Bijlage 1 - Kadernota 2026

Weerbare Jeugd We willen ervoor zorgen dat jongeren veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien. Weerbaarheid is een belangrijke beschermende factor hiervoor. Daarom hebben we besloten het thema Weerbare Jeugd te prioriteren, wat vraagt om een integrale aanpak en samenwerking tussen partners uit het veiligheids-, sociaal- en onderwijsdomein. Het uitvoeringsplan weerbare jeugd geeft richting aan de inzet op dit thema en versterkt de nodige samenhang. Dit thema komt ook terug bij programma Veiligheid. Aanpak eenzaamheid Eenzaamheid is een groeiend probleem. Uit recente GGD-monitoren blijkt dat meer dan de helft van de jongvolwassenen en bijna de helft van de volwassenen en 65-plussers zich eenzaam voelt. Eenzaamheid wordt vaak veroorzaakt door een opeenstapeling van factoren. Een slechte gezondheid is de grootste veroorzaker van eenzaamheid, maar ook persoonlijkheidskenmerken en omgevingsfactoren kunnen een rol spelen. Eenzaamheid verhoogt het risico op ernstige gezondheidsproblemen zoals hart- en vaatziekten, depressie en dementie. Ook leidt eenzaamheid tot een toename van zorgvragen en een groter beroep op Wmo-voorzieningen, ggz en eerstelijnszorg. We willen eenzaamheid zoveel mogelijk tegengaan door te investeren in de sociale basis waarin het netwerk rondom bewoners versterkt wordt. Op deze manier kunnen we ook eerder signaleren en passende maatregelen treffen.

Personen met onbegrepen gedrag Het aantal meldingen van personen met onbegrepen gedrag die overlast veroorzaken neemt al jaren toe. Het betreft een diverse groep mensen die meer in het vizier komt door allerlei oorzaken. Het gaat om mensen met een opeenstapeling van problemen van persoonlijke aard en soms binnen meerdere leefgebieden; denk aan psychische klachten, mensen met een licht verstandelijke beperking of verslaving. Binnen de inclusieve samenleving willen we dat iedereen mee kan doen. Voor sommige mensen is de wereld echter nog te ingewikkeld en ontoegankelijk. Dat brengt uitdagingen met zich mee. Vroeg signaleren en goede samenwerking is cruciaal om escalatie en eventuele overlast te voorkomen en om ervoor te zorgen dat inwoners de regie op hun eigen leven behouden.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

27

Seniorenagenda+ De vergrijzing leidt tot een toename van senioren. Dat levert uitdagingen op rondom wonen en zorg, leefbare ruimte, toegankelijkheid, mobiliteit etc. Het ruimtelijk en het sociaal domein werken samen deze opgaven, waarbij het maatschappelijk perspectief leidend is “fysiek volgt sociaal”. Andere thema's zijn de druk op mantelzorgers en de groei van eenzaamheid onder ouderen. Kortom; de groei van het aantal senioren vraagt aandacht. Ouderen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan de maatschappij. Zij willen vaak nog actief zijn en van betekenis voor anderen. Met de seniorenagenda+ werken we aan een beleid dat niet alleen uitgaat van de zorgbehoefte maar juist ook van de actieve bijdrage die ouderen kunnen leveren. Inclusieagenda Inclusie en toegankelijkheid zijn belangrijke thema's in de samenleving en raken alle domeinen binnen de organisatie. Het gaat over meedoen en over de toegankelijkheid van voorzieningen in de breedste zin. We werken aan een inclusieagenda die ervoor moet zorgen dat mensen zich zoveel mogelijk gezien en gehoord voelen. Minimabeleid; kosten stijgen Het budget voor het minimabeleid is sinds 2020 vrijwel gelijk gebleven terwijl de uitgaven gestegen zijn. Dit komt onder andere door het toegenomen gebruik, de indexatie van de individuele inkomenstoeslag en door de betere benutting van het budget op de DijkenwaardPas.

Ook is het aantal toekenningen door het Jeugdfonds Sport en Cultuur in 2024 toegenomen en zijn de kosten per deelname aan sport- en cultuuractiviteiten gestegen. Hierdoor is er al een aantal jaar een tekort op dit budget. De verwachting is dan ook dat er bij ongewijzigd beleid een structureel tekort blijft. Door de posten minimabeleid en pilot Armoedebeleid samen te nemen ontstaat een breder en reëler beeld. Vanuit de pilot Armoedebeleid is er nog tot en met 2026 incidenteel budget opgenomen. De impact van bezuinigingsmaatregelen bij Zaffier en de ervaringen vanuit de pilot armoedebeleid, zullen worden meegenomen in een integrale afweging die leidt tot een voorstel voor aangepast beleid en regelingen voor de inwoners van onze gemeente. Dit voorstel gaat uit van de bestaande, structureel gemaakte budgetten, inclusief het structureel maken van het budget dat aan de pilot armoedebeleid is gehangen. Vanuit de ambitie van het college, vastgelegd in het coalitieakkoord, waarin staat dat de pilot armoedebeleid gebruikt wordt als startpunt voor een structureel armoedebeleid dat we verder zullen verruimen. Rekening houdend met de bezuinigingsopgave aan Zaffier en de integrale afweging die gaat leiden tot een voorstel voor aangepast beleid en regelingen, wordt budget voor 2027 en verder opgenomen in de begroting.

Besluitvorming door de raad over de zienswijze op de begroting van Zaffier 2026 moet nog plaatsvinden. Uitdagingen rondom asiel en migratie In de praktijk blijft de druk op de opvang en huisvesting van nieuwkomers onverminderd groot. De instroom van statushouders, asielzoekers en Oekraïense ontheemden zet de gemeentelijke capaciteit onder druk. De gemeente voldoet aan het aantal asielzoekers dat gehuisvest moet worden volgens het verdeelbesluit. Oekraïense ontheemden worden zowel in de gemeentelijke opvang als bij particulieren opgevangen. De wettelijke taakstelling voor de huisvesting van statushouders blijft een uitdaging, mede door de krapte op de woningmarkt en de beperkte beschikbaarheid van geschikte woningen. De opvang van Oekraïense ontheemden vraagt om een steeds structurelere aanpak. Waar eerst werd uitgegaan van tijdelijke opvang, wordt steeds duidelijker dat een deel van deze groep Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

28

langdurig in Nederland zal verblijven. Dit heeft impact op huisvesting, participatie en ondersteuning binnen het sociaal domein. Een bijkomende uitdaging is het organiseren van juiste en tijdige ondersteuning aan het toenemend aantal inwoners met een andere taal en culturele achtergrond. Toezicht en handhaving Wet kinderopvang Vanuit het Rijk zijn verschillende ambities geformuleerd om de kwaliteit van de kinderopvang verder te verbeteren (o.a. traject ‘Herijking kwaliteitseisen’ en verbetertraject gastouderopvang). Door gefaseerde wijzigingen in wet- en regelgeving kan dit veranderingen voor gemeenten in toezicht en handhaving tot gevolg hebben. De beoogde verschuiving van het toezicht op de proceskwaliteit en kwaliteitszorg Voorschoolse Educatie, van de Inspectie van het Onderwijs naar gemeenten en GGD’en, per 1 januari 2026 is niet haalbaar gebleken. Vanuit het Rijk is nog niet bekend gemaakt wat de nieuwe beoogde ingangsdatum gaat zijn.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

29

Programmadoelstellingen Een sterke sociale basis (route 1 Integraal beleidskader) 1. Het versterken van het voorliggend veld, preventie en inzet van laagdrempelige, collectieve voorzieningen, waaronder jongerenwerk om de positie en het netwerk van onze inwoners te versterken, zodat zij zelfredzaam blijven en we de druk op de professionele hulp kunnen verminderen; 2. Het realiseren van voldoende passende woningen voor ouderen en andere aandachtsgroepen in wijken met voldoende voorzieningen waar mensen naar elkaar omkijken. Passende ondersteuning dichtbij de inwoners (route 2 Integraal beleidskader) 1. Het versterken van de samenwerking tussen het lokaal team en plaatsen waar kinderen en jongeren komen, zoals het onderwijs, de kinderopvang en de huisartsen; 2. We blijven de integrale aanpak in het sociaal domein ontwikkelen, daarbij maken we gebruik van de ervaringen die we hebben opgedaan in de pilot armoedebeleid. De verschillende onderdelen uit de piot worden geëvalueerd. Bij een positieve uitkomst wordt de integrale aanpak opgenomen in de werkwijze van het lokale team. Hierbij maken we ook gebruik van de doorbraakmethode van het instituut publieke waarden; 3. We verbeteren de overgang van 18-/18+ door het proces rondom toekomst- en perspectiefplannen en de interne samenwerking te verbeteren; 4.

We ontwikkelen het lokale team verder naar een meer gebiedsgerichte ondersteuning samen met partners en inwoners en implementeren het Toekomstscenario Kind-en gezinsbescherming. Kwalitatieve en beheersbare hulp en ondersteuning (route 3 Integraal beleidskader) 1. Bestaanszekerheid versterken doordat meer inwoners gebruik maken van de armoedevoorzieningen; 2. Het realiseren van een sluitend zorgaanbod; 3. We vernieuwen de inkoop van maatwerkvoorzieningen binnen de Wmo om meer focus te leggen op het voorliggend veld en beter de regie te voeren op de inzet van professionele maatwerkvoorzieningen; 4. We voeren ontwikkelmaatregelen uit om grip te krijgen op de kosten van jeugd en kosten te besparen; 5. We verbeteren het toezicht op de rechtmatigheid en kwaliteit van de uitvoering van de Jeugdwet en Wmo.

Aanvullingen bestaand beleid Onderstaand de aanvragen voor aanvullend beleid voor het programma Sociaal domein. Een toelichting per aanvraag is opgenomen in bijlage B.

2026 175 16 21 999

bedragen in eur x 1.000 2027 2028 2029 pm pm pm 175 100 100 16 16 16 21 21 21 873 1.040 1.011

Gemeente Dijk en Waard

30

nr Omschrijving P6 02 Minimabeleid P6 04 Brede Spuk GALA - Een tegen eenzaamheid P6 05 Brede Spuk GALA - Mentale gezondheid P6 08 Brede Spuk GALA - Vrijwilligers/mantelzorg Totaal

Kadernota 2026

7 Volksgezondheid en milieu De ambities in dit programma hebben te maken met klimaatverandering, circulaire economie en volksgezondheid. Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen voor de komende jaren, willen we in de toekomst droge voeten houden. De klimaatambities van het Rijk gebruiken we als ondergrens. We willen de verzilting van de bodem tegengaan en hittestress het hoofd bieden. Ook willen we stappen zetten met de uitvoering van de Transitievisie Warmte en de visie Circulaire Economie. We stimuleren isolatie en verduurzaming van woningen, bedrijfspanden en gebouwen van maatschappelijke instellingen, zoals onderwijsgebouwen. In de Regionale Energie Strategie wordt gewerkt aan duurzame energieopwekking op land (zon en wind). Voor het zoekgebied 245/Breekland wordt een gebiedsvisie opgesteld.

Ontwikkelingen Volksgezondheid GGD Het bezuinigingsscenario van 5% dat de GGD gaat uitwerken zal als gevolg van haar begrotingsopbouw impact hebben en naar verwachting leiden tot vermindering van niet wettelijke taken en voor een beperkt deel op de bedrijfsvoering. Duurzaamheid Duurzaamheid biedt volop kansen voor een gezonde, toekomstbestendige leefomgeving. Dit programma richt zich op het tegengaan van klimaatverandering door de overstap naar duurzame energie en het slimmer benutten van grondstoffen. Energietransitie De overstap van fossiele brandstoffen naar duurzame energie is essentieel. Dit betekent dat woningen anders verwarmd en verlicht worden, duurzame vervoersmiddelen gebruikt worden en bedrijven verduurzamen. Dit proces staat bekend als de energietransitie. Dijk en Waard werkt hieraan op basis van het Uitvoeringsprogramma CO2-neutraal. Bijvoorbeeld met de gemeentelijke isolatieaanpak, waarbij inwoners met subsidie en advies geholpen worden hun woningen energiezuiniger te maken. Ook wordt er gewerkt aan het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed, met prioriteit voor panden die de meeste energie verbruiken (bijvoorbeeld zwembad Waardergolf). De energietransitie leidt tot extra elektrificatie, zoals laadpalen, warmtepompen en productieprocessen die op elektriciteit draaien. Dit stuit op grote uitdagingen vanwege het overbelaste stroomnet.

Deze ontwikkeling vraagt om slimme oplossingen en biedt kansen voor innovatie en samenwerking (zie ook programma 3). Circulaire Economie Het is belangrijk om grondstoffen slimmer te gebruiken door deze te hergebruiken of producten te repareren. Hierdoor hoeven er minder nieuwe grondstoffen gewonnen en bewerkt te worden, wat het milieu aanzienlijk ontlast. Dit proces wordt de overgang naar een circulaire economie genoemd. Deze aanpak stimuleert creativiteit, nieuwe verdienmodellen en lokale werkgelegenheid.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

31

In de motie ‘Dijk en Waard circulair in 2050’ van 12 juli 2022 heeft de gemeenteraad uitgesproken dat een circulaire economie essentieel is voor een toekomstbestendige gemeente. De visie en strategie voor circulaire economie is op 1 april 2025 door het college vastgesteld en ligt op 27 mei ter besluitvorming in de gemeenteraad voor. Zowel de energietransitie als de overgang naar een circulaire economie zijn van belang om minder afhankelijk te worden van andere landen. De ambities van het landelijke Klimaatakkoord zijn leidend, zoals verwoord in het coalitieakkoord ‘Thuis in Dijk en Waard 2023 – 2026’. De landelijke doelstelling is om in 2050 95 procent minder CO2 uit te stoten dan in 1990. Binnen Dijk en Waard zijn deze doelstellingen vertaald in het Uitvoeringsprogramma CO2-neutraal. Afvalbeheer Circulaire economie draait om zorgvuldig omgaan met grondstoffen. De gemeente Dijk en Waard streeft ernaar om huishoudelijk afval zo goed mogelijk gescheiden in te zamelen, zoals vastgelegd in het Grondstoffenbeleidsplan 2024-2027 en de Afvalstoffenverordening 2024. Meer schone grondstoffen inzamelen betekent minder restafval en lagere CO2-uitstoot. De gemeente wil in 2027 een aanzienlijke daling van het restafval bereiken, met maximaal 100 kg fijn huishoudelijk restafval en 20 kg grof huishoudelijk afval per inwoner.

In 2024 daalde het fijn huishoudelijk restafval van 170 kg naar 142 kg per inwoner mede door een systeemwijziging. Verdere maatregelen in 2026 moeten deze daling voortzetten. Het doorzetten van de daling van restafval blijft echter een uitdaging. Dit komt mede doordat verandering van gedrag en gewoontes maatwerk en langdurige inzet vraagt, en het urgentiegevoel laag is. Grote dalingen zijn alleen te bereiken met wezenlijke systeemwijzigingen (zoals in 2024).

Programmadoelstellingen 1. Dijk en Waard is een CO2-neutrale gemeente in 2050; 2. Dijk en Waard is circulair in 2050; 3. In Dijk en Waard is eind 2027 het afvalhergebruikpercentage gelijk aan de landelijke richtlijn.

Aanvullingen bestaand beleid Voor programma 7 Volksgezondheid en milieu is een gewenst investeringsvoorstel gemaakt voor een nieuwe urnenmuur. In bijlage B is een toelichting opgenomen (P7 01).

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

32

8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing Dijk en Waard werkt hard om voor iedereen een betaalbare woning in een groene omgeving te bieden. Dit zien we in samenhang met andere opgaven, zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, de sterke vergrijzing en voorzieningen die horen bij een groeiend aantal inwoners. De Strategische Omgevingsvisie Dijk en Waard geeft richting aan de toekomst van onze gemeente door het formuleren van de opgaven en ambities vanuit een integraal perspectief en bij het maken van keuzes voor onze fysieke leefomgeving. Die leefomgeving omvat bijvoorbeeld groen, gebouwen, infrastructuur, water of landschap. Maar ook lucht, bodem, geluid of duurzaamheid zijn daar onderdeel van. Deze visie dient als basis voor de uitwerking en uitvoering en nodigt uit om Dijk en Waard samen te versterken. De Woonvisie Dijk en Waard 2024-2029 beschrijft zowel de gemeentelijke woningbouwambities als de gemeentelijke inzet voor de bestaande woningvoorraad. De Woonzorgvisie beschrijft aanvullend de opgaven voor huisvesting en voorzieningen ten behoeve van de verschillende aandachtsgroepen, waaronder ouderen. De Woonvisie en Woonzorgvisie geven richting aan de prestatieafspraken die met partners gemaakt worden over de woningbouw in Dijk en Waard.

Ontwikkelingen Tekort aan (betaalbare) woningen In de sociale huur lopen de wachttijden al jaren op. Ook is er een tekort aan betaalbare koopwoningen. Dijk en Waard blijft inzetten op het realiseren van betaalbare woningen. Er is sprake van externe omstandigheden zoals sterk gestegen bouwkosten, gestegen rentepercentages voor hypotheken en netcongestie, die de realisatie van nieuwe woningen bemoeilijken. Om koopstarters financieel te ondersteunen is het vanaf 1 mei 2025 mogelijk om bij de gemeente een starterslening aan te vragen. Woondeal In de regio Alkmaar wordt een fors aandeel van de nationale woningbouwopgave gerealiseerd. In de Woondeal NHN 2.0 (ondertekend in maart 2023) is opgenomen dat in Noord-Holland Noord tot en met 2030 40.000 woningen worden gerealiseerd (42.500 na landelijke actualisatie). Iets minder dan een kwart hiervan is gepland in Dijk en Waard. In de Woondeal is tevens aangegeven dat de verstedelijking met woningbouw en bedrijven-locaties valt of staat met het oplossen van essentiële randvoorwaarden zoals investeren in het mobiliteitssysteem (zie ook programma 2 Verkeer). Wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting is op moment van schrijven van deze kadernota in behandeling bij de Tweede Kamer.

Oorspronkelijk ingediend op 7 maart 2024, is het voorstel op 13 februari 2025 aangepast en opnieuw naar de Tweede Kamer gestuurd. Het wetsvoorstel beoogt overheden meer sturingsmogelijkheden te geven op het gebied van volkshuisvesting, met als doel het realiseren van voldoende betaalbare woningen, het versnellen van bouwprocedures en het eerlijk verdelen van woningen onder urgente woningzoekenden. Belangrijke opdracht uit deze wet is het vaststellen van een Volkshuisvestingsprogramma. De

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

33

gemeentelijke Woonvisie en Woonzorgvisie sluiten aan op de doelstellingen in dit wetsvoorstel en vormen daarmee ook een belangrijke basis voor een eventueel Volkshuisvestingsprogramma. Ondergrondvisie De ondergrond raakt steeds voller en met nieuwe opgaven als klimaatadaptatie, energietransitie en woningbouw zal de claim op de ondergrondse ruimte en het gebruik van de ondergrond nog groter worden. Gezien de ontwikkelingen binnen de gemeente Dijk en Waard is er de wens om meer regie op de ordening van de ondergrond te krijgen en te houden.

Programmadoelstellingen voor 2026 Realisatie woningen 1. De opgaven worden in de uitvoeringsprogramma's van de Woonvisie en Woonzorgvisie opgepakt. Deze documenten beschrijven de gemeentelijke doelstellingen voor de bouwopgave voor reguliere woningzoekers en aandachtsgroepen. a) We streven naar een gemiddelde van 30% sociale huurwoningen op gebiedsniveau; b) Van alle nieuwbouwwoningen is 30% een sociale huurwoning (categorie 1 of 2); c) Tweederde van alle nieuwbouwwoningen is een betaalbare woning (categorie 1, 2 of 3); 2. Inzet op vergroten van de doorstroming binnen de bestaande woningvoorraad; 3. Vanwege dubbele vergrijzing (een toename van het aantal ouderen + stijgende levensverwachting) en het belang van doorstroming, is het streven veel passende woningen (nultreden en geclusterd) voor senioren te realiseren in nieuwbouw en in bestaande wijken.

Aanvullingen bestaand beleid Onderstaand de aanvraag voor aanvullend beleid voor het programma 8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing. Een toelichting is opgenomen in bijlage B.

nr Omschrijving P8 01 Ondergrondvisie

Kadernota 2026

2026 80

bedragen in eur x 1.000 2027 2028 2029 -

Gemeente Dijk en Waard

34

Financiële kaders Uitgangspunten voor een sluitende begroting Dijk en Waard heeft als doelstelling om te komen tot een structureel sluitende begroting met positief oordeel van de provincie. De uitgangspositie is echter ongunstig. De gemeentelijke financiën staan onder druk. In de begroting van 2025 is dit duidelijk zichtbaar. De begroting 2025 toonde een tekort van € 4,9 miljoen. Dit tekort wordt gedekt vanuit de reserves. De meerjarenraming laat op de gemeentelijke structurele kosten en inkomsten eveneens een tekort zien. Dit betekent dat de gemeente inteert op haar spaargeld. Met het gegeven dat de meerjarenraming niet sluitend is, en het Rijk in de voorjaarsnota slechts deels (en tijdelijk) over de brug is gekomen met extra financiële middelen betekent dit dat er keuzes gemaakt moeten worden. Om inzicht te krijgen is het project ‘Realistisch begroten’ gestart. De projectgroep heeft een inhoudelijke analyse gedaan en vervolgens zijn er richtinggevende mogelijkheden geschetst. Dit is verwerkt in de ambtelijke inventarisatie die 9 april 2025 in een informatieve raadssessie is toegelicht. In de oordeelvormende commissie van 16 april 2025 zijn de denkrichtingen besproken. De denkrichtingen zijn een belangrijk kader voor het afwegen van budgettaire keuzes. Deze worden in het begrotingsproces meegenomen om zo tot een sluitende begroting te komen.

Om te komen tot een sluitende begroting 2026 hanteren we de volgende specifieke uitgangspunten (zoals besproken in de commissie van 16 april jl.): A. Baten/ belastingen: Het uitgangspunt is dat de ozb alleen geïndexeerd wordt; B. Groeigelden: De geplande groei wordt volledig meegenomen in de meerjarenbegroting. Aan de kostenkant wordt de groei, net als in de huidige begrotingssystematiek, niet op alle onderdelen meegenomen; C. Programmabudgetten: Indien nodig worden eerst bezuinigingsmogelijkheden die geclassificeerd zijn met een beperkte of lage impact in het begrotingsproces verwerkt en pas daarna wordt gekeken naar de voorstellen met hogere impact (zie boekwerk ‘Realistisch Begroten’), daarbij is aangegeven door bijna alle partijen dat bezuinigingen op preventie, de sociale basis, weerbare jeugd en voorzieningen voor kwetsbare inwoners vermeden moeten worden; D. Investeringen: In de ramingen wordt gerekend met een onderuitputting van 10% van de geplande kapitaallasten van activa in een jaar. In het MIP stellen we bij op de projecten met beperkte of lage impact niveau; E. Reserves: Van de bestemmingsreserves die niet meer voldoen aan het oorspronkelijk gestelde doel, of waarvan het afgelopen jaar geen bestedingen zijn geweest, of er is geen concreet bestedingsplan wordt een voorstel gemaakt welk deel vrij kan vallen ten gunste van de algemene reserve; F.

Jeugdzorg: Aan het uitvoeren van de ontwikkelmaatregelen verbindt de gemeente een generieke inspanningsverplichting van een besparing van 5% in 2026 (op basis van de kosten 2024) op de jeugdzorgkosten. Dit is exclusief indexaties en andere autonome ontwikkelingen; En: De financiële vertaling van het rapport Van Ark wordt gevolgd in de gemeentelijke kadernota en begroting. Dit betekent dat de taakstelling vanuit de Hervormingsagenda Jeugd, die de gemeente Dijk en Waard één op één heeft vertaald in de begroting, op ‘promemorie’ wordt gezet; Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

35

G. Korte versus lange termijn: De gemeente wil een ongewijzigd toezichtregime van de provincie. Het streven is om 2026 structureel sluitend te krijgen. Als dit alleen mogelijk is met keuzes met grote impact voor de samenleving kiest de gemeente ervoor om niet 2026 maar 2029 structureel sluitend te begroten; H. Gemeenschappelijke regelingen: De gemeente volgt de zienswijze voor de gemeenschappelijke regelingen zoals de raad die bij de begrotingen heeft vastgesteld, of de door het algemeen bestuur vastgestelde begroting.

Algemene Uitgangspunten: Voor de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 gaan wij uit van de onderstaande uitgangspunten van algemene baten en kostenontwikkeling: Baten: • • •

• •

•

•

•

• •

• •

Huuropbrengsten gebouwen, grondprijzen en erfpachtcanons worden met de CPI van juni geïndexeerd; De onroerendzaakbelasting (ozb) wordt verhoogd met de CPI van juni en de geschatte areaaluitbreiding; De parkeerbelasting: de tarieven worden geheven op basis van het Integraal Parkeerbeleid 2024. De inkomsten nemen in de periode 2024-2030 stapsgewijs toe door (a) invoeren van betaalde bewoners- en bedrijfsvergunningen, (b) invoeren van €1,00 per uur in het Stadshart in combinatie met uitbreiding vergunningengebied en (c) oplevering station cluster met ca. 600 nieuwe betaalde parkeerplaatsen. Tenslotte wordt uitgegaan van 2% indexering per jaar, waarbij gekeken wordt om tot afgeronde tarieven te komen die stapsgewijs worden ingevoerd; De toeristen- en forensenbelasting worden geïndexeerd met het CPI van juni; De tarieven van de afvalstoffenheffing moeten kostendekkend zijn. Hierdoor kunnen ze jaarlijks wijzigen, afhankelijk van de ontwikkeling in de kosten en opbrengsten voor het inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval; De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn en alleen die kosten bevatten die in de wet genoemd zijn. Voor wat betreft de rioolheffing worden de tarieven niet geïndexeerd, want op basis van de kosten voortvloeiende uit het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) wordt de tarieven berekend; De tarieven voor de lijkbezorgingsrechten moeten kostendekkend zijn.

Dat geldt voor alle tarieven die betrekking hebben op de uitgifte van graven (inclusief grafonderhoud), het begraven en de algemene kosten voor het in stand houden van de gemeentelijke begraafplaatsen. Momenteel wordt toegewerkt naar kostendekkendheid; De marktgelden worden jaarlijks verhoogd met de CPI van juni. Deze verhoging zorgt er nog niet voor dat de tarieven kostendekkend zijn. Het behouden van de maatschappelijke en sociale functie van de markt is de reden om geen 100% kostendekkende tarieven te hebben; De havengelden en campergelden voor recreatiehaven Broekhorn worden geïndexeerd met het CPI van juni en daarbij wordt gestreefd naar kostendekkendheid; De havengelden voor de recreatiehaven Broek op Langedijk en de sluis worden geïndexeerd met CPI van juni. Na het realiseren van het project Havenplein wordt gekeken naar een geleidelijke verhoging van de tarieven om deze haven in de toekomst (meer) kostendekkend te krijgen. Legesopbrengsten: Indexatie van leges wordt berekend aan de hand van de verwachte mutatie van de loonsom (inclusief overhead); Indexatie vindt niet plaats boven een door overheidswege gemaximeerd tarief;

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

36

•

Indexatie zal niet of niet volledig toegepast worden voor leges of heffingen voor het deel dat ze boven 100% kostendekkendheid uitkomen.

•

Lasten: • Loonkosten volgen de cao: Het onderhandelingsresultaat over de cao Gemeenten voor 2025-2026 is bekend, dit moet nog goedgekeurd worden. De resultaten worden na akkoord meegenomen in de begroting; • Indexatie voor facilitaire kosten wordt in de begroting geïndexeerd op basis van de consumentenprijsindex (CPI) van juni 2025; • Het Meerjarige investeringsplan (MIP) wordt geactualiseerd en daarmee ook de kapitaalslasten voor de komende jaren; • Meerjarige onderhoudsplan (MOP) wordt geactualiseerd. En daarmee ook de voorziening groot onderhoud; • De Meerjarige Grondexploitatie Prognose (MPG) wordt geactualiseerd. Volgens de BBV mag het resultaat op Grexen niet rechtstreeks in de begroting worden verwerkt. In de paragraaf grondbeleid moet wel een inschatting van het te verwachte resultaat uit de Grexen worden gegeven inclusief de risico’s; • De lasten worden geïndexeerd indien hier een contract aan ten grondslag ligt en dit niet opgevangen kan worden binnen de begroting. De grootste worden hieronder benoemd: • Bijdrage aan de gemeenschappelijke regelingen: De indexering van de bijdrage aan de gemeenschappelijke regelingen is vastgelegd in de Financiële Uitgangspunten Gemeenschappelijke Regelingen (FUGR), vastgesteld door de regietafel; • Voor het indexeren van de verplichte taken Wmo en Jeugdwet worden de door de VNG opgestelde richtlijnen gevolgd.

Met de verplichte taken Wmo en Jeugdwet bedoelen we de taken voor verlening van zorg en ondersteuning die door de gemeenten bij zorgaanbieders worden ingekocht. De gemeenten voeren deze taken in medebewind uit en hebben een zorgplicht naar inwoners toe die in aanmerking komen voor deze ondersteuning. Deze indexatie bestaat uit een combinatie van overheidspercentage arbeidsontwikkeling (OVA) voor 90% en prijs particuliere consumptie (PCC) voor 10%. Deze wordt jaarlijks geactualiseerd; • Subsidies zijn onder te verdelen in begrotingspostsubsidies en activiteitensubsidies. • Begrotingspost subsidies: • Voor grote culturele instellingen (bibliotheek, Museum Broekerveiling en Cool) wordt de loon- en prijsindexering toegepast. Dit betreft de cao-stijging en de CPI van juni; • Voor de welzijnsorganisaties wordt op basis van de overheidsbijdrage arbeidskostenontwikkeling (OVA) geïndexeerd. Jaarlijks vindt hierover overeenstemming plaats met de accounthouder van de betreffende instelling. De indexatie wordt berekend en opgenomen in de begroting en voorgelegd aan de raad ter goedkeuring; • Overige subsidies: op de overige subsidies is een standaard indexatie niet van toepassing omdat het subsidieplafond wordt vastgesteld op een bepaald bedrag. Wanneer het plafond wordt bereikt, worden er geen subsidies meer verstrekt.

Naast de indexaties nemen we de autonome ontwikkelingen mee in de begroting. Autonome ontwikkelingen zijn de ontwikkelingen waar de gemeente zelf geen invloed op kan uitoefenen en ontwikkelingen die voortvloeien uit bestaand beleid.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

37

Bijlage A: Financieel perspectief Het financieel perspectief geeft een overzicht van de verwachte meerjarige baten en lasten van de gemeente. Het perspectief is gebaseerd op de primaire begroting, aangevuld met de effecten uit de Voorjaarsrapportage en financiële doorwerking van de aanvragen in de kadernota die voortkomen uit wet- en regelgeving of die betrekking hebben op een reeds genomen raadsbesluit. Bij het opstellen van het perspectief zijn een aantal belangrijke financiële ontwikkelingen nog niet meegenomen omdat op het moment van het opstellen van de kadernota de effecten nog niet volledig bekend zijn. Het betreft aan de inkomstenkant o.a. de Voorjaarsnota van het Rijk en de effecten van de Meicirculaire. Aan de kostenkant zijn bijvoorbeeld de loon- en prijsontwikkelingen, en de bijstellingen van de begrotingen van gemeenschappelijke regelingen nog niet in dit beeld verwerkt. Zodra deze gegevens beschikbaar zijn, worden ze meegenomen in een geactualiseerd financieel overzicht.

In het project Realistisch begroten is een analyse gemaakt welke bezuinigingsmogelijkheden er zijn. Hieronder is een samenvattende tabel opgenomen met de besparingsmogelijkheden op basis van het boekwerk ‘Realistisch begroten – overzicht en detailvoorstellen. In de tabel is daarbij uitgegaan van de minimale variant/lage impact. Mogelijkheden Realistisch begroten

2026

2027

2028

2029

Programmabudgetten (lage impact/minimaal) Gemeenschappelijke regelingen (minimale variant) MIP (min. variant) en afschrijvingen (10% onderuitnutting) Voorziening groot onderhoud Jeugdzorg (taakstelling 5%) Groeigelden Reserves (exploitatie) Totaal

1.047 1.148 1.385

1.085 1.148 1.844

1.085 1.148 2.103

1.085 1.148 2.103

2.179 1.265 697 7.721

2.179 2.530 697 9.483

2.179 3.795 697 11.007

2.179 5.060 697 12.272

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

38

Bijlage B: Aanvullingen bestaand beleid Onderstaand het overzicht van de aanvragen voor aanvullend beleid. In het financieel perspectief zijn uitsluitend de aanvragen meegenomen die onvermijdelijk en/of onvoorzien zijn, of die voortkomen uit wet- en regelgeving. In de tabel zijn deze gemarkeerd met een asteriks.

Onderstaand het overzicht van de aanvragen die een (aangepaste) investeringen vragen, dit zal meegenomen worden in het meerjareninvesteringsplan (MIP).

Investeringen P4 03 Masterplan VO P7 01 Nieuwe urnenmuur (uitbreiding) begraaflaats Krusemanlaan

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

39

P0 01

Onderwerp: Gebiedsgericht werken (Noodzakelijk, niet uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

1.079.000

308.000

50.000

2029

Toelichting aanvraag Inmiddels zijn de pilots Dorps- en Wijkgericht werken geëvalueerd. Dit heeft geleid tot een fundamentele keuze van de raad om gebiedsgericht werken te verankeren en in te voeren in alle gebieden van Dijk en Waard. Dit heeft in 2025 al geleid tot meer aanwezigheid in de verschillende deelgebieden. Verwacht wordt dat in 2026 voor alle gebieden een gebiedsagenda vastgesteld wordt -op basis van de uitgevoerde gebiedsanalyses- waarin de belangrijkste opgaven per gebied worden vastgesteld. Ten aanzien gebiedsgericht werken gaat het ook om een nieuwe manier van werken die de hele ambtelijke organisatie raakt. Deze werkwijze zal dan ook eigen gemaakt moeten worden en betreft ook een herallocatie van mensen en middelen.

P2 01

Onderwerp: Groeigelden (Noodzakelijk, maar uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

250.000

250.000

250.000

250.000

Toelichting aanvraag Door groei areaal meer kosten in beheer buitenruimte.

P2 02

Onderwerp: Kunstwerken (Noodzakelijk, niet uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

60.000

60.000

60.000

60.000

Toelichting aanvraag De kosten van het reinigen en inspecteren van kunstwerken (bruggen en duikers) kwamen ten laste van de GO voorziening.Vanaf 2026 worden deze lasten begroot in de exploitatie.

P2 03

Kadernota 2026

Onderwerp:Integraal Parkeerbeleid

Gemeente Dijk en Waard

40

(Noodzakelijk, niet uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

352.000

306.000

548.000

519.000

Toelichting aanvraag Uitwerking Integraal parkeerbeleid. Dit betreft de implementatie van het raadsvoorstel d.d. 23 april 2024 Integraal parkeerbeleid (zaaknummer 761598) in de begroting. In het beleid is opgenomen dat de kosten voor het parkeren tot 2027 circa € 500.000 bedragen. Dit bedrag is nu naar beneden bijgesteld. Vanaf 2028 is het parkeerbeleid kostendekkend, behalve de onderhouds- & kapitaallasten (circa € 750.000) van het parkeercluster. Parkeercluster Vanaf 2028 worden er kapitaallasten meegenomen vanwege de bouw van een parkeercluster ad € 15.000.000 (afschrijvingslasten: 80% bouwkosten - 40 jaar en 20% installaties - 15 jaar). In de actualisatie van het MIP zullen de juiste bouwjaren meegenomen worden. Vooralsnog blijft deze op 2028 staan. In 2024 en 2025 vindt de voorbereiding plaats van het parkeercluster. Hierin worden investering, kosten en opbrengsten nader uitgewerkt. Realisatie kan plaatsvinden in 2026 – 2027.

P4 01

Onderwerp: Dijk en Waard On Stage (Wens)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

35.000

35.000

35.000

35.000

Toelichting aanvraag Dijk en Waard On Stage past binnen de ambitie om de verbinding met het onderwijs en arbeidsmarkt te versterken (triple helix). Het evenement is in paktijk erg succesvol gebleken. Het evenement heeft bovendien een gunstig effect op het aantal voortijdig schoolverlaters. Er zijn echter geen structurele middelen in de begroting geborgd. De wens en de ambitie is om Dijk en Waard On Stage voort te zetten.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

41

P4 03

Onderwerp:Masterplan VO Raadsbesluit

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

0

0

0

0

Toelichting aanvraag De raad heeft bij de besluitvorming over het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gevraagd om een Masterplan voor de huisvesting van het voortgezet onderwijs en de financiële consequenties daarvan. Dat nadert zijn voltooiing. Er ligt een goede indicatie wat het voorstel aan de raad zal kosten. Verwachte investering: € 15.000.000

P5 02

Onderwerp: Bewegwijzering culturele bezienswaardigheden en maatschappelijke locaties (Motie 04 dd. 11-07-2023) (Noodzakelijk, maar uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

10.000

10.000

10.000

10.000

Toelichting aanvraag Bij de vaststelling van de Kadernota 2024 is een motie aangenomen voor een geharmoniseerde bewegwijzering voor culturele bezienswaardigheden (erfgoed, musea, etc.) en maatschappelijke locaties (gemeentehuis, gemeentewerven, bibliotheek, etc.) binnen de gemeente Dijk en Waard. Door drukke werkzaamheden en een beperkte ambtelijke capaciteit kan de uitvoering van deze motie pas vanaf 2025 worden opgepakt. Naast het exploitatiebudget is ook een verwachte investering nodig van € 100.000

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

42

P6 02

Onderwerp: Minimabeleid inclusief maatregelen volgend uit Pilot armoedebeleid (Noodzakelijk, niet uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

0

PM

PM

PM

Toelichting aanvraag Het budget voor het minimabeleid is sinds 2020 vrijwel gelijk gebleven terwijl de uitgaven gestegen zijn. Dit komt onder andere door het toegenomen gebruik, de indexatie van de individuele inkomenstoeslag en door de betere benutting van het budget op de DijkenwaardPas. Ook is het aantal toekenningen door het Jeugdfonds Sport en Cultuur in 2024 toegenomen en zijn de kosten per deelname aan sport- en cultuuractiviteiten gestegen. Hierdoor is er al een aantal jaar een tekort op dit budget.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

43

P6 04

Onderwerp: Brede Spuk GALA - Een tegen eenzaamheid (Noodzakelijk, niet uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

175.000

175.000

100.000

100.000

Toelichting aanvraag Eenzaamheid is een groeiend maatschappelijk probleem met ingrijpende gevolgen voor gezondheid en welzijn. Om de aanpak van de grond te tillen, is in 2026 en 2027 een eenmalige investering van €75.000 nodig en een structureel budget van €100.000 per jaar. Deze middelen worden ingezet voor: signaleren en bespreekbaar maken, vergroten van bewustwording, inzetten op sterk netwerk, gebruik maken van werkzame elementen in het aanbod en montoring: leren en verbeteren van de aanpak. Het tijdig investeren in preventie en sociale samenhang draagt bij aan het verminderen van zwaardere zorgvragen en het versterken van de zelfredzaamheid van inwoners.

P6 05

Onderwerp: Brede Spuk GALA - Mentale gezondheid (Noodzakelijk, niet uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

16.000

16.000

16.000

16.000

Toelichting aanvraag De Brede SPUK voor het thema Mentale Gezondheid loopt af per 2026. Voor de projecten en activiteiten Mentale Gezondheid, die bijdragen aan de doelstellingen uit het Uitvoeringsplan Weerbare Jeugd, worden structurele middelen aangevraagd. Dijk en Waard wil deze projecten en activiteiten continueren en borgen onder het uitvoeringsplan.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

44

P6 08

Onderwerp: Brede SPUK-GALA (Noodzakelijk, niet uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

21.000

21.000

21.000

21.000

Toelichting aanvraag Mantelzorgers leveren een belangrijkje bijdrage aan de sociale basis. Wij zien kansen om de ondersteuning van mantelzorgers te verbeteren. Het betreft betere bekendheid van de ondersteuningsmogelijkheden en uitbreiding van de praktische (respijt-)ondersteuning aan huis. Wonen Plus Welzijn kan dit in samenhang uitvoeren voor een bedrag van € 63.000 per jaar. Met de investering wordt het aanbod algemene toegankelijke mantelzorgondersteuning uitgebreid. Dit kan leiden tot minder behoefte aan Wmo-maatwerkvoorziening voor logeerzorg.

P7 01

Onderwerp: Nieuwe urenenmuur (Noodzakelijk, niet uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

0

0

0

0

Toelichting aanvraag De urnenmuur(en) aan de begraafplaats Krusemanlaan begint vol te raken. De verwachting is dat wij in de loop van 2026 geen plaats meer hebben in de huidige urmenmuur en dan alleen urnengraven kunnen bieden. Om de dienstverlening op deze begraafplaats op pijl te houden is het noodzakelijk om in 2026 een nieuwe urnenmuur te plaatsen (uitbreiding). De te verwachte investering is € 80.000

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

45

P8 01

Onderwerp: Ondergrondvisie (Noodzakelijk, maar uitstelbaar)

Aanvraag

2026

2027

2028

2029

80.000

0

0

0

Toelichting aanvraag De ondergrond wordt vaak vergeten mee te nemen bij ruimtelijke ontwikkelingen. In het verleden was dit minder noodzakelijk, maar relatief nieuwe ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld het warmtenet knellen met eisen voor de afstand tot waterleidingen (opwarmen waterleiding). Dit zorgt, samen met de steeds schaarser wordende ruimte in de ondergrond, voor knelpunten. Ook bij de opgaven voor klimaatadaptatie spelen dit soort problemen. Bij een keuze voor vergroening van de wijken met bomen tegen hittestress zijn geen nieuwe kabels/leidingen in de buurt van de bomen meer mogelijk. Anderzijds is het niet wenselijk om (grote) bomen nabij bestaande kabels/leidingen te planten in verband met de wortels, maar ook voor de toegankelijkheid ten behoeve van onderhoud of reparatie. Hier moeten keuzes in gemaakt worden.De Ondergrondvisie wordt een document met handvatten voor een integrale aanpak en samenwerking tussen de verschillende partijen

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

46

Bijlage C: Afkortingenlijst Afkorting AI BBV BOA BV CAO CPI DWOMW FUGR GALA GGD GREX GRP IZA LOMW MIP MPG NHN NIS2 OVA OZB PCC RAM RIA SPUK VNG VSV Wmo Woo WSOB

Kadernota 2026

Omschrijving Artificial intelligence Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten Bijzondere opsporingsambtenaar besloten vennootschap Collectieve arbeidsovereenkomst Consumentenprijsindex Dijk en Waard Ontwikkelt met Water Financiële Uitgangspunten Gemeenschappelijke Regelingen Gezond en actief leven akkoord Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst Grondexploitatie Gemeentelijk Rioleringsplan Integraal Zorgakkoord Langedijk Ontwikkelt met Water Meerjaren Investeringsprogramma Milieu prestatie gebouwen Noord-Holland-Noord Network and Information Security 2-richtlijn Overheidspercentage arbeidsontwikkeling Onroerende zaak belasting Prijs particuliere consumptie Regionale Agenda Mobiliteit Regio Alkmaar Regionaal Investeringsagenda Regio Alkmaar Specifieke uitkering Vereniging Nederlandse gemeenten voortijdig schoolverlaten Wet maatschappelijke ondersteuning Wet open overheid Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen

Gemeente Dijk en Waard

47