Programmabegroting 2026 - en meerjarenraming 2027-2029
Tekst van het document
Programmabegroting 2026
Inhoud
3.8 Openbaarheid.............................................................................. 109
1.Inleiding .................................................................................................. 4
4. Financiële positie .............................................................................. 110
Woord vooraf ......................................................................................... 5
Prognose meerjarenbalans ............................................................... 111
Leeswijzer .............................................................................................. 7
EMU-Saldo ........................................................................................ 112
Ontwikkelingen en perspectief .............................................................. 8
Overzicht reserves ............................................................................ 113
2. Programma’s ....................................................................................... 10
Overzicht voorzieningen .................................................................... 115
Programma 0 Bestuur en ondersteuning ............................................ 11
Meerjaren-investeringsplan ............................................................... 116
Programma 1 Veiligheid ...................................................................... 19
5. Financiële overzichten ...................................................................... 124
Programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat .................................... 24
Overzicht incidentele baten en lasten ............................................... 126
Programma 3 Economie ...................................................................... 28
Structureel evenwicht ........................................................................ 129
Programma 4 Onderwijs ...................................................................... 32
Bijlagen .................................................................................................. 130
Programma 5 Sport, kunst, cultuur, recreatie en openbare ruimte ..... 35
A: Beleidsindicatoren......................................................................... 131
Programma 6 Sociaal domein ............................................................. 42
B: Uitvoeringsinformatie .................................................................... 132
Programma 7 Volksgezondheid en milieu........................................... 50
C: Begrotingspost subsidies .............................................................. 135
Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing.......................................................................................... 56
D: Afkortingen .................................................................................... 136
3.
Paragrafen ...................................................................................... 61 3.1 Lokale belastingen en heffingen ................................................... 62 3.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................... 73 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................ 78 3.4 Financiering ................................................................................... 83 3.5 Bedrijfsvoering ............................................................................... 88 3.6 Verbonden partijen ........................................................................ 92 3.7 Grondbeleid ................................................................................. 107
1.Inleiding
Programmabegroting 2026
4
Woord vooraf Beste inwoners, ondernemers, partners en raadsleden, Dijk en Waard is een jonge gemeente die na de eerste vier jaar stevig staat. De afgelopen jaren hebben we hard gewerkt aan een sterke sociale basis voor onze inwoners, goede voorzieningen, woningen, veiligheid, bereikbaarheid, werkgelegenheid en duurzaamheid. Dat doen we vanuit overtuiging en samen met de samenleving. Vooruitkijken in onzekere tijden De begroting voor 2026 stellen we op in een financieel lastige en onzekere tijd. Gemeenten staan aan de vooravond van de zogeheten ravijnjaren: jaren waarin de bijdrage vanuit het Rijk flink terugloopt, terwijl de maatschappelijke opgaven groot blijven. Daar komt bij dat onze kosten stijgen door bijvoorbeeld cao-afspraken en hogere prijzen, terwijl de indexering en middelen voor nieuwe taken vanuit het Rijk achterblijven. Dat zorgt voor een kloof tussen de taken die we moeten uitvoeren en de middelen die we daarvoor krijgen. Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en een grotere kans op langdurige stroomuitval dragen bovendien bij aan een groeiend gevoel van onzekerheid in de samenleving. Deze dreigingen zijn geen losstaande verschijnselen, maar grijpen vaak op elkaar in en versterken elkaars impact. Op deze dreigingen moeten we ons voorbereiden en als samenleving onze weerbaarheid en veerkracht versterken.
Zo kunnen we sneller herstellen als er iets misgaat. Dit beïnvloedt de keuzes die we nu en in de toekomst maken in zaken als energievoorziening, digitale veiligheid en crisisbeheersing.
Programmabegroting 2026
Structureel sluitende begroting Het is gelukt om de begroting voor 2026 structureel sluitend te maken, ondanks tegenvallende inkomsten vanuit het Rijk. We hebben een traject van realistisch begroten doorlopen en kritisch gekeken naar alle inkomsten en uitgaven. Daardoor hebben we ons huishoudboekje op orde en kunnen we blijven investeren in de toekomst terwijl we de lasten voor inwoners zoveel mogelijk beperken. Koers en prioriteiten blijven staan We houden dus vast aan onze koers en prioriteiten en blijven investeren in wat nodig is: een sterke sociale basis, wonen, werken, bereikbaarheid en een groene en duurzame leefomgeving. Dat is belangrijk, want Dijk en Waard groeit en dat vraagt om blijvende investeringen. Er wordt gewerkt aan de spooronderdoorgang Zuidtangent bij station Heerhugowaard en aan de vernieuwing van schoolgebouwen en sport-, cultuur- en recreatievoorzieningen zoals SV Vrone, de Kabel, de Binding en Kanaalpark. Er wordt volop gebouwd aan nieuwe woningen en er worden nieuwe bedrijventerreinen ontwikkeld. Zo bouwen we verder aan een gemeente waar inwoners prettig kunnen wonen, werken en samenleven. Daarbij willen we ook ruimte houden voor de toekomst: investeren in een klimaatbestendige gemeente, in de gezondheid en weerbaarheid van jongeren en in een goede samenwerking met onze maatschappelijke partners.
Wel is de financiële ruimte beperkt; elke nieuwe wens moet zorgvuldig worden afgewogen. Waar ruimte is, is het wat ons betreft vooral aan een volgende coalitie om keuzes te maken.
5
Lasten en tarieven 2026: meevaller voor inwoners De belastingen verhogen we met de inflatiecorrectie (afhankelijk van de consumentenprijsindex). De rioolheffing verlagen we, dat scheelt in de portemonnee. Ook hier hebben we kritisch gekeken naar de inkomsten en uitgaven. De inkomsten van de rioolheffing vallen hoger uit en de uitgaven lager. Het geld dat we overhouden, geven we terug aan onze inwoners door een verlaging van de rioolheffing. Keuzes en gevolgen: OZB en organisatie Toch ontkomen we door de teruglopende bijdrage vanuit het Rijk niet aan moeilijke keuzes. Zo hebben we vorig jaar al de OZB moeten verhogen. Ook onze organisatie merkte de gevolgen: er kwamen extra taken bij, maar die hebben we met de bestaande formatie opgepakt, zonder uitbreiding van personeel of middelen. Ook dit jaar vragen we veel van onze organisatie: met de start van het nieuwe team gebiedsregie worden de extra taken opnieuw structureel binnen de bestaande formatie uitgevoerd. Daarmee laten we zien dat we kritisch naar onszelf kijken en onze verantwoordelijkheid nemen. Tegelijkertijd is de ruimte beperkt: verder snijden in personeel van onze groeigemeente, zou direct merkbaar zijn voor inwoners, bijvoorbeeld in langere wachttijden voor de aanvraag van vergunningen of bij het gemeenteloket.
achtergrond of levenswijze. Diversiteit en inclusie blijven daarbij ons uitgangspunt. Met gebiedsregie bouwen we verder aan de ontwikkeling van onze wijken en dorpen, samen met inwoners en partners. En binnen de eigen bedrijfsvoering houden we onze organisatie stevig en wendbaar, zodat we klaar zijn om in te spelen op nieuwe uitdagingen en noodzakelijke ontwikkelingen. Dat vraagt wel dat we financieel scherp blijven sturen. Zo is en blijft Dijk en Waard een fijne plek om te wonen, werken en leven. Behandeling door de raad Deze begroting wordt behandeld door de gemeenteraad op 13 november 2025.
Met vriendelijke groet, Fred Ruiten Wethouder Financiën Gemeente Dijk en Waard
Samen verder bouwen aan Dijk en Waard In het sociaal domein blijven we investeren in goede zorg en ondersteuning dichtbij. We pakken belangrijke thema’s als eenzaamheid en armoede stevig aan. We zetten door met de vernieuwing en verbetering van sportaccommodaties, zodat iedereen in Dijk en Waard kan blijven bewegen en elkaar ontmoeten. Ook werken we aan een toekomstbestendig evenementenbeleid dat onze dorpen en wijken met elkaar verbindt en voor levendigheid zorgt. We willen dat iedereen zich thuis en veilig voelt in Dijk en Waard, ongeacht
Programmabegroting 2026
6
Leeswijzer Voor u ligt de programmabegroting 2026 van de gemeente Dijk en Waard, inclusief de meerjarenraming 2027-2029. De begroting is met de jaarrekening het belangrijkste product uit de planning-encontrolcyclus. De raad bepaalt door het vaststellen van de begroting hoeveel de gemeente mag uitgeven om haar taken uit te voeren en de gestelde doelen te bereiken. In hoofdstuk 2 wordt de begroting per programma uitgewerkt. Dit gebeurt aan de hand van de volgende stappen: -
Waar staan we voor? Een korte uitleg over de overkoepelende ambitie van het programma.
-
Welke doelen helpen daarbij en waar richten we ons op? De vastgestelde doelen uit de kadernota 2026, concreter gemaakt in activiteiten waarmee we die doelen willen bereiken.
-
De beleidsindicatoren De relevante BBV-indicatoren, grafisch weergegeven. Een pijl geeft aan wat het streven is van de gemeente (daling, stijging of handhaving). Een overzichtstabel van alle verplichte beleidsindicatoren staat in de bijlage.
-
Wat mag het kosten? Een tabel met de kosten (lasten) en opbrengsten (baten) per taakveld voor meerdere jaren. Onder de tabel staat een korte toelichting die de voornaamste ontwikkeling verklaart. Het gaat daarbij om de ontwikkeling van de actuele begroting 2025 naar de begroting 2026. Tussen haakjes staat het taakveld (T1.1) het gewijzigde bedrag en de herkomst van de mutatie (primaire begroting, voorjaarsrapportage 2025, kadernota 2026, incidentele kosten of begroting 2026).
Programmabegroting 2026
In hoofdstuk 3 staan de verplichte paragrafen. De paragrafen vormen een andere doorsnede door de begroting en geven inzicht in aspecten die door de hele begroting heen kunnen lopen. De weergave is verplicht vanuit het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Hoofdstuk 4 gaat over de financiële positie van de gemeente. Hoofdstuk 5 bevat de overzichten voor lasten en baten, een overzicht van de incidentele lasten en baten en een weergave van het structurele begrotingssaldo.
7
Ontwikkelingen en perspectief In de kadernota 2026 is de eerste stap gezet naar de begroting 2026. Het meerjarenperspectief uit de kadernota heeft de gemeente voor de grote uitdaging gesteld om te komen tot een sluitende begroting. De meicirculaire van het Rijk bood enige verlichting, maar onvoldoende om het tekort te dichten. Er blijft nog steeds een aanzienlijk deel over van de eerder toegepaste korting van het Rijk op het gemeentefonds. Daarnaast heeft het Rijk voor 2026 en 2027 slechts tijdelijke toezeggingen gedaan voor extra middelen.
Onderstaande tabel specificeert de aanpassingen die gedaan zijn in het begrotingsproces 2026 en de keuzes die gemaakt zijn om te komen tot een structureel sluitende begroting. In het hoofdstuk programma’s staan verdere financiële toelichtingen.
De gemeente Dijk en Waard wil een structureel sluitende begroting presenteren met positief oordeel van de provincie. De ongunstige uitgangspositie van het meerjarenperspectief uit de begroting 2025 en de kadernota 2026 vraagt ons om keuzes te maken. De mogelijke keuzes zijn in beeld gebracht met het project Realistisch begroten. Dit maakt inzichtelijk waar ruimte zit, welke risico’s er zijn en wat de maatschappelijke gevolgen kunnen zijn van bezuinigingen. Deze inzichten zijn gebruikt om te komen tot een sluitende begroting. Hierbij is als uitgangspunt genomen dat de gevolgen voor inwoners en voorzieningen zoveel mogelijk beperkt blijven. Onderstaand overzicht toont de ontwikkeling van het perspectief. Voor de jaren 2026 en 2028 is er sprake van een begrotingstekort. Dit wordt deels gecompenseerd met een overschot in 2027 en 2029. x eur 1.000
Financieel perspectief Primaire begroting Effect Voorjaarsrapportage Effect Kadernota Effect begrotingsproces 2026 Begrotingssaldo
Programmabegroting 2026
2026 2027 2028 2029 -13.782 -9.340 -13.702 -8.702 -2.519 -2.695 -2.602 -2.573 -1.643 -826 -735 -656 13.857 13.351 13.747 15.750 -4.086 490 -3.291 3.819
Autonome ontwikkelingen De autonome ontwikkelingen hebben per saldo een negatief effect van € 5,9 miljoen op het begrotingssaldo. De voornaamste oorzaken hiervan zijn: - Indexaties conform cpi en contractuele afspraken (€ 4,2 miljoen); - De nieuw afgesloten cao (€ 3,0 miljoen in 2026); - Diverse autonome ontwikkelingen (€ 1,3 miljoen); - Een voordeel op de kosten door aanpassingen in de verdeelmaatstaven van de algemene uitkering (€ 0,6 miljoen);
8
-
Lagere kosten voor afval en riool (€ 0,5 miljoen); Actualisatie van treasury en kapitaallasten (€ 0,7 miljoen); De taakstelling vanuit de hervormingsagenda is teruggedraaid (in lijn met de afspraak om het rapport van Ark in zijn geheel over te nemen). Hier is vanuit Realistisch begroten een generieke taakstelling van 5% tegenover komen te staan (netto kostenverlagend effect van € 0,9 miljoen in 2026).
Verhoging algemene uitkering, leges en OZB Aan de opbrengstenkant is er sprake van een positief effect van € 11,3 miljoen. Dit is opgebouwd uit: een stijging van de algemene uitkering met € 8,9 miljoen (meicirculaire), hogere leges voor € 1,8 miljoen en de indexatie van de OZB voor € 0,6 miljoen. Btw-compensatiefonds en Jeugdhulp De afgelopen jaren was er een positief saldo over in het Btwcompensatiefonds voor de Nederlandse gemeenten. De verwachting is dat dit de komende jaren ook het geval is. De toezichthouder heeft aangegeven dat dit surplus als structurele inkomsten in de begroting mag worden opgenomen. Voor Dijk en Waard is dit € 1,1 miljoen. Voor de Jeugdhulp zijn de uitkomsten meegenomen van de deskundigencommissie van Ark. Op basis daarvan zijn verwachte inkomsten opgenomen.
Maatregelen Realistisch begroten Om tot een sluitend structureel begrotingssaldo te komen zijn de maatregelen uit de tabel verwerkt in de begroting. De bedragen zijn in het begrotingsproces geactualiseerd. Voor de herijking van de voorziening Groot Onderhoud was in het voorjaar nog geen bedrag opgenomen. Op basis van de herijking is voor nu bepaald dat voor 2026 tot en met 2029 € 2,0 miljoen minder gestort kan worden in de voorziening. De onderhoudsplannen herijken we jaarlijks zodat we borgen dat de voorziening blijft aansluiten met het gewenste onderhoudsniveau.
Programmabegroting 2026
Dijk en Waard is zeer terughoudend geweest om verwachte groei aan de inkomstenkant mee te nemen in het financiële perspectief. Op basis van groeicijfers van de afgelopen jaren hebben we in de begroting 2025 een deel van de verwachte hogere algemene uitkering van het Rijk meegenomen. Dit is nu bijgesteld naar de volledige verwachte groei (€ 1,3 miljoen, lineair stijgend meegenomen in de jaren na 2026). In 2026 stellen we een beleid op voor groeigelden, hierbij brengen wij ook de risico’s in kaart zodat we passende beheersmaatregelen kunnen nemen.
Dekking vanuit de algemene reserve In het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (BOFv) van 21 november 2023 hebben de VNG, IPO en UVW nieuwe afspraken over hun financiën gemaakt met de ministeries van Financiën en Binnenlandse Zaken. Dijk en Waard geeft invulling aan deze afspraken door in het begrotingsjaar 2026 € 700.000 te onttrekken aan de algemene reserve en op te nemen als structurele dekking. Structureel begrotingssaldo 2026 Voor 2026 is er sprake van een begrotingstekort van € 4,1 miljoen. Dit is het saldo inclusief de incidentele baten en lasten. In 2026 is er per saldo € 4,1 miljoen aan incidentele baten en lasten. Dit betekent dat er een structureel begrotingsevenwicht is in 2026. Dit geldt ook voor de daaropvolgende jaren. Ondanks dit structurele evenwicht is er wel sprake van een onttrekking aan de algemene reserve. Begrotingssaldo
9
2. Programma’s
Programmabegroting 2026
10
Programma 0 Bestuur en ondersteuning Waar staan we voor? De gemeente Dijk en Waard is nauw betrokken bij inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers en heeft oog voor wat er speelt. Verbinding met de samenleving is voor ons cruciaal omdat het de besluitvorming verbetert, de betrokkenheid verhoogt, de sociale cohesie vergroot en de transparantie én het vertrouwen bevordert. We werken samen met de samenleving en andere overheden en hechten waarde aan betrouwbaarheid, toegankelijkheid en een open benadering. Vanuit een solide basis bepalen we samen de koers, waarbij we flexibel inspelen op veranderende omstandigheden en ruimte geven aan creativiteit en innovatie. Zo kunnen we effectief omgaan met een continu veranderende wereld en financiële uitdagingen. Dit kan van invloed zijn op het moment waarop we onze doelen bereiken. Waar mogelijk zoeken we de samenwerking, op een manier die past bij alle betrokkenen.
Welke doelen helpen daarbij en waar richten we ons op? Gebiedsgericht werken Onze nieuwe afdeling Gebiedsregie verbetert de zichtbaarheid en nabijheid van de gemeente. Er wordt gewerkt aan het zo effectief mogelijk laten landen van middelen. We investeren soms ongelijk om de kansengelijkheid voor inwoners te verbeteren. Het Gebiedsgericht werken krijgt samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners steeds verder vorm. Eind 2025 worden de gebiedsanalyses opgeleverd. Aan het eind van het eerste kwartaal van 2026 zijn voor de drie benoemde gebieden Heerhugowaard-Noord, Heerhugowaard-Zuid en Langedijk de belangrijkste opgaves in kaart gebracht. Deze worden vertaald in gebiedsagenda’s en uitvoeringsplannen die aansluiten op de reguliere planning-en-controlcyclus.
Programmabegroting 2026
Samen met de samenleving 1. Wij zijn bezig met de uitrol van de gebiedsgerichte aanpak, met als uitgangspunt dat we weten wat er speelt. Maatwerk is de norm. De gemeente staat in contact met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. 2. We stimuleren een aanpak waarin we continu leren en in verbinding blijven met de samenleving. 3. Het beleid voor samenwerking en participatie wordt in 2026 verder uitgevoerd en mogelijk aangevuld op basis van de ervaringen met Gebiedsgericht werken. a. De bestaande participatieverordening wordt aangevuld met het uitdaagrecht (verplichting vanuit de Wet versterking lokale democratie). b. Het beleidskader voor samenwerking en participatie wordt verder uitgewerkt, mede op basis van de ervaringen met Gebiedsgericht werken en de gesprekken met de raad.
11
Digitalisering Digitalisering biedt gemeenten kansen om de dienstverlening te verbeteren, efficiënter samen te werken en beter in te spelen op de behoeften van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Dat brengt ook nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee op het gebied van veiligheid, transparantie en wetgeving. De gemeente Dijk en Waard zet stevig in op digitalisering als bouwsteen en fundament voor een moderne, wendbare en betrouwbare organisatie, zodat we klaar zijn voor de digitale uitdagingen van morgen. 1.
2.
3.
We voeren activiteiten uit van het uitvoeringsplan Visie op informatievoorziening. De interne en externe samenwerking, veiligheid en verbeteringen van de dienstverlening staan hierbij centraal. Zo creëren we een opener, veiliger en productievere informatievoorziening, waarin data-integriteit en transparantie hoog in het vaandel staan. We geven invulling aan de nieuwe Europese en nationale informatiewetgeving op basis van onze ambities en het verbeteren van de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. We gaan een AI-strategie opstellen en uitvoeren. We verkennen de mogelijkheden om met AI-toepassingen onze dienstverlening en eigen processen te verbeteren. Uiteraard houden we daarbij rekening met risico’s.
Dienstverlening In 2026 blijft de gemeente investeren in toegankelijke en betrouwbare dienstverlening, zowel online als persoonlijk. We verbeteren onze digitale diensten en zorgen ervoor dat deze mensgericht en gebruiksvriendelijk zijn, in lijn met de Wet digitale toegankelijkheid. Digitale toegankelijkheid maakt ook deel uit van de beleidsvisie
Programmabegroting 2026
Diversiteit en Inclusie en de Lokale Inclusie Agenda die in 2025 worden opgesteld. Daarnaast willen we de dienstverlening duurzaam verankeren binnen de organisatie. We willen een open informatievoorziening, waarin we belangrijke gegevens en diensten makkelijk beschikbaar stellen. 1.
2.
Onze dienstverlening is online waar het kan en persoonlijk waar dat meer passend is. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties kunnen steeds meer en beter digitaal bij de gemeente terecht. a. We werken hieraan door het uitvoeren van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer en de Wet digitale toegankelijkheid. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ervaren de publieke dienstverlening van Dijk en Waard als mensgericht, toegankelijk en betrouwbaar.
12
a.
In 2026 breiden we onze (tevredenheids)onderzoeken naar de contactkanalen verder uit. Op basis van deze onderzoeken en andere data verbeteren we onze dienstverlening. b. We voeren het zes-ogenprincipe in bij de aanvraag en uitgifte van reisdocumenten, conform de aangescherpte wetgeving. c. In 2025 is het programma Dienstverlening van start gegaan met als doel de dienstverlening beter in het dna van de organisatie te krijgen. Dit programma loopt in 2026 door. 3. In het kader van de Wet open overheid (Woo) start de gemeente Dijk en Waard met het openbaar maken van informatie via een openbaar digitaal platform. Dit vergroot transparantie en maakt het makkelijker om deel te nemen aan het democratisch proces. 4. In belangrijke processen als bezwaar- en klachtafhandeling blijven we in verbinding met de inwoner en leren we van de feedback. Dat doen we door direct te bellen nadat een bezwaarschrift of klacht is binnengekomen. De inwoner voelt zich zo gehoord en we zoeken samen naar mogelijke oplossingen. We evalueren de feedback van de inwoner en leren ervan. Ook monitoren we de klacht- en bezwaarafhandeling door de gemeenschappelijke regelingen waarin we deelnemen. Regionale samenwerking en representatie Als op een na grootste gemeente in Noord-Holland Noord neemt Dijk en Waard haar verantwoordelijkheid.
We investeren in onze positionering op regionaal, bovenregionaal en nationaal niveau. Dit onderstreept onze strategische koers voor een sterke positie in de regio en het belang van goede interbestuurlijke samenwerking. Dit is belangrijk om invloed te hebben op relevant beleid en samen maatschappelijke opgaven aan te pakken. Tegelijkertijd vinden we het belangrijk om in verbinding te blijven met onze inwoners en maatschappelijke partners. Het college onderhoudt deze contacten en maakt zo het lokaal bestuur zichtbaar, benaderbaar en betrokken. De invoering van Gebiedsgericht werken gaat hier een
Programmabegroting 2026
belangrijke positieve bijdrage aan leveren. Daarnaast willen we nadrukkelijk meer activiteiten samen organiseren, zoals de jaarlijkse kerstboom op het Stadsplein. In 2026 willen we de verbinding met onze externe relaties verder versterken. Zo kunnen we maatschappelijke opgaven samen met onze stakeholders oppakken. Ook investeren we in een betere en professionelere profilering van onze gemeente. Intern vergroten we het bewustzijn over het belang van extern relatiebeheer.
Welke doelen helpen daarbij en waar richten we ons op? 1. We ondersteunen en professionaliseren de representatie en profilering van onze gemeente. a. We zetten extra in op de thema’s “Dijk en Waard ontwikkelt met water” en mbo/beroepsonderwijs (techniek en zorg). b. We gaan verder met de Burgemeesterstafels over thema's die voor Dijk en Waard van belang zijn, zoals voedsel, vertier en verdienen. Er zijn twee burgemeesterstafels: één vanuit Dijk en Waard (gesprek, verbinding met de samenleving) en één met de regio over regionale samenwerking. c. We organiseren terugkerende activiteiten, zoals de kerstboom op het Stadsplein (in samenwerking met ondernemers) en de activiteiten op 4 en 5 mei (met het Comité 4/5 mei). d. We gaan verder met het professionaliseren van officiële ontvangsten, bezoeken, ceremonies en het toepassen van de juiste etiquette en symboliek. e. We stimuleren meer levendigheid op het Stadsplein door extra activiteiten. Een mogelijk jaarlijks terugkerend evenement is een Verbindingsfeest met optredens. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden om ook in andere woonkernen het activiteitenaanbod uit te breiden.
13
2.
We zetten in op het nog beter organiseren van onze externe betrekkingen en gaan investeren in bewustwording over dit onderwerp binnen onze organisatie. a. We bouwen de samenwerking binnen Noord-Holland Noord verder uit, naast de regio Alkmaar. We versterken de contacten met gemeenten in Noord-Holland Noord, het MRA-gebied en de provincie Noord-Holland. b. We intensiveren de contacten met de directe buurgemeenten Alkmaar, Bergen, Schagen, Koggenland, Hollands Kroon en Opmeer, en met gemeenten met vergelijkbare (groei)opgaven. c. We investeren in goede ondersteuning van bestuurders in bestuurlijke netwerken bij strategisch relevante bijeenkomsten, waar we zowel kennis kunnen brengen als ophalen. d. We nemen regionale samenwerking en representatie structureel op in de P&C-cyclus, onder de noemer 'verbinding met de regio'.
a. Minimaal eens per jaar toetsen we de ontwikkeling van de lokale lasten in relatie tot de financiële ruimte. Het uitgangspunt is: maximaal trendmatige verhoging, tenzij de financiële positie van de gemeente andere maatregelen noodzakelijk maakt. 3. Waar mogelijk kopen wij duurzaam, circulair en regionaal in. a. We monitoren structureel of we duurzaam, circulair en regionaal inkopen conform het gemeentelijk inkoopbeleid.
Sloop en nieuwbouw werkplaats gemeentewerf Na een positief besluit gaan we de werkplaats op de gemeentewerf Beukenlaan slopen en een nieuwe bouwen.
Financiën In deze uitdagende tijd voor gemeenten hebben we een toekomstbestendige financiële basis nodig. Die zorgt voor een stevige financiële structuur, zodat we onze ambities kunnen waarmaken. Dit doen we uiteraard met oog voor de belangen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. 1. We zorgen voor een structureel sluitende begroting met positief oordeel van de provincie. a. Dit doen we door structurele monitoring en tijdige bijsturing van de begrotingspositie. 2. We zorgen voor een ontwikkeling van de lasten voor inwoners en ondernemers die past bij de financiële positie van de gemeente.
Programmabegroting 2026
14
Beleidsindicatoren Onderstaande indicatoren vertellen hoe Dijk en Waard ervoor staat. De financiële indicatoren vindt u in de paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”. De verplichte BBV-indicatoren (Besluit Begroting en Verantwoording) vindt u ook als tabel in een bijlage. BBV-indicatoren
Programmabegroting 2026
15
Wat mag het kosten? Taakveld LASTEN Bestuur T0.1 Burgerzaken T0.2 Beheer overige gebouwen en gronden T0.3 Overhead T0.4 Treasury T0.5 OZB woningen T0.61 Belastingen overig T0.64 Overige baten en lasten T0.8 Vennootschapsbelasting (Vpb) T0.9 TOTAAL LASTEN BATEN Bestuur T0.1 Burgerzaken T0.2 Beheer overige gebouwen en gronden T0.3 Overhead T0.4 Treasury T0.5 OZB woningen T0.61 OZB niet-woningen T0.62 Parkeerbelasting T0.63 Belastingen overig T0.64 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen T0.7 gemeentefonds Overige baten en lasten T0.8 TOTAAL BATEN Saldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Saldo mutatie reserves Saldo programma Programmabegroting 2026
Rekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Raming 2027
Bedragen x € 1.000 Raming Raming 2028 2029
-6.834 -3.957 -2.166 -35.281 -590 0 -1.060 -734 228 -50.395
-6.034 -4.358 -853 -37.399 94 0 -1.026 -656 0 -50.232
-5.278 -4.287 -719 -36.986 5 0 -1.110 -1.798 0 -50.174
-5.207 -4.264 -705 -37.455 -14 0 -1.110 -624 0 -49.379
-5.207 -4.178 -684 -37.221 -35 0 -1.110 -131 0 -48.566
-5.207 -4.178 -674 -37.188 -35 0 -1.110 -81 0 -48.473
1.033 1.962 2.942 3.006 1.412 10.821 10.138 190 166
925 1.646 2.576 3.350 555 12.550 11.842 344 161
0 1.699 1.256 3.346 675 13.064 12.237 440 161
0 1.699 1.256 3.346 675 13.189 12.405 449 161
0 1.501 1.256 3.346 675 13.314 12.572 458 161
0 1.501 1.256 3.346 675 13.314 12.572 468 161
182.572
185.704
196.887
199.477
196.988
200.068
501 214.742 164.347 -897 1.286 389
49 219.703 169.471 -12 1.854 1.842
749 230.515 180.341 0 1.423 1.423
749 233.407 184.028 0 653 653
3.749 234.021 185.455 0 653 653
3.749 237.111 188.638 0 653 653
164.736
171.313
181.764
184.681
186.107
189.291 16
De totaal begrote kosten voor programma 0 blijven in 2026 nagenoeg gelijk aan de primaire begroting. Binnen de verschillende taakvelden zijn er wel verschuivingen. De voornaamste verschuivingen ten opzichte van de primaire begroting 2025 zijn: de kosten en opbrengsten van de Regio Alkmaar zijn niet meer zichtbaar in de begroting van Dijk en Waard. De gemeente voert nog steeds de administratie, deze is echter als projectadministratie ingericht en dient aan het eind van het jaar in balans te zijn. Hierdoor dalen in de begroting zowel de baten als de lasten (T0.1, € 925.000; begroting 2026). De overhead kosten (T0.4) dalen met € 413.000. Dit voordeel wordt veroorzaakt door incidentele budgetten in 2025. i.v.m. de bestuurlijke fusie (€1.153.000), een tijdelijk I&A budget voor de cloudmigratie (€ 595.000).
De totale baten stijgen met € 10,8 miljoen. Dit wordt verklaard door: In 2025 was er een eenmalig voordeel van € 1,7 miljoen i.v.m. opbrengsten gronden (railinfraproject PHS). De inkomsten primeurwoningen zijn begroot (€ 400.000; begroting 2026). Indexatie ozb (T0.61 en 62, € 616.000; begroting 2026) en de ingerekende groei (T0.61 en T0.62, € 292.000;Primaire begroting). Binnen taakveld 0.7 is € 11,2 miljoen aan extra inkomsten begroot. Dit wordt voor het belangrijkste deel verklaard door aanpassingen n.a.v. circulaires gemeentefonds (netto € 8,8 miljoen; begroting 2026), de overheveling BCF gelden (€ 1,1 miljoen; begroting 2026) en de ingerekende groei van de gemeente ( € 1,3 miljoen; begroting 2026).
De kosten nemen structureel toe door hogere doorbelasting loonkosten i.v.m. cao (€ 791.000; begroting 2026), indexatie contracten volgens CPI (€ 297.000; kadernota 2026). Het effect van het nieuwe parkeerbeleid voor de kosten arbeidsvoorwaarden, evenals de kosten voor de exploitatie van het gemeentehuis na verbouwing zitten niet verwerkt in de begroting 2026. Deze waren tijdens het begrotingsproces nog niet bekend.
Programmabegroting 2026
17
Algemene dekkingsmiddelen Omschrijving
Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029 a. lokale heffingen, waarvan de besteding niet gebonden is OZB woningen 10.821 12.550 13.064 13.189 13.314 13.314 Belastingen overig -894 -865 -949 -949 -949 -949 Parkeerbelasting 190 344 440 449 458 468 OZB niet-woningen 10.138 11.842 12.237 12.405 12.572 12.572 20.255 23.872 24.792 25.094 25.395 25.405 b. algemene uitkeringen Algemene uitkeringen en overige 182.572 185.704 196.887 199.477 196.988 200.068 uitkeringen gemeentefonds 182.572 185.704 196.887 199.477 196.988 200.068 c. dividend Treasury 820 555 550 550 550 550 820 555 550 550 550 550 d. saldo van de financieringsfunctie Treasury 2 94 130 111 90 90 2 94 130 111 90 90 e. overige algemene dekkingsmiddelen Overige baten en lasten -234 -607 -1.049 125 3.618 3.668 Vennootschapsbelasting (Vpb) 228 0 0 0 0 0 -6 -607 -1.049 125 3.618 3.668 Totaal algemene dekkingsmiddelen 203.643 209.618 221.310 225.356 226.641 229.781
Programmabegroting 2026
18
Programma 1 Veiligheid Waar staan we voor? Dijk en Waard wil een fijne en veilige gemeente zijn. Een gemeente waar onveiligheid, zoals (ondermijnende) criminaliteit en overlast, wordt aangepakt. En waar ruimte is om een levendige en bruisende gemeente te kunnen zijn. Wij hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om de veiligheid en leefbaarheid in onze gemeente te vergroten, zowel op het land als op het water. Om dit te bereiken werken wij nauw samen met de politie, de Veiligheidsregio en tal van maatschappelijke organisaties. Regelmatig is er contact met inwoners en ondernemers. Door samen te werken houden we Dijk en Waard veilig, prettig en leefbaar.
ingezet op plekken en momenten waar ze het meeste effect hebben. b. We investeren in de verdere professionalisering van het boateam richting het profiel van boa 3.0. Dit betekent dat boa’s breder inzetbaar zijn en hun specialistische kennis (zoals op het gebied van jeugd en ondermijning) is ingebed in het team. De boa’s sluiten aan bij Gebiedsgericht werken. Zij versterken hun rol als aanspreekpunt in de wijk en als partner in de keten.
Welke doelen helpen daarbij en waar richten we ons op? De programmadoelstellingen komen voort uit het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026. Dit plan beschrijft vier strategische thema's. Daar hebben we doelen en activiteiten voor 2026 aan gekoppeld. De vier thema’s zijn: veilige woon- en leefomgeving, ondermijning, digitale veiligheid, zorg en veiligheid. Veilige woon- en leefomgeving Doelen: 1. Het verminderen van overlast 2. Het behouden van de mate van tevredenheid over de fysieke woon- en leefomgeving 3. Het tegengaan van veelvoorkomende criminaliteit Activiteiten: a. We vergroten de inzetbaarheid van het boa-team door slimmer gebruik te maken van data en informatie. Door informatiegestuurd te werken kunnen boa’s gerichter worden
Programmabegroting 2026
Ondermijning Doelen: 1. Het voorkomen van misbruik van vergunningen en subsidies 2. Het verminderen van gelegenheidsstructuren voor criminaliteit op bedrijventerreinen en recreatieparken 3. Het voorkomen van uitbuiting en mensenhandel
19
Activiteiten: a. We gaan het Bibob-proces evalueren om te kijken of het goed werkt en efficiënt wordt uitgevoerd. Bibob helpt bij het voorkomen dat vergunningen en subsidies gebruikt worden voor criminele activiteiten. b. We pakken heling aan door controles op het Digitaal Opkopers Register (DOR). Boa’s gaan controleren of handelaren van tweedehands goederen hun ingekochte spullen goed registreren in het DOR. Zo kunnen we gestolen spullen opsporen en heling tegengaan. c. Bij signalen van mensenhandel gaan we integrale controles opzetten. Een integrale controle is een gezamenlijke inspectie door meerdere overheidsdiensten, zoals gemeente, politie, de Arbeidsinspectie en de Belastingdienst. Deze controles richten zich op bedrijven of locaties waar risico’s zijn op misstanden, zoals uitbuiting van arbeidsmigranten. d. Met de handhaving op bedrijventerreinen willen we de kwaliteit en bedrijvigheid op orde houden en daar waar nodig verbeteren
Digitale veiligheid Doelen: 1. Een passende beveiliging van gemeentelijke processen en informatie 2. Bijdragen aan het voorkomen dat inwoners, bedrijven en voorzieningen slachtoffer worden van cybergerelateerde zaken 3. Meer inzicht in de digitale ontwikkelingen in de samenleving
(nieuwe) wet- en regelgeving, zoals de Cyberbeveiligingswet (NIS2). b. We vergroten het bewustzijn over informatieveiligheid en gegevensbescherming binnen de gemeentelijke organisatie. Dit doen we onder meer met voorlichting, trainingen en praktische hulpmiddelen. c. We versterken de digitale weerbaarheid van inwoners en ondernemers. Dit doen we onder meer met voorlichtingscampagnes, workshops en trainingen voor specifieke doelgroepen zoals ouderen, jongeren of het mkb.
Zorg en veiligheid Doelen: 1. Een hogere weerbaarheid van kwetsbare inwoners zoals jongeren 2. Een sterkere verbinding tussen het zorgdomein en het veiligheidsdomein 3. Meer begrip voor elkaar Activiteiten: a. We voeren de activiteiten uit die zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda Weerbare Jeugd. Deze activiteiten dragen eraan bij dat jongeren in Dijk en Waard veilig, gezond en kansrijk opgroeien. b. We verbeteren de samenwerking tussen partners in de zorgen veiligheidsketen voor mensen met onbegrepen gedrag. Dit doen we in nauwe samenwerking met het sociaal domein.
Activiteiten: a. We verbeteren de digitale veiligheid van gemeentelijke processen en informatie. Dit doen we door risico’s in kaart te brengen en passende maatregelen te nemen op basis van
Programmabegroting 2026
20
Beleidsindicatoren Onderstaande indicatoren vertellen hoe Dijk en Waard ervoor staat. De verplichte BBV-indicatoren (Besluit Begroting en Verantwoording) vindt u ook als tabel in een bijlage.
Programmabegroting 2026
21
Noot: Verwijzing Halt: over 2022 zijn geen cijfers in het CBS dashboard beschikbaar. Overige indicatoren 2023 en 2024 zijn voorlopige cijfers
Eigen indicatoren
Deze indicatoren komen uit een tweejaarlijks onderzoek. Dit onderzoek wordt in de tweede helft van 2025 uitgevoerd. De resultaten worden verwacht medio april 2026.
Programmabegroting 2026
22
Wat mag het kosten?
De totale kostenstijging in programma 1 is € 859.000. Dit wordt veroorzaakt door hogere bijdrage Veiligheidsregio (T1.1, € 164.000, primaire begroting - meerjarenontwikkelingsplan, en € 262.000 begroting 2026 - indexatie), hogere loonkosten i.v.m. de nieuwe cao (T1.2 € 392.000; begroting 2026) en BOA-team (T1.2, € 103.000; begroting 2026).
Programmabegroting 2026
23
Programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat Waar staan we voor? Bereikbaarheid, nabijheid van goed openbaar vervoer, verkeersveiligheid en goed onderhouden wegen dragen bij aan fijn wonen en leven. Het zijn belangrijke voorwaarden voor de sprong vooruit die we in Dijk en Waard willen maken. Ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen maken dat het mobiliteitssysteem in de gemeente verandert. Nieuwe woningen en bedrijven komen binnen het bebouwde deel van de gemeente. Daar wordt het dus drukker. Dit vraagt een andere aanpak van mobiliteit, parkeren en infrastructuur: betere OV-bereikbaarheid, centrale parkeervoorzieningen en prettige wandel- en fietsverbindingen.
c.
d.
BOLbrug/Spoorviaduct/verbreding N242, Stationsomgeving Dijk en Waard en Ring West van Alkmaar. We gaan een analyse maken van de verkeerssituatie in 2040 in relatie tot de woningbouw, de verdichtingsopgave en economische ontwikkelingen. Zo kunnen we de wegencategorisering actualiseren en zorgen voor noodzakelijke aanpassingen van de hoofdwegeninfrastructuur. We gaan regionale doorfietsroutes ontwikkelen en aanleggen. Voor 2026 staat de aanleg van de doorfietsroute Prins Hendrikkade in de planning. Samen met de provincie en regio onderzoeken we ook de mogelijkheden voor doorfietsroutes naar Schagen, Obdam en de oost-westroute Sint Pancras.
Mobiliteit houdt niet op bij de gemeentegrens. Regionale afspraken met het Rijk, de provincie en de regiogemeenten moeten ervoor zorgen dat ook het regionale en bovenregionale mobiliteitssysteem blijft functioneren. Er zijn bijvoorbeeld afspraken over de multimodale ring Alkmaar/N242. Die afspraken gaan over duurzame bereikbaarheid van alle modaliteiten en bekostiging daarvan. Verkeersveiligheid is en blijft ook in 2026 een belangrijk speerpunt. De aanpak voor de komende vijf jaar staat in het uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid.
Welke doelen helpen daarbij en waar richten we ons op? 1. Goede aansluiting op het (boven)regionale netwerk van weginfrastructuur en spoor a. We voeren een verkenning uit naar de organisatie van een Regionaal Investeringsfonds Mobiliteit Regio Alkmaar om ons deel aan deze mobiliteitsopgaven te kunnen financieren. b. We doen wat we met het Rijk hebben afgesproken over de multimodale ring Alkmaar/N242. Afhankelijk van het BO Mirt 2025 wordt een gezamenlijke verkenning uitgevoerd naar Programmabegroting 2026
24
2. Een verkeersveilige, toegankelijke en gezonde woon- en leefomgeving a. Bij herinrichtingen en wijkreconstructies gaan we wegen toekomstgericht en veiliger inrichten. Deze projecten staan voor 2026 gepland: - verkeersveiligheidsmaatregelen aan de Reiger en Lepelaar; - tegelfietspaden worden fietspaden van asfalt, reconstructie van de Oostelijke Randweg (Geestweg-Langebalkweg); - planvorming voor een fietstunnel bij de Papenhorn. b. We voeren het uitvoeringsprogramma Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 uit. Aan de hand van de opgestelde prioritering worden de verkeersveiligheidsmaatregelen uitgevoerd. c. We gaan meedoen met landelijke verkeersveiligheidscampagnes.
Programmabegroting 2026
25
Beleidsindicatoren Onderstaande indicator vertelt hoe Dijk en Waard ervoor staat. Voor dit programma zijn geen verplichte BBV-beleidsindicatoren.
Programmabegroting 2026
26
Wat mag het kosten?
De kosten voor programma 2 nemen toe met € 853.000. Dit wordt veroorzaakt door hogere loonkosten i.v.m. de nieuwe cao (T2.1, € 87.000 en T2.2 € 140.000, begroting 2026) en hogere afschrijvingslasten (T2.1, € 162.000; begroting 2026). Daarnaast is het budget verhoogd i.v.m. nieuwe parkeerbeleid (T2.2, € 564.000; kadernota 2026).
Programmabegroting 2026
In 2025 was er een incidenteel budget beschikbaar voor de invoering van het integrale parkeerbeleid (T2.2 , € 170.000). In de reserves was in 2025 een overheveling ter dekking van de kosten voor het invoeren van het integrale parkeerbeleid van € 167.000.
27
Programma 3 Economie Waar staan we voor? Wij zijn doeners en makers. Zonder opscheppen of overdrijven: Dijk en Waard heeft een sterke economische positie in de regio met ruim 33.000 banen en dit is groeiende. Onze ondernemers betekenen meer voor ons dan alleen werkgelegenheid en een inkomen voor hun personeel. Ze bouwen letterlijk en figuurlijk mee aan Dijk en Waard en we laten zien dat we daar trots op zijn. Meer werkgelegenheid in onze regio vinden we belangrijk. Dit met het oog op de groei van het aantal inwoners de komende jaren. In de Strategische omgevingsvisie 2047 geven we aan hoe we in de toekomst willen omgaan met de economische ontwikkelingen. Wij streven naar een veerkrachtige, toekomstbestendige, innovatieve en duurzame economische ontwikkeling. In onze groeiende gemeente is recreatie belangrijk. We hechten ook veel waarde aan onze waterrijke historie.
c. We voeren onze regionale economische rol uit volgens de Economische Agenda NHN en de Dienstverleningsovereenkomst Ontwikkelingsbedrijf NHN (die op 1 januari 2025 in is gegaan). d. We bouwen de samenwerking verder op met ondernemers, ondernemersverenigingen en het beroepsonderwijs (triple helix model). We helpen ondernemers bij de verduurzaming van hun bedrijf. Voor bedrijventerreinen is er een adviseur verduurzaming en we nemen deel aan het Centrum voor Verduurzaming Bedrijventerreinen Regio Alkmaar. e. Door netcongestie kunnen ondernemers op bedrijventerreinen niet altijd uitbreiden of verduurzamen. Samen met ondernemers, de provincie en netbeheerders kijken we naar mogelijke oplossingen, zoals Smart Energy Hubs. We brengen op bepaalde plekken het huidige en toekomstige energieverbruik per bedrijf en terrein in kaart, zoeken naar collectieve oplossingen, stimuleren energiebesparing en optimaliseren het verbruik. Ondernemers krijgen ondersteuning via energiescans en begeleiding bij het uitvoeren van maatregelen.
Welke doelen helpen daarbij en waar richten we ons op? 1. Dijk en Waard heeft een duurzaam en aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat. a. We gaan onderzoeken hoe we de kwaliteit van de bedrijventerreinen kunnen verbeteren en er meer gebruik van kunnen maken. Hierbij hoort onder meer de doorontwikkeling van bedrijventerreinen de Vaandel en Breekland 2: op basis van regionaal onderzoek gaan we niet alleen uitbreiden, maar ook zorgen voor meer gebruik. b. We blijven optrekken met de regio met het oog op economische ontwikkeling en versterking van onze positie in Noord-Holland Noord, in de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) en het Ontwikkelingsbedrijf NHN (ONHN).
Programmabegroting 2026
28
2.
In Dijk en Waard zijn onderwijs, arbeidsmarkt en gemeente goed op elkaar aangesloten (triple helix model). a. We voeren projecten en programma’s uit die voortkomen uit de Human Capital Agenda NHN ende Regio Deal NHN. 3. Dijk en Waard biedt recreatiemogelijkheden in de natuur, op het water en in het groen, voor inwoners en bezoekers. a. We geven uitvoering aan de Visie Toerisme en Recreatie Regio Alkmaar 2025-2035. b. We zorgen zowel regionaal als lokaal voor marketing en promotie. Zo willen we het aantal (dag)bezoekers aan Dijk en Waard verhogen en meer bekendheid geven aan onze voorzieningen en activiteiten, zoals onze recreatiegebieden, winkelcentra en musea. c. We stimuleren nieuwe recreatiemogelijkheden. Denk aan “Dijk en Waard ontwikkelt met water” en de Visie Kanaalpark. Zie ook Programma 5 Sport. 4. Onze winkelcentra zijn veilig, toegankelijk, plezierig en aantrekkelijk. a. We gaan verder met het uitvoeren van de Retailvisie en de Visie Werklocaties.
Programmabegroting 2026
29
Beleidsindicatoren Onderstaande indicatoren vertellen hoe Dijk en Waard ervoor staat. De verplichte BBV-indicatoren (Besluit Begroting en Verantwoording) vindt u ook als tabel in een bijlage. BBV-indicatoren
Programmabegroting 2026
30
Wat mag het kosten?
De kosten in programma 3 stijgen met € 498.000. Dit komt door hogere afschrijvingslasten (T3.1, € 68.000; begroting 2026) en hogere loonkosten i.v.m. de nieuwe cao (T3.1, € 29.000; begroting 2026). Voor taakveld 3.2 is er en een balansmutatie voorraad grond van € 382.000 aan zowel de lasten- als de batenkant (hogere lasten en hogere baten)
Programmabegroting 2026
31
Programma 4 Onderwijs Waar staan we voor? We willen dat kinderen en jongeren vertrouwen hebben in zichzelf en in hun eigen kunnen. Daarom is het belangrijk dat zij het beste uit zichzelf kunnen halen. Wij willen ze daarbij helpen. Samen met het onderwijs, ondernemers en andere organisaties werken we aan economische zelfstandigheid en gelijke kansen. Dat begint op jonge leeftijd; een stevige basis wordt gelegd in de voorschoolse educatieve opvang en in het basisonderwijs. Inclusie zou een vanzelfsprekendheid moeten zijn. Welke doelen helpen daarbij en waar richten we ons op? Een sterke sociale basis (route 1 Integraal beleidskader sociaal domein) 1. We stimuleren dat alle leerlingen een schoolloopbaan volgen die past bij hun wensen en mogelijkheden. a. Met de Rijksuitkering onderwijsachterstanden faciliteren we voor passende kinderopvang in de voorschoolse educatie. De gemeentelijke subsidieregeling wordt hierop aangepast. Met de kinderopvangorganisaties maken we afspraken over de uitvoering en de resultaten. b. Via de Ontwikkelmaatregelen Jeugd investeren we in het realiseren van passende kinderopvang in de reguliere kinderopvang, waaronder de peuteropvang, de kinderdagopvang en de buitenschoolse opvang (zie ook programma 6 Sociaal domein). c. We voeren de acties van de uitvoeringsagenda Passend Onderwijs uit.
Dit doen we door samen met de scholen, samenwerkingsverbanden en regiogemeenten invulling te geven aan de pilot sterke ondersteuning op school (SOOS) en het implementeren van een afwegingskader onderwijs-jeugdhulp
Programmabegroting 2026
d. We geven uitvoering aan het regionale programma van school naar duurzaam werk 2026-2030. Dit doen we door maatregelen te treffen gericht op het begeleiden van jongeren tot 27 jaar naar een startkwalificatie, duurzame economische zelfstandigheid en/of andere passende uitstroom. 2. We behouden of verhogen de kansen op de arbeidsmarkt van leerlingen. Hiervoor versterken we de band tussen onderwijs en arbeidsmarkt. a. We ondersteunen gezamenlijke initiatieven tussen onderwijs en arbeidsmarkt en faciliteren het beroepenevenement Dijk en Waard on stage waar vmbo-leerlingen in contact komen met beroepsprofessionals.
Passende ondersteuning dichtbij de inwoners (route 2 Integraal beleidskader sociaal domein) 1. We helpen volwassenen die moeite hebben met het vinden van de juiste mogelijkheden met het bereiken van hun leerdoelen en met het verbeteren van hun basisvaardigheden. a. We faciliteren onderwijs voor volwassenen die onvoldoende taalvaardig zijn om volwaardig mee te doen in de samenleving. In samenwerking met de regiogemeenten bieden we op diverse locaties onderwijs op maat, zodat inwoners laagdrempelig in hun eigen buurt ondersteuning krijgen bij het verbeteren van hun taal-, reken- en digitale vaardigheden. Toekomstbestendige onderwijshuisvesting 1. We zorgen voor moderne, toekomstbestendige schoolgebouwen. Dit doen we op basis van het Integraal Huisvestingsplan en het Masterplan voortgezet onderwijs. We willen voor ieder kind passende opvang, goed onderwijs, een doorlopende leerlijn van 023 jaar, duurzaamheid en bewegingsonderwijs. a. We gaan in 2025 het Masterplan voortgezet onderwijs vaststellen. Vervolgens voeren we het uit.
32
Beleidsindicatoren Onderstaande indicatoren vertellen hoe Dijk en Waard ervoor staat. De verplichte BBV-indicatoren (Besluit Begroting en Verantwoording) vindt u ook als tabel in een bijlage.
Noot: Over het absoluut verzuim in 2021 zijn geen data beschikbaar.
Programmabegroting 2026
33
Wat mag het kosten?
De totale kosten voor programma 4 stijgen met € 498.000. Dit wordt veroorzaakt door hogere afschrijvingslasten (T4.1, € 277.000; begroting 2026), hogere loonkosten i.v.m. de nieuwe cao (T4.2, € 25.000; begroting 2026) en in 2025 was er een incidenteel budget beschikbaar van € 100.000 voor de pilot groene schoolpleinen, door prijsindexaties en toekennen budget voor tolken in het passend onderwijs (T4.3, € 326.000; begroting 2026). Binnen de reserves is de toevoeging aan de reserve expertisecentrum geschrapt ( € 150.000; begroting 2026). Programmabegroting 2026
34
Programma 5 Sport, kunst, cultuur, recreatie en openbare ruimte
Sport, kunst en cultuur vormen een essentieel onderdeel van de sociale basis. Daarom zetten we met Route 1 van het Integraal beleidskader Sociaal domein in op het versterken hiervan.
Waar staan we voor? Sport, kunst, cultuur en recreatie Sport, kunst, cultuur en recreatie zijn de bouwstenen voor een sterke sociale basis. Het aanbod hiervan in Dijk en Waard zorgt voor plezier bij inwoners. Het draagt bij aan ontwikkeling van vaardigheden, mentale en lichamelijke gezondheid, welzijn, zelfredzaamheid, participatie, integratie, sociale cohesie en leefbaarheid. Sport, kunst en cultuur hebben een directe relatie met de programma’s Onderwijs en Sociaal domein. Ook de openbare ruimte is hierbij belangrijk. Een goed onderhouden openbare ruimte nodigt uit om naar buiten te gaan, te ontmoeten, te bewegen en plezier te maken. In Dijk en Waard bouwen we samen aan een vitale samenleving, waar saamhorigheid, vertrouwen en goede communicatie belangrijk zijn. Waarin inwoners elkaar helpen, steunen en motiveren om het beste uit hun leven te halen. Waarin iedereen meedoet naar eigen kunnen en uitgenodigd wordt om samen actief te zijn. We willen graag dat inwoners van Dijk en Waard zorgen voor zichzelf en voor elkaar. Dat zij deel uitmaken van een sociaal netwerk. Hiervoor is een breed en laagdrempelig aanbod van activiteiten en ondersteuning nodig, liefst in de eigen buurt of wijk en goed bereikbaar. Daarvoor hebben we de inzet nodig van het verenigingsleven, bewonersinitiatieven, vrijwilligersorganisaties en professionele organisaties.
Het aanbod van voorzieningen bestaat ook uit aantrekkelijk groen, goed ingerichte recreatiegebieden en ons cultureel erfgoed. Deze zijn goed onderhouden met oog voor biodiversiteit. De voorzieningen groeien mee met de ontwikkeling van de gemeente.
Programmabegroting 2026
Openbare ruimte De openbare ruimte vormt het kloppend hart van onze gemeente. Het is de plek waar we elkaar ontmoeten, waar kinderen spelen, waar natuur beleefd wordt. Een toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte draagt bij aan verschillende ambities: sociale cohesie, klimaatadaptatie, energietransitie, circulaire economie en biodiversiteit. - Sociale cohesie Een goed ingerichte openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeting, beweging en participatie. Daarom maken we inclusieve en toegankelijke ontmoetingsplekken, zoals buurttuinen, speelpleinen en multifunctionele parken. - Klimaatadaptatie Een groene infrastructuur met wadi’s, groene daken en schaduwrijke bomen helpt bij het opvangen van extreme neerslag 35
-
-
en het tegengaan van hittestress. Dit maakt onze wijken klimaatadaptiever en leefbaarder (zie ook programma 7). Energietransitie In de openbare ruimte is plaats voor bijvoorbeeld laadpalen, trafohuisjes en straatmeubilair met geïntegreerde zonne-energie. Ook willen we duurzame mobiliteit faciliteren. Denk aan fietssnelwegen en deelvervoer. Circulaire economie en biodiversiteit We stimuleren biodiversiteit en verminderen afvalstromen. Dit doen we bijvoorbeeld door straten en pleinen in te richten met herbruikbare materialen. Ook leggen we ecologische zones en bloemrijke bermen aan.
Het combineren van deze ambities binnen de beperkte openbare ruimte brengt complexe afwegingen met zich mee. Zo kan de wens voor meer groen botsen met de behoefte aan meer mobiliteit of ondergrondse infrastructuur. Het ontwikkelen van multifunctionele ruimtes vergt intensieve samenwerking tussen verschillende beleidsdomeinen en belanghebbenden.
Welke doelen helpen daarbij en waar richten we ons op? Een sterke sociale basis (route 1 Integraal beleidskader sociaal domein) Sport 1. Sporten is voor iedereen in Dijk en Waard financieel en fysiek mogelijk, ongeacht leeftijd, achtergrond of beperking. 2. In Dijk en Waard zijn alle sportverenigingen en accommodaties goed onderhouden en voor iedereen toegankelijk. a. Samen met de sportsector voeren wij het uitvoeringsprogramma Sport uit. Dit programma is gericht op het behouden en versterken van de sportinfrastructuur. Het gaat onder meer om het accommodatieplan binnensport, revitalisatie van sportparken De Kabel en Sv Vrone, het sport- en preventieakkoord en pumptrack. 3. Dijk en Waard ondersteunt de ambities van talentvolle sporters.
Een belangrijke uitdaging is het meervoudig gebruik van de ruimte: hoe combineren we speelruimte met wateropvang, of biodiversiteit met sociale veiligheid? Dit vraagt om innovatieve ontwerpprincipes en een integrale benadering van ruimtelijke inrichting. Met het Erfgoedbeleid zorgen we voor de bescherming, het behoud en het beleefbaar maken van het erfgoed van Dijk en Waard. Erfgoed is belangrijk en draagt bij aan een herkenbare, leefbare en duurzame leefomgeving. Zo verbinden we verleden, heden en toekomst in een gemeente met een sterke identiteit en ruimtelijke kwaliteit.
Programmabegroting 2026
36
Kunst en cultuur 1. Inwoners van Dijk en Waard weten wat er op het gebied van kunst en cultuur te doen is. Meer mensen nemen deel aan kunst en cultuur. a. We stimuleren creativiteit, samenwerking en talentontwikkeling in broedplaatsen en bij De Binding. b. Er is een breed aanbod van culturele activiteiten gericht op maatschappelijke problemen, zoals eenzaamheid, mentale gezondheid en laaggeletterdheid. c. Samen met de culturele sector voeren wij het uitvoeringsprogramma Cultuur uit. Dit programma, vastgesteld in 2025, is gericht op het behouden en versterken van de culturele infrastructuur.
Programmabegroting 2026
Recreatie (zie programma 3) en erfgoed 1. We willen zowel de recreatiemogelijkheden als ons cultureel erfgoed behouden en versterken. a. We bewaken de koers van het museum BroekerVeiling naar scenario 3 (Verrijking). b. We stellen een uitvoeringsplan op in lijn met de Evenementenvisie die in 2025 wordt vastgesteld. c. We concretiseren de opgaven en projecten uit het programmaplan Kanaalpark. In 2026 komt er een wandelbrug van de Westdijk naar het Oosterdelgebied. Ook wordt in 2026 de groenstrook tussen Westdijk 2 en Westdijk 4 ingericht als park. Dit versterkt de ecologische waarde en de verblijfswaarde voor inwoners. Het kunst- en cultuurprogramma krijgt een vervolg. 2. We voeren het Erfgoedbeleid en de erfgoednota uit. In 2026 gaan we verder met onder meer: a. Erfgoeddata en -waarden. We gaan alle relevante erfgoeddata en -waarden actualiseren en beschikbaar stellen voor integratie in het omgevingsplan. Specifieke erfgoedthema’s worden verdiept en voorbereid voor opname in het omgevingsplan, conform de eisen van de Omgevingswet. b. Monumenten. We maken heldere criteria voor het verduurzamen van gemeentelijke monumenten, gebaseerd op landelijke richtlijnen (RCE en ERM). c. Naoorlogs erfgoed, scholen en agrarisch erfgoed.
We gaan beginnen met het inventariseren en waarderen van naoorlogs erfgoed, scholen (naar aanleiding van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs) en agrarisch erfgoed. We maken inzichtelijk wat de ligging, omvang en eventuele erfgoedwaarde van de geestgronden is. Zo werken we aan een transparant en voorspelbaar afwegingskader voor het bouwen op geestgronden. In beginsel blijft ontwikkeling op geestgronden mogelijk. Aantoonbare en zwaarwegende erfgoedwaarden kunnen deze ontwikkeling beperken. 37
d. Onderwijs. We maken een onderwijspakket voor het basisonderwijs. 3. We treffen voorbereidingen om maatregelen uit het Plan Toekomstbestendig Oosterdel uit te kunnen voeren. a. We werken verder aan de projecten van de Visie 2030 Parkenlint tussen stad en dorp, in het recreatiegebied Geestmermambacht en Park van Luna. Dit moet leiden tot een kwalitatieve verbetering van het gebied, met een goede balans tussen recreatie en natuur. Ook draagt het bij aan het verdienvermogen van het recreatieschap.
c. We denken aan de openbare ruimte bij het werken aan onze maatschappelijke ambities. We gaan bijvoorbeeld meer bomen planten.
Openbare ruimte De gemeente moet zorgen voor een duurzame en prettige leefomgeving. We blijven werken aan het thuis van de Dijk en Waarders. Dit is samengevat in de volgende doelstellingen: 1. Een karaktervolle leefomgeving die herkenbaar en uniek is en onze identiteit versterkt ; 2. Een leefomgeving die het milieu zo min mogelijk belast en waar een grote verscheidenheid aan planten en dieren leeft 3. Een leefomgeving die waterrobuust en klimaatbestendig is en waarin we toewerken naar een energieneutrale gemeente; 4. Een leefomgeving die veilig, bereikbaar en voor iedereen toegankelijk is, en die uitnodigt tot meedoen, ontmoeten en bewegen Om een stap verder te zetten richting deze doelen gaan we in 2026 verder met de volgende acties: a. We voeren het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte en het bijbehorende Uitvoeringsplan uit. Dit plan loopt van 2024 tot 2033. De focus ligt op acties op het gebied van biodiversiteit en sociale ambities. b. We gaan de ecologische verbindingen tussen groene gebieden verbeteren. Programmabegroting 2026
38
Beleidsindicatoren Onderstaande indicatoren vertellen hoe Dijk en Waard ervoor staat. De verplichte BBV-indicatoren (Besluit Begroting en Verantwoording) vindt u ook als tabel in een bijlage. BBV-indicator
Noot: deze indicator wordt eens per twee jaar gemeten.
Eigen indicatoren (nieuw toegevoegd aan begroting 2026)
Programmabegroting 2026
39
Wat mag het kosten?
Programmabegroting 2026
40
De totale kosten voor programma 5 stijgen met € 880.000. De voornaamste wijzigingen worden veroorzaakt door: De vergoeding voor Dijk en Waard Sport BV is gestegen (T5.2, € 245.000; begroting 2026). Dit wordt gedeeltelijk gedekt door hogere huurinkomsten (€ 55.000).
2026) .De kosten voor openbaar groen en recreatie (T5.7) nemen toe met € 806.000. Dit komt door: hogere loonkosten i.v.m. de nieuwe cao (€ 356.000; begroting 2026), verhoging budget kanaalpark (€ 60.000, primaire begroting), hoger budget voor Osterdeel (€ 240.000; primaire begroting - gedekt vanuit reserve).