Bijlage 4. Herindelingsadvies Heerhugowaard - Langedijk
Tekst van het document
25
26
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
De visie van de nieuwe gemeente luidt als volgt:
EEN STERKE EN INNOVATIEVE GEMEENTE, WAAR IEDEREEN TELT EN WORDT GEZIEN, MET RUIMTE VOOR MENS EN NATUUR De nieuwe gemeente biedt mogelijkheden om te wonen, werken en recreëren in een overzichtelijke schaal, gecombineerd met de voordelen van een grotere gemeente. We hebben een geschiedenis van pioniersdrift en ondernemingszin en tegelijkertijd geborgenheid en gehechtheid. Het water en groen leveren een belangrijke bijdrage aan onze ruimtelijke kwaliteit. We hebben alle belangrijke voorzieningen binnen handbereik, maar staan ook in verbinding met onze omgeving in Noord-Holland. Juist de mix van het dorpse karakter en de nieuw-stedelijke allure maakt de nieuwe gemeente zo aantrekkelijk en dynamisch. Het sterke verenigingsleven en de grote gemeenschapszin bepalen de identiteit van onze kernen en daarmee van de gemeente als geheel. We bieden ruimte waar mogelijk en zorg waar nodig. Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties werken we aan een toekomstbestendige gemeente die op een duurzame manier maatschappelijke opgaven aanpakt. Door actief te besturen en innovatie te stimuleren blijft de gemeente haar ambities behalen en is zij een sterke regionale partner.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
27
4. TOEKOMSTPERSPECTIEF: EEN SCHETS VAN DE NIEUWE GEMEENTE
4.1
Inleiding
Kernen met eigen identiteit
In dit hoofdstuk wordt achtereenvolgens de visie op de
De nieuwe gemeente heeft negen karakteristieke kernen
nieuwe gemeente; de ambities en opgaven waar de nieuwe
met ieder een eigen identiteit: Noord-Scharwoude, Zuid-
gemeente voor staat; de veranderingen voor organisatie
Scharwoude, Broek op Langedijk, Oudkarspel, Sint Pancras,
en personeel; de financiële situatie en de naamgeving en
Koedijk, Veenhuizen, ’t Kruis en De Noord. De identiteit van
buitengrenzen toegelicht.
dorpen en kernen is niet afhankelijk van de bestuurlijke indeling in een gemeente; zeker niet bij deze sterke
De gemeenteraad van de nieuwe gemeente heeft
gemeenschappen. Wel biedt de gemeente voorzieningen en
veel invloed op de uiteindelijke vormgeving van de
randvoorwaarden om zowel de kracht van de individuele
gemeente. De onderstaande visie en ambities zijn daarom
kernen als de onderlinge band tussen deze kernen te
een startpunt en kunnen nader ingevuld worden ter
vergroten. Daarbij zijn er kernen met een kleinschalig
voorbereiding op de bestuurlijke fusie.
karakter, maar ook een groter gebied met een nieuwstedelijke identiteit.
4.2
Visie op de nieuwe gemeente
Grote gemeente met een dorps karakter
Uit de consultatie van inwoners en verenigingen en de
Na een bestuurlijke fusie tussen Langedijk en
zienswijzeprocedure blijkt het unieke karakter van elk van
Heerhugowaard ontstaat een grote gemeente met meer
de kernen iets waar de inwoners zowel trots op als bezorgd
dan 80.000 inwoners en een oppervlakte van ongeveer
over zijn. Daarom ontwikkelt de nieuwe gemeente een
67 km2. Het grondgebied omvat een historisch dorpslint
specifiek kernenbeleid, gericht op het behouden van de
aan het water, tuinderijen, moderne industrie, een
identiteit van de kernen en het realiseren van publieke
eigentijds winkelgebied en volop recreatiemogelijkheden.
waarde ten behoeve van de inwoners. Uitgangspunten zijn:
De nieuwe gemeente heeft een dorps karakter met toegankelijke voorzieningen in de kernen in combinatie met hoogwaardige voorzieningen, die passen bij een gemeente
•• Maatwerk: in de manier waarop het kernenbeleid per kern of wijk wordt vormgegeven.
met nieuw-stedelijke allure.
•• Agenderingsrecht: door zowel inwoners als gemeente:
In de nieuwe gemeente is eenheid in verscheidenheid: de
•• ‘Institutionalisering’ voorkomen: een ‘tussenlaag’ tussen
inwoners binnen één gemeente hebben de keuze tussen
gemeente en inwoners door ‘ons-kent-ons-structuren’
verschillende sferen. Hierdoor is er plaats voor iedere
moet vermeden worden.
beide kunnen onderwerpen inbrengen ter bespreking
inwoner en ontstaat er een sterke gemeente, waarin
•• Coproductie: bij de vormgeving van het kernenbeleid:
iedereen telt en wordt gezien. In de nieuwe gemeente is het
het maatwerk per kern of wijk komt tot stand in
goed wonen, werken en recreëren voor iedereen.
samenspraak tussen inwoners en gemeente. •• Grenzeloos besturen: inwoners dienen geen last te hebben van gemeentegrenzen.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
28
De nieuwe gemeente wil met het kernenbeleid en
Hoge kwaliteit voorzieningen
participatiebeleid ruimte geven aan de opkomst van de
Verbinding in de nieuwe gemeente is van groot
participatiesamenleving, waarbij de overheid niet langer
belang, zowel op sociaal vlak als qua infrastructuur en
de instantie is die alles regelt in het publieke domein.
voorzieningen. De kernen zijn complementair in de culturele
Hierover zullen samen met inwoners, ondernemers en
voorzieningen, mogelijkheden voor toerisme en recreatie
maatschappelijke organisaties beleid en afspraken worden
en de onderwijsvoorzieningen. Daarnaast zijn de faciliteiten
gemaakt. Een grotere, sterkere gemeente heeft de kracht en
op verschillende schaalgroottes aanwezig, waardoor aan
kennis om hier mee om te gaan.
de verschillende wensen van inwoners wordt voldaan. De
10
nieuwe gemeente zorgt dat de faciliteiten van de gemeente Eén van de kenmerken van Sint Pancras en Koedijk is dat
voor alle inwoners bereikbaar en toegankelijk zijn.
het dicht tegen Alkmaar gelegen is. De publieke waarde kan (en moet soms) dus samen met Alkmaar worden
Rust en groen
gerealiseerd. Het uitgangspunt van grenzeloos besturen
De ruimtelijke kwaliteit van de nieuwe gemeente vormt
kan helpen om inwoners beter te bedienen die beperkingen
de fysieke verbinding tussen de kernen. Onder meer Park
ervaren door gemeentegrenzen. De gemeenten Langedijk
van Luna en Geestmerambacht hebben een belangrijke
en Heerhugowaard hebben het initiatief genomen om
plaats als groene gebieden met een recreatief karakter in de
samen met Alkmaar en binnen de Regio Alkmaar te bekijken
gemeente. Het groen en water verbinden de verschillende
hoe we dat zouden kunnen vormgeven.
kernen en zorgen voor rust en kwaliteit van leven. De natuur krijgt voldoende zorg, waarbij ook recht wordt
Sterke gemeenschapszin
gedaan aan de agrarische oorsprong van het gebied. Het
Het rijke verenigingsleven is kenmerkend voor de
Rijk der Duizend Eilanden is een historisch gebied dat het
nieuwe gemeente. Het verenigingsleven en de sterke
ondernemerschap en de pioniersgeest van de inwoners
gemeenschapszin zorgen voor de sociale cohesie in de
symboliseert.
gemeente en worden gestimuleerd. Activiteiten die specifiek zijn bedoeld voor jeugd of kwetsbare groepen krijgen extra
De nieuwe gemeente voert haar beleid uit met aandacht
ondersteuning. De verschillende culturen en bijbehorende
voor duurzaamheid en klimaat, niet alleen passend bij de
tradities, zoals de kermis, behouden vanzelfsprekend hun
doelstellingen uit het klimaatakkoord maar ook aansluitend
plaats.
bij de ambities van de gemeente (emissieneutraal 2030). Innovatief en ondernemend De nieuwe gemeente combineert de sterke punten van de besturen en organisaties van Langedijk en Heerhugowaard. Dit door de weloverwogen stappen van Langedijk te koppelen aan de voortvarendheid van Heerhugowaard en door de innovatieve pioniersgeest van Heerhugowaard te versterken door de zorgvuldige borging die Langedijk eigen
10 In aanloop naar de vorming van de nieuwe gemeente is reeds een begin gemaakt met de ontwikkeling en invulling van dit kernenbeleid. Specifiek voor de Sint Pancras en Koedijk zijn er ‘ontwerpsessies kernenbeleid’ georganiseerd. In de ontwerpsessie van Sint Pancras is door de aanwezigen in gezamenlijkheid besloten om de gesprekken over ‘kernenbeleid’ voort te zetten, te intensiveren en te verbreden. Hierin wordt op zoek gegaan naar elementen om de samenwerking tussen de gemeente en de inwoners van de kernen te verbeteren en te versterken. In de gesprekken met de Koedijkers kwam met name het onderwerp ‘communicatie’ op tafel. Hierbij valt o.a. te denken aan de invloed van de inwoners van Koedijk op keuzes die de gemeente maakt in Koedijk, waaronder het onderhoud van de openbare ruimte. Gezien de schaal van Koedijk is geconcludeerd dat het gezamenlijk organiseren van een zogenaamd ‘buurtfeest voor een dag’ een mooi initiatief zou zijn, om op te halen wat Koedijkers belangrijk vinden (genoemd werd bijvoorbeeld al een jaarlijkse wijkschouw), gericht op het behoud en de versterking van de leefbaarheid.
is, zodat verbeteringen een structureel karakter krijgen. Innovatief en datagedreven werken zijn ambities die de nieuwe gemeente onderscheidt van anderen. De ondernemingszin die zo kenmerkend is voor de inwoners levert een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van de gemeente.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
29
Inwoners die meedoen
4.3
Ambities en opgaven
De gemeente betrekt en informeert haar inwoners
4.3.1 BESTUUR EN DEMOCRATIE
actief. De nieuwe gemeente is zeer toegankelijk voor al
Maatschappelijke ontwikkelingen en ontwikkelingen binnen
haar inwoners en steunt initiatieven die bevorderen dat
het openbaar bestuur zorgen voor een andere rol van de
inwoners meedenken, zoals een leefbaarheidsfonds en de
nieuwe gemeente. De ‘participatiemaatschappij’ is zowel
gemeenteraadscommissie ‘Meespraak en Communicatie’,
een gevolg van grotere mogelijkheden en zelfstandigheid
zoals die reeds bestaat in Heerhugowaard. Centraal staat de
van inwoners (mede door een hoger gemiddeld
service aan de burger. Deze verwacht een goede bediening,
opleidingsniveau en meer welvaart), als van minder geloof
mensen die weten waar ze het over hebben, snelheid en een
in maakbaarheid en de afnemende financiële ruimte van de
goed niveau.
overheid. De opkomst van deze participatiesamenleving, waarbij de overheid niet langer de instantie is die alles
De kernwaarden die de ambtenaren uitdragen, zijn:
regelt in het publieke domein, heeft gevolgen voor de
responsief, nabij, betrokken en benaderbaar. De gemeente
gemeentelijke organisatie.
hecht er aan om in alle kernen zichtbaar te zijn en zo de afstand tussen de inwoners en het bestuur klein te houden.
De nieuwe gemeente maakt samen met ondernemers en
Ook wordt een bottom-up benadering gehanteerd, zodat
inwoners beleid en afspraken over het publieke domein.
inwoners, náást de reguliere mogelijkheden, invloed
Voorbeeld daarvan is de inzet op het Right to Challenge, het
hebben op de gemeente waarin zij wonen.
uitdaagrecht voor inwoners om de gemeente uitvoerings taken te laten overdragen als die inwoners die taken beter
De gemeenten blijven met inwoners in gesprek gaan over
kunnen uitvoeren, maar ook al bestaande initiatieven die in
wat belangrijk is voor hun kern en aan welke voorzieningen
4.2 zijn genoemd. Deze nieuwe verhoudingen betekenen dat
waarde wordt gehecht. Deze informatie wordt meegenomen
de gemeente een goede en effectieve balans houdt tussen het
bij het vaststellen van beleid voor de nieuwe gemeente.
opereren vanuit regelgeving en het optreden als partner. Daarnaast heeft de gemeentelijke organisatie meer beschikking
Sterke partner in de regio
over specialismen om aan de specifieke en complexe vraag-
De ambitie is een krachtige regionale speler te zijn die
stukken en vragen uit de samenleving te kunnen voldoen.
namens de regio belangen kan behartigen. De nieuwe gemeente is een krachtige verbinder tussen de verschillende
4.3.2 SOCIAAL DOMEIN
samenwerkingsverbanden in de regio waarin zij actief is, en
De nieuwe gemeente neemt haar verantwoordelijkheid in
versterkt zo de bestuurskracht van de regio.
het sociaal domein, waarbij een aanzienlijke inspanning wordt verricht om taken met betrekking tot de Jeugdzorg
Een cruciale samenwerking in de regio is die tussen de nieuwe
en Wmo goed uit te voeren en zorg dichtbij de burger te
gemeente en Alkmaar. De samenwerking binnen de voorma-
brengen. Net als voor andere gemeenten, is de belangrijkste
lige HAL-constructie wordt uitgebouwd, waardoor deze twee
opgave, na de transitie van de nieuwe taken, een
sterke regionale spelers gezamenlijk resultaten behalen.
transformatie van de zorg te bereiken waarbij preventie en integrale zorg op maat worden gerealiseerd.
Ambitieus, kritisch en actief bestuur Het bestuur van de nieuwe gemeente is bovenal ambitieus
Het samenwerkingsverband HALte werk blijft de taken
en gedreven om de bestuurskracht te versterken en
met betrekking tot bijstand, begeleiding naar werk,
financiële stabiliteit te creëren. Het bestuur stuurt op kaders
minimabeleid en schuldhulpverlening uitvoeren voor
en hoofdlijnen en geeft ruimte aan een kritische houding
de nieuwe gemeente. Daar waar multiproblematiek
en samenwerking. De gemeente onderhoudt ook buiten de
optreedt, is vaak sprake van schulden. Op het gebied van
regio een stevig netwerk op lokaal, provinciaal en landelijk
schuldhulpverlening is er in veel gevallen een directe link
niveau. Door de actieve houding van bestuurders bereikt de
tussen de taken die HALte werk uitvoert en de taken die
gemeente haar doelen.
de nieuwe gemeente zelf uitvoert. De nieuwe gemeente zet zich in om de samenwerking met HALte werk rondom
Ook de ambtelijke organisatie is ambitieus en denkt proactief mee met de gemeenteraad en het college.
schuldenproblematiek te versterken.
30
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
Ook investeert de nieuwe gemeente in het versterken van
Bovendien wil de nieuwe gemeente inzetten op een goede
de eigen dienstverlening op het gebied van de Wmo en
ontsluiting van de kernen, in onderlinge verbinding met
Jeugdzorg. Centraal staan de toegankelijkheid van de zorg,
elkaar en met de regio, door goede aansluiting op het
het mogelijk maken van laagdrempelig contact tussen
wegennet, openbaar vervoer en ruimte voor fietsen en
verschillende partners en hulpverleners, en preventie.
parkeren.
Tevens zorgt de nieuwe gemeente voor kwalitatief goed
Tot slot werkt de gemeente aan doelgroepgerichte
en toegankelijk onderwijs voor alle leerlingen in zowel het
huisvesting, voor met name jongeren, starters en ouderen.
basis- als voortgezet onderwijs. 4.3.4 ECONOMIE EN WERKGELEGENHEID 4.3.3 FYSIEK DOMEIN
De nieuwe gemeente wil de ondernemers faciliteren
De nieuwe gemeente zet in op goede voorzieningen en
in verdere groei en ontwikkeling door regelgeving te
behoud van de groene omgeving. Beide dragen bij aan een
vereenvoudigen of versoepelen waar dat kan. De economie
hoge kwaliteit van leven.
verandert continu als gevolg van innovaties, de digitale transformatie en de toenemende beschikbaarheid van
De Omgevingswet is een kans om het fysieke domein van
informatie en dalende vervoerskosten. Zowel op het niveau
de nieuwe gemeente vorm te geven. De Omgevingswet
van de detailhandel als op de bedrijventerreinen zullen
biedt veel ruimte voor gebiedsgericht beleid. Dat houdt in
zich door deze technologische ontwikkelingen grote, nu nog
dat per gebied afwijkende regels kunnen worden gesteld.
onbekende veranderingen (kunnen) voordoen. De gemeente
Daarmee wordt recht gedaan aan de verschillende karakters
wil de vestiging van innovatieve bedrijven en bedrijven die
van de kernen, terwijl ook een zekere eenheid binnen de
actief zijn op het gebied van duurzaamheid stimuleren.
gemeente wordt bewaakt. Momenteel werken de huidige gemeenten aan een gezamenlijke strategische visie voor
Ook wil de gemeente de dialoog tussen onderwijs en
de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving,
het bedrijfsleven versterken, om op deze manier verdere
waarin onder meer integraal werken, gebiedsgerichtheid
ontwikkelingen teweeg te brengen. De economische
en het betrekken van inwoners verder verankerd zijn. Deze
groei en uitbreiding of verandering van werkgelegenheid
kan door de nieuwe gemeente worden overgenomen. De
bieden kansen voor mensen die nu niet participeren in de
Omgevingsdienst Noord-Holland Noord (OD-NHN) blijft een
beroepssamenleving. De nieuwe gemeente wil deze groep
belangrijke partner voor de nieuwe gemeente.
ondersteunen om weer deel uit te kunnen maken van het arbeidsproces.
Een belangrijke pijler voor de nieuwe gemeente is duurzaamheid, met een focus op de energietransitie en
De nieuwe gemeente zet in op uitbreiding van het toerisme
klimaatadaptatie, maar ook breder. De nieuwe gemeente
en recreatie door meer activiteiten te ontwikkelen in
is toekomstbestendig en gericht op een duurzame
natuurgebieden zoals het Geestmerambacht en Park
samenleving, op zowel sociaal, fysiek als economisch
van Luna. Ook historische plaatsen zoals het museum
domein. In Heerhugowaard werd hier al actief op gestuurd
Broekerveiling zullen verder vermarkt worden.
en ook Langedijk had op dit gebied ambities uitgesproken. De gemeentelijke ambitie binnen het fysiek domein sluit
Binnen deze ontwikkelingen wil de nieuwe gemeente
goed aan op de landelijke en internationale afspraken,
uitgroeien naar een gemeente die gelijke kansen geeft aan
zoals het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 en de recente
kleine, grote en startende ondernemingen. Het behalen
Klimaatwet. Voor een klimaatbestendige leefomgeving is
van de top 100 MKB-vriendelijkste gemeenten is onderdeel
water een belangrijk thema: door klimaatverandering is een
van deze focus. Een onderliggende ambitie is het zorgen
ander waterbeheer nodig waarbij aandacht is voor grote
voor vitale bedrijfsterreinen. In het Stationsgebied zijn veel
verschillen in aanbod van water: van droogte tot intensieve
mogelijkheden voor ondernemers en de gemeente zal in de
regenbuien. Dit heeft zijn weerslag op rioleringen (grotere
te ontwikkelen toekomstvisie voor dit gebied de onderne-
capaciteit, gescheiden afvoer van huizen/bedrijven en
mers en andere belanghebbenden actief betrekken. Andere
hemelwater), oppervlaktewater (kanalen en beken) en de
kwesties zoals goede bereikbaarheid zijn voor zowel de
behoefte aan waterberging.
ondernemers als gemeente een belangrijk aandachtspunt.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
31
Korte lijnen tussen ondernemers en de gemeente zijn
De nieuwe gemeente zal een nieuw Lokaal Integraal
kenmerkend voor de goede samenwerking en zullen
Veiligheidsplan opstellen. De nieuwe burgemeester zal
onder andere door het openhouden van de gemeentelijke
hierop toezien als verantwoordelijke voor de openbare orde.
loketten in zowel Langedijk en Heerhugowaard en frequente
Het plan zal zich kenmerken door een integrale aanpak van
overleggen met de ondernemersvertegenwoordiging
problematiek en de nadruk op preventie.
worden behouden. 4.3.6 DIENSTVERLENING De mogelijkheden voor kwalitatieve regionale
De nieuwe gemeente bouwt voort op de gezamenlijke (visie
samenwerking, zowel binnen de regio Alkmaar als met
op) dienstverlening vanuit de ambtelijke fusieorganisatie.
omliggende regio’s, tussen ondernemers zal door de nieuwe
Die visie luidt: maximaal dienstverlenend, innovatief
gemeente worden gestimuleerd. Door de schaalvergroting
en modern. In de uitvoering betekent dat: digitaal waar
van de nieuwe gemeente kunnen op regionaal en
het kan en maatwerk waar het beter is. De huidige twee
provinciaal niveau meer kansen voor ondernemers worden
locaties voor burgerzaken (De Binding in Langedijk
gecreëerd.
en het gemeentehuis in Heerhugowaard) en de twee afvalbrengstations (op industrieterrein Breekland in
4.3.5 VEILIGHEID
Langedijk en aan de Beukenlaan in Heerhugowaard) blijven
De nieuwe gemeente werkt op het gebied van veiligheid
behouden.
nauw samen met de andere gemeenten in de regio met de gezamenlijke ambitie: Noord-Holland nog veiliger maken
Digitalisering is de afgelopen twee decennia een steeds
en houden. De veiligheid van burgers staat bovenaan.
grotere rol gaan spelen in ons leven. Digitalisering biedt
Inwoners die in de nieuwe gemeente wonen, werken en
legio mogelijkheden voor de dienstverlening aan burgers.
recreëren kunnen zelf veel doen om hun buurt en omgeving
De nieuwe gemeente wil hierop inzetten. De website
veiliger te maken. Daarbij moeten ze kunnen rekenen op
moet daarbij een prominente rol krijgen. Dat zorgt ook
een krachtige overheid. Eén gemeente, politie en Openbaar
voor een interne opgave om verder te bouwen aan de
Ministerie die in goede afstemming en waar nodig hulp
digitale (informatie)systemen en te zorgen voor voldoende
bieden bij het oplossen van veiligheidsproblemen. De
specialistische kennis, bijvoorbeeld op het gebied van
gemeente voert de regie op de lokale integrale veiligheid.
privacywetgeving (AVG), beveiliging en data-gestuurd werken.
De nieuwe gemeente is onderdeel van het politiedistrict Noord-Holland-Noord, hetgeen geen wijziging betekent ten
De nieuwe gemeente wil er daarnaast voor zorgen dat
opzichte van de twee gemeenten hiervoor. De driehoek van
de gemeente toegankelijk en gastvrij is, zodat iedereen
de nieuwe gemeente bestaat uit het OM, Politie, gemeente
mee kan doen. Persoonlijk contact waar dat beter is,
Hollands Kroon, gemeente Koggenland en de nieuwe
draagt hieraan bij. Daarnaast wil de nieuwe gemeente
gemeente.
dat de gemeentelijke gebouwen goed toegankelijk zijn voor inwoners met een beperking en dat de digitale
Belangrijke onderwerpen voor het veiligheidsbeleid van de
dienstverlening ook toegankelijk is voor mensen met een
nieuwe gemeente zijn:
beperking.
•• Aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit. •• Jeugd, alcohol en drugs en veilig uitgaan. •• Sociale kwaliteit en woonoverlast. Ook het verbeteren van informatieveiligheid (waaronder cybercrime) en de aanpak van high impact crime, ofwel woning- en bedrijfsinbraken, overvallen, straatroof en geweld, zullen door de nieuwe gemeente worden opgepakt.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
32
4.4
Organisatie en personele aspecten
Met een inwonersaantal van meer dan 80.000 wordt een
De herindeling van Langedijk en Heerhugowaard wordt
basis gelegd voor een robuuste ambtelijke organisatie,
vooraf gegaan door een fusie van de ambtelijke organisaties
mede door het toenemende volume, mogelijkheden tot
van beide gemeenten per 1 januari 2020. Op het moment
ontwikkeling, kwaliteitsverbetering en goede salariëring.
dat de gemeenten bestuurlijk samengaan, is dus al twee
Door de ambtelijke fusie is hier reeds een begin mee
jaar sprake van één ambtelijk apparaat. Het is de bedoeling
gemaakt.
met de ambtelijke fusie een organisatie neer te zetten die per 1 januari 2022 meteen klaar is voor de nieuwe
Qua personeel en organisatie treden er in de overgang van
gemeente.
een ambtelijke naar een bestuurlijke fusie nog een aantal veranderingen op, zoals beschreven in de volgende tabel:
OVERZICHT VERSCHILLEN AMBTELIJKE EN BESTUURLIJKE FUSIE
Bestuurlijk niveau
BESTUURLIJKE FUSIE
1 Twee burgemeesters
Eén burgemeester
2 Twee griffiers
Eén griffier
3 Langedijk: 4 wethouders (maximaal 4,4 fte) Heerhugowaard: 6 wethouders (maximaal 6,6 fte)
Minder wethouders (maximaal 9 wethouders; 7,7 fte)10
4 52 raadsleden
37 raadsleden11
5 Huidig aantal griffiemedewerkers (zeven)
Minder griffiemedewerkers óf een andere inzet12
Organisatie niveau
AMBTELIJKE FUSIE
6 Twee gemeentesecretarissen
Eén gemeentesecretaris
7 Twee keer secretariële ondersteuning
Eén secretariële ondersteuning
8 Drie bestuursadviseurs
Drie bestuursadviseurs13
10 Grotere financiële administratie door 3x P&C cyclus i.p.v. 2x
Kleinere financiële administratie door éénmalige P&C cyclus
De uitbestede diensten, sturing en informatievoorziening
•• Harmonisatie van de sturing: er is nog maar één
worden in de bestuurlijke fusie geharmoniseerd:
gemeente en één raad die de verbonden partijen moet
•• Harmonisatie van de uitbestede diensten: dit
aansturen (naast alle andere partijen). Dat betekent
wordt naar verwachting geen belangrijke bron van
dat er nog maar één accounthouder hoeft te zijn per
kostenbesparing ten opzichte van de ambtelijke fusie,
verbonden partij.
te meer omdat (bij de inkoop) al zeer nauw wordt samengewerkt in de regio. Gelet op de beoogde
•• Harmonisatie van de informatievoorziening: de
inwerkingtreding van de bestuurlijke fusie per 1 januari
accounthouder hoeft maar één college en één raad van
2022, is er voldoende mogelijkheid binnen geldende
informatie te voorzien.
dienstverleningsovereenkomsten tot omvorming te komen en frictiekosten te vermijden.11
11 De inschatting is dat een gezamenlijk college bij een bestuurlijke fusie kleiner zal zijn dan de colleges van de twee gemeenten bij elkaar opgeteld en dat het uit minder wethouders zal bestaan. Het aantal is aan de nieuwe gemeente(raad) en is wettelijk begrensd (zie artikel 36 Gemeentewet).
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
4.5
33
Financiële aspecten en gevolgen
De herindelingsmaatstaf is bedoeld ter dekking van
4.5.1 IMPACT OP ALGEMENE UITKERING:
eenmalige kosten die direct verband houden met de
STRUCTUREEL EN INCIDENTEEL
herindeling. Denk hierbij aan het in elkaar schuiven van
Een herindeling heeft gevolgen voor de incidentele en de
de ambtelijke diensten, huisvesting, automatisering,
structurele uitkering uit het gemeentefonds voor de nieuwe
harmoniseren van verordeningen en dergelijke. De ervaring
gemeente. Een gespecialiseerd bureau (Frontin Pauw) is
leert dat de bijdrage voldoende is om de kosten af te
gevraagd hier een eerste doorrekening van te maken. Dit
dekken, eventueel overschot kan voor andere doeleinden
biedt het volgende inzicht:
worden ingezet.
•• Structureel stijgt de algemene uitkering met € 578.000 ten opzichte van de algemene uitkering van de beide
De op handen zijnde herijking van het gemeentefonds biedt
gemeenten tezamen, gebaseerd op het nieuwe
mogelijk financiële opties voor de nieuwe gemeente.
inwonersaantal. Dit biedt een solide basis voor de nieuwe gemeente en organisatie.
4.5.2 EFFECT HARMONISATIE OZB-TARIEVEN Bij de herindeling worden de OZB-tarieven geharmoniseerd.
•• De incidentele (dus eenmalige) bijdrage vanuit het Rijk
Er ontstaat immers één gemeente met één belastingtarief.
voor frictiekosten komt in totaal uit op ongeveer € 7,8
In de volgende tabel zijn de huidige tarieven (2018) van
miljoen. Dit bedrag is als volgt opgebouwd:
beide gemeenten opgenomen.
-- In het jaar voorafgaand aan de herindeling (dus in
€ 1,5 miljoen, en wordt gelijkelijk onder de partners
TYPE OBJECT/ GROND SLAG
verdeeld ongeacht de schaalgrootte (dus ieder
Woningen en roerende woonruimten
ongeveer € 0,75 miljoen).
Eigenaren
2021) ontvangen de gezamenlijke fusiepartners een kwart van de frictiebijdrage. Deze bedraagt ongeveer
-- Vanaf het jaar van herindeling (dus vanaf 2022 wordt nog een bijdrage ontvangen van in totaal ongeveer € 6,2 miljoen. Deze wordt in vier porties verdeeld, in het tempo 40 – 20 – 20 – 20 %.
OZB-TARIEF LANGEDIJK
0,11358%
OZB-TARIEF HEERHUGO WAARD
0,11638%
GEMIDDELD TARIEF
0,11498%
Niet-woningen en roerende bedrijfsruimten Eigenaren
0,20776%
0,29044%
0,24910%
Gebruikers
0,18362%
0,25905%
0,22134%
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
34
tarieven dan de gemeente Langedijk. Dit betreft met
Naamgeving van de nieuwe gemeente, buitengrenzen en beoogde fusiedatum
name de tarieven voor niet-woningen en roerende
De gemeenten Langedijk en Heerhugowaard hebben de
bedrijfsruimten.
Adviescommissie Aardrijkskundige Namen gevraagd met
•• De gemeente Heerhugowaard heeft hogere OZB-
4.6
een voorstel voor een naam van de nieuwe gemeente te •• De bandbreedte voor de inkomsten uit OZB voor de
komen. Op eigen initiatief heeft het Noord Hollands Dagblad
verschillende scenario’s is als volgt:
een wedstrijd uitgeschreven voor de nieuwe naam. Hier
-- de grootste stijging (bij het hanteren van de
kwam de naam Dijk & Waard als winnaar uit de bus.12 Op
maximale tarieven) is € 680.000 -- de grootste daling (bij het hanteren van minimale tarieven) is -/- € 1.179.000
30 oktober 2019 besloten de beide raden dat mogelijke namen voor de nieuwe gemeente werden opgehaald onder inwoners van Langedijk en Heerhugowaard.
-- wanneer de gemiddelde tarieven worden gehanteerd, dalen de OZB inkomsten met ongeveer € 505.000.
12 https://www.noordhollandsdagblad.nl/cnt/dmf20190405_70890074/ en-de-nieuwe-naam-voor-heerhugowaard-langedijk-is-dijk-waard
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
35
Er is een peiling gehouden onder de inwoners met behulp
De nieuwe gemeente wordt per 1 januari 2022 gevormd.
van een digitaal platform en offline media, over de namen
De buitengrenzen van de nieuwe gemeente zijn de
die waren geselecteerd door een commissie bestaande uit
huidige buitengrenzen van de gemeenten Langedijk en
raads- en collegeleden.
Heerhugowaard. Bijlage 1 toont de detailkaart met de buitengrenzen van de nieuwe gemeente.
Aan de peiling namen bijna 12.000 inwoners deel. Uit de peiling bleek dat voor de naam ‘Dijk en Waard’ het minst negatief en het meest positief is beoordeeld. De raden van Langedijk en Heerhugowaard hebben deze uitkomst overgenomen. De nieuwe naam van de gemeente zal luiden: Dijk en Waard.
36
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
37
5. TOETSING VAN DE HERINDELING
In dit hoofdstuk wordt de voorgestelde samenvoeging van
•• Interne samenhang en nabijheid van bestuur: de
de gemeenten Langedijk en Heerhugowaard getoetst aan
nieuw te vormen gemeente moet een logische interne
de criteria van het ‘Beleidskader gemeentelijke herindeling’
samenhang tussen kernen kennen die identiteit geeft
(paragraaf 5.1) en aan de aanvullende provinciale criteria
(sociaal, cultureel, economisch etc.) aan de nieuwe
(paragraaf 5.2). Paragraaf 5.3 bevat de conclusies van deze
bestuurlijke eenheid.
toetsing. •• Regionale samenhang: de nieuwe gemeente moet een
5.1
Criteria ministerie van BZK
krachtige bestuurlijke partner zijn voor medeoverheden
In 2013 heeft het kabinet een ‘Beleidskader gemeentelijke
en door samenwerking of anderszins een bijdrage
herindeling’ vastgesteld. Dit beleidskader is in maart 2019
kunnen leveren aan regionale opgaven en taken.
herzien. Het credo is: ‘Dubbelopgave gemeenten: voldoende slagkracht en nabij lokaal bestuur’. Meer nog dan voorheen
In de volgende paragrafen wordt het onderhavige
ligt de nadruk op het belang van breed draagvlak, de
herindelingsvoorstel getoetst aan de criteria van het
inzet van het gemeentebestuur om de lokale democratie
‘Beleidskader gemeentelijke herindeling 2019’. Tevens wordt
te verrijken en maatschappelijke opgaven op het terrein
aangegeven op welke manier de voorgestelde herindeling
van bijvoorbeeld wonen, veiligheid en zorg op te lossen.
bijdraagt aan het bedienen van inwoners en het omgaan
Het beleidskader bevat de inhoudelijke en procesmatige
met maatschappelijke opgaven en ontwikkelingen.
13
kaders voor een gemeentelijke herindeling. Om te kunnen beoordelen of en op welke wijze een herindelingsadvies leidt tot een wetsvoorstel, toetst de minister elk
5.2
Draagvlak: lokaal bestuurlijk, regionaal en maatschappelijk
herindelingsadvies aan vier criteria, waarbij per geval wordt
Lokaal bestuurlijk draagvlak
gekeken naar de lokale en regionale omstandigheden,
Onder lokaal bestuurlijk draagvlak wordt verstaan: het
ontwikkelingen en context:
draagvlak voor de herindeling onder de colleges en raden van de betrokken gemeenten.
•• Draagvlak: hier wordt onderscheid gemaakt tussen lokaal bestuurlijk (gemeenteraden), regionaal
Met de principebesluiten van de gemeenteraden van
(buurgemeenten, provincie) en maatschappelijk
Langedijk en Heerhugowaard op 26 februari 2019 is aan
draagvlak (inwoners en maatschappelijke organisaties).
dit criterium voldaan. De gemeenteraad van Langedijk heeft met ruime meerderheid – zestien voor- en vijf
•• Bestuurskracht: de nieuw te vormen gemeente moet
tegenstemmen – het principebesluit genomen tot een
in staat zijn haar maatschappelijke opgaven aan te
bestuurlijke fusie met Heerhugowaard. De gemeenteraad
gaan en wettelijke taken adequaat te vervullen, zowel
van Heerhugowaard heeft het voorstel voor een bestuurlijke
op lokaal als regionaal niveau, waarbij recht wordt
fusie met Langedijk unaniem aangenomen.
gedaan aan en in het belang wordt gehandeld van haar maatschappelijke omgeving.
De gemeenten hebben op eigen initiatief en met eigen motieven voor deze herindeling gekozen. Daarmee is er
13 Kamerbrief ‘Gemeentelijke Herindeling’, 22 maart 2019, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
meer dan voldoende lokaal bestuurlijk draagvlak voor de herindeling van deze twee gemeenten.
38
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
Maatschappelijk draagvlak
In aanloop naar de vaststelling van het herindelingsontwerp
Uitgangspunt voor het onderzoeken en vergroten van het
zijn er tien inwonersbijeenkomsten georganiseerd in
maatschappelijk draagvlak voor de herindeling is dat de
alle kernen van zowel Langedijk als Heerhugowaard.
betrokken gemeenten zelf verantwoordelijk zijn voor het
Inwoners waren in de gelegenheid hun vragen te stellen
betrekken van inwoners en andere belanghebbenden.
en aandachtspunten mee te geven aan de bestuurders.
De gemeenten hebben een inspanningsverplichting om
Bovendien zijn nog twee ondernemersavonden
te investeren in het maatschappelijk draagvlak voor een
georganiseerd; één vanuit de gemeente en één vanuit de
herindeling.
ondernemers zelf. Tot slot hebben de gemeenten twee avonden voor maatschappelijke organisaties georganiseerd.
In de voorgeschiedenis (paragraaf 3.2) is te lezen dat de gemeente Langedijk al sinds 2013 bezig is zich te beraden
Thema’s die tijdens de inwonersbijeenkomsten veelvuldig
op haar bestuurlijke toekomst. De raad heeft daarbij telkens
terugkwamen waren:
de inwoners, dorpsraden, verenigingen en bedrijven
•• het behoud van de identiteit van kernen
betrokken en geraadpleegd. Dit gebeurde onder meer
•• sterk verenigingsleven; groene leefomgeving
door bezoeken van burgemeester en wethouders aan de
•• behoud van faciliteiten; korte lijnen met de gemeente
diverse dorpskernen en door betrokkenheid bij de diverse
•• duurzaamheid
verkennende onderzoeken.
•• veiligheid
Vanaf het moment dat de gemeenteraden van Langedijk
•• aandacht voor specifieke doelgroepen zoals jongeren en
•• wegen en openbaar vervoer en Heerhugowaard het principebesluit namen tot
ouderen, met name gericht op wonen en voorzieningen
herindeling, hebben de gemeenten samen opgetrokken om inwoners, maatschappelijke organisaties en
De bestuurders en inwoners hebben deze onderwerpen
bedrijfsleven te informeren en consulteren. Hiervoor is een
intensief met elkaar besproken tijdens deze avonden.
communicatiestrategie uitgewerkt, die opgenomen is als
Inwoners signaleerden op de verschillende thema’s zowel
bijlage 2.
kansen als aandachtspunten in de nieuwe gemeente. De belangrijkste opmerkingen en wensen van de inwoners,
Inwoners, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven
ondernemers en maatschappelijke organisaties zijn
zijn via verschillende media op de hoogte gehouden van de
verwerkt in het beeld van de nieuwe gemeente dat is
ontwikkelingen in het proces. Zo is er voorafgaand aan de
weergegeven in hoofdstuk 4.
inwonersavonden een magazine uitgebracht en huis-aanhuis verspreid, waarin onder meer uitleg wordt gegeven
Uit de consultaties van inwoners kan worden geconcludeerd
over waarom de gemeenten samengaan en het proces
dat men in Heerhugowaard in het algemeen positief of
van de herindeling. Op de speciaal ontwikkelde website
neutraal tegenover de fusie staat. Ook ondernemers en
www.langedijkenheerhugowaard.nl konden inwoners
het maatschappelijke middenveld zijn overwegend positief
de laatste informatie vinden en hun mening geven. Ook
en hadden tijdens de bijeenkomsten vooral inhoudelijke
zijn bewoners op straat bevraagd om inzicht te krijgen in
vragen. In Langedijk staat men in het merendeel van de
hun visie op de nieuwe gemeente. Aan het eind van de
kernen positief of neutraal tegenover de fusie.
consultatiefase is opnieuw een magazine onder de inwoners verspreid waarin de opbrengsten van alle avonden met ondernemers, maatschappelijke organisaties en inwoners zijn weergegeven. Ook is er aandacht voor de extra draagvlakmeting in Sint Pancras en Koedijk. In het magazine is het tijdspad opgenomen van de fusie zoals dat op dit moment en met de huidige kennis van zaken is voorzien.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
Het beeld dat is opgehaald in de kernen Koedijk en Sint
39
•• Robuuste nieuwe gemeente. In eerder genoemde
Pancras week hiervan af. Tijdens de bewonersbijeenkomsten
enquête spraken inwoners van Langedijk de verwachting
in die kernen sprak een deel van de aanwezigen bezwaar
uit dat de gemeente het voortouw neemt bij het
uit tegen de fusie met Heerhugowaard, omdat men
ontwikkelen of verbeteren van voorzieningen en
maatschappelijk meer gericht is op Alkmaar. Dit beeld is
activiteiten in de gemeenschap. De grote gemeente
door een aantal inwoners geprobeerd te staven in petities
die ontstaat biedt een stevige basis voor een goede
en enquêtes (in Sint Pancras via Facebook en in Koedijk
dienstverlening en voldoende voorzieningen van de
huis-aan-huis). De representativiteit van deze enquêtes en
gemeente over de hele breedte. Juist de grootte van
geluiden was onduidelijk, maar voor de bestuurders wel
deze gemeente waarborgt dat deze voorzieningen en
een belangrijk signaal om verder te onderzoeken.
dienstverlening aan de inwoners wordt geboden.
Onderzoeksbureau I&O research heeft daarom een meting
•• Bestuurskracht op orde. Organisatorisch en financieel
uitgevoerd in de kernen Koedijk en Sint Pancras, zie bijlage
is na deze fusie sprake van een gemeente van een
5 voor het rapport. Zowel digitaal als huis-aan-huis kregen
zodanige omvang dat de bestuurskracht op langere
alle inwoners van 18 jaar en ouder van deze kernen de
termijn wordt veiliggesteld. Met de ambtelijke fusie is
gelegenheid hun visie op de aanstaande fusie tussen
hier al een voorschot op genomen. Met de bestuurlijke
Langedijk en Heerhugowaard kenbaar te maken. Iets
fusie wordt dit proces voltooid.
minder dan de helft van de inwoners in Koedijk (49,8%) en Sint Pancras (46,9%) heeft hieraan gehoor gegeven.
•• Sterke kernen met eigen karakter gewaarborgd. De
Van de respondenten uit Koedijk gaf 55% aan dat zij de
bestuurders zien binnen de nieuwe gemeente ruimte
bestuurlijke fusie van Langedijk met Heerhugowaard
voor de verschillende sterke kernen, inclusief Sint
onacceptabel vinden. Van de respondenten uit Sint Pancras
Pancras en Koedijk. De verschillende kernen zorgen
gaf 62% aan de fusie onacceptabel te vinden. Hierbij gaf
samen voor een sterke en unieke identiteit van de
men aan liever met Alkmaar te willen fuseren. De vrees
nieuwe gemeente. Bovendien gaven inwoners van
voor het verlies van de unieke identiteit van de kernen
Langedijk in 2017 (bij de enquête in het kader van de
en bestaande voorzieningen werden ook als belangrijke
Toekomstoriëntatie) aan graag zelf – daarbij ondersteund
redenen aangevoerd. Voorstanders zien geen bedreiging
door de gemeente – zaken te regelen voor de eigen
van het eigen karakter van de kernen, maar zien voordelen
kern. Het kernenbeleid van de nieuwe gemeente maakt
van de fusie in de kwaliteit van de dienstverlening en het
het mogelijk voor iedere kern het eigen karakter te
onderhoud van de openbare ruimte.
waarborgen door ruimte te bieden en initiatieven te ondersteunen en zorgt tegelijkertijd voor verbinding
Dit herindelingsadvies gaat uit van een ongedeelde
binnen de nieuwe gemeente, zoals in het vorige
samenvoeging van beide gemeenten, waarbij de
hoofdstuk beschreven.
bovenstaande zorgen van inwoners door de bestuurders zeer serieus worden genomen. De gemeenten hebben ervoor gekozen daarbij een brede afweging te maken en alle belangen van alle inwoners, ondernemers en het maatschappelijk middenveld mee te nemen. De gemeenten zijn van mening dat een afsplitsing van de kernen Sint Pancras en Koedijk niet wenselijk is en niet leidt tot een gezonde nieuwe gemeente. Dat heeft ertoe geleid dat het principebesluit van beide raden om ongedeeld te fuseren wordt gehandhaafd. De doorslaggevende redenen voor een ongedeelde samenvoeging zijn als volgt:
40
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
Koedijk
uitgaven is negatief. De totaal extra negatieve financiële
Het belang van de kern en het gebied van Koedijk voor
effecten voor de gemeente Langedijk vanaf 2023 zijn
de nieuwe gemeente is dat het in belangrijke mate
structureel tussen -€ 1.840.000 en -€ 2.520.000. Het gaat
bijdraagt aan het groene karakter van de nieuwe gemeente
onder meer om financiële effecten rond voorzieningen,
ten noorden van Alkmaar. Maatschappelijk is er geen
bestuur, kapitaallasten en overhead. Daarmee staat de
probleem dat alleen kan worden opgelost met de fusie
betaalbaarheid van de ambtelijke fusieorganisatie en
van het huidige Koedijk binnen de gemeente Langedijk
straks de nieuwe gemeente onder druk; er zal meteen
met Alkmaar. Te meer omdat het kernenbeleid en de
moeten worden ingekrompen en bezuinigd.
mogelijkheid voor grenzeloos besturen via het Thorbecke experiment worden doorontwikkeld door respectievelijk de nieuwe gemeente en de regio Alkmaar.
•• Reorganisatie – sociaal plan noodzakelijk. Bij een dergelijke herindeling zal een deel van de medewerkers van de ambtelijke fusieorganisatie vanuit het
Sint Pancras
principe medewerkers volgen taak’ overgaan naar de
Sint Pancras is een grote karakteristieke kern met een
gemeentelijke organisatie van Alkmaar. De overgang
eigen identiteit. Gezien de grootte maakt het zowel een
vergt overleg met de (Bijzondere) Ondernemingsraden
aanmerkelijk deel uit van de huidige gemeente Langedijk
aan de kant van Langedijk, Heerhugowaard en
als van de nieuwe gemeente. Ook hier zien we geen
Alkmaar en - op dat moment - een nieuw sociaal plan.
maatschappelijk probleem dat alleen door een fusie
Omgerekend gaat het om enige tientallen fte’s, in een
met Alkmaar kan worden opgelost. Te meer omdat het
ingewikkelde verdeling over meerdere medewerkers
kernenbeleid en de mogelijkheid voor grenzeloos besturen
waarvan de functie (deels) met Sint Pancras van doen
via het Thorbecke experiment worden doorontwikkeld door
heeft. Omdat de herindeling plaatsvindt nadat de
respectievelijk de nieuwe gemeente en de regio Alkmaar.
ambtelijke fusieorganisatie al functioneert, kan het zijn
Bovendien kleeft een aantal grote risico’s en bezwaren aan
dat ook voormalig ambtenaren van Heerhugowaard
het afsplitsen van Sint Pancras, gezien de grootte van de
naar Alkmaar zouden moeten worden overgeplaatst.
kern. De kern Sint Pancras draagt namelijk voor de nieuwe
Bovendien kan een verkleining van de ambtelijke
gemeente bij aan voldoende financieel en organisatorisch
organisatie gevolgen hebben voor de organisatie-
draagvlak om een robuuste gemeente te kunnen zijn. De
opbouw en daaraan verbonden functie(niveau’)s.
risico’s en bezwaren raken alle inwoners van de nieuwe gemeente. Het gaat met name hierom:
•• Minder middelen voor overgang. Wordt Sint Pancras onderdeel van Alkmaar, dan stijgt de totale vergoeding
•• Gevolgen voor de betaalbaarheid van de nieuwe
voor frictiekosten met € 1,3 miljoen (van € 7,8 miljoen
gemeente. “Het huishoudboekje op orde” – d.w.z., een
naar € 9,1 miljoen). De frictievergoeding voor de
gezonde financiële huishouding van de gemeente – werd
combinatie Langedijk-Heerhugowaard-nieuwe gemeente
door inwoners van Langedijk in de enquête uit 2017
daalt echter met € 0,8 miljoen (van € 7,8 naar €7,0
genoemd als belangrijkste aspect van de gemeente als
miljoen). De vergoeding voor Alkmaar stijgt van € 0,0
organisatie, gevolgd door een efficiënte en betaalbare
naar € 2,1 miljoen. De nieuwe gemeente heeft dus
gemeentelijke organisatie. Onderzoeksbureau Frontin
minder geld om de overgang naar de nieuwe situatie te
Pauw heeft geconstateerd dat een mogelijke aansluiting
financieren.
van Sint Pancras bij Alkmaar leidt tot negatieve structurele financiële effecten in de inkomsten uit het
•• Vertraging herindelingsproces. Bij het splitsen van de
gemeentefonds voor de nieuwe gemeente. Dit nog
gemeente Langedijk in twee delen waarbij een deel
afgezien van de verdeling van decentralisatie-uitkeringen
naar een nieuwe gemeente met Heerhugowaard gaat
tussen Alkmaar en Langedijk die opnieuw moet worden
en een deel naar Alkmaar, betreft het zoveel inwoners
vastgesteld.
dat het hier niet gaat om een grenswijziging, maar
Omdat de nieuwe gemeente kleiner van omvang
om een nieuw herindelingsproces. Voor dit proces
wordt, vallen vanzelfsprekend ook uitgaven weg die
is meer tijd nodig, met meer gemeenten die zich tot
anders voor Sint Pancras worden gedaan. Echter,
elkaar moeten verhouden. De raden van Alkmaar,
het berekende saldo van wegvallende inkomsten en
Langedijk en Heerhugowaard moeten dan alle drie een
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
41
(nieuw) principebesluit tot een herindeling nemen. Dit
dat de herindeling in de praktijk weinig zal veranderen in
betekent minimaal een vertraging van enkele jaren
de regionale samenwerking, die overigens goed verloopt.
en brengt onzekerheid met zich mee voor inwoners,
De gemeente Opmeer heeft alle begrip voor het besluit van
bestuur en organisatie. Dit terwijl de versterking van
Langedijk en Heerhugowaard om na de ambtelijke fusie
de bestuurskracht van Langedijk nú geboden is en van
door te pakken naar een bestuurlijke fusie. De bestuurlijke
uitstel geen afstel moet komen.
fusie zal volgens Opmeer zorgen voor een goede regionale balans. De gemeente Koggenland staat positief tegenover
In aanloop naar de herindeling op 1 januari 2022 blijven
de herindeling en hoopt dat dit een bestuurskrachtige
de bestuurders in gesprek met de inwoners van de
gemeente oplevert die ook op regionaal niveau kan
verschillende kernen om samen de nieuwe gemeente vorm
bijdragen. De gemeente Schagen steunt de bestuurlijke
te geven. De gemeente wil in de periode tot het vaststellen
fusie van Langedijk en Heerhugowaard, waarbij ze aangeeft
van het herindelingsadvies niet stilzitten. Zij wil bewoners,
dat de ambtelijke fusie een goede voorbereiding is op de
bedrijven en maatschappelijke instellingen op verschillende
bestuurlijke fusie. Ze verwacht geen consequenties van de
thema’s, zoals wonen, werken, sociaal en cultureel, bij
fusie voor de regio Noord-Holland Noord. Ook de gemeente
elkaar brengen en praten over wat er nodig is voor de
Bergen heeft geen bezwaar tegen de fusie.
nieuwe gemeente. Hiermee wordt de fusie niet alleen een ambtelijke en een bestuurlijke fusie, maar ook echt een fusie
Uit deze gesprekken blijkt dat de vorming van de nieuwe
tussen de inwoners en stakeholders. Van de ondernomen
gemeente breed wordt gesteund door de gemeenten in
activiteiten met betrekking tot het maatschappelijke
de directe omgeving van Langedijk en Heerhugowaard en
draagvlak is een gezamenlijk logboek bijgehouden. Dit
een aantal belangrijke regionale samenwerkingsverbanden
logboek is opgenomen als bijlage 3.
waarin zij participeren, waarmee er voldoende regionaal bestuurlijk draagvlak is aangetoond.
Regionaal bestuurlijk draagvlak Een gemeentelijke herindeling heeft invloed op de bestuur-
5.1.2 BESTUURSKRACHT
lijke verhoudingen in de regio. Aan het criterium van regio-
De nieuwe gemeente dient over het vermogen te
naal draagvlak is voldaan wanneer omliggende of naburige
beschikken om voldoende bestuurskracht te ontwikkelen
gemeenten in staat zijn gesteld hun zienswijze te geven
op ambtelijk en bestuurlijk niveau. Een gemeente is
op een voorgenomen herindeling en de motieven van de
bestuurskrachtig als zij in staat is haar wettelijke en niet-
voorgenomen herindeling desgevraagd worden toegelicht.
wettelijke taken adequaat uit te voeren en daarvoor de benodigde maatschappelijke en bestuurlijke relaties aan
In de voorbereidingen op het herindelingsontwerp is met
te gaan. Dit hoeft niet volledig zelfstandig te gebeuren,
de burgemeesters en/of betrokken wethouders van alle
maar kan ook in samenwerking met bijvoorbeeld andere
buurgemeenten en de provincie Noord-Holland gesproken
gemeenten, private partijen en/of inwoners.
over de aanstaande fusie. Hieronder een korte beschrijving van de visie van buurgemeenten op de bestuurlijke fusie.
Met meer dan 80.000 inwoners heeft de nieuwe gemeente voldoende omvang om haar maatschappelijke opgaven
De gemeente Alkmaar staat positief tegenover de
efficiënt en effectief aan te gaan. Door de ambtelijke
bestuurlijke fusie. Vanuit haar eigen recente ervaring (de
fusie wordt een robuuste organisatie gebouwd waarin
bestuurlijke fusie met voormalige gemeenten Graft-de Rijp
continuïteit is gewaarborgd en waarin voldoende
en Schermer) ziet zij hoe de kernen hun eigen identiteit
specialistische kennis kan worden geleverd en
kunnen behouden, ook wanneer zij onderdeel uitmaken van
aangetrokken. Deze robuuste ambtelijke organisatie kan de
een grote gemeente. Verder voorziet Alkmaar door de fusie
bestuurders goed in positie brengen om daadkrachtig op
geen grote regionale verschuivingen of ‘restproblematiek’,
te treden, zowel op het niveau van de nieuwe gemeente
maar juist mogelijkheden voor het verder versterken van de
als in de verschillende regionale samenwerkingsverbanden
regio Noord-Holland Noord.
waaraan de nieuwe gemeente deelneemt. Het bestuur van de gemeente zal inzetten op een sterke en open overheid,
De gemeente Hollands Kroon heeft aangegeven geen
waardoor burgers zich verbonden voelen met het bestuur
bezwaar te hebben tegen de bestuurlijke fusie. Zij verwacht
van hun gemeente.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
42
In paragraaf 4.5 zijn de financiële gevolgen van de fusie
De nieuwe gemeente wordt wat betreft inwoneraantal de
geschetst; deze bieden een solide toekomstperspectief.
tweede gemeente van de regio Noord-Holland Noord. Naar verwachting zal de nieuwe gemeente een sterkere
5.1.3 INTERNE SAMENHANG, DORPS- EN KERNEN BELEID
rol in de regio gaan spelen. De nieuwe gemeente heeft de bestuurlijke ambitie én ambtelijke capaciteit om deze rol
Dit criterium betreft de beoordeling of de nieuw te vormen
op zich te nemen. De omliggende gemeenten en regionale
gemeente een logische samenhang kent en de visie van
samenwerkingsverbanden die zijn geconsulteerd, geven
de nieuwe gemeente op het betrekken van haar inwoners,
alle aan het toe te juichen als de nieuwe gemeente zich
dorpen, wijken en organisaties bij beleidsvorming en
sterk maakt voor de regio. Geen van hen voorziet negatieve
-uitvoering.
gevolgen van de herindeling voor de regionale bestuurlijke verhoudingen.
De interne samenhang van de nieuwe gemeente is gelegen in de visie die is gepresenteerd in hoofdstuk 4: een sterke
De nieuwe gemeente zal zich tevens opnieuw moeten
en innovatieve gemeente, waar iedereen telt en wordt
verhouden binnen de Regio Alkmaar, die op dit moment
gezien, met ruimte voor mens en natuur. De ruimtelijke en
bestaat uit de zeven gemeenten Bergen, Castricum,
sociale kwaliteit van de nieuwe gemeente is over de hele
Heiloo, Uitgeest (welke samenwerken in de ambtelijke
linie goed vergelijkbaar. Tegelijkertijd wordt een dorps en
fusieorganisatie BUCH), Alkmaar, Langedijk en
meer stedelijk karakter (met name in de voorzieningen)
Heerhugowaard. Binnen deze regio wordt veelvuldig
gecombineerd.
samengewerkt. Door de bestuurlijke fusie ontstaat een nieuwe, grotere counterpart van de gemeente Alkmaar,
De gemeenteraden en colleges van Langedijk en
die de regionale samenwerking kan versterken. Goede
Heerhugowaard hechten daarnaast veel waarde aan het
regionale samenwerking is voor de nieuwe gemeente
borgen van de eigenheid en vitaliteit van de dorpen en
een prioriteit, aangezien de actuele maatschappelijke
kernen. Na de bestuurlijke fusie zal de nieuwe gemeente
uitdagingen een regionale aanpak vereisen. De fusie tussen
het kernenbeleid vormgeven, of zoals in dit geval beter
Langedijk en Heerhugowaard betekent geen afname in de
kan worden gesteld, voortzetten. Door een bottom-up
regionale samenwerking, maar biedt juist een kans voor
benadering toe te passen en door de betrokkenheid en
versterking van de regionale samenwerking.
benaderbaarheid van ambtenaren, verkleint de gemeente de afstand tussen bestuur en samenleving. In de nieuwe
De gemeenten Langedijk en Heerhugowaard zitten veelal
gemeente behouden bestaande participatieve instrumenten
in dezelfde samenwerkingsverbanden. Vanaf 1 januari 2022
zoals wijkwethouders en dorpsraden hun plek, en waar
zal de nieuwe gemeente deel gaan uitmaken van deze
nodig worden aangevuld door een actief participatiebeleid.
samenwerkingsverbanden. Er is geen sprake van eventuele uittreding uit of ontvlechting van samenwerkingsverbanden
5.1.4 REGIONALE SAMENHANG
als gevolg van de herindeling. In bijlage 4 is een overzicht
Dit criterium heeft betrekking op de vraag of er na de
opgenomen van alle verbonden partijen van Langedijk en
vorming van de nieuwe gemeente evenwichtige regionale
Heerhugowaard. Uit gesprekken met een aantal belangrijke
verhoudingen ontstaan en of de nieuwe gemeente
samenwerkingsverbanden, te weten HALte Werk,
voldoende in staat is gemeentegrensoverstijgende
Omgevingsdienst Noord-Holland Noord, Veiligheidsregio
opgaven op te pakken. Dit laatste is direct gerelateerd
Noord-Holland Noord en Geestmerambacht, blijkt steun
aan de bestuurskracht van de nieuwe gemeente: een
voor de bestuurlijke fusie. Men verwacht weinig directe
bestuurskrachtige nieuwe gemeente is in staat om effectief
consequenties voor de samenwerking. Belangrijke
samen te werken met buurgemeenten en partners in
voordelen die worden genoemd, zijn de grotere
de regio. Bovendien mag het toekomstperspectief van
bestuurskracht van de nieuwe gemeente en een sterker
omliggende gemeenten niet nadelig worden beïnvloed.
ambtelijk apparaat door eenduidig beleid.
Hiernaast wordt getoetst wat de consequenties voor de huidige samenwerkingsverbanden zijn en of nieuwe samenwerkingsverbanden noodzakelijk zijn.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
43
Na de herindeling ontstaat er een krachtige nieuwe
5.3
Conclusie toetsing
gemeente die naar verwachting voor een langere periode
Gezien de criteria waarmee de minister van BZK en de
zelfstandig kan voortbestaan, zonder afhankelijk te zijn van
provincie Noord-Holland gemeentelijke herindelingen
andere gemeenten. Gelet op het bestuurlijk krachtenveld
beoordelen, stellen wij vast dat de voorgestelde herindeling
in de regio zetten Langedijk en Heerhugowaard deze
de toetsing doorstaat. Er is breed lokaal bestuurlijk,
goed onderbouwde stap zonder dat er nog een verdere
maatschappelijk en regionaal draagvlak voor een nieuwe,
opschaling in gedachten is voor een middellange termijn.
krachtige en robuuste gemeente die van betekenis is voor haar inwoners, ondernemers en fysieke leefomgeving en
Criteria provincie Noord-Holland
voor de regio. Ook is de nieuwe gemeente in staat haar
De provincie Noord-Holland kent een ‘Provinciaal
maatschappelijke opgaven en wettelijke taken uit te voeren.
beleidskader 2013 – Bestuurskrachtige regio’s’. Daarin staat
De samenhang tussen de kernen krijgt in samenspraak met
over samenvoeging het volgende:
de inwoners verder vorm in het kernenbeleid. Ten slotte is de nieuwe gemeente een sterke bestuurlijke partner in de
“Voor de provincie staat voorop dat er na een zorgvuldig proces logische bestuurlijke eenheden ontstaan, die een sterke samenhang hebben, bijdragen aan een goed regionaal evenwicht en een krachtige regionale samenwerking en waarin een adequate politieke regie vanuit de gemeenteraad mogelijk is. De benodigde schaal is afhankelijk van de bevolkingsdichtheid en het opgavenprofiel en verschilt dus per regio.” Deze herindeling past goed in de regionale visie van de provincie. De provincie Noord-Holland heeft in deze bestuurlijke fusie een rol nadat de gemeenteraden het herindelingsadvies hebben vastgesteld. In aanloop naar dit herindelingsadvies heeft de provincie geen bestuurlijke opvatting over een eventuele bestuurlijke fusie. In het verleden heeft zij echter geen bezwaar gemaakt tegen dergelijke opschalingen, mits wordt voldaan aan het herindelingskader. Tijdens de voortgang van het proces zijn de verantwoordelijk gedeputeerde en de Commissaris van de Koning regelmatig geconsulteerd door de bestuurders. Onder andere de beslissing van de provincie om waarnemend burgemeesters te benoemen was gebaseerd op het voornemen van de twee gemeenten tot herindelen.
regio.
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
45
6. VERVOLGSTAPPEN
6.1
Procedure richting herindelingsontwerp
6.2
Van herindelingsontwerp naar herindelingswet
De Wet arhi is het wettelijk kader voor de totstandkoming
De gemeenteraden van Langedijk en Heerhugowaard
van een gemeentelijke herindeling. Zo is vastgelegd
hebben het herindelingsontwerp vastgesteld. Vervolgens
dat een herindeling altijd plaatsvindt op 1 januari na
hebben beide colleges het ontwerp binnen twee weken ter
inwerkingtreding van de herindelingswet. Door vanaf die
inzage gelegd voor inwoners en andere belanghebbenden.
datum terug te rekenen met de diverse mijlpalen uit de Wet
Deze hebben minimaal acht weken de tijd gehad om
arhi en de duur van een wetgevingstraject, is een tijdpad te
te reageren. Tevens is het gestuurd naar Gedeputeerde
construeren. Het ministerie van BZK gaat uit van een tijdpad
Staten van provincie Noord-Holland, het bestuur van het
van ruim twee jaar, waarbij het rekent met een half jaar
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en de
tot een jaar voorbereidingstijd door de gemeenten en de
omliggende gemeenten.
provincie en anderhalf jaar voor het wetgevingstraject. Dit betekent dat de gemeenten Langedijk en Heerhugowaard
De gemeenten hebben de binnengekomen reacties van
het traject van interbestuurlijke voorbereiding en
belanghebbenden verwerkt. De zienswijzen zijn van een
besluitvorming in 2019 moesten starten om per 1 januari
reactie voorzien en mogelijk verwerkt dan wel (in ieder
2022 te kunnen fuseren. Het tijdpad zag er als volgt uit:
geval als feitelijke onjuistheden zijn geconstateerd) overgenomen. Indien een zienswijze niet wordt
ACTIVITEIT
PERIODE
Principebesluit raden
26 februari 2019
Totstandkoming herindelingsontwerp, inclusief de consultatie van burgers, ondernemers, buurgemeenten, samenwerkingsverbanden en andere stakeholders.
Weken 9 t/m 37 (t/m 12 september 2019)
Besluitvorming in de colleges van Langedijk en Heerhugowaard over het herindelingsontwerp
12 september 2019
Besluitvorming in de raden van Langedijk en Heerhugowaard over het herindelingsontwerp
8 oktober 2019
overgenomen, is dit onderbouwd. De ingekomen zienswijzen plus conceptreacties zijn gebundeld in een reactienota. In deze nota staat tevens het aantal ingekomen zienswijzen in totaal en per gemeente. De reactienota is een bijlage in dit het herindelingsadvies. Het geheel wordt verwerkt tot een herindelingsadvies dat door beide gemeenteraden wordt vastgesteld. Het herindelingsadvies wordt aan Gedeputeerde Staten gezonden; zij behandelen het en stellen een provinciale zienswijze op. Daarna stuurt de provincie het herindelingsadvies met haar zienswijze aan de minister van BZK. De minister toetst het advies aan het vigerende beleidskader. Als het voorstel positief uit de beoordeling komt, stelt BZK een voorstel voor een herindelingswet op.
46
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
ACTIVITEIT
PERIODE
Ter inzagelegging herindelingsontwerp: minimaal 8 weken
Weken 41 t/m 50 (9 oktober t/m 13 december 2019)
Inzage ambtelijke fusie Langendijk en Heerhugowaard
1 januari 2020
Colleges reageren op zienswijzen inclusief onderbouwing bij niet-overnemen suggesties
Week 51 t/m week 4 (16 december 2019 t/m 21 januari 2020 2019)
Colleges verwerken zienswijzen (of voegen deze als bijlage toe) tot herindelingsadvies en leggen dit voor aan de raden van Langedijk en Heerhugowaard
Week 5 t/m 6 (24 januari t/m 7 februari 2020
Raden van Langedijk en Heerhugowaard stellen herindelingsadvies vast
Week 7 t/m 11 (10 februari t/m 13 maart 2020)
Colleges sturen herindelingsadvies op naar GS
Uiterlijk week 14 (1 april 2020)
GS stellen eigen zienswijze op
April t/m juni 2020
GS sturen herindelingsadvies met provinciale zienswijze op naar minister van BZK
Uiterlijk 1 juli 2020
BZK toetst herindelingsadvies en provinciale zienswijze aan het beleidskader en stelt een wetsvoorstel op Wetsvoorstel wordt behandeld door de ministerraad, Raad van State, Tweede Kamer en Eerste kamer Publicatie wet in Staatsblad
Juli t/m december 2020
Herindelingsverkiezingen
24 november 2021
Start nieuwe gemeente
1 januari 2022
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
BIJLAGEN
BIJLAGE 1. Detailkaart grenzen nieuwe gemeente
47
48
HERINDELINGSADVIES VAN GEMEENTEN LANGEDIJK EN HEERHUGOWAARD
BIJLAGE 2. Communicatiestrategie fusie Langedijk en Heerhugowaard Communicatiestrategie fusie Langedijk en Heerhugowaard
Uitgangspunten voor de communicatie
Deze communicatiestrategie beschrijft op hoofdlijnen de
De communicatie dient aan de volgende randvoorwaarden
communicatiestrategie tot aan het moment dat de nieuwe
te voldoen: