Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 - 2033 - Dijk en Waard
Tekst van het document
Duurzaamheid en Leefomgeving
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 – 2033
6 oktober 2023
Beleidskader voor een duurzame en prettige leefomgeving Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Positionering beleid Domein Ruimte Beleidsterrein
Product en dienst
Duurzaamheid en Leefomgeving
Openbare ruimte
Economie en Ondernemen
Mobiliteit
Onderwijshuisvesting Ruimtelijke Ordening
Wonen
Stedenbouw en Landschap
Kwaliteitscontrole Antea Group datum
6 oktober 2023
beschrijving Definitief
vrijgave Oane Hornstra
oktober ‘23
2
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Inhoudsopgave Samenvatting ............................................................................................................ 5 1. Inleiding ............................................................................................................... 12 1.1 Belang van de openbare ruimte in Dijk en Waard...................................................12 1.2 Aanleiding en doel ....................................................................................................12 1.3 Scope .........................................................................................................................13 1.4 Leeswijzer..................................................................................................................14
2. Huidige situatie ................................................................................................... 18 2.1 Objecten (areaal) .......................................................................................................18 2.2 Onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte ........................................................20 2.3 Planontwikkelingen ..................................................................................................22
3. Bouwstenen voor het kader............................................................................... 25 3.1 Wet- en regelgeving ..................................................................................................25 3.2 Gemeentelijke kaders ...............................................................................................26 3.3 Enquête (wat de gebruikers vinden) ........................................................................27
4. Beleidskaders ..................................................................................................... 31 4.1 Thema’s en ambities .................................................................................................31 4.1.1 Authenticiteit .........................................................................................................31 4.1.2 Biodiversiteit .........................................................................................................32 4.1.3 Circulaire economie ..............................................................................................32 4.1.4 Energietransitie ....................................................................................................32 4.1.5 Klimaatadaptatie ...................................................................................................33 4.1.6 Ondernemend ......................................................................................................33 4.1.7 Participatie ...........................................................................................................33 4.1.8 Prettige leefomgeving ...........................................................................................34 4.1.9 Veiligheid en bereikbaarheid.................................................................................34 4.2 Beleidsuitgangspunten per
onderdeel in de openbare ruimte .............................35 4.2.1 Algemeen .............................................................................................................35 4.2.2 Begraafplaatsen ...................................................................................................37 4.2.3 Groen ...................................................................................................................37 4.2.4 Kunstwerken en waterkeringen.............................................................................40 4.2.5 Speelvoorzieningen ..............................................................................................40
3
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
4.2.6 Straatmeubilair .....................................................................................................41 4.2.7 Verlichting en VRI .................................................................................................41 4.2.8 Water ....................................................................................................................42 4.2.9 Wegen ..................................................................................................................43 4.3 Prioritering thema’s ..................................................................................................44 4.4 Onderhoudsniveau openbare ruimte.......................................................................45 4.4.1 Algemeen .............................................................................................................45 4.4.2 Gewenste onderhoudsniveau ...............................................................................46 4.4.3 Kosten onderhoudsniveau ....................................................................................48 4.5 Resumé financiën .....................................................................................................49
Bijlage 1: Inrichtingsaspecten, technische staat en verzorging ........................ 52 Bijlage 2: Areaaloverzichten .................................................................................. 54 Bijlage 3: Gebiedstypen IMBOR ............................................................................ 59 Bijlage 4: Wet- en regelgeving ............................................................................... 61 Bijlage 5: Geharmoniseerde beleids- en visiedocumenten ................................ 71 Bijlage 6: Enquête resultaten ................................................................................ 72 De huidige kwaliteit van de openbare ruimte .................................................................73 Het gebruik en de beleving van de openbare ruimte......................................................76
4
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Samenvatting Zodra je de voordeur uitstapt, kom je in de openbare ruimte. Deze openbare ruimte is belangrijk voor het functioneren van de gemeente en gemeenschap. Niet alleen beschouwd vanuit functies, zoals bereikbaarheid, parkeren en verblijven, maar ook in relatie tot het welzijn van inwoners, zoals het vertoeven in een prettige woon- en werkomgeving. De wijze waarop de openbare ruimte wordt ingericht en beheerd is sterk bepalend voor het gebruik en de beleving van de dagelijkse leefomgeving. Daarbij komt dat steeds vaker grotere maatschappelijke opgaven worden gekoppeld aan onze leefomgeving, zoals de gezondheid van de inwoners, het effect van klimaatverandering (verkoeling, droogte, hevige regenval), mobiliteit, vergroening en duurzaamheid. Doel De gemeenten Langedijk en Heerhugowaard zijn per 1 januari 2022 gefuseerd tot gemeente Dijk en Waard. In beide voormalige gemeenten is sprake van lopend en op punten verouderd beleid voor het in stand houden en verbeteren van de openbare ruimte. Een van de opgaven is om het beleid van de twee voormalige gemeenten tot één beleid te maken voor Dijk en Waard. Waar voorheen voor elk object in de openbare ruimte een apart plan was, komt dit nu samen in één overzichtelijk document: het “Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 – 2033”.
In dit document, het “Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 – 2033”, zijn de integrale raadskaders vastgelegd voor de openbare ruimte. Bouwstenen De volgende bouwstenen zijn gebruikt om te komen tot een integraal beleid voor de openbare ruimte: ➔ Geldende wet- en regelgeving. ➔ Gemeentelijke kaders. ➔ Wat vinden gebruikers (enquête) van de openbare ruimte. Het beleid is uitgewerkt in thema’s, ambities en beleidsuitgangspunten die van toepassing zijn in de periode 2024 tot 2033. Thema’s en ambities De thema’s waar de gemeente zich in de looptijd van dit integrale beleidskader op gaat richten zijn: ➔ Authenticiteit. ➔ Biodiversiteit. ➔ Circulaire economie. ➔ Energietransitie. ➔ Klimaatadaptatie.
5
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
➔ Ondernemende leefomgeving. ➔ Participatie. ➔ Prettige leefomgeving. ➔ Veiligheid en bereikbaarheid. Met behulp van werksessies zijn deze thema’s verder doorvertaald in ambities en doelstellingen. De ambities die hieruit voortkomen zijn: ➔ Een karaktervolle leefomgeving die de identiteit versterkt, herkenbaar en uniek is. ➔ Een goede leefomgeving voor een grote verscheidenheid aan planten en dieren. ➔ Een leefomgeving die het milieu zo min mogelijk belast. ➔ Een leefomgeving waarin wordt toegewerkt naar een energieneutrale gemeente. ➔ Een leefomgeving die waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. ➔ Een leefomgeving met een aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat. ➔ Een leefomgeving waarin mensen worden betrokken en meedoen. ➔ Een prettige leefomgeving die uitnodigt tot ontmoeten en bewegen. ➔ Een voor iedereen toegankelijke leefomgeving die veilig en bereikbaar is. Beleidsuitgangspunten Om de beleidsambities te realiseren door middel van inrichting, beheer en onderhoud van de openbare ruimte zijn beleidsuitgangspunten geformuleerd. Deze bieden een (afwegings)kader ter ondersteuning van besluitvorming, zorgen voor transparantie bij het maken van keuzes, consistentie en effectieve implementatie van beleid op lange termijn. De volgende objecten in de openbare ruimte maken deel uit van de beleidsuitgangspunten: ➔ Begraafplaatsen. ➔ Gebouwen1. ➔ Groen.
➔ Kunstwerken en waterkeringen. ➔ Speelvoorzieningen. ➔ Straatmeubilair. ➔ Verlichting. ➔ Water. ➔ Wegen.
1 Voor gebouwen is alleen de BBV verplichting ten aanzien van een vastgesteld onderhoudsniveau
uitgewerkt.
6
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Woongebied
Werkgebied
Hoofdwegen
Recreatiegebied
Buitengebied
Voor de invulling van de genoemde beleidskaders voor het toekomstig beheer en onderhoud zijn onderhoudseisen van belang. Voor de periode 2024 – 2033 is het gewenste onderhoudsniveau voor de gehele gemeente op CROW2 Bniveau vastgesteld.
Winkelgebied
Onderhoudsniveau
Begraafplaatsen
B
B
B
B
B
B
Gebouwen*
B
B
B
B
B
B
Groen
B
B
B
B
B
B
Verzorging
A
B
B
B
B
B
Kunstwerken en waterkeringen
B
B
B
B
B
B In het coalitieakkoord is Speelvoorzieningen B B B B B B opgenomen dat minimaal het Straatmeubilair A B B B B B huidige kwaliteitsniveau Verlichting & VRI B B B B B B gehandhaafd wordt. Daarom is bij het harmoniseren van de Water B B B B B B onderhoudsniveaus van de Wegen B B B B B B voormalige gemeenten Langedijk Verzorging A B B B B B en de Heerhugowaard het hoogste ambitieniveau aangehouden voor Dijk en Waard. In sommige gebieden is het niveau daarom verhoogd naar A-niveau. In het figuur hiernaast is het resultaat voor de technische staat en dagelijkse verzorging per object in de openbare ruimte weergegeven Het gewenste onderhoudsniveau voor gebouwen wordt gesteld op conditiescore 3 (NEN-2767). Deze conditiescore is vergelijkbaar met onderhoudsniveau B van CROW.
Extra (financiële) inspanningen Het college gaat aan de slag met de ambities en beleidsuitgangspunten en heeft hiervoor een uitvoeringsplan opgesteld. Onderstaand overzicht geeft inzicht in de budgetten die naar verwachting extra nodig zijn om de actiepunten uit het uitvoeringsplan te realiseren. De actiepunten bestaan vooral uit nadere onderzoeken en planvorming. De realisatie- en beheerkosten om deze doelen daadwerkelijk te realiseren volgen hieruit. Voorgesteld wordt om in eerste instantie deze onderzoeken en daarmee de vraag om incidentele middelen te dekken uit mogelijke meevallers binnen de reguliere (beheer)budgetten. Deze werkwijze geldt voor de eerste vier jaar van de looptijd van het beleid. Mocht blijken dat na deze periode weinig acties zijn uitgevoerd wegens onvoldoende financiële “restruimte”, wordt de aanvraag van middelen meegenomen in het begrotingsproces. De structurele uitgaven in onderstaand overzicht zijn nodig om de openbare ruimte op het gewenste onderhoudsniveau te onderhouden en zelfbeheer te faciliteren. Voorgesteld wordt om het verhoogde onderhoudsniveau in 2024 zoveel als mogelijk uit te voeren binnen de bestaande budgetten. Dit geldt ook voor het zelfbeheer van groen. Het inzicht dat hiermee
2 Kennisplatform voor infra, beheer en inrichting van de openbare ruimte
7
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
wordt verkregen wordt gebruikt bij het aanvragen van de daadwerkelijke extra benodigde middelen bij het opstellen van de kadernota en begroting 2025. ➔ Voor de verzorging van wegen in het winkelgebied op een A-niveau is jaarlijks een extra onderhoudsbudget van € 27.000 nodig. ➔ Voor de verzorging van het groen in het winkelgebied op een A-niveau is jaarlijks een extra onderhoudsbudget van € 10.000 nodig. ➔ Voor het onderhoud van straatmeubilair in het winkelgebied op een A-niveau en in de rest van de gemeente op een B-niveau is jaarlijks een extra onderhoudsbudget van € 50.000 nodig. Actiepunten Algemeen Begraafplaatsen Gebouwen Groen Kunstwerken en waterkeringen Speelvoorzieningen Straatmeubilair Verlichting Water Wegen
Kosten eenmalig €€ 35.000 €€ 62.500 €-
Kosten structureel € 87.000 €€€ 35.000 €-
€€ 15.000 € 15.000 € 50.000 €-
€€€€€-
Tabel: Overzicht financiën activiteiten voor de uitvoering van ambities en beleidsuitgangspunten
8
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
9
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
10
Parelhof, Heerhugowaard (Bron: Antea Group, 2023)
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Ik zou graag zien dat de grasvelden in mijn gemeente worden afgewisseld met meer plekken met inheemse kruiden en bloemen.
Enquête onder inwoners 2023
11
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
1. Inleiding 1.1 Belang van de openbare ruimte in Dijk en Waard De gemeente Dijk en Waard is een Nederlandse gemeente in de provincie Noord-Holland, die in 2022 is ontstaan uit een fusie tussen de gemeenten Langedijk en Heerhugowaard. De gemeente heeft een oppervlakte van ongeveer 70 vierkante kilometer en telt ruim 89.000 inwoners. Het is een groeiende gemeente, waar nog veel woningen worden gerealiseerd, zowel binnen bestaande wijken als aan de randen van de gemeente. Dit heeft impact op het gebruik, de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Zodra je de voordeur uitstapt, kom je in de openbare ruimte. Deze openbare ruimte is belangrijk voor het functioneren van de gemeente en gemeenschap. Niet alleen beschouwd vanuit functies, zoals bereikbaarheid, parkeren en verblijven, maar ook in relatie tot het welzijn van inwoners, zoals het vertoeven in een prettige woon- en werkomgeving. De wijze waarop de openbare ruimte wordt ingericht en beheerd is sterk bepalend voor het gebruik en de beleving van de dagelijkse leefomgeving. Daarbij komt dat steeds vaker grotere maatschappelijke opgaven worden gekoppeld aan onze leefomgeving, zoals de gezondheid van de inwoners, het effect van klimaatverandering (verkoeling, droogte, hevige regenval), mobiliteit, vergroening en duurzaamheid.
1.2 Aanleiding en doel De gemeenten Langedijk en Heerhugowaard zijn per 1 januari 2022 gefuseerd in gemeente Dijk en Waard. In beide voormalige gemeenten is sprake van lopend en op punten verouderd beleid voor het in stand houden en verbeteren van de openbare ruimte. Een van de opgaven is om het beleid van de twee voormalige gemeenten tot één beleid te maken voor Dijk en Waard. Dat is een wettelijke verplichting3. Waar voorheen voor elk object in de openbare ruimte een apart plan was, komt dit nu samen in één overzichtelijk document, het “Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 – 2033”. In dit document, het “Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 – 2033”, zijn de integrale raadskaders vastgelegd voor de openbare ruimte. Hierin staan de beleidsuitgangspunten, ambities, het onderhoudsniveau en de extra inspanningen om beter te voldoen aan de beoogde ambities binnen de vastgestelde maatschappelijke thema’s. Dit integrale beleid vormt daarmee de kapstok voor het afwegen van keuzes en uitvoeren van maatregelen in de openbare ruimte.
3
Vanuit de wet Arhi (Wet algemene regels herindeling) vervallen gemeentelijke voorschriften van rechtswege indien ze niet binnen 2 jaar na de herindeling opnieuw zijn bekrachtigd dan wel herzien. Dat geldt dus ook voor het bestaande beleid voor de openbare ruimte uit de voormalige gemeenten Langedijk en Heerhugowaard.
12
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
De uitvoering bestaat uit nadere regels en activiteiten voor de periode 2024 – 2033 (zie document: “Uitvoeringsplan Integraal Beleid Openbare Ruimte 2024 – 2033”). Dit vormt een meer praktisch ingestoken collegekader. De raadskaders en uitwerking van het college bestaan naast elkaar en dienen in opvolging van elkaar gelezen te worden.
1.3 Scope De inrichting, het beheer en het onderhoud van de openbare ruimte zijn belangrijk voor inwoners van de gemeente. De openbare ruimte wordt door de gemeente onderhouden, zodat die schoon, heel en veilig is voor iedereen. De volgende onderdelen van de openbare ruimte maken deel uit van dit integrale beleidsdocument: ➔ Begraafplaatsen. ➔ Gebouwen4. ➔ Groen. ➔ Kunstwerken en waterkeringen. ➔ Speelvoorzieningen. ➔ Straatmeubilair. ➔ Verlichting. ➔ Water. ➔ Wegen. In dit beleidsplan wordt niet ingegaan op riolering, afval en grondstoffen in de openbare ruimte. Hier is een apart beleids- en verantwoordingssystematiek voor (Programma Stedelijk Water en Riolering Dijk en Waard 2022-2027; Grondstoffenbeleidsplan Dijk en Waard en de Afvalstoffenverordening gemeente Dijk en Waard). Verschillende beleidsdocumenten zijn in dit integrale beleidsplan meegewogen en samengevoegd tot een nieuw integraal beheerkader (zie bijlage 5). Er zijn verschillende ambities en raakvlakken meegewogen die een raakvlak hebben met de openbare ruimte. Er zijn echter een aantal ‘losse’ beleidsdocumenten niet verwerkt, bijvoorbeeld de beleidsplannen aangaande mobiliteit, klimaatadaptatie, sporten of reclame. Hiermee is echter wel verbinding gemaakt. Zo heeft sport een belangrijke verbinding met spelen en de mogelijkheid tot bewegen in de openbare ruimte.
Er is bewust gekozen om deze beleidsdocumenten niet op te nemen in het integraal beleidsplan openbare ruimte, aangezien de openbare ruimte in deze beleidsdocumenten geen hoofddoel is maar een middel.
4 Voor gebouwen is alleen de BBV verplichting ten aanzien van een vastgesteld onderhoudsniveau
uitgewerkt.
13
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
1.4 Leeswijzer Dit “Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 – 2033” bestaat uit de volgende onderdelen: ➔ Hoofdstuk 2 beschrijft de huidige situatie en kwaliteit van de beheerobjecten. ➔ Hoofdstuk 3 beschrijft de wet- en regelgeving en de gemeentelijke kaders. Daarnaast wordt de mening van de gebruiker van de openbare ruimte weergegeven in dit hoofdstuk. Samen vormen dit de bouwstenen voor het “Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 – 2033”. ➔ Hoofdstuk 4 beschrijft de thema’s, ambities en beleidsuitgangspunten met betrekking tot de openbare ruimte in Dijk en Waard. Vervolgens beschrijft het hoofdstuk de prioritering van de thema’s per gebiedstype. Tot slot beschrijft het hoofdstuk de ambities voor het onderhoudsniveau voor de komende jaren en de extra inspanningen die nodig zijn om aan de ambities te voldoen.
14
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
15
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
16
Noorderlicht, Heerhugowaard (Bron: Antea Group, 2023)
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Ik vind het belangrijk dat de gemeente onkruid verwijdert en zwerfafval opruimt.
Enquête onder inwoners 2023
17
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
2. Huidige situatie Om uitspraken te kunnen doen over het beheer van de openbare ruimte is het van belang inzicht te hebben in de huidige situatie. Hoe groot is het te beheren areaal? Welke beeldkwaliteit heeft het areaal? Deze vragen zijn in dit hoofdstuk beantwoord.
2.1 Objecten (areaal) Het beheer van de openbare ruimte is een kerntaak van de gemeente Dijk en Waard. Hieronder wordt per beheerobject ingegaan op de omvang van de te beheren hoeveelheden (zie bijlage 2 voor een gedetailleerdere uitwerking van de arealen). Het areaal is vastgelegd in een beheersysteem. Civieltechnische kunstwerken ➔ In totaal zijn er ruim 1.000 kunstwerken aanwezig. Het grootste deel van het areaal bestaat uit duikers en vaste bruggen (bijvoorbeeld houten fietsbruggetjes). Overige kunstwerken zijn bijvoorbeeld boothellingen, kademuren, hekwerken, schanskorven, sluizen, viaducten en vleermuizenverblijven. Groen ➔ De gemeente beheert bijna 5 miljoen m² aan groen. Het grootste deel van dit areaal bestaat uit gazon en kruidenrijk gras. Er staan ruim 45.000 bomen op gemeentelijke grond. De bomen op particulier terrein zijn niet in dit aantal opgenomen. Openbare verlichting en VRI ➔ De gemeente beheert circa 20.000 lichtmasten, armaturen en lampen. Met daarbij 466 km hoofdkabels en 171 km aansluitkabels. ➔ Er zijn in totaal 11 Verkeersregelinstallaties (VRI) en 6 dynamische wegafsluitingen. Spelen ➔ De gemeente heeft 350 speellocaties. Er is bijna 30.000 m² valondergrond aanwezig. Straatmeubilair ➔ In totaal zijn er bijna 20.000 objecten te onderhouden.
Het overgrote deel bestaat uit verkeerspalen, verkeersborden en straatnaamborden, maar ook bankjes en afvalbakken in de wijken en parken vallen onder deze categorie. Water ➔ Er is ruim 90 kilometer aan te schouwen watergangen aanwezig. Op hoofdlijn is de gemeente verantwoordelijk voor het water buiten de bebouwde kom en het HHNK binnen de bebouwde kom. ➔ Er is bijna 100 kilometer aan oeververdediging langs de wateren aangebracht. ➔ De gemeente heeft 1 zwemwaterlocatie in eigen beheer.
18
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Wegen ➔ De gemeente beheert bijna 5 miljoen m² aan verhardingsoppervlakte. Meer dan de helft van dit areaal vertegenwoordigt de functie ‘rijbaan’. Het grootste deel van het areaal bestaat uit klinkers en tegels. Naast de omvang van de arealen is het van het belang om inzicht te krijgen in de huidige gebiedstypen op basis van het huidige areaal, bijvoorbeeld een winkel-, woon- of recreatie gebied. Deze gebiedsindeling is van belang aangezien strategische beslissingen betreffende de inrichting, het beheer en het onderhoud van de openbare ruimte kan verschillen per gebied. Figuur 1 geeft inzicht in de huidige gebiedstypen en bijlage 3 geeft een gedetailleerde omschrijving van deze verschillende gebiedstypen. Er is geen rekening gehouden met toekomstige ontwikkelingen.
Figuur 1: gebiedstypenkaart.
19
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
2.2 Onderhoudskwaliteit van de openbare ruimte De vorige paragraaf gaf inzicht in de arealen die de gemeente in beheer heeft. Het is ook van belang om te achterhalen hoe deze arealen er bij liggen. In deze paragraaf wordt de huidige kwaliteit van de openbare ruimte beschreven. De gemeente Dijk en Waard maakt voor het beoordelen van de kwaliteit gebruik van de landelijke CROW-systematiek voor de beeldkwaliteit in de openbare ruimte. Daarbij wordt het gewenste onderhoudsniveau vertaald in een kwaliteitsniveau, opgenomen in een landelijke erkende meetlat, met eenduidige normen. Kenmerkend hierbij is het gebruik van beelden en foto’s met normen. Figuur 2 laat een voorbeeld zien van een beeldmeetlat voor onkruid op open verharding.
Figuur 2: voorbeeld van een beeldmeetlat voor open verharding volgens de CROW-systematiek.
De keuzemogelijkheden voor de gewenste kwaliteitsniveaus van de openbare ruimte zijn als volgt te typeren: Tabel 1: betekenis van CROW kwaliteitsniveaus.
Niveau
Algemene beschrijving
Rapportcijfer
A+
Uitstekend onderhouden, als nieuw
Cijfer > 9,5
A
Goed onderhouden, bijna niets op aan te merken
Cijfer 7,5 – 9,4
B
Voldoende onderhouden, wel wat op aan te merken
Cijfer 5,5 – 7,4
C
Sober tot voldoende, enige achterstanden bij het onderhoud
Cijfer 3,5 – 5,4
D
Onvoldoende onderhouden, flinke achterstanden, kapot
Cijfer < 3,4
20
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Ieder jaar worden drie schouwrondes uitgevoerd in de gehele gemeente. Hiermee wordt een goed beeld verkregen over de ontwikkeling van de kwaliteit gedurende het jaar en het groeiseizoen. Op basis van 300 meetlocaties is de volgende totaalscore vastgelegd aan de hand van de schouwen van groen, wegen en straatmeubilair in de openbare ruimte:
Figuur 3: beeldkwaliteit Dijk en Waard voor groen en wegen (Beeldkwaliteit Dijk en Waard, rapport oktober 2022).
Er kan geconcludeerd worden dat alle buurten in de gemeente Dijk en Waard gemiddeld een B-niveau (basiskwaliteit) scoren. Aangezien het ambitieniveau voor groen, wegen en straatmeubilair een B-niveau is voldoet de huidige kwaliteit gemiddeld aan de kwaliteitseisen. Om te zien hoe het kwaliteitsverloop per onderdeel is van de gemeente Dijk en Waard, is het zinvol om gebruik te maken van meetresultaten in het voorjaar, zomer en het najaar. Voor 300 meetlocaties zijn beeldmeetlat gegevens verzameld voor wegen, groen (beide 3x geschouwd) en straatmeubilair (2x geschouwd) apart. Voor het bepalen van de scores is rekening gehouden met het geldende ambitieniveau per gebied en de keuzes wanneer welke beeldmeetlat is gemeten.
21 Figuur 4: beeldkwaliteit trend van groen, straatmeubilair en wegen (Beeldkwaliteit Dijk en Waard, 2022).
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
In figuur 4 zijn de resultaten groen, straatmeubilair en wegen over 2022 uitgesplitst en is op basis van de gegevens te zien dat: ➔ Groen: scoort gedurende het begin van het jaar slechter dan richting de zomer en het najaar. ➔ Meubilair: laat een stabiele en goede score zien. Extra investeren is niet nodig. ➔ Verhardingen: het dagelijks onderhoud scoort zeer goed, terwijl de technische staat een lagere score laat zien, maar nog wel voldoet. Conclusie: Het onderhoudsniveau voldoet aan de gestelde ambitie. Op specifieke plaatsen en momenten in het jaar vraagt het groenareaal extra aandacht.
2.3 Planontwikkelingen Gemeente Dijk en Waard is volop in ontwikkeling. Samen met inwoners, ondernemers en organisaties werkt de gemeente Dijk en Waard aan een leefbare, veilige en duurzame gemeente. Aan het einde van de levensduur van de verschillenden beheeronderdelen in de openbare ruimte, vindt vervanging plaats of wordt het gebied heringericht. Daarnaast is in het coalitieakkoord uitgesproken om 10.000 woningen te bouwen. De gemeente heeft dus flinke bouwambities, die impact hebben op de leefomgeving. Dijk en Waard creëert hiermee nieuwe openbare ruimte, waar in de toekomst ook beheer uitgevoerd moet worden. Dit biedt kansen om invulling te geven aan de (maatschappelijke) thema’s waarbij de openbare ruimte een rol speelt en bij kan dragen aan de gestelde ambities. Deze kansen zijn er met name aan het begin, van de initiatieffase t/m ontwerpfase. De beleidsuitgangspunten uit paragraaf 4.2 die betrekking hebben op de inrichting zijn hiervoor een belangrijke basis. Denk bijvoorbeeld aan het realiseren van ecologische verbindingen, een bespeelbare openbare ruimte of voldoende plekken om water te bergen.
22
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
23
Gildestraat, Heerhugowaard (Bron: Antea Group, 2023)
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Bomen zijn belangrijk voor verkoeling en verfraaiing. Ik vind dat als een boom op eigen erf staat, dat je wel moet toestaan deze te kappen als dat nodig is. Enquête onder inwoners 2023
24
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
3. Bouwstenen voor het kader Bij het ontwikkelen van dit Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte 2024 – 2033 zijn de volgende bouwstenen gebruikt: ➔ Wet- en regelgeving. ➔ Gemeentelijke kaders. ➔ Enquête: wat gebruikers vinden. De beleidskaders zijn in hoofdstuk 4 uitgewerkt in verschillende thema’s, ambities en beleidsuitgangspunten die van toepassing zijn in de periode 2024 tot 2033.
3.1 Wet- en regelgeving Bij het werken aan de openbare ruimte speelt wet- en regelgeving een rol. Deze wet- en regelgeving geeft niet alleen een richting of wettelijke plicht aan voor de mate van kwaliteit van de inrichting en/of van de instandhouding maar geeft ook aan op welke wijze de uitvoering van de inrichting, het beheer of het onderhoud moet plaatsvinden. In bijlage 4 is de meest relevante wet- en regelgeving beschreven. Ter illustratie zijn onderstaand voorbeelden beschreven die van belang zijn voor de inrichting, het beheer en het onderhoud van de openbare ruimte: ➔ Omgevingswet: in 2024 treedt de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet verandert het juridisch kader voor de openbare ruimte. Ambities worden steeds meer integraal, meer verplichtend en minder vrijblijvend. ➔ Zorgplicht: er bestaat geen specifieke wet die bepaalt hoe de openbare ruimte moet worden beheerd. Er bestaat echter een ‘zorgplicht’ per object in de openbare ruimte. Dit is vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek. ➔ De verantwoordelijkheden van de gemeente als wegbeheerder zijn vastgelegd in de Wegenwet en de Wegenverkeerswet.
In de Wegenwet is de onderhoudsplicht voor de wegen geregeld en de wet vereist van de beheerder goed 'rentmeesterschap' en de verplichting haar wegen en civieltechnische kunstwerken 'in goede staat' te houden, voor de veiligheid van de weggebruiker en voor het borgen van de functionaliteit; ➔ Aanleg en beheer van riolering is een gemeentelijke taak op basis van de Waterwet. De Waterwet regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater en verbetert de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. ➔ De zorgplicht voor het openbaar groen heeft betrekking op de verplichting tot het veilig in stand houden van alle bomen. De zorgplicht voor het groen wordt mede ingevuld door de regels die gelden vanuit de Wet natuurbescherming, deze wet gaat op in de omgevingswet. Hier wordt de duurzame instandhouding en zorgplicht voor soorten en gebieden beschreven. Dit is niet alleen van toepassing op groenvoorzieningen maar ook op andere beheerobjecten.
25
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
3.2 Gemeentelijke kaders Coalitieakkoord Het huidige coalitieakkoord “Thuis in Dijk en Waard” heeft een looptijd van 2023 tot 2026. In het coalitieakkoord zijn de strategische doelen vastgelegd, waarmee de handen uit de mouwen worden gestoken voor een mooi, sociaal en duurzaam Dijk en Waard. De belangrijkste doelen ten aanzien van de openbare ruimte in dit akkoord zijn: ➔ Vergroenen openbare ruimte, verhogen biodiversiteit en ecologische waarden. ➔ Veilige, leefbare en bereikbare dorpen en wijken. ➔ Een openbare ruimte die schoon, heel en veilig is, waarbij minimaal het huidige (beheer)niveau in stand wordt gehouden. ➔ Meer beweging (sport) in de openbare ruimte . ➔ Circulaire materialen toepassen in projecten. ➔ Duurzame en een CO2-neutrale gemeente. ➔ De buitenruimte is toegankelijk voor iedereen Figuur 5: Coalitieakkoord 2023-2026 gemeente en stimuleert ontmoetingen. Dijk en Waard. ➔ Klimaatadaptatie. ➔ Het actief betrekken van inwoners bij hun leefomgeving. Voormalige beleids- en visiedocumenten In de voormalige gemeente Langedijk en Heerhugowaard is een groot aantal beleidsdocumenten vastgesteld die gaan over de openbare ruimte. Deze documenten zijn in het proces om tot een afgewogen en actueel integraal beleid voor de openbare ruimte te komen geanalyseerd, geharmoniseerd en waar nodig geactualiseerd.
Een overzicht van de geharmoniseerde documenten is te vinden in bijlage 5. Omgevingsvisie In 2024 treedt de nieuwe Omgevingswet in werking. Op moment van schrijven wordt de daaruit volgende Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard opgesteld. Op basis van de concept Strategische Omgevingsvisie (augustus 2023) zijn in ieder geval de volgende ambities van belang: ➔ Gezonde en gemengde woonomgevingen. ➔ Veilige en beloopbare wijken met efficiënte regionale verbindingen. ➔ Aantrekkelijke en diverse werkplekken. ➔ Verbinding van cultureel erfgoed, water en natuur. ➔ Toekomstbestendig landelijk gebied.
26
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
3.3 Enquête (wat de gebruikers vinden) De inwoners en ondernemers van de gemeente Dijk en Waard zijn de hoofdgebruikers van de openbare ruimte. In die zin is het relevant om te weten wat zij belangrijk vinden. ‘Hoe ervaart u de woon- en leefomgeving in uw wijk? Hoe maakt u gebruik van de openbare ruimte? Zijn er voldoende bomen en zijn er plekken om te ontspannen, bijvoorbeeld speeltuintjes en hondenlosloopgebieden? Komt u makkelijk van A naar B en maakt u dan gebruik van de fiets of auto? Dit soort vragen zijn aan de orde gekomen in de enquête over de openbare ruimte.’ De enquête bestaat uit twee onderdelen. Ten eerste is achterhaald hoe de respondenten de openbare ruimte gebruiken en beleven. Hierin komt ook aan bod wat bewoners belangrijk vinden in de openbare ruimte, bijvoorbeeld aangaande participatie of toegankelijkheid. De resultaten vormen één van de aanvliegroutes in het proces om te komen tot de beleidsuitgangspunten, doelstellingen en ambities. Ten tweede is achterhaald op welk kwaliteitsniveau bewoners vinden dat de openbare ruimte moet worden onderhouden. Dit vormt een belangrijke input voor paragraaf 4.4 waarin is uitgewerkt wat de minimale onderhoudsniveaus zijn voor de komende jaren. In bijlage 6 zijn de resultaten van de enquêtes gedetailleerd weergegeven. Hieronder wordt kort een aantal conclusies uitgelicht.
Gebruik en beleving van de openbare ruimte Het eerste onderdeel focust op het gebruik en beleving van bewoners in de openbare ruimte. Een aantal belangrijke conclusies die hieruit gehaald kunnen worden zijn: ➔ Het overgrote deel van de respondenten (72%) is van mening dat de openbare ruimte goed aansluit bij het gebruik ervan. ➔ 27% van de respondenten geeft aan het oneens of helemaal oneens te zijn met de stelling ‘De openbare ruimte is toegankelijk genoeg voor oudere mensen of mensen met een beperking’. ➔ Volgens de peiling geeft 50% van de bewoners aan dat de gemeente grotendeels verantwoordelijk is voor het onderhoud in de openbare ruimte en tegelijkertijd dat de bewoner voor de ‘plus’ kunnen zorgen in de openbare ruimte, 40% geeft aan dat het onderhoud de verantwoordelijkheid is van de gemeente en 10% geeft aan dat de burger verantwoordelijk kan zijn voor het onderhoud. ➔ De respondenten gebruiken de openbare ruimte met name voor wandelen, fietsen/recreatief of voor het uitlaten van honden, maar ook voor zitten en uitrusten. ➔ Het overgrote deel van de respondenten gebruikt de fiets (58%) of de auto (27%) als vervoersmiddel. Uit deze peiling blijkt dat het overgrote deel van de bewoners van mening is dat het onderhoud de verantwoordelijkheid is van de gemeente. Inwoners kunnen zorgen voor de ‘plus’. Dit punt is meegenomen bij de beleidsuitgangspunten in hoofdstuk 4.
27
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Kwaliteit openbare ruimte Het tweede onderdeel focust op de huidige kwaliteit van de openbare ruimte en op welke kwaliteitsniveau bewoners vinden dat de openbare ruimte moet worden onderhouden. De belangrijke conclusies die hieruit gehaald kunnen worden zijn: ➔ Een kleine meerderheid van de respondenten (54%) ervaart de openbare ruimte in zijn/haar buurt als prettig of heel prettig. De overige respondenten ervaart de buurt als neutraal (25%), minder prettig (15%), helemaal niet prettig (5.3%) of heeft geen mening (1%). ➔ Een kleine meerderheid van de respondenten (53%) ervaart de buurt als netjes onderhouden met een score van 7 of hoger (op een schaal van 1 (heel rommeling) tot 10 (heel erg netjes). ➔ Het onderhoudsniveau mag volgens 49% van de respondenten in sommige gebieden hoger zijn dan in andere gebieden. ➔ Het onderhoudsniveau van de openbare ruimte mag met name hoger zijn in woonwijken, centrumgebieden, parken- en recreatiegebieden. Buitengebieden, bedrijventerreinen, begraafplaatsen en doorgaande wegen hebben minder prioriteit. Uit de peiling zijn verschillende conclusies te trekken. Ten eerste, het beeld van de kwaliteit van de leefomgeving scoort grotendeels een 7 of hoger. Dit komt overeen met de schouwresultaten zoals beschreven in paragraaf 2.2.
Daarnaast is gebleken dat er geen duidelijke meerderheid is om in sommige gebieden het onderhoudsniveau hoger te maken dan in andere gebieden.
28
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
29
Bovenweg, Sint Pancras (Bron: Antea Group, 2023)
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
Het is belangrijk dat de gemeente goed nadenkt over de hoeveelheid straatverlichting.
Enquête onder inwoners 2023
30
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
4. Beleidskaders De bouwstenen uit hoofdstuk 3 vormen de basis van de beleidskaders uit dit hoofdstuk. De beleidskaders bestaan uit: ➔ Thema’s en ambities. ➔ Beleidsuitgangspunten per onderdeel in de openbare ruimte. ➔ Prioritering thema’s. ➔ Onderhoudsniveau openbare ruimte.
4.1 Thema’s en ambities Kijkend naar de openbare ruimte en de meerdere functies die de openbare ruimte vervult, is er op basis van wet- en regelgeving, gemeentelijke kaders (bijv. het coalitieakkoord) en de mening van bewoners gekeken voor welke thema’s de openbare ruimte op dit moment een meerwaarde kan geven. De belangrijkste thema’s die hieruit voortkomen zijn: ➔ Authenticiteit. ➔ Biodiversiteit. ➔ Circulaire economie. ➔ Energietransitie. ➔ Klimaatadaptatie. ➔ Ondernemend. ➔ Participatie. ➔ Prettige leefomgeving. ➔ Veiligheid en bereikbaarheid. Met behulp van werksessies zijn deze thema’s voor Dijk en Waard verder geformuleerd in ambities en doelstellingen. Dit is te lezen in de onderstaande paragrafen.
4.1.1 Authenticiteit Ambitie ‘Een karaktervolle leefomgeving die de identiteit versterkt, herkenbaar en uniek is.’ Toelichting De gemeente Dijk en Waard wil identiteit, unieke eigenschappen en cultuurhistorische elementen in de openbare ruimte behouden en ontwikkelen. Dit werkt bijvoorbeeld door in de materiaalkeuze bij inrichting van de openbare ruimte. Het behoud van authenticiteit is belangrijk, omdat het bijdraagt aan het behoud van culturele identiteit, het versterken van het gevoel van verbondenheid met de geschiedenis en het stimuleren van duurzaam toerisme. Kunst en cultuur in de openbare ruimte kan een belangrijke bijdrage leveren aan deze ambitie. Op verschillende locaties in de openbare ruimte, zoals parken, rotondes en wijken is beeldende kunst te vinden (sculpturen, standbeelden, gedenktekens, etc.). Voor inwoners kan dit een oriëntatiepunt zijn en van meerwaarde zijn voor de uitstraling van een bepaalde plek.
31
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
4.1.2 Biodiversiteit Ambitie ‘Een goede leefomgeving voor een grote verscheidenheid aan planten en dieren.’ Toelichting De gemeente Dijk en Waard heeft de ambitie om bij te dragen aan het behouden en verhogen van de biodiversiteit aan flora en fauna. De biodiversiteit staat wereldwijd onder druk. De bebouwde omgeving is steeds belangrijker voor het overleven van planten en dieren. Dijk en Waard hanteert daarom het principe: groen, tenzij en ontwerpt, bouwt en beheert natuurinclusief door bijvoorbeeld verbindingszones voor flora en fauna aan te leggen en beheermethodes hierop af te stemmen. Het beheer is in harmonie met de natuur en er wordt bewust omgegaan met de openbare ruimte die bijdraagt aan de biodiversiteit.
4.1.3 Circulaire economie Ambitie ‘Een leefomgeving die het milieu zo min mogelijk belast.’ Toelichting Dijk en Waard heeft de ambitie om de overgang naar circulair materiaalgebruik te bevorderen en het gebruik van grondstoffen en materialen in haar projecten te optimaliseren. Bij inrichting of onderhoud aan de openbare ruimte wordt rekening gehouden met een lagere milieubelasting van de openbare ruimte, door hergebruik van materialen en het toepassen van natuurlijke materialen.
4.1.4 Energietransitie Ambitie ‘Een leefomgeving waarin wordt toegewerkt naar een energieneutrale gemeente.’ Toelichting De gemeente Dijk en Waard heeft de ambitie om duurzame energie in te zetten waardoor CO2-emissies zoveel mogelijk gereduceerd zijn. In de openbare ruimte betekent dit dat ruimte gecreëerd en gereserveerd is voor duurzame energie. Voorbeelden hiervan zijn het stimuleren van zonne- en windenergie als vervanger van aardgas, het creëren van omstandigheden voor energieopslag of het bieden van ruimte voor duurzame energie-infrastructuren. Daarnaast wil zij duurzame oplossingen stimuleren, waarbij de afweging over ontwerp, aanleg, inrichting en beheer vanuit energieneutraal oogpunt wordt gemaakt. Hier valt te denken aan het verminderen van CO2-emissies door fietsgebruik te stimuleren en het plaatsen van laadinfrastructuur.
32
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
4.1.5 Klimaatadaptatie Ambitie ‘Een leefomgeving die waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht.’ Toelichting Zomers worden heter, waardoor met name in bebouwd (versteend) gebied een hitte-eiland effect kan ontstaan. Wanneer het regent, kan er in korte tijd veel regen vallen. Het riolerings- en watersysteem kan hierdoor overbelast raken waardoor wateroverlast ontstaat. Langere periodes van droogte kunnen daarnaast zorgen voor schade aan groen, bodemdaling en drinkwatertekorten. Door bijvoorbeeld minder oppervlakte te verharden, voldoende water te bergen en meer schaduw te bieden, kan de schade en overlast die door klimaatverandering wordt veroorzaakt aanzienlijk worden beperkt. In de Klimaatadaptatiestrategie en uitvoeringsagenda Regio Alkmaar en het Beleidsplan Klimaatadaptatie Dijk en Waard is de ambitie opgenomen om waterrobuust en klimaatbestendig te zijn ingericht in 2050. Dijk en Waard wil de overlast die wordt veroorzaakt door hevige neerslag beperken, een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving bieden tijdens hitte, schade voorkomen door langdurige droogte en waar mogelijk schade beperken die wordt veroorzaakt door een eventuele overstroming.
4.1.6 Ondernemend Ambitie ‘Een leefomgeving met een aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat.’ Toelichting Het is voor bedrijven goed ondernemen in Dijk en Waard. De gemeente vindt het belangrijk om een goede bereikbaarheid en een prettige werkomgeving te bieden. De gemeente richt zich op het verbeteren, ontwikkelen en onderhouden van moderne infrastructuur, zoals wegen en openbaar vervoer. Ook het ontmoeten in een prettige buitenruimte speelt hierbij een rol. Hierdoor vergroot de gemeente de aantrekkingskracht voor ondernemers en bedrijven, bijvoorbeeld voor horeca (terrassen), winkeliers, bedrijven op de bedrijventerreinen en de agrarische sector.
4.1.7 Participatie Ambitie ‘Een leefomgeving waarin mensen worden betrokken en meedoen.’ Toelichting Voor Dijk en Waard doen de inwoners echt mee. Het coalitieakkoord 2023 2026 heet niet voor niets ‘Thuis in Dijk en Waard, Sociaal en Vooruitstrevend’. De gemeente acteert pro-actief en werkt samen met initiatieven die door burgers zelf worden geïnitieerd en uitgevoerd. Bij planvorming worden
33
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
inwoners, ondernemers en verenigingen actief betrokken en zelfbeheer wordt gestimuleerd. Het is de gemeentelijke ambitie om door participatie en zelfbeheer de sociale cohesie in de gemeenschap te vergroten, buurtbewoners met elkaar in contact te brengen en gezamenlijke projecten te ondersteunen die de onderlinge band versterken.
4.1.8 Prettige leefomgeving Ambitie ‘Een prettige leefomgeving die uitnodigt tot ontmoeten en bewegen.’ Toelichting De gemeente Dijk en Waard heeft de ambitie om een openbare ruimte te maken en te behouden die voelt als ‘thuis komen en thuis zijn”. Dit vraagt om een aantrekkelijke, schone en nette openbare ruimte voor inwoners en bezoekers, die qua functionaliteit aansluit bij de behoeften ten aanzien van gezondheid, spelen, sociale cohesie en de leefbaarheid van de omgeving. De mogelijkheden tot recreëren in de stad, nabij groen, natuur en water zijn op orde. De openbare ruimte nodigt uit tot sporten en bewegen. Voorbeelden hiervan zijn wandeltrajecten in de groene ruimten en veilige (hard)loop- en fietstrajecten als actieve vervoerswijze.
4.1.9 Veiligheid en bereikbaarheid Ambitie ‘Een voor iedereen toegankelijke leefomgeving die veilig en bereikbaar is.’ Toelichting De gemeente Dijk en Waard wil dat de openbare ruimte toegankelijk, bereikbaar en veilig is voor iedereen, ongeacht leeftijd of beperkingen. Bij de inrichting van de openbare ruimte is het van belang rekening te houden met toegankelijke parken, straten en trottoirs, met voldoende ruimte en zonder obstakels. Verplaatsen met de fiets, verplaatsen met voertuigen voor mensen met een beperking, wandelen, watersport, afgewogen parkeergelegenheid in lijn met mobiliteitsambities en optimale toegankelijkheid zijn hier van belang. Het voorkomen van overlast en verloedering in de buurt draagt bij aan het veiligheidsgevoel. Dijk en Waard houdt het kwaliteitsniveau van openbare ruimte minimaal op het niveau dat door de raad is vastgesteld, zodat de functies veilig gebruikt kunnen worden. De gemeente werkt bij het uitvoeren van herinrichtingen en onderhoud zoveel mogelijk dorps- en wijkgericht om de belasting op de ruimte zo minimaal mogelijk te houden en de doorgang te waarborgen.
34
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
4.2 Beleidsuitgangspunten per onderdeel in de openbare ruimte In deze paragraaf zijn de beleidsuitgangspunten uitgewerkt om de beleidsambities te realiseren. De beleidsuitgangspunten bieden een (afwegings)kader ter ondersteuning van besluitvorming, zorgen voor transparantie bij het maken van keuzes, consistentie en effectieve implementatie van beleid op lange termijn. De volgende objecten in de openbare ruimte maken deel uit van de beleidsuitgangspunten: ➔ Begraafplaatsen. ➔ Groen. ➔ Kunstwerken en waterkeringen. ➔ Speelvoorzieningen. ➔ Straatmeubilair. ➔ Verlichting. ➔ Water. ➔ Wegen. Ten eerste volgt er een algemene paragraaf met beleidsuitgangspunten voor al de genoemde objecten in de openbare ruimte. Vervolgens zijn beleidsuitgangspunten benoemd per object
4.2.1 Algemeen ■
De openbare ruimte is de leefomgeving van inwoners, ondernemers en recreanten. De openbare ruimte heeft belangrijke functies voor het functioneren van de gemeente en gemeenschap, denk hierbij aan bereikbaarheid, maar de openbare ruimte draagt ook bij aan het welzijn. De gemeente vindt het belangrijk dat de openbare ruimte schoon, heel en veilig is, daarom: ➔ Beheert en onderhoudt de gemeente de openbare ruimte aan de hand van de principes van de CROW beeldkwaliteit meetlatten. ➔ Voldoen alle objecten in de openbare ruimte aan de geldende wettelijke veiligheidseisen. ➔ Ervaart de gebruiker van de openbare ruimte hooguit een beperkte last van schade of vervuiling in de openbare ruimte (de openbare ruimte is redelijk onderhouden, er mag best iets aan mankeren, maar het is wel veilig).
■
De gemeente is sociaal en vooruitstrevend, belangrijk is dat iedereen mee kan doen in de gemeente. Dat geldt ook voor de openbare ruimte, daarom ➔ De openbare ruimte is voor iedereen toegankelijk. ➔ De openbare ruimte is gemakkelijk te herkennen en te onderscheiden. ➔ Ontwikkelingen over de inrichting van de openbare ruimte komen participatief tot stand.
■
Gemeentelijke sportaccommodaties hebben een belangrijke sociale rol voor de omgeving. De gemeente wil informele ontmoetingen en sociale interactie tussen
35
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
inwoners hier mogelijk maken, wat bijdraagt aan het verminderen van sociale isolatie en eenzaamheid, daarom: ➔ Gaat de gemeente het begrip 'open sportpark' verder ontwikkelen en uitrollen. Een open sportpark biedt toegankelijke sport- en beweegfaciliteiten voor mensen van alle leeftijden en voor mensen met een beperking. Door een breed scala aan sport- en beweegmogelijkheden aan te bieden, kunnen mensen samenkomen, samen sporten en sociale interactie ervaren, wat kan bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid. ■
Duurzaamheid is een belangrijk thema in de gemeente. De ondertitel van het coalitieakkoord is niet voor niets ‘Samen de handen uit de mouwen voor een mooi, sociaal en duurzaam Dijk en Waard”. In de openbare ruimte wordt tijdens aanleg, beheer en sloop met veel verschillende materialen gewerkt. De gemeente wil slim omgaan met deze materialen, daarom: ➔ Wordt de openbare ruimte zoveel als mogelijk volgens het principe 'circulair, tenzij...' ingericht. ➔ Heeft materiaalgebruik van onderdelen in de openbare ruimte een zo laag mogelijke milieubelasting, gezien over de gehele levensloop.
■
Duurzaamheid vraagt ook vanuit de energietransitie het nodige van de openbare ruimte. Vanwege de komst van onder andere zonnepanelen en warmtepompen worden veel energienetten verzwaard. De kabels- en leidingen liggen voor het grootste gedeelte in de openbare ruimte, die al behoorlijk vol is en niet moet ‘verrommelen’. daarom: ➔ Ligt de nieuw aan te leggen infrastructuur voor kabels en leidingen zoveel als mogelijk ondergronds. ➔ Ligt nieuw aan te leggen ondergrondse infrastructuur zoveel mogelijk onder goed bereikbare plaatsen, waarbij onderhoud zo min mogelijk schade aan de openbare ruimte aanricht. ➔ Houdt de gemeente bij de plaatsing van transformatorhuisjes rekening met de locatiekeuze en esthetiek / uitstraling van de omgeving.
■
Door klimaatverandering krijgt de openbare ruimte steeds meer te maken met de gevolgen van extreem weer, zoals hevige neerslag, hitte en droogte. De gemeente vindt het belangrijk dat de openbare ruimte hiertegen bestand is. De doelen hiervoor zijn in het beleidsplan klimaatadaptatie Dijk en Waard uitgewerkt in kaders (normen en richtlijnen) voor de inrichting van de leefomgeving. De doelen zijn: ➔ Hevige neerslag leidt niet tot waterschade aan gebouwen, boven- en ondergrondse infrastructuur en voorzieningen. Kwetsbare en vitale functies en voorzieningen blijven beschikbaar. ➔ Bij langdurige droogte wordt structurele schade aan bebouwing, wegen, groen, water en vitale en kwetsbare functies voorkomen. ➔ Bodemdaling van gebouwd gebied en de gevolgen ervan blijven nu en in de toekomst beheersbaar en betaalbaar. ➔ Tijdens hitte biedt de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.
36
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
➔ Groenblauwe structuren en de gebiedseigen biodiversiteit worden versterkt op alle schaalniveaus. ➔ De gebouwde omgeving is via gevolgbeperking voorbereid op overstromingen in buitendijks gebied, vanuit het regionale watersysteem en door dijkdoorbraken. ■
In de gemeente wordt gestreefd naar een authentieke en karakteristieke openbare ruimte. Locatiekeuze en type object heeft een belangrijk aandeel om de authenticiteit te versterken, daarom: ➔ Draagt kunst en cultuur een belangrijke bijdrage aan deze ambitie. Op verschillende locaties in de openbare ruimte, zoals parken, rotondes en wijken zijn kunstwerken of beeldende kunst te vinden.
■
De openbare ruimte kan bijdragen aan de waardering van erfgoed locaties. Bij de kadastrale grens van de erfgoed locatie stopt het erfgoed, maar bezoekers zien de omgeving en de erfgoedlocatie vaak als één, daarom: ➔ Voorziet de gemeente erfgoed (zoals opgenomen in het erfgoedregister Dijk en Waard) van een bijpassende omliggende openbare ruimte.
4.2.2 Begraafplaatsen ■
Steeds meer mensen kiezen ervoor om gecremeerd te worden, maar de gemeente vindt het belangrijk en ziet het als haar wettelijke taak om de mogelijkheid tot begraven te bieden. Vaak hebben mensen specifieke wensen voor het bijzetten van urnen en het uitstrooien, het overlijden van een naaste is immers een ingrijpende gebeurtenis en de gemeente wil dat het mogelijk is om deze laatste wensen in vervulling te laten gaan. Daarom: ➔ Krijgt iedereen op een gemeentelijke begraafplaats de mogelijkheid een bestemming te verkrijgen die aansluit bij de wensen en geloofsovertuigingen. Dit geldt voor zowel lijkbezorging of asbus bestemming van overledenen. ➔ Krijgt iedereen, die een bestemming heeft verkregen op een gemeentelijke begraafplaats, de mogelijkheid om de locatie van deze bestemming te markeren.
■
Graven worden regelmatig bezocht door naasten, het kunnen uiten van verdriet en ophalen van herinneringen is belangrijk in het rouwproces. Daarom: ➔ Krijgt iedereen dagelijks de mogelijkheid om zijn of haar rouw te verwerken. Hierbij is ook ruimte om dit te doen op een andere, dan de traditionele wijze. ➔ Hebben de begraafplaatsen ieder een unieke en onderscheidende inrichting, zodat de omgeving rust uitstraalt.
4.2.3 Groen ■
Groen heeft een belangrijke functie voor een prettige, gezonde, klimaatbestendige en biodiverse leefomgeving waarin mensen en dieren verblijven en verplaatsen. De gemeente gaat voor een afwisselende en aantrekkelijke groene omgeving. Groen krijgt de ruimte en blijft zo lang mogelijk vitaal, daarom:
37
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
➔ Geldt bij de inrichting van gebieden het uitgangspunt groen, tenzij… ➔ Wordt de leefomgeving ingericht met groenblauwe structuren die bijdragen aan het verbeteren van de gebiedseigen biodiversiteit. ➔ Plant de gemeente binnen groenblauwe structuren een diversiteit aan soorten gericht op de uitstraling, biodiversiteit en toekomstbestendigheid. ➔ Plant de gemeente groensoorten die een natuurlijke groeivorm hebben en die passend zijn bij de beoogde locatie en omstandigheden. Wanneer de omstandigheden niet toereikend zijn, worden deze aangepast. ➔ Wordt bestaand vitaal groen zo veel en zo goed als mogelijk behouden op een wijze die recht doet aan de doelstelling waarmee het opgericht is. Wanneer groen niet meer te herstellen is, kan nieuw groen worden aangeplant. ➔ Worden nieuwbouwwijken zodanig ingericht dat grootschalige groenzones, een aaneengesloten openbaar groenareaal van minimaal 1 hectare, binnen loopafstand van ieder huishouden te bereiken is. ➔ Bieden groengebieden het hele jaar een meerwaarde voor de omgeving. ➔ Maakt de gemeente groen langs belangrijke wandel- en fietsroutes zo aantrekkelijk mogelijk, zodat dit gezonde vormen van verplaatsing stimuleert en recreatieve verbindingsroutes tot stand brengt. ■
(Wilde) dieren wil de gemeente zoveel mogelijk koesteren, omdat ze belangrijk zijn voor het ecosysteem. De gemeente wil zorgen dat dieren goed kunnen verblijven en verplaatsen binnen de gemeente. De aanwezigheid van de juiste soorten groen is een belangrijk middel om de biodiversiteit te waarborgen en verhogen, daarom: ➔ Worden gebieden ingericht, zodat er groenblauwe verbindingen ontstaan met en tussen omliggende groenblauwe zones. ➔ Beheert en onderhoudt de gemeente ecologische verbindings- en verblijfszones gericht op het verbeteren van de gebiedseigen biodiversiteit. ➔ Faciliteert de gemeente bij gebiedsontwikkeling het verplaatsen van de verwachte aanwezige faunasoorten. ➔ Is het beheer gericht op het beschermen van de diversiteit aan soorten. ➔ Worden broedplaatsen in kwetsbare natuurgebieden beschermd tegen schadelijke menselijke activiteiten. ➔ Is de inrichting en beheer van de openbare ruimte afgestemd op het voorkomen van overlast door (wilde) dieren.
■
Bomen bepalen ons leefklimaat. Ze zorgen voor zuurstof, schaduw, versterken biodiversiteit en verhogen de woningwaarde. Bij de aanplant en beheer van bomen komt heel wat kijken. De gemeente wil daarom op een gestructureerde, verantwoorde en veilige manier met bomen omgaan, daarom: ➔ Wordt binnen de gemeente een diversiteit aan bomen gepland, die ieder voldoende groot (oud) kunnen worden. ➔ Sluit de gemeente aan bij landelijke normen om de kwaliteit van aanleg, beheer en onderhoud van bomen te garanderen. ➔ Hebben groeiplaatsen van bomen en ander groen (o.a. beplantingsvakken) voldoende ruimte, vocht, lucht en voedsel en zijn vrij van chemicaliën.
38
Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte: beleidsuitgangspunten Werken aan het thuis van de Dijk en Waarders 2024 - 2033
■
De gemeente wil de waarde van groen behouden en waar nodig versterken. Bij het verdwijnen van een boom of ander groen, vindt de gemeente het belangrijk dat er goede afwegingen worden gemaakt en zoveel mogelijk wordt gecompenseerd, daarom: ➔ Worden monumentale bomen en bijzondere houtopstanden aangewezen die beschermd zijn. Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt in het eigendom van de boom (gemeente of particulier). Het aanwijzen is een collegebevoegdheid. ➔ Wordt bij verzoek tot kap en/of snoeien van bomen de beleidsstatus van de boom afgewogen tegen de mate van ernst van de overlast / reden van verzoek. ➔ Spaart de gemeente volwassen gezonde bomen zoveel mogelijk bij bouw en aanleg. ➔ Wordt noodzakelijke kap van gezonde en waardevolle bomen met minimaal dezelfde (potentiële) waarde en zo dichtbij de oude standplaats als mogelijk gecompenseerd. ➔ Worden boomstructuren zoveel als mogelijk in stand gehouden.
■
De gemeente streeft naar een authentieke en karakteristieke openbare ruimte. De locatie en het type groen heeft een belangrijk aandeel om de authenticiteit te versterken, daarom: ➔ Richt de gemeente kenmerkende plekken en structuren in met onderscheidend en uniek groen, dat past bij de omgeving (bijvoorbeeld bij rotondes als herkenningspunt, boomstructuren langs wegen die de oude structuur van de polderontginning volgen of siergroen in winkelgebieden).
■
Er zijn veel inwoners die graag een steentje willen bijdragen aan een mooie en schone openbare ruimte. De gemeente wil dit graag faciliteren, omdat het ook bijdraagt aan de bewustwording over het belang van groen in de openbare ruimte, daarom: ➔ Is zelfbeheer van (onderdelen van) groen onder voorwaarden mogelijk. ➔ Betrekt de gemeente inwoners actief bij grootschalige kap of het planten van bomen in de omgeving van hun woning.