bijlage 4 OER Strategische omgevingsvisie_def. 240905

25 http://www.klimaatschadeschatter.nl/, geraadpleegd in: februari 2023

51

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Tabel 4.10 Basisniveau klimaatbestendige nieuwbouw voor droogte. 26

4.1.5

Hittestress

Huidige situatie Langdurige periodes van (extreme) hitte kunnen nadelige gevolgen hebben voor mensen. Dit wordt hittestress genoemd. Over het algemeen zorgt begroeiing voor een lagere oppervlaktetemperatuur en verhard oppervlak voor een hogere oppervlaktetemperatuur. Figuur 4.18 toont het gemodelleerde stedelijk hitte eiland effect in Dijk en waard. Dit is het gemiddelde luchttemperatuurverschil tussen de stedelijke en omliggende landelijke gebieden. Hierop is te zien dat in Heerhugowaard een sterk hitte eiland effect optreedt tot 2 °C. In de klimaatstresstest is het hitte eiland effect onderzocht door middel van de kaart in Figuur 4.18 en door middel van infraroodbeeld van de Landsat 8 satelliet. De infraroodbeelden geven een iets ander beeld dan het gemodelleerde effect, waarbij het hitte eiland effect in Heerhugowaard minder hevig lijkt dan gemodelleerd. Op basis van Landsat 8 satelliet data komt het gebied rond het stadshart in het westen naar voren als hitte-eiland, in het bedrijventerrein Zandhorst, het stationsplein, Beveland en De Frans. Figuur 4.19 geeft de hittestress voor Dijk en Waard op meer lokaal niveau weer op basis van de gemodelleerde gevoelstemperatuur. Hierop is ook te zien dat in Heerhugowaard veel groen aanwezig is wat koelte biedt. Hittestress is ook afhankelijk van de gevoeligheid van bijvoorbeeld mensen, infrastructuur en natuur voor warmte.

Vooral ouderen, mensen met overgewicht en mensen met hart- of bloeddrukproblemen zijn gevoelig voor hittestress. Voor ouderen geldt daarbij dat de mate van eenzaamheid van invloed is op de mogelijkheid om koelte op te zoeken. Hoe eenzamer ouderen zijn, hoe minder ze in de gelegenheid zijn om zelf, of samen met anderen, koelere plekken buiten hun directe woonomgeving op te zoeken. Figuur 4.20 geeft de afstanden van gebouwen tot koelte weer boven de kaart met het aantal ernstig eenzame 75+’ers per wijk. Zoals te zien op de kaart wonen de meeste ernstig eenzame 75+’ers in wijken waar koelte nabij is. Wel laat de kaart zien dat een aantal woongebieden in de wijken Butterhuizen Noord, Zuidwijk, Oostertocht Zuid en Oudkarspel Zuid zich op grote afstand tot koelte bevinden. Verder is op delen van de bedrijventerreinen Zandhorst en Zuiderdel de afstand tot koelte erg groot.

26 Gemeente Langedijk en Gemeente Heerhugowaard (2021), Beleidsprogramma klimaatadaptatie 2021-2026

52

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.18 Stedelijk hitte eiland effect in Dijk en Waard. Dit is het gemiddelde luchttemperatuurverschil tussen de stedelijke en omliggende landelijke gebieden. Bron: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), 2020

53

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.19 Hittestress in gemeente Dijk en Waard. Bron: https://noord-holland.klimaatmonitor.net/, geraadpleegd in: maart 2023

54

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.20 De afstand tot koelte voor gebouwen over de kaart met de dichtheid van ernstig eenzame 75+’ers

Autonome ontwikkeling De zomers in Nederland worden steeds warmer. De frequentie van hittegolven is sinds het begin van de metingen in 1901 sterk toegenomen.27 Deze trend zal zich de komende decennia voortzetten waardoor temperatuurextremen in de zomer groter worden. Vergroening, met name opgaande begroeiing die schaduwen werpt, kan een oplossing bieden bij hitte. Daarbij kan meer open water ook een oplossing bieden voor de hittestress. Dit water moet echter wel stromend zijn, want stilstaand water geeft ‘s avonds juist warmte af. Stilstaand water verhoogt daarmee het risico op hittestress, met name in verharde gebieden, zoals industriegebieden en winkel- of stadscentra. Op www.klimaatschadeschatter.nl hebben onderzoeksinstituten, onderwijsinstellingen en adviesbureaus gezamenlijk een inschatting gemaakt van de te verwachte schade door wateroverlast, hitte, droogte en overstroming. Tabel 4.9 geeft de te verwachten schade in Dijk en Waard tussen 2018 en 2050 door hittestress weer. De laagste schatting gaat uit van geen klimaatverandering en de hoogste schatting gaat uit van zeer sterke klimaatverandering. Tabel 4.11 Geschatte schade in euro als gevolg van hittestress in de gemeenten Langedijk en Heerhugowaard (data zijn van voor de fusie tot gemeente Dijk en Waard), periode 2018 - 205028

Arbeidsproductiviteitsverlies

Sterfte

Ziekenhuisopnames

Langedijk

1,1 miljoen

7 miljoen

0,1 miljoen

Heerhugowaard

2,8 miljoen

14 miljoen

0,3 miljoen

27 KNMI - Hittegolven 28 http://www.klimaatschadeschatter.nl/, geraadpleegd in: februari 2023

55

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Gemeentelijk beleid Bij nieuwbouw past de gemeente het basisveiligheidsniveau klimaatbestendige nieuwbouw toe (tabel 4.12) dat is opgesteld door de Metropoolregio Amsterdam. Om hieraan te voldoen overweegt de gemeente in het rioleringsplan om een verplichting op te stellen dat bij (her)ontwikkeling maatregelen worden genomen voor het tegengaan van hittestress. Tabel 4.12 Basisveiligheidsniveau klimaatbestendige nieuwbouw voor hitte.

4.2

Economie

4.2.1

Bedrijvigheid

Huidige situatie Dijk en Waard heeft een diverse economie. In totaal waren er in 2021 31.900 banen in Dijk en Waard.29 Belangrijke sectoren voor de werkgelegenheid zijn de zorg, handel en industrie (Figuur 4.21). Ten opzichte van het gemiddelde van Nederland zijn er relatief veel banen in handel, bouwnijverheid, industrie en landbouw. Dit laatste is te verklaren door de aanwezigheid van veel vruchtbare landbouwgrond in de gemeente.

56

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.21 Procentuele verdeling werkgelegenheid naar sector in Dijk en Waard29.

Arbeidsmarkt De werkloosheid in Dijk en Waard lag met 2,9% in 2021 onder het Nederlands gemiddelde van 3,5%. De woonwerkverhouding in Dijk en Waard is zeer laag in vergelijking met het landelijk gemiddelde (zie Tabel 4.14): veel inwoners werken buiten de gemeente. Uit data van het CBS blijkt dat veel inwoners van Dijk en Waard in Alkmaar en Amsterdam werken. Ook werken veel inwoners in de gemeenten rondom Amsterdam die deel uitmaken van de Metropoolregio Amsterdam. Ten opzichte van 2014 zijn geen grote verschuivingen van de werkoriëntatie van de inwoners van Dijk en Waard waarneembaar. Wel is dus te zien dat nu al veel inwoners buiten Dijk en Waard werken. Daardoor is mobiliteit erg belangrijk voor de inwoners van Dijk en Waard, en is de druk op het wegennet hoog. Als wonen en werken in Dijk en Waard meer in balans zouden zijn zou dit de pendel kunnen verkleinen. Tabel 4.13 Werkoriëntatie in Heerhugowaard en Langedijk 202030 met de woongemeenten links en de werkgemeenten boven

Jaar

2020

2014

Werkend in → ↓Wonend in

Heerhugowaard Langedijk

Heerhugowaard

26%

4%

20%

9%

4%

33%

Langedijk

14%

20%

22%

6%

5%

29%

Heerhugowaard

28%

3%

23%

8%

2%

33%

Langedijk

15%

21%

23%

6%

5%

29%

Alkmaar

Amsterdam Schagen

Overig NoordHolland

29 https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83582NED/table?ts=1678880377157, geraadpleegd in: maart 2023 30 https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83628NED/table?ts=1678205814400, geraadpleegd in: maart 2023

57

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Tabel 4.14 Werkloosheidspercentage en woon-werk verhouding in de gemeente in 2022

Regio

Werkloosheidspercentage

Woon-werk verhouding banen/1000 inwoners (leeftijd 1575)

Nederland

3,5%

662

Noord-Holland

3,4%

721

Dijk en Waard

2,9%

498

Bedrijventerreinen en kantoren Dijk en Waard beschikt momenteel over een passende portefeuille werklocaties. Het is een mix van nieuwere, moderne terreinen (met deels nog uitgeefbare kavels) en terreinen die vooral een functionele uitstraling hebben. De ruimtelijk-economische kwaliteiten van de meeste terreinen is goed, maar er zijn ook aandachtspunten en -locaties. De toekomstbestendigheid van de werklocaties verschilt waardoor sommige terreinen een vernieuwingsslag nodig hebben. Dijk en Waard biedt veel verschillende werkmilieus, waaronder hoogwaardiger, functioneler, lokaal gerichte en regionaal gerichte werklocaties. De gemeente heeft veel verschillende werklocaties (bedrijventerreinen, kantoren en overige locaties). Meer dan de helft van de banen in de gemeente hangt (direct of indirect) samen met deze werklocaties (bedrijventerreinen, kantoren en overige locaties). De (formele) werklocaties zijn: De Zandhorst, Beveland, De Frans, Zuiderdel, De Mossel, de Wuyver, de Vaandel, Breekland en Overtoom (zie tabel 4.15). Terreinen met een regionale uitstraling, gericht op industriële bedrijven zijn Zandhorst I, II en III, Zuiderdel en Breekland. Breekland en Zuiderdel hebben een krachtige rol in de regio Noord-Holland Noord. De Vaandel en Breekland zijn de meest recente terreinen.

Beide bedrijfsterreinen zijn ook geschikt voor bedrijven met wat hogere, moderne beeldkwaliteitseisen. Beveland biedt ruimte voor dienstverlenende bedrijven, grootschalige detailhandel, maatschappelijke instellingen, onderwijs en leisure functies. De Mossel I is vooral functioneel en kent zowel kleine als grotere bedrijven. De Mossel II heeft een modernere en kleinschalige uitstraling. Beide locaties passen bij het dorpse karakter van de Noord-Scharwoude. De Wuyver biedt plaats aan met name lokale, kleinschalige bedrijvigheid waaronder water gerelateerde bedrijven. De Frans grenst aan het Stationsgebied en woonwijken, en biedt ruimte aan lokale bedrijven en grote maatschappelijke voorzieningen zoals onderwijs, zorg (met wonen) en het asielzoekerscentrum van het COA. Andere werklocaties in de gemeente zijn Alton (glastuinbouwgebied), De Noord (voor lokale bedrijven) en Overtoom (bedrijven in een hoge milieucategorie). De Vaandel en Breekland voorzien in uitgeefbaar aanbod (zie Tabel 4.15), beiden deels voor dezelfde doelgroep. Breekland past bij (wat) grootschaligere bedrijfsruimtegebruikers terwijl De Vaandel Midden zich richt op meer reguliere (MKB) bedrijvigheid. De Vaandel Noord is bedoeld voor een uitbreiding van glastuinbouwgebied Alton, een opstelterrein van ProRail en eventueel spoor gerelateerde bedrijvigheid.

58

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Breekland

De Wuyver

De Noord

De Mossel Alton

De Vaandel Zandhorst Zuiderdel

Stationsgebied De Frans Beveland

Overtoom

Tabel 4.15 Overzicht bedrijventerreinen Dijk en Waard (Visie werklocaties 2020)

Terrein

Bruto omvang

Netto omvang

Beveland

39 ha

30 ha

1 ha

GDV/PDV Hoogwaardig

Bovenlokaal/regionaal

Breekland

47 ha

15 ha

17 ha

Regulier-gemengd

Bovenlokaal/regionaal

De Frans

25 ha

13 ha

0 ha

Regulier-gemengd

Lokaal

De Mossel I&II

13 ha

10 ha

0 ha

Regulier-gemengd

Lokaal

De Noord

2ha

1 ha

0 ha

Regulier-gemengd

Lokaal

De Vaandel

126 ha

68 ha

14 ha

Regulier-gemengd

Bovenlokaal/regionaal

De Wuyver

4 ha

4 ha

0 ha

Regulier-gemengd

Lokaal

Zandhorst I&II

135 ha

120 ha

0 ha

Regulier-gemengd

Bovenlokaal/regionaal

Zandhorst III

60 ha

45 ha

0 ha

Regulier-gemengd

Bovenlokaal/regionaal

Zuiderdel

46 ha

46 ha

0 ha

Regulier-gemengd

Bovenlokaal/regionaal

Overtoom

7 ha

5ha

0 ha

Regulier-gemengd

Lokaal

59

Datum: 27 juni 2024

Uitgeefbaar Doelgroep

Oriëntatie

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Autonome ontwikkeling Arbeidsmarkt Er zijn de afgelopen jaren geen grote verschuivingen geweest in de werkoriëntatie van de inwoners van Dijk en Waard. Er is geen reden om aan te nemen dat dit de komende jaren gaat wijzigen. Door de uitbreiding van bedrijventerreinen kan wel de werkgelegenheid in Dijk en Waard toenemen. Gezien de lage werkloosheid in de gemeente kan dit ertoe leiden dat de woon- werkverhouding binnen de gemeente verder afneemt: eventuele extra banen op uit te breiden terreinen worden waarschijnlijk grotendeels ingevuld door werknemers van buiten de gemeente Dijk en Waard. Bedrijventerreinen Indien de vraag naar bedrijventerreinen toeneemt, is er binnen de gemeente voor de komende jaren een aantal opties voor uitbreiding van bedrijventerreinen, zie Figuur 4.22: • Westpoort (ten zuiden van Beveland): Hier liggen mogelijk kansen voor gemengd woon-werkgebied of een gebied met alleen wonen. • Glastuinbouwgebied Alton (ten noorden van Zandhorst): Innovatieve agrifood bedrijven die (inter)nationaal bekend zijn in de agrarische nichemarkten. • Op De Vaandel Noord is ruimte voor uitbreiding van innovatieve glastuinbouw (vanuit Alton) en een opstelplaats voor treinen van ProRail met eventueel spoor gerelateerde bedrijvigheid. • De Scheg (nabij stationsgebied): Gebiedsstrategie onderzoeken om van de Scheg een aantrekkelijke werklocatie en/of woonfunctie te maken.

In hoeverre op de locaties Westpoort en De Scheg gekozen wordt voor wonen en/of werken zal invloed hebben op de woon-werkbalans van de gemeente. Indien gekozen wordt voor alleen wonen, zal de woonwerkbalans afnemen en neemt de dagelijkse pendel van inwoners van Dijk en Waard mogelijk toe.

Figuur 4.22 Visie per werklocatie in gemeente Dijk en Waard, bron: Visie werklocaties Dijk en Waard 2020

60

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

4.2.2

Landbouw

Huidige situatie Figuur 4.23 laat het type landgebruik in de gemeente in 2021 zien. De kleuren geven aan of het gaat om bouwland, grasland, glastuinbouw of iets anders. Buiten de woonkernen liggen in de gemeente veel landbouwpercelen met nabij de bebouwing ook bouwland.

Figuur 4.23 Landbouwtypes in de gemeente Dijk en Waard (Planbureau voor de Leefomgeving, 2023)

In tabel 4.16 zijn gegevens uit CBS Statline opgenomen over grondgebruik, akkerbouw, tuinbouw, grasland, graasdieren en hokdieren in de gemeente, provincie en Nederland voor 2022. De gegevens voor deze tabel komen uit de landbouwtelling. De landbouwtelling maakt deel uit van de gecombineerde opgave, die onder meer gebruikt wordt voor de uitvoering van het landbouwbeleid en handhaving van de Meststoffenwet. In 2022 maken paarden, pony’s en ezels geen onderdeel uit van de Landbouwtelling. Ruim 3.000 hectare van de gemeente Dijk en Waard wordt agrarisch gebruikt, dit betreft circa 45% van de gemeente. Een groot deel wordt gebruikt als grasland (1380 hectare) en voor tuinbouw (1018 hectare). Relatief gezien wordt er in Dijk en Waard relatief weinig grond gebruikt voor de akkerbouw en als grasland ten opzichte van het gemiddelde in Noord-Holland en de rest van Nederland. Tuinbouw (open grond en onder glas) komt relatief gezien juist meer voor dan in de rest van Noord-Holland en Nederland. De percelen met glastuinbouw liggen ten noordoosten en zuidoosten van Heerhugowaard (zie Figuur 4.23). 61

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Tabel 4.16 Landbouwtelling, voorlopige cijfers 2022 (bron: CBS StatLine, 2023) Onderwerp Regio’s Aantal landbouwbedrijven, totaal*

aantal

Nederland 2022

Noord-Holland 2022

Dijk en Waard 2022

51.042

3.384

96

180.459.532

12.620.809

301.133

49.737

3.329

94

Grondgebruik Oppervlakte, Cultuurgrond31

are

Aantal bedrijven, Cultuurgrond

aantal

Akkerbouw Oppervlakte Akkerbouwgroenten

are

6.191.484

333.229

4.734

Oppervlakte Granen

are

18.824.996

1.011.110

4.788

Aantal bedrijven Akkerbouwgroenten

aantal

5.195

303

11

Aantal bedrijven Granen

aantal

12.729

663

8

Tuinbouw open grond Oppervlakte Bloembollen en -knollen

are

2.804.464

1.341.523

17.103

Oppervlakte Tuinbouwgroenten

are

2.642.534

517.342

84.700

Aantal bedrijven Bloembollen en -knollen

aantal

1.618

521

7

Aantal bedrijven Tuinbouwgroenten

aantal

2.866

337

24

57.698.636

6.562.552

183.173

1.166

85

6

Tuinbouw onder glas Oppervlakte Glasgroenten

m2

Aantal bedrijven Glasgroenten

aantal

Grasland en groenvoedergewassen Oppervlakte Blijvend grasland

are

68.011.158

4.288.443

59.140

Oppervlakte Natuurlijk grasland

are

8.295.220

603.203

186

Oppervlakte Tijdelijk grasland

are

20.660.304

1.959.445

60.470

Oppervlakte Groenvoedergewassen

are

19.410.300

553.038

18.274

Aantal bedrijven, Blijvend grasland

aantal

35.206

1.967

40

Aantal bedrijven, Natuurlijk grasland

aantal

5.576

342

3

Aantal bedrijven, Tijdelijk grasland

aantal

21.097

1.112

37

Aantal bedrijven Groenvoedergewassen

aantal

21.384

574

18

Aantal dieren Rundvee, totaal

aantal

3.834.245

152.402

2.807

Aantal dieren Rundvee, Melk- en kalfkoeien (>= 2 jaar)

aantal

1.570.653

87.917

1.824

Aantal dieren Geiten, totaal

aantal

644.961

21.961

1.266

Aantal bedrijven Rundvee, totaal

aantal

22.924

1.189

19

Aantal bedrijven Rundvee, Melk- en kalfkoeien (>= 2 jaar)

aantal

14.731

850

14

Aantal bedrijven, Geiten, totaal

aantal

3.200

240

7

Graasdieren

31 Cultuurgrond is grond die, blijvend dan wel tijdelijk, deel uitmaakt van het bedrijf, en in hoofdzaak bestemd is voor

het voortbrengen van landbouwproducten (akkerbouw, tuinbouw, veehouderij), met inbegrip van braakland en (tijdelijke) grasland. 62

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Regio’s

Nederland 2022

Noord-Holland 2022

Dijk en Waard 2022

Aantal dieren, Varkens, totaal

aantal

11.278.858

20.176

1.997

Aantal dieren, Kippen, totaal

aantal

97.565.477

1.450.015

139.181

Aantal bedrijven, Varkens, totaal

aantal

3.273

61

3

Aantal bedrijven, Kippen, totaal

aantal

1.711

23

3

Onderwerp Hokdieren

* Kleine bedrijven zijn niet meegenomen in de telling.

Droogtestress Droogtestress kan in de zomer plaatsvinden als de bodem uitdroogt en planten niet meer optimaal kunnen verdampen. Droogtestress komt vooral voor op bodems met een diepe grondwaterstand beneden het maaiveld en met een grove textuur, zoals grof zand. Op zware kleigrond (vooral komklei) ontstaat echter ook makkelijk droogtestress. In de landbouw leidt droogtestress tot een afname van de gewasopbrengst. Gewassen die slecht tegen droogte kunnen, zijn bijvoorbeeld groenten, aardappelen en bieten. In 2050 neemt de droogtestress onder het WH-scenario toe, maar in de gemeente Dijk en Waard is dit beperkt, zie Figuur 4.24.

Figuur 4.24 Risico droogtestress, links - Huidig en rechts - 2050 Hoog scenario (bron: Klimaateffectatlas, 2023)

Autonome ontwikkeling Landbouw is de laatste jaren onder meer door de ontwikkelende stikstofproblematiek op de politieke agenda gekomen. In de Nationale Omgevingsvisie is een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied één van de vier thema’s en er vinden binnen de sector veel gesprekken plaats over verduurzaming. De urgentie wordt gevoeld om de negatieve gevolgen van de agrarische sector voor de natuur aan te pakken door middel van kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw, minder gebruik van meststoffen en minder verbruik van grondwater in warme, droge perioden. Voor een deel vinden deze ontwikkelingen plaats op een schaalniveau dat groter is dan de gemeente Dijk en Waard, en het handelingsperspectief van de gemeente is dus beperkt. Voor de ontwerp omgevingsvisie dient onderzocht te worden wat dit handelingsperspectief is en in hoeverre de gemeente kan sturen op of bijdragen aan de verduurzaming van de agrarische sector.

63

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

4.2.3

Toerisme & recreatie

Huidige situatie De recreatiegebieden in de gemeente Dijk en Waard hebben voornamelijk een lokale en regionale functie. Belangrijke gebieden zijn de recreatiegebieden Geestmerambacht in Langedijk, het Park van Luna in Heerhugowaard en het Groene loper gebied tussen Sint Pancras en Zuiderdel in Broek op Langedijk. Het recreatieschap Geestmerambacht zorgt voor het beheer van deze gebieden. Het recreatiegebied Geestmerambacht is een belangrijke recreatieve trekpleister net als het museum BroekerVeiling. In het verleden is veel water in Langedijk gedempt. Herstel van historische vaarroutes en ontwikkelingen langs en op het water bieden kansen voor de toekomst. Het bestaande programma ‘Langedijk ontwikkelt met water 2030’ (zie: https://www.lomw.nl) is in dat kader gestart en omvat verschillende projecten en activiteiten. De visie is gericht op versterken van de identiteit en is destijds opgesteld met hulp van ketenpartners, ondernemers, instellingen en inwoners. Werken aan identiteit wordt gekoppeld aan versterking van de economie en de mogelijkheden om te recreëren. Onderdeel van dit programma is de ambitie om ruimte te bieden aan recreatie. Hierbij gaat het om stimuleren van goede verbindingen tussen land en water, te water-laat-plaatsen, aanlegsteigers, terrassen en andere voorzieningen, de koppeling van verblijfstoerisme aan cultuur en (water)recreatie (o.a.

Museum BroekerVeiling, Achtburgergracht).

Figuur 4.25 Parkenlint tussen stad en dorp (bron: Visie recreatiegebieden Geestmerambacht 2030) 64

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

In de gemeente zijn veel wandel- en fietsroutes aanwezig die deels overlappen: • Fietsroutes: Er zijn geen landelijke fietsroute (LF-routes) aanwezig in de gemeente, deze liggen langs de kust (LF Kustroute) en langs het IJsselmeer (LF Zuiderzeeroute). Wel zijn er diverse regionale en lokale fietsroutes in de gemeente aanwezig. • Wandelroutes: Langs de randen van de gemeente lopen landelijke wandelroutes (LAW), het betreft LAW14 Groot Frieslandpad in het noorden en het Streekpad 9 Westfriese Omringdijk in het westen langs de Kleimeerringsloot (recreatiegebied Geestmerambacht). Streekpad 9 Westfriese Omringdijk ligt ook langs de zuidelijke rand ter hoogte van de Huygendijk en de Ringvaart van Heerhugowaard en loopt door het Park van Luna.

Figuur 4.26 Fietsroutes in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

65

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.27 Wandelroutes in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

Autonome ontwikkeling Het recreatieschap Geestmerambacht heeft de Visie Recreatiegebieden Geestmerambacht 2030 opgesteld. Eind april/begin mei 2021 hebben de (toenmalige) gemeenteraden van Alkmaar, Heerhugowaard en Langedijk de visie vastgesteld. De visie schetst het toekomstbeeld voor het Parkenlint dat de gebieden Geestmerambacht, de Groene Loper en het Park Luna met elkaar verbindt. Het doel van de visie is het gebied in samenhang te laten doorgroeien tot een veelzijdig Parkenlint, als groene uitloper voor de inwoners van Alkmaar en Dijk en Waard, met activiteiten gericht op de ruimere regio. De kwaliteit van zowel de natuurgebieden als de recreatiegebieden wordt verhoogd. De bedoeling is om ontwikkeling van recreatie, landschap en natuur als een doorlopend geheel vorm te geven. Daarbij wordt aangehaakt op de directe omgeving. De visie kent 5 hoofdambities: 1. Natuurwaarden verder versterken (grotere biodiversiteit) en beleefbaar maken. 2. Recreatieve en toeristisch voorzieningen vernieuwen en uitbreiden. 3. Bereikbaarheid (entrees) en wandel-, fiets en kanoverbindingen verbeteren. 4. Betrokkenheid verbreden (samenwerking en eigenaarschap). 5. Identiteit en naamsbekendheid van het gebied versterken. Voor de realisatie van de visie is een Uitvoeringsplan opgesteld, zie Figuur 4.28. Dit plan is op 27 juni 2022 vastgesteld door het Algemeen Bestuur van het recreatieschap.

66

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.28 Werkkaart Uitvoeringsplan Visie Recreatiegebieden Geestmerambacht 2030

67

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

4.3

Leefomgeving

4.3.1

Woonopgave

Huidige situatie Op 31 januari 2022 telde de gemeente 87.783 inwoners, verspreid over 36.544 huishoudens en 16 woonkernen. Hiervan is Heerhugowaard met meer dan 55.000 inwoners verreweg de grootste. In de afgelopen 10 jaar is het aantal inwoners met 10% gestegen. Zoals Figuur 4.29 laat zien komt de leeftijdsopbouw van de gemeente Dijk en Waard op hoofdlijnen overeen met die van Nederland. Hierbij is het enige noemenswaardige verschil dat de groep 20-29 jarigen binnen de gemeente relatief kleiner is dan op landelijk niveau.

Figuur 4.29 Leeftijdsopbouw Dijk en Waard en Nederland

Figuur 4.30 geeft enkele eigenschappen van de woningen in Dijk en Waard weer, zoals de eigendomssituatie en het type woning (eengezins of meergezins). In 2022 bestond 71% van de woningvoorraad in Dijk en Waard uit koopwoningen. Dit ligt ruim boven het landelijke gemiddelde van 55%. Slechts 20% van de woningvoorraad bestaat uit sociale huurwoningen, tegenover een landelijk gemiddelde van 27,5%. Het aandeel particuliere woningen bedraagt 9%, tegenover het landelijk gemiddelde van 12,5%. Ook in de verdeling van eengezins- en meergezinswoningen wijkt de gemeente af van het landelijk gemiddelde. In de gemeente Dijk en Waard bestaat 80% van de woningen uit eengezinswoningen, waar dit in Nederland gemiddeld 64% bedraagt. Wat betreft het bouwjaar van de woningenvoorraad bestaat 69% van de woningen in Dijk en Waard uit woningen van voor 2000, en was het gemiddelde bouwjaar van de woningen 1985. Hiermee is de woningenvoorraad in Dijk en Waard beduidend moderner dan het landelijk gemiddelde, waar 82% bestaat uit woningen van voor 2000, en 1970 als gemiddeld bouwjaar geldt.32

32 Dijk en Waard in Cijfers - Voorraad - Dijk en Waard

68

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.30 Gegevens woningen gemeente Dijk en Waard (bron: Gemeente Dijk en Waard in cijfers en grafieken (update 2023!) | AlleCijfers.nl)

Figuur 4.31 Huidige woonvormen ouderen en aandeel 65 plussers per wijk in 2022 (bron: Voorzieningen Dijk en Waard (arcgis.com)) 69

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.32 Huidige woonvormen ouderen en aandeel 65 plussers per wijk in 2040 (bron: Voorzieningen Dijk en Waard (arcgis.com))

In de woonvisie van Heerhugowaard is opgenomen dat de laatste uitbreidingsgebieden zijn gepland, en dat na de ontwikkeling van deze gebieden er enkel nog binnen de stadsgrenzen zal worden gebouwd en verdicht. Dit betekent een breuk met het woonbeleid van het verleden. De gemeente Dijk en Waard geeft echter aan dat dit besluit niet langer actueel is omdat de gemeente inziet dat met alleen binnenstedelijke ontwikkeling niet aan de toekomstige woningvraag kan worden voldaan. Er wordt dan ook onderzoek gedaan naar uitbreidingsmogelijkheden buiten het huidige stedelijke gebied, en naar het herontwikkelen van bedrijventerreinen. Autonome ontwikkeling Heerhugowaard is de afgelopen 50 jaar fors gegroeid. Waar er in 1960 6.000 inwoners waren, telt de stad nu meer dan 55.000 inwoners. Volgens de woonvisie van Heerhugowaard is de verwachting is dat er in dit deel van Dijk en Waard 2040 meer dan 60.000 mensen wonen. In deze bevolkingstoename neemt voornamelijk het aantal ouderen aanzienlijk toe. De prognose is dat het aantal ouderen met meer dan 60% zal toenemen tot 2040, waardoor deze leeftijdsgroep dan 25% van de totale bevolking zal bedragen, tegenover 17% in 2017. Voor Langedijk was de prognose uit de woonvisie van 2014 dan er in 2030 29.100 mensen zullen wonen, waar de voormalige gemeente in 2013 nog 26.843 inwoners telde.

Ook in deze woonvisie staat dat de dorpen binnen Langedijk de komende jaren verder zullen vergrijzen, en dat steeds meer jongeren wegtrekken, voornamelijk naar de regio Amsterdam. De woonvisie van Heerhugowaard laat op het gebied van ontgroening een ander beeld zien. In overeenkomst met de landelijke trends zal de groep jeugd (0-19) nauwelijks groeien, maar de stad is populair onder jonge gezinnen die recht hebben op een huurtoeslag. Echter stelt de woonvisie wel dat deze gezinnen 20% uitmaken van alle woningzoekenden, en dat dit aandeel in de toekomst zal afnemen.

70

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

In beide woonvisies staan de effecten omschreven die vergrijzing gaat hebben op de woonsituatie binnen de gemeente. Zo laat de prognose voor Heerhugowaard zien dat niet alleen het absolute aantal ouderen zal stijgen, maar dat ouderen vooral ook ouder worden. Zo zal het aantal 75+ers tot 2040 met 149% groeien ten opzichte van 2017, en zal het aantal 85+ers in die tijd verviervoudigen. Deze ouderen zullen ook langer zelfstandig blijven wonen, onder andere door bezuinigingen in de zorg. De woonvisie van Heerhugowaard geeft aan dat er voor deze groep een tekort zal ontstaan aan woningen waar men oud kan worden, zoals appartementen, bungalows en aanleunwoningen. Verder draagt de sterke vergrijzing bij aan een toename van het aantal eenpersoonshuishoudens. In beide woonvisies staat omschreven dat het aantal huishoudens relatief sneller zal groeien dan het inwonersaantal door huishoudensverdunning: de relatieve toename van het aantal kleine huishoudens. In de prognose voor de gemeente is het eenpersoonshuishouden dan ook het enige huishoudentype waar een sterke toename wordt verwacht, andere huishoudentypen zullen ongeveer dezelfde omvang blijven behouden. Zo bestond in Heerhugowaard in 2017 30% van het aantal huishoudens uit eenpersoonshuishoudens, wat in 2040 naar verwachting zal oplopen tot 38%. Echter telt de gemeente in de huidige situatie voornamelijk veel eengezinswoningen.

Door de demografische ontwikkelingen en huishoudensverdunningen kan er een overschot ontstaan op deze woningen, en een tekort op woningen die voorzien aan de behoefte van ouderen. Zoals ook in de rest van Nederland het geval is blijft de vraag naar huurwoningen in de gemeente toenemen. Dit is voornamelijk het geval voor sociale huurwoningen. De sociale huurmarkt in de gemeente staat onder druk vanwege passend toewijzen, de instroom van vluchtelingen en een groeiende groep ouderen die bij een verhuiswens zijn aangewezen op de sociale huurmarkt. 56% van de actief zoekenden is alleenstaand, terwijl de slagingskans van éénen tweepersoonshuishoudens dalende is. Naast sociale huurwoningen geeft de gemeente aan dat er een aanzienlijke behoefte gaat ontstaan aan koopwoningen tot €355.000. De gemeente geeft echter ook aan enkele autonome ontwikkelingen te voorzien die kunnen leiden tot een stagnatie in de woningbouw, zoals stikstof, netcongestie, personeelstekorten en veranderende regelgeving vanuit het rijk. Ook voorziet de gemeente hogere prijsniveaus voor nieuwbouw door stijgende bouwkosten.

4.3.2

Sociale cohesie & leefbaarheid

Huidige situatie Wanneer de gemeente op globaal niveau wordt bekeken op de Leefbaarometer, kan worden geconstateerd dat de dorpen in de voormalige gemeente Langedijk over het algemeen beter scoren dan Heerhugowaard, waar enkele gebieden onder het landelijk gemiddelde scoren. De meeste scores binnen de gemeente zijn vergelijkbaar met de omliggende gemeenten. Zoals in Figuur 4.33 is te zien scoren zowel Langedijk als Heerhugowaard op het gebied van voorzieningen aanzienlijk slechter t.o.v. het landelijk gemiddelde, wat een negatief effect heeft op de totaalscore. Wel geeft de gemeente aan dat Dijk en Waard over het algemeen goed scoort op het gebied van eenzaamheid en geestelijke gezondheid t.o.v. van de gemiddelden op landelijk en provinciaal niveau.

Figuur 4.33 Leefbaarometerscores Langedijk & Heerhugowaard (bron: https://www.leefbaarometer.nl/kaart) 71

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Wanneer verder wordt ingezoomd op wijkniveau zijn er enkele wijken te onderscheiden die duidelijk boven- of ondergemiddeld scoren in vergelijking met de meeste wijken. Zo zijn in Langedijk het gebied Koedijk en het dorp Broek op Langedijk als zeer goed beoordeeld. Beide wijken scoren op meerdere dimensies aanzienlijk beter dan het landelijk gemiddelde, hoewel Koedijk op het gebied van voorzieningen onder het landelijk gemiddelde is beoordeeld. Figuur 4.34 laat de scores van deze wijken zien. In Heerhugowaard zijn vijf wijken te vinden die als zeer goed zijn beoordeeld. Dit is het geval voor het industriegebied Zandhorst 3 en de wijken De Vaandel, Stadshart, ’t Kruis en Park van Luna. Hoewel deze wijken beter scoren dan de rest van Heerhugowaard, scoren vier van deze wijken ook aanzienlijk onder het landelijk gemiddelde op het gebied van voorzieningen. Twee voorbeelden zijn weergeven in Figuur 4.35.

Figuur 4.34 Bovengemiddelde Leefbarometerscores wijken Langedijk

Figuur 4.35 Bovengemiddelde Leefbaarometerscores wijken in Heerhugowaard

72

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.36 Ondergemiddelde Leefbaarometerscores Heerhugowaard

Figuur 4.36 laat het deel van Heerhugowaard zien waar twee gebieden te onderscheiden zijn die laag scoren. Hier valt voornamelijk de Rivierenwijk op vanwege de lage scores (bovenste score). Met uitzondering van fysieke omgeving scoort deze wijk op alle punten aanzienlijk lager dan het landelijke gemiddelde. Voornamelijk op het gebied van overlast & onveiligheid scoort de Rivierenwijk slecht. De gemeente geeft dan ook aan dat er sinds kort aan een wijkaanpak wordt gewerkt samen met ketenpartners, en wordt er een community builder ingezet. Het verstevigen van de sociale samenhang in wijken is momenteel een speerpunt binnen de gemeente. In Figuur 4.36 is ook te zien dat het eiland Stad van de Zon (onderste score) op meerdere vlakken ondermaats scoort, zo ook op sociale samenhang en, zoals veel wijken, voorzieningen. Autonome ontwikkeling Voldoende maatschappelijke voorzieningen zijn een aandachtspunt bij het ontwikkelen van nieuwe woonwijken. Hiervoor wordt verwezen naar de referentienormen die in de gemeente Amsterdam gehanteerd worden.

Deze referentienormen zijn onderverdeeld in een aantal maatschappelijke voorzieningen: onderwijs, jeugd, zorg, basisvoorzieningen, werk, participatie en inkomen (WPI), kunst en cultuur, sport, groen, en spelen en sporten in de openbare ruimte.1 Voor elk van deze maatschappelijke voorzieningen is een bepaalde hoeveelheid ruimte nodig; zie Tabel 4.17 hieronder. Onder elke categorie vallen verschillende voorzieningen, in de tabel is uitgegaan van de totale ruimtevraag van deze voorzieningen bij elkaar. Onder de categorie Onderwijs vallen bijvoorbeeld primair onderwijs, voortgezet onderwijs en schooltuinencomplexen, en onder de categorie Basisvoorzieningen vallen jongerencentra, ‘huis van de wijk’ en buurtkamers. Om de leefbaarheid in Dijk en Waard te garanderen moet bij de ontwikkeling van nieuwe woningen rekening gehouden worden met de ruimtevraag van voorzieningen die daarbij komen. Tabel 4.17 Amsterdamse referentienormen. Eenheid getallen: per maatschappelijke functie het aantal benodigde m2 per 100 woningen

Woonmilieu Centrum stedelijk

Categorie

Gemengd stedelijk

Groenblauw

Onderwijs

Totale ruimtevraag

679,8

1013,8

1290,8

Jeugd

Totale ruimtevraag

29,2

29,2

29,2

Zorg

Totale ruimtevraag

89,8

89,8

89,8

Basisvoorzieningen

Totale ruimtevraag

14,6

14,6

14,6

Kunst en cultuur

Totale ruimtevraag

45

45

45

Sport

Totale ruimtevraag

218

527

934

73

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

4.4

Landschap

4.4.1

Landschap en ruimtelijke kwaliteit

Huidige situatie De gemeente Dijk en Waard heeft een divers landschap, wat wordt gekenmerkt door het landelijke karakter gecombineerd met een stedelijke omgeving. Rondom de verschillende woonkernen van Dijk en Waard zijn voornamelijk agrarische gebieden te vinden, en in het zuidwesten grenst de gemeente aan het stedelijke gebied van Alkmaar. Zoals in meer delen van Noord-Holland het geval is, zijn in Dijk en Waard linten belangrijke dragers van de gebiedsidentiteit. Dit zijn van oorsprong ontginningslinten waarlangs boerderijen waren gelegen. Deze structuren zijn nog steeds te onderscheiden in het huidige landschap als lange lijnen met bomen en veel groene erven. 33 In het noorden van Heerhugowaard, langs de oostelijke grens van Broek op Langedijk en Noord-Scharwoude, zijn gebieden met specifieke gebruikswaarden te vinden. Allereerst ligt hier Zandhorst, het grootste industrieterrein van de gemeente. Ten noorden hiervan ligt het glastuinbouwgebied Alton. In het zuidoosten, noordoosten en noordwesten bestaat de gemeente voornamelijk uit open landschappen waar verschillende vormen van landbouw wordt bedreven. Water speelt een belangrijke rol in het landschap van Dijk en Waard. In Heerhugowaard is dit bijvoorbeeld te zien in de nieuwbouwwijk Stad van de Zon, die geheel wordt omgeven door het Meer van Luna.

Voor de dorpen ZuidScharwoude en Broek op Langedijk geldt dat de vele sloten die er te vinden zijn bepalend zijn voor het landschap. Kenmerkend voor Broek op Langedijk is bijvoorbeeld het ‘Rijk der duizend eilanden’, een veenlandschap waarop door ontginning duizenden akkertjes ontstonden die zijn omgeven door sloten. Tegenwoordig is dit gebied opgesplitst in twee delen. Het zuidelijke deel is nog in de oorspronkelijke staat te herkennen als het natuurgebied Oosterdel. In het noordelijke deel zijn de eilandjes bebouwd met woningen, maar ook hier is het oorspronkelijke landschap nog goed te herkennen. In het hart van beide delen van dit landschap liggen ook plassen, respectievelijk het Oosterdel en de Noorderplas. Ook in het westen van de gemeente speelt water een belangrijke rol in het landschap. Hier vormt de plas Zomerdel het hart van het natuur- en recreatiegebied Geestmerambacht. Vanuit deze plassen vormen verschillende vaarten en kanalen natte verbindingen met het omliggende agrarische landschap.

33 Lintenvisie Heerhugowaard | Leidraad Landschap en Cultuurhistorie (noord-holland.nl)

74

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.37 Belevingswaarde van het landschap (https://www.atlasnatuurlijkkapitaal.nl/kaarten)

In Figuur 4.37 is te zien dat de belevingswaarde van het landschap aan de randen van de woonkernen over het algemeen laag wordt gewaardeerd. In het noordoosten van de gemeente, langs de oostelijke grens van Broek op Langedijk en Noord-Scharwoude, is dan ook te zien dat er een groot gebied laag wordt gewaardeerd op de plek waar het industrieterrein Zandhorst en het tuinbouwgebied Alton zijn gelegen. Binnen de bebouwde kom is duidelijk te zien dat het natuurlijke gebied rondom het Oosterdel in het Rijk der duizend eilanden hoog wordt gewaardeerd. Over het algemeen wordt het omliggende landschap in de gemeente hoog gewaardeerd. Dit is voornamelijk sterk te zien in het Geestmerambacht, wat in het westen van de gemeente een groot aaneengesloten gebied vormt dat zeer hoog wordt gewaardeerd. Autonome ontwikkeling De gemeente voorziet enkele ontwikkelingen die een groeiende vraag naar ruimte zullen hebben. Zo zijn er opgaven op het gebied van wonen, de energietransitie, klimaat, mobiliteit en de vraag naar bedrijventerreinen. De ruimtevraag van deze opgaven zullen de druk op het buitengebied vergroten. De gemeente heeft op dit moment geen eenduidig beleid over de omgang met het landschap en het buitengebied.

4.4.2

Cultureel erfgoed & archeologie

Huidige situatie In de gemeente Dijk en Waard zijn in totaal 17 rijksmonumenten te vinden, zie Figuur 4.38. Hiervan zijn 3 oude molens en 5 kerken. Naast deze rijksmonumenten telt Dijk en Waard 95 gemeentelijke monumenten verspreid over de verschillende dorpen. Er komen in de gemeente geen beschermde dorps/stadsgezichten en archeologische monumenten voor. Daarnaast zijn er slechts enkele gebieden met hoge archeologische waarden, zie Figuur 4.39. 75

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Hiervan ligt er één langs de Gedempte Veert in Sint Pancras, en één langs de Dorpstraat die door Broek op Langedijk, Zuid- en Noord-Scharwoude en Oudkarspel loopt. In 2022 heeft de gemeente Dijk en Waard het archeologiebeleid van beide voormalige gemeenten geharmoniseerd en geactualiseerd. Om archeologische waarden te beschermen is in dit beleid opgenomen dat initiatiefnemers van bodemverstorende ruimtelijke plannen verplicht zijn om een Plan van Eisen en Plan van Aanpak op te stellen voor archeologisch onderzoek. De gemeente is verantwoordelijk voor het goedkeuren van deze plannen, en zet hiervoor interne en externe professionals in. 34

Figuur 4.38 Rijksmonumenten (roze), inclusief molens (stip) en kerken (bron: Informatiekaart Landschap en Cultuurhistorie (noordholland.nl))

34 220322.Dijk_Waard_rapport_def.pdf (dijkenwaard.nl)

76

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.39 Archeologische waardekaart (bron: Archeologie in Nederland (webgispublisher.nl))

Autonome ontwikkeling Het in situ behouden van archeologische resten is één van de belangrijkste doelen van de Nederlandse archeologische monumentenzorg. Echter, de laatste jaren worden steeds minder vindplaatsen deels of geheel in situ behouden. Uit landelijk onderzoek is gebleken dat ongeveer een derde van de behoudenswaardige vindplaatsen (deels) in situ bewaard worden. Dit wordt in vrijwel alle gevallen gerealiseerd door planaanpassing. Vaak wordt er dan nog wel een deel van de vindplaats met een opgraving onderzocht. In het archeologische beleid van de gemeente is behoud in situ het uitgangspunt, wat betekent dat een locatie niet altijd in ontwikkeling kan worden genomen, tenzij behoud in situ niet mogelijk is door bijvoorbeeld zwaarwegende economische belangen. In dat geval wordt ingezet op behoud van de archeologische waarden ex situ, bijvoorbeeld door opgravingen. Aangezien de meeste archeologische waarden zich op nog onbekende plekken in de bodem bevinden, betekent dit uitgangspunt vooral dat er bij ruimtelijke ontwikkelingen vroegtijdig onderzocht moet worden of de plannen een negatief effect kunnen hebben op archeologische waarden.35 De komende jaren zullen ruimtelijke ontwikkelingen steeds meer druk zetten op archeologische resten.

De Archeologische Verwachtings- en Beleidsadvieskaart vormt een belangrijk instrument in het streven van de gemeente Dijk en Waard om het behoud van archeologische waarden zo vroeg mogelijk in de planvorming mee te laten wegen. Hiermee wordt de druk op de ondergrond verminderd. Dit neemt echter niet weg dat andere autonome ontwikkelingen zoals klimaatverandering een negatief effect op archeologische resten kunnen hebben, bijvoorbeeld door verdroging. 35 https://www.dijkenwaard.nl/fileadmin/bestanden/Ter_inzage/Archeologienota/220322.Dijk_Waard_rapport_def.pdf

77

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

4.5

Gezondheid en Veiligheid

4.5.1

Gezondheid

Huidige situatie De gezondheid in de gemeente bestaat uit zowel fysieke als mentale gezondheid. Er is een aantal indicatoren dat gebruikt wordt om de huidige situatie te beschrijven; vier indicatoren voor de fysieke gezondheid en vier voor de mentale gezondheid. Daarnaast is met een percentage de hoeveelheid inwoners geduid die een positief beeld heeft over de gezondheid. Tabel 4.18 geeft de percentages aan voor de volwassen inwoners. Van alle inwoners is 60% tussen de 18 en 25 en 19% 65+. 21% is jonger dan 18 jaar. Tabel 4.18 Percentage inwoners dat gezondheid als positief ervaart

Leeftijd Gebied

Fysiek

65+

Regio* (referentie)

Gemeente Dijk en Waard

Regio* (referentie)

Gemeente Dijk en Waard

83,6%

81,3%

69,8%

72,3%

Beperkingen in gehoor, gezicht en/of mobiliteit1

9,0%

9,5%

21,9%

20,8%

Langdurige ziekte of aandoening1

26,4%

27,5%

46,2%

44,7%

Voldoet aan de beweegrichtlijn2

57,8%

57,1%

43,3%

45,9%

Gezond gewicht2

51,5%

48,8%

43,5%

43,0%

Risico op angststoornis of depressie

45,1%

46,3%

31,3%

28,1%

Ervaart veel stress

19,2%

21,2%

5,3%

4,5%

Eenzaamheid

43,3%

46,9%

46,5%

44,8%

Risico op zelfdoding

8,8%

9,5%

4,7%

4,0%

Positief ervaren gezondheid (algemeen)

Mentaal3

18-65

*de regio Noord-Holland Noord is gebruikt als referentiekader. De percentages in het rood betekenen een slechter resultaat voor de gemeente dan de regio. De percentages in het groen betekenen een beter resultaat voor de gemeente dan de regio. 1 Bron: https://gezondnhn.nl/dashboard/gezondheid-en-ziekte 2 Bron: https://gezondnhn.nl/dashboard/mentale-gezondheid-en-welbevinden 3 Bron: https://gezondnhn.nl/dashboard/leefstijl

Opvallend is dat voor de volwassenen tot 65 jaar geldt dat ze consequent minder gezond zijn of zich minder gezond voelen dan de rest van de regio. Voor de inwoners van 65 jaar of ouder geldt juist precies het tegenovergestelde, zij zijn en/of voelen zich vrijwel consequent gezonder dan ouderen in de rest van de regio. Uitzondering hierop is gezond gewicht: ouderen uit de gemeente Dijk en Waard ervaren minder vaak een gezond gewicht dan ouderen in de regio in het algemeen. Het verschil in percentage met de regio is met 0,5% wel beperkt. Het grootste verschil is te zien in de categorie Eenzaamheid bij inwoners tussen de 18 en 65 jaar. Hier geldt dat het percentage inwoners van Dijk en Waard die zich eenzaam voelt 3,6% hoger ligt dan het gemiddelde in de regio. Verder is het geen verassing dat jongere inwoners over het algemeen fysiek gezonder zijn dan hun oudere medemens. Voor mentale gezondheid geldt echter het tegenovergestelde: De jongere inwoners zijn over het algemeen mentaal ongezonder dan de 65-plussers. De algemene beoordeling van gezondheid (positief ervaren gezondheid) is hoger voor de 65-minners dan de 65-plussers. Dat houdt ook in dat inwoners hiermee de fysieke gezondheid bedoelen en niet de mentale, of dat de inwoners hun mentale gezondheid minder belangrijk vinden in deze beoordeling dan de fysieke.

Voor kinderen en jongeren is de mentale gesteldheid op het gebied van sociaal-emotionele problematiek en eenzaamheid minder dan die van hun leeftijdsgenoten in de rest van de regio. Op het vlak van eenzaamheid en stress zijn jongeren in de gemeente Dijk en Waard licht gezonder dan dezelfde groep in omliggende gemeenten. Kinderen en jongeren bewegen wel weer minder dan in de rest van de regio.

78

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Op het vlak van middelengebruik, is er in de gemeente sprake van een lagere consumptie dan in de regio 36. De enige (marginale) uitzondering hierop is het gebruik van harddrugs. Voor wat betreft de inrichting van de openbare ruimte en de aanwezigheid van accommodaties, scoort de gemeente consequent hoger dan het landelijk gemiddelde. De relatief ongezondere bevolking tussen 18-65 lijkt hierdoor dus niet verklaard te worden, tenzij de omliggende gemeenten flink gezonder zijn dan het nationale gemiddelde. De cijfers zijn verder uiteengezet in tabel 4.19. Tabel 4.19 Score tussen de 1 en 100 mbt Beweegvriendelijke omgeving

Nederland (referentie)1 Gemeente Dijk en Waard2

Categorie Beweegvriendelijke omgeving

64

74

Sportaccommodaties

59

60

Recreatie blauw en groen

62

69

Speelplekken

77

94

1 Bron: https://www.sportenbewegenincijfers.nl/kernindicatoren/beweegvriendelijke-omgeving 2 Bron: https://www.sportenbewegenincijfers.nl/kaarten/beweegvriendelijkeomgeving

Autonome ontwikkeling Er is een landelijke vergrijzingstrend. Deze is ook zichtbaar in de gemeente Dijk en Waard. Dat betekent dat er in de toekomst meer vraag zal komen naar voorzieningen voor oudere inwoners, zowel op het gebied van sport en bewegen als aan geschikte woningen (levensloopbestendige woningen). Daarnaast zal er een hoger aantal minder mobiele inwoners zijn in de nabije toekomst door de toenemende ouderdom. De gemeente Dijk en Waard onderschrijft de nationale ambities om roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht te verminderen en is aan de slag gegaan met een preventieakkoord 37. Hierin zijn nog een aantal extra ambities toegevoegd voor thema’s zoals eenzaamheid, valpreventie en aandacht voor huidkanker. De gemeente steunt in haar gezondheidsprogramma bovendien een aantal (lokale) initiatieven, zoals een leefstijltraject, Stoptober, een vitaliteitsmarkt en een optimale levensstijl voor mensen met een beperkt budget. De gemeente geeft aan ruimte te hebben om andere initiatieven te ondersteunen.

4.5.2

Veiligheid

Huidige situatie Voor het aspect veiligheid wordt in dit planMER onderscheid gemaakt tussen externe veiligheid, hoogwaterveiligheid en sociale veiligheid. Externe veiligheid Voor de externe veiligheid wordt er gekeken naar potentiële risicobronnen door het vervoer van gevaarlijke stoffen per buisleiding, over de weg of via het water, maar ook naar potentiële risicobronnen door bijvoorbeeld propaantanks of benzinestations. Door de gemeente loopt een aantal buisleidingen. Vanuit het Zuidoosten bij de Rustenburgerweg loopt er een bundel de gemeente in met twee aftakkingen. Er ligt een buisleiding onder en langs de Beukenlaan, het spoor en landbouwgrond naar het noorden. Een bundel buisleidingen ligt aan de oostkant van Heerhugowaard, die vervolgens ten noorden van De Draaidoor de agrarische gronden naar het oosten afbuigt en de gemeente weer verlaat, zie Figuur 4.40.

36 https://gezondnhn.nl/dashboard/dashboard/middelengebruik 37 https://www.dijkenwaard.nl/nieuws-en-bekendmakingen/nieuws/samen-aan-de-slag-voor-een-gezonder-en-vitaler-

dijk-enwaard#:~:text=Het%20Nationaal%20Preventieakkoord%20heeft%20de,gegaan%20met%20een%20lokaal%20Preven tieakkoord 79

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.40 Buisleidingen in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

Externe veiligheid speelt ook bij windturbines een rol. Personen in de buurt van een windturbine lopen het risico dat een ongeval met een windturbine hen treft. Denk hierbij aan ongevallen als gevolg van: • IJsafwerping. • Mastbreuk. • Het afbreken van een turbineblad of de gondel. In de gemeente is een aantal windturbines aanwezig, zie Figuur 4.41. Het betreft turbines langs de N242 (Westerweg) tussen de aansluiting Heerhugowaard-Zuid (N508/N242) en de Westtangent, turbines langs de N245 (Schagenweg) en een solitaire turbine langs de Middenweg.

80

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.41 Overzicht windturbines in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

Geen van de wegen in de gemeente zijn onderdeel van het transportnet voor gevaarlijke stoffen. Wel grenst het uiterste westelijke deel van de gemeente aan de N9, die onderdeel uitmaakt van dit transportnet. Ook zijn er zes (bundels van) benzinestations met bijbehorende ondergrondse infrastructuur die een potentieel veiligheidsrisico vormen. Deze liggen voor het grootste deel buiten bewoonde gebieden, zonder woonbestemming binnen de risicocontour.

81

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.42 Transportnet gevaarlijke stoffen en LPG tanken in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

Hoogwaterveiligheid Hoogwaterveiligheid is van oudsher een belangrijk thema in de Kop van NoordHolland. In de Middeleeuwen ontstond er een groot gat in de duinen ter hoogte van de huidige Hondsbossche Zeewering, en dit is sindsdien een zwakkere plek geweest in de zeewering. De gemeente Dijk en Waard ligt in dijkring 13. Deze dijkring omsluit het volledige deel van Noord-Holland boven het Noordzeekanaal en kent een overschrijdingsnorm van 1/10.000 jaar. In de figuur hiernaast is de dijkring weergegeven. Rijkswaterstaat en het waterschap zijn verantwoordelijk voor de bescherming tegen overstroming en de instandhouding van de waterkeringen. Binnen de gemeente zijn er alleen regionale waterkeringen aanwezig. In geval van overstromingen is de veiligheidsregio de verantwoordelijke voor de crisisbeheersing. Zij bereidt in dit scenario bv. de maatregelen van de evacuatiestrategie voor. Het beperken van de gevolgschade valt ook onder de aanpak van de crisis. De gemeente is in algemene zin verantwoordelijk voor (het opstarten van) de nafase bij een ramp- of crisis en heeft daarbij eveneens een verantwoordelijkheid voor het beperken van de (verdere) gevolgschade. Dit doet zij samen met partijen als het ministerie, waterschappen en de Veiligheidsregio, die allen een verantwoordelijkheid hebben vanuit ieders rol. 82

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Omdat de gemeente behoorlijk laag ligt (meer dan -5 NAP op sommige plekken), is het over vrijwel de gehele oppervlakte gevoelig voor overstromingen met een kans van 1/1000 jaar (zie Figuur 4.43). Dit zijn overstromingen die kunnen ontstaan als gevolg van het niet goed functioneren van een primaire kering.

Waterdiepte bij overstroming

Figuur 4.43 Waterdiepte bij overstroming met kleine kans van 1/1.000 jaar (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

Sociale veiligheid Onder sociale veiligheid wordt het gevoel van veiligheid in de openbare ruimte bedoeld. In andere woorden: Voelen mensen zich beschermd tegen mogelijke gevaren die worden veroorzaakt door menselijk handelen in de openbare ruimte? Voor de inventarisatie is gebruik gemaakt van de Leefbaarometer 38, waaruit de conclusie getrokken kan worden dat er op dit moment geen echte problemen spelen op dit gebied. Vergeleken met het landelijke gemiddelde scoort de gemeente iets positiever op de aspecten ‘sociale samenhang’ en ‘overlast & onveiligheid’. Als voornaamste aandachtspunt kan hier de Rivierenwijk worden aangestipt. Deze wijk is als enige aangeduid als licht negatief volgens de Leefbaarometer. Autonome ontwikkeling Externe veiligheid Binnen de Omgevingswet gaat in aanvulling op het persoonsgebonden risico gewerkt worden met aandachtsgebieden voor brand, explosies en gifwolken als gevolg van ongevallen met gevaarlijke stoffen. 38

https://www.leefbaarometer.nl/kaart/?indicator=6&schaalniveau=5&periode=2&referentiekaart=1&locatie=heerhugowa ard&latitude=&longitude=#kaart 83

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Deze aandachtsgebieden omvatten een groter gebied dan de PR-contour, maar zijn nog niet vastgesteld. Dat betekent dat er onder meer rondom de RRGS-buisleidingen en LPG installaties sprake kan zijn van een grotere risicocontour en daarmee mogelijk meer adressen die hierbinnen vallen. Het is onduidelijk of het veiligheidsbeleid van de gemeente voldoet aan deze normen. Vaak is dit verouderd en moet het aangepast worden om te voldoen aan de bovengenoemde eisen onder de omgevingswet. Ook moet hierin de ligging van propaantanks worden opgenomen. De ontwikkeling van windturbines vormt ook een uitdaging binnen de autonome ontwikkeling; er bestaan veiligheidsrisico’s rondom de plaatsing van nieuwe turbines. Hoogwaterveiligheid Door de stijgende zeespiegel kent heel laagliggend Nederland risico’s in de toekomst, zo ook de gemeente Dijk en Waard. In het geval van een calamiteit door hoogwater treedt een landelijk crisisplan in werking. Voor de gemeente Dijk en Waard is ook aanvullende regionale planvorming en zijn er informatiekaarten beschikbaar, onder coördinatie van de Veiligheidsregio. Hierin zijn ook de relevante partners betrokken (o.a. gemeente, brandweer, politie, provincie, ministerie, HHNK, defensie). Op 25 november 2022 heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een brief gepubliceerd met als titel ‘Water en bodem sturend’.

In deze brief laat het ministerie weten dat zij willen dat water en bodem sturend worden bij beslissingen over de ruimtelijke inrichting. Dat betekent bijvoorbeeld dat er bij de bouw van nieuwe woningen niet meer in diepe polders met een hoge grondwaterstand mag worden gebouwd. Ook staat in de brief dat het Rijk regie terug wil nemen op de ruimtelijke ordening in Nederland. Aangezien Dijk en Waard voor een zeer groot deel in diepe polders ligt kan dit invloed hebben op de woningbouwplannen in Dijk en Waard. Sociale veiligheid Er zijn in de huidige situatie geen problemen, deze lijken in de toekomst ook niet aannemelijk om te ontstaan.

4.6

Lucht, geluid, licht en geur

4.6.1

Lucht

Huidige situatie De wettelijke jaargemiddelde luchtkwaliteitsnormen in Nederland bedragen respectievelijk 40 μg/m3 voor NO2, 40 μg/m3 voor PM10 en 25 μg/m3 voor PM2,5. De adviesnormen van de WHO, de zogenaamde gezondheidskundige advieswaarden, zijn strenger en zijn op 22 september 2021 aangescherpt 39 op basis van wetenschappelijk onderzoek dat uitwijst dat zelfs met de oude WHO-normen nog relatief veel gezondheidsproblemen optraden. De WHOadviesnormen bedragen 10 μg/m3 voor NO2, 15 μg/m3 voor PM10 en 5 μg/m3 voor PM2,5. Voor roet (EC40) zijn geen waarden vastgesteld. De gemeente Dijk en Waard voldoet voor NO2 en PM2,5 nergens aan de nieuwe adviesnormen van de WHO. Voor PM10 wordt deels wel voldaan (in de agrarische gebieden buiten bebouwd gebied). Gemiddelde concentraties van NO2 (zie Figuur 4.44) variëren sterk van 12 μg/m3 in Noord-Scharwoude, Broek op Langedijk en Heerhugowaard tot 14-20 μg/m3 langs de N245 (Schagerweg), de N242 (Westerweg), de Zuidtangent, de Westtangent en de N194 (met name bij De Draai-Noord). Langs de N242 lopen ten zuiden van de Zuidtangent concentraties op tot 25 μg/m3. De concentraties PM10 (zie Figuur 4.45) liggen in het agrarisch (buiten) gebied op 14-15 μg/m3 en op de meeste (bebouwde) plekken op 15-16 μg/m3. Ter hoogte van de Westerweg (N242) en de Westtangent bedragen de concentraties PM10 op meerdere wegvakken 16-18 μg/m3.

Dit geldt ook voor een de kruising N242/N194 (Westerweg/Kamerlingh Onnesweg) en een locatie noordelijker op de N242. De concentraties PM2,5 in de gemeente (zie Figuur 4.45) liggen over het algemeen rond de 7-8 μg/m3. Ter hoogte van de rotonde Haringvliet/West-Frieslandsingel op de Oosttangent bedraagt de concentratie 8-9 μg/m3. Overal binnen de gemeente wordt wel voldaan aan de minder strenge wettelijke luchtkwaliteitsnormen. Figuur 4.46 laat zien hoeveel roet er gemiddeld in de lucht zat in Nederland in 2020. Roet (EC) valt onder fijnstof. Verkeer, industrie en houtstook zijn mogelijke bronnen van roet. Hoe minder roet hoe beter de luchtkwaliteit. 39 https://www.who.int/publications/i/item/9789240034433, https://www.schoneluchtakkoord.nl/actueel/nieuws-schone-

lucht-akkoord/algemeen/nieuwe-who-advieswaarden-luchtkwaliteit/ 40 Roet is elementair koolstof en ontstaat uit de samenklontering van ultra fijn stof. 84

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Voor de gemeente is dit nagenoeg overal minder dan 0,4 microgram EC/m 3. Langs de N242 ten zuiden van de Zuidtangent bedragen de concentraties 0,5-0,6 μg/m3. GGD Hollands Noorden krijgt regelmatig klachten binnen over overlast en gezondheidsklachten als het gevolg van houtrook. Het stoken van hout zorgt voor CO 2 uitstoot en is niet duurzaam. Daarnaast bevat rook veel schadelijke stoffen, welke in het bijzonder gevaarlijk zijn voor bewoners met chronische longziekten. Er worden door de gemeente of de GGD geen luchtmetingen uitgevoerd bij houtrookoverlast (GGD, 2023).

Figuur 4.44 Jaargemiddelde (2020) concentratie NO2 in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

Figuur 4.45 Jaargemiddelde (2020) concentraties fijnstof (PM10 en PM2,5) in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

85

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

Figuur 4.46 Jaargemiddelde (2020) concentratie roet (EC) in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

Figuur 4.47 geeft de milieugezondheidsrisico’s (%) weer. Op de kaart is de geschatte, gestapelde invloed van geluid en luchtkwaliteit op de gezondheid over het jaar 2016 weergegeven. Het milieugezondheidsrisico (MGR) geeft in procenten aan hoeveel van de totale ziektelast door omgevingsgeluid en luchtvervuiling komt. De risico’s hangen samen met fijnstof, stikstofdioxide, geluid van weg-, trein- en vliegverkeer en geluid van industrie. Hoe minder luchtvervuiling en omgevingsgeluid, hoe lager het risico. De kaart laat zien dat de risico’s hoger zijn nabij de (hoofd)wegen in de gemeente, zoals de N245 (Schagenweg), N508 (Huygendijk), de N242 (Westerweg), de Berenkoog, de Westtangent, N194 (uitgaande van situatie voor de huidige rondweg N194) en de N241. Ter plekke van de woongebieden zijn de risico’s relatief laag. In vergelijking met de omgrenzende gemeenten is te zien dat Dijk en Waard op de overgang ligt van het stedelijke gebied rond Amsterdam, waar de risico’s over het algemeen hoger zijn dan in Dijk en Waard, en het meer landelijke gebied van de Kop van Noord-Holland, waar de risico’s over het algemeen juist lager zijn dan in Dijk en Waard.

86

Datum: 27 juni 2024

OER STRATEGISCHE OMGEVINGSVISIE GEMEENTE DIJK EN WAARD

N194

N508

Figuur 4.47 Milieugezondheidsrisicokaart in de gemeente Dijk en Waard (Atlas van de Leefomgeving, 2023)

Autonome ontwikkeling Prognoses van het RIVM laten zien dat de landelijke luchtkwaliteit de komende decennia blijft verbeteren doordat er de laatste jaren veel meer aandacht voor is gekomen met onder andere het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit. Het Schone Lucht Akkoord (SLA) dat in januari 2020 is gestart, is niet ondertekend door de gemeente Dijk en Waard. Door verduurzamingen in de mobiliteit en energievoorziening zullen concentraties van luchtverontreinigende stoffen de komende decennia dalen; het RIVM prognosticeert dat in 2030 landelijk de concentratie van NO2 circa 30% lager ligt dan in 2018, voor fijnstof is dit gemiddeld 15% (RIVM, 2020). Ook voor de gemeente Dijk en Waard dalen de gemiddelde concentraties NO 2, PM10 en PM2,5, zie navolgende afbeeldingen.