsmarkt verschillen van
Concept Nota van Uitgangspunten
15
Provincie Noord-Holland
minimumeisen aan de bediening en het netwerk
4.1.9 Begrijpelijke reisinformatie, overal en altijd
gesteld. Onze verwachting is dat we met het huidige
Volledige en begrijpelijke reisinformatie is het uitgangs
budget een vergelijkbaar aanbod (niveau) krijgen, maar
punt, overal en altijd. Daaronder verstaan we in ieder
dat we de vervoerders zullen uitdagen om een beter
geval het aanbieden van actuele informatie op (mobiel)
aanbod te bieden. Daarbij streven we naar een
internet, in het voertuig en bij haltes met meer dan 20
doorontwikkeling van het huidige netwerk volgens de
instappers per dag. Daarbij gaat het om informatie over
lijnen van de Visie Publieke Mobiliteit: niet om meer,
de dienstregeling (inclusief vraaggestuurde systemen) en
maar vooral om beter en ander openbaar vervoer. Denk
real-time informatie over vertragingen en verstoringen.
aan treinen, bussen, maar ook deelfietsen en deelauto’s.
Daarbij wordt van de concessiehouder verwacht dat zij de
Passend bij de wensen van de reiziger. We vragen in
reisinformatie en de middelen waarmee de informatie
grote lijnen om een verdeling van financiële middelen
wordt verstrekt afstemmen op de behoefte van
over de twee huidige concessiegebieden (deelgebieden)
verschillende doelgroepen, zodat de dynamische en
op basis van de huidige verhoudingen.
statische reisinformatie voor iedereen toegankelijk en
4.1.7 Gemakkelijk betalen centraal
beschikbaar is. Gezien het belang van hubs en ovknooppunten in het ov-netwerk vraagt de kwaliteit van
De concessiehouder zorgt voor betaalgemak voor de
de reisinformatie en informatie over beschikbaarheid
reiziger. De vervoerder vervult hierbij een actieve rol, staat
van voorzieningen op deze punten extra aandacht.
open voor en werkt constructief mee aan de invoering en doorontwikkeling van OVPay. De concessiehouder stemt
Van de vervoerder wordt verwacht dat hij ‘goede’ service
de activiteiten die hij in dit kader onderneemt nauw af met
aan de reiziger verleent. Daarom worden ook aan de
de concessieverlener en concessiehouders van aangren
klantenservice eisen gesteld in het PvE. Dit omvat eisen
zende concessies. De concessiehouder conformeert zich
aan de bereikbaarheid van de klantenservice, social media
aan de OVPay standaarden zoals deze zijn gepubliceerd
en webcare, maar ook eisen aan de afhandeling van
op de website van Translink of diens opvolger en
binnengekomen klachten.
implementeert nieuwe/gewijzigde OVPay standaarden binnen de aangegeven termijnen.
4.1.10 Sociale veiligheid We eisen een hoog basisniveau van sociale veiligheid.
Als bij de start van de concessie de ov-chipkaart nog steeds
De concessiehouder is verantwoordelijk voor de sociale
als wettig betaalmiddel in het openbaar vervoer geldt, dan
veiligheid in de voertuigen. Landelijk is afgesproken dat
zorgt de concessiehouder er tevens voor dat hij over de
op sociale veiligheid niet wordt geconcurreerd;
hiervoor benodigde apparatuur beschikt.
vervoerders moeten een basiskwaliteit garanderen en
4.1.8 Inclusiviteit: een toegankelijk ov-systeem voor iedereen
kunnen geen punten verdienen in de aanbesteding met maatregelen.
De provincie vindt het belangrijk dat iedereen mee kan
Tijdens de implementatieperiode maakt de vervoerder
doen aan de maatschappij, en dus ook aan het mobiliteits
samen met de provincie een (meerjarig) sociaal veilig
systeem. Eén van de opgaven uit het Perspectief Mobili
heidsplan. Hierin analyseert hij de situatie qua sociale
teit is zorgen voor veilig en toegankelijk reizen. Voor het
veiligheid en beschrijft hij maatregelen om de sociale
openbaar vervoer betekent dat onder andere dat we eisen
veiligheid te waarborgen. De vervoerder stelt het sociaal
stellen aan de toegankelijkheid van die aspecten in het
veiligheidsplan periodiek bij.
ov waarvoor de concessiehouder verantwoordelijk is. mentale toegankelijkheid: informatievoorziening,
4.1.11 Gunning concessie: beste prijskwaliteitverhouding
comfort en bejegening die drempels wegnemen bij
Aansluitend bij dit doel van de concessie (‘beste kwaliteit
(potentiële) reizigersgroepen. Mede in dat kader heeft de
voor reiziger binnen financiële kaders’) wordt het
provincie mede het Bestuursakkoord Toegankelijkheid
gunningsmodel zo opgebouwd dat inschrijvers
Openbaar Vervoer ondertekend, en willen we ook dat de
uitgedaagd wordt zich te onderscheiden op de doelen van
vervoerder daaraan voldoet.
concessie om op deze manier te borgen we dat we de
Daarbij gaat het naast fysieke toegankelijkheid ook om
beste kwaliteit voor de reiziger realiseren binnen de De provincie is bezig met een uitvoeringsprogramma
financiële kaders. In het gunningsmodel wordt ook het
toegankelijk ov, volgend op het Bestuursakkoord Toegan
realiteitsgehalte van de aanbieding meegewogen.
kelijkheid Openbaar Vervoer. Dit zal op onderdelen ook effect hebben op de eisen zoals gesteld in de concessie. Dit wordt later in de verdere aanbestedingsdocumenten nader uitgewerkt.
Concept Nota van Uitgangspunten
16
Provincie Noord-Holland
4.1.12 Mogelijkheid voor innovatieve oplossingen
Momenteel wordt op een aantal plaatsen geëxperimen
Voor ov en voor deelmobiliteit vinden veel innovaties
teerd met zelfrijdend vervoer en rijdt al sinds 1999 de
plaats in het kader van slimme mobiliteit. Daarbij gaat
ParkShuttle tussen metrostation Kralingse Zoom in
het zowel om technieken, processen als ook de behoefte
Rotterdam en bedrijvenpark Rivium in Capelle aan den
en bekendheid van de potentiële reiziger. Daarom is het
IJssel. Ook in Noord-Holland kunnen innovaties als
belangrijk om de komende jaren de ontwikkelingen
zelfrijdende voertuigen wellicht op termijn onderdeel
scherp te monitoren en waar mogelijk nieuwe mogelijk
worden van het publieke mobiliteitssysteem.
heden te omarmen en implementeren. Daarom willen we flexibiliteit inbouwen in de concessie-afspraken.
4.2 Beheersbare concessie voor beide partijen 4.2.1 Gezamenlijke verantwoordelijkheid van provincie en vervoerder met heldere verantwoordelijkheden
Strategisch niveau waarin de kaders worden vastgesteld: • Visie en beleid op strategische assets
Strategisch
• Financiële en juridische kaders vaststellen
Provincie
• Vaststellen van kaders voor het OV
Tactisch niveau waarin de ontwikkeling zelf centraal staat: • Ontwikkelen lijnennet, dienstregeling, betaalgemak, tarieven • Sturen op beleidsmatige doelen • Sturen op financieel haalbare exploitatie
Tactisch Partnerschap
• Lobby/betrokkenheid landelijk opgaven
Operationeel waarin de operatie leidend is: • Het exploiteren van het OV • Klantgericht en doelmatig vervoer
Operationeel
• Contacten wegbeheerders
Concessiehouder
Figuur 3: samenwerkingsmodel In het proces om te komen tot goed openbaar vervoer ziet
Dit past grotendeels bij de huidige manier van werken
de provincie Noord-Holland drie schaalniveaus waarop
van de provincie. De provincie geeft invulling aan deze
werkzaamheden plaatsvinden. Op het strategische
gezamenlijke verantwoordelijkheid (partnership) door
niveau ligt dit voornamelijk bij de provincie zelf. Wij
voortdurend in gesprek te gaan met de vervoerder over de
stellen de kaders vast voor het ov, en stellen beleid en
doorontwikkeling van het product. Aanvullend ten
visie op voor de strategische assets. Ook stellen we de
opzichte van de huidige situatie is dat de provincie meer
financiële en juridische kaders vast. Deze NvU behoort
input meegeeft bij de doorontwikkeling van het product,
ook toe tot deze werkzaamheden.
om zo sterker te sturen naar de beleidsdoelen. Bij de gezamenlijke verantwoordelijkheid hoort ook transpa
Op het tactische niveau staat de ontwikkeling van het
rantie vanuit beide partijen om inzichten over het ov-
product zelf centraal. Daarin wordt onder andere het
product in de regio te delen.
lijnennet en de dienstregeling ontwikkeld. De concessie
Op het operationele niveau is de operatie leidend. Dit ligt
verlener (Provincie Noord-Holland) stuurt hierbij met
logischerwijs volledig bij de concessiehouder (vervoerder).
name op de beleidsmatige doelen. De concessiehouder (vervoerder) zoekt binnen deze kaders de meest efficiënte
4.2.2 Flexibel contract met een herijkingsmoment
en haalbare exploitatie. Wij willen dat deze werkzaam
De provincie vindt het belangrijk een concessie te verlenen
heden plaatsvinden in een gezamenlijke verantwoorde
die flexibel en wendbaar is. De wereld staat niet stil en
lijkheid tussen provincie en vervoerder, waarbij het
na covid is het reizigersgedrag meer onzeker dan eerder.
initiatief en de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling
Met een flexibele en wendbare concessie blijft uitbreiding
bij de vervoerder ligt (in afstemming met de provincie).
en verandering van het ov mogelijk als gevolg van tech
Concept Nota van Uitgangspunten
17
Provincie Noord-Holland
nische- en/of ruimtelijke ontwikkelingen, of aanpassin
Om de concessiehouder voldoende te stimuleren om
gen in de infrastructuur. Passend bij de wens voor meer
reizigersgroei te ambiëren, zal de concessiehouder naar
regie bij de concessieverlener vindt de ontwikkeling meer
verwachting een groter deel van de opbrengstverantwoor
plaats in samenspraak tussen concessiehouder en
delijkheid dragen dan de concessieverlener. Daar speelt
concessieverlener.
ook bij mee dat een groter deel van de opbrengstverant woordelijkheid ook vraagt om grotere risico-reserveringen
Deze flexibiliteit bouwen we op twee manieren in de con
bij de provincie. In het verdere aanbestedingsproces
cessie in. Ten eerste met het jaarlijkse vervoerplanproces.
(Programma van Eisen) wordt dit nader uitgewerkt.
Gedurende de concessieperiode vinden de veranderingen Voor deze plannen wordt een proces opgenomen in de
4.2.4 Concessieduur 10 jaar, gelijke start gebieden Haarlem-IJmond en Noord-Holland Noord
concessieafspraken waarin diverse stakeholders worden
We gaan uit van een concessieduur van 10 jaar. De wet
betrokken (inclusief concessieverlener) en de gelegenheid/
geeft ruimte om, onder bepaalde voorwaarden, de
het recht hebben om advies te geven.
concessieperiode op te rekken tot 15 jaar. Deze optie
in het netwerk plaats via de jaarlijkse vervoerplannen.
willen we zeker openhouden in het contract. Het Daarnaast bouwen we tenminste één herijkingsmoment
voordeel van een lange concessie is dat er voldoende tijd
in, tijdens de concessie, maar als de situatie daarom
is om de concessie te laten renderen. Dat is uiteindelijk
vraagt, kunnen het ook 2 of 3 zijn. Op dit moment kunnen
goed voor de reiziger. Door voldoende flexibiliteit in te
we de kaders van de aanbesteding in de concessie
bouwen hoeft de lange concessieduur geen beperking te
herijken. Tijdens dit herijkingsmoment kijken we terug
zijn. De concessie is verlengbaar tot de maximale duur
op de realisatie en vooruit naar de ontwikkeling. Binnen
die wetgevingstechnisch mogelijk is.
de kaders van de concessie passen we doelstellingen en
Door de huidige concessie Haarlem-IJmond met circa één
indien nodig de businesscase aan. Het inbouwen van
jaar te verlengen tot de einddatum van de concessie
voldoende flexibiliteit in de concessie heeft, naast meer
Noord-Holland Noord, gaat de nieuwe concessie direct
regie, als bijkomend voordeel dat er geen onnodige
voor het hele gebied in.
risico’s worden ingecalculeerd, en de risico’s daar gelegd worden waar ze gedragen en beïnvloed kunnen worden.
4.2.3 Evenwichtige verdeling van het opbrengstenrisico
4.2.5 Concessiebeheer De provincie zal door monitoring toezien op de uitvoering van de concessie en de geleverde prestaties. Daarvoor benoemen we in de verdere aanbesteding kernprestatie-
De reizigersopbrengsten zijn afhankelijk van zowel de
indicatoren (KPI’s). Deze hebben in ieder geval betrekking
prestaties van de vervoerder als ook van meer externe
op de klanttevredenheid, reisinformatie, stiptheid,
factoren, die in meer of mindere mate door overheden
rituitval en eventueel regelmaat. Deze informatie komt de
beïnvloed worden. Door het bieden van een hoge
provincie onder andere toe via een digitaal dashboard van
kwaliteit, een telkens verbeterd product en excellente
de vervoerder, mystery guest onderzoek, op regelmatige
service stimuleert de concessiehouder een groter gebruik
managementrapportages of signalen van reizigers. Op
van ov en daarmee een groei in reizigersopbrengsten. De
basis van die informatie kan de provincie besluiten om te
provincie investeert in de infrastructuur om het ov
(laten) onderzoeken of de vervoerder zich aan de afspraken
efficiënter en aantrekkelijker te maken en stelt de
houdt. In de concessie staan bepalingen om overtredingen
tarieven van het ov vast. Flankerend beleid (bijvoorbeeld
van de regels (of niet voldoen aan bepaalde waarden) te
autoluwe binnensteden) en ruimtelijke ordening zijn
voorkomen en op te lossen (of juist sommige ontwikke
voorbeelden waar andere overheden invloed hebben op
lingen te stimuleren).
de reizigersopbrengsten binnen het ov.
4.2.6 Financiële risico’s en uitdagingen
We leggen de opbrengstverantwoordelijkheid niet volledig
Het ov in beide concessies is niet kostendekkend. Dat
bij de vervoerder, maar voor een deel ook bij de concessie
betekent dat er naast de reizigersopbrengsten altijd een
verlener. Dit doen we omdat:
aanvullende bijdrage nodig is om de kosten te dekken.
• Beide partijen beïnvloeden de reizigersopbrengsten.
Als gevolg van de lagere SOV-bijdrage is het verhogen van
Door als concessieverlener ook een deel van de opbrengst
de provinciale bijdrage voor het ov wenselijk om het
verantwoordelijkheid te pakken, vloeit een deel van de
voorzieningenniveau tenminste op het huidige peil te
opbrengsten terug ten gunste van de reiziger;
houden. Een voorstel hiervoor wordt voorgelegd aan PS
• De concessie is een langdurig contract met op langere
in de Kaderbrief 2025.
termijn veel onzekerheden. Op deze manier loopt de
Daarnaast zijn er aanbestedingsrisico’s. De kosten van het
vervoerder minder risico, en hoeft daardoor ook
ov lijken als gevolg van een aantal onzekerheden harder te
minder risico in te prijzen. Dit leidt naar verwachting
kunnen stijgen dan verwacht. Een aantal onzekerheden
tot een beter bod.
zoals, loonkosten en brandstof/energie prijzen, maken onderdeel uit van al afgesproken indexaties. Binnen de
Concept Nota van Uitgangspunten
18
Provincie Noord-Holland
provincie zijn hier reeds middelen voor gereserveerd.
De vervoerder dient de data real-time en als open data
Andere onzekerheden zoals bijvoorbeeld duurder
aan te leveren aan de provincie en aan landelijke servers
materieel, echter niet. Dit effect kan zichtbaar worden in
(NDOV/GOVI). Deze data kunnen worden benut voor
de aanbieding die vervoerders doen. Het aanbod van de
monitoring van uitvoeringskwaliteit, informatie aan
vervoerders wordt gedaan onder marktspanning. Het is
stakeholders en om informatiepanelen op de halte (DRIS)
niet voorspelbaar of die een hoger, gelijkblijvend of lager
aan te sturen.
aanbod aan vervoer zal zijn. In het geval van een lager aanbod heeft de provincie de twee mogelijkheden: • Het aanbod accepteren en minder vervoer dan het huidige niveau • Meer financiële middelen beschikbaar stellen en daarmee extra vervoer inkopen.
4.3 Invulling geven aan – en meebewegen met – maatschappelijke ontwikkelingen 4.3.1 Voldoen aan Bestuursakkoord Zero Emissie Busvervoer In 2016 hebben de Nederlandse ov-concessie verleners zich verbonden aan het bestuursakkoord Zero
Tot slot vinden we het van belang dat we de bijdrage blijven
Emissie Busvervoer. In dit bestuursakkoord is met elkaar
verdelen op basis van de huidige verdeling per regio. Het
afgesproken om vanaf 2025 alleen nog maar zero-emissie
verschuiven van middelen (geld of aangeboden vervoer)
bussen te laten instromen, 100% van de vloot vervangen
van het noordelijk deel van de concessie naar het zuidelijk
te hebben voor zero-emissie bussen in 2030 en uiterlijk in
deel of andersom is niet gewenst.
2025 100% gebruik te maken van hernieuwbare regionaal
4.2.7 Tarieven: aansluiten bij tariefbeleid
opgewekte energie.
Voor het ov wordt van de reiziger een passende prijs