Bijlage 1 - Kadernota 2026

Kadernota 2026

Inhoudsopgave Bestuurlijke inleiding ......................................................................................................................... 3 Leeswijzer ......................................................................................................................................... 3 Programma's .................................................................................................................................... 6 0 Bestuur en ondersteuning................................................................................................. 7 1 Veiligheid......................................................................................................................... 12 2 Verkeer, vervoer en waterstaat....................................................................................... 15 3 Economie ........................................................................................................................ 17 4 Onderwijs ........................................................................................................................ 19 5 Sport, cultuur, recreatie en openbare ruimte .................................................................. 22 6 Sociaal domein ...............................................................................................................

26 7 Volksgezondheid en milieu ............................................................................................. 31 8 Volkshuisvesting, leefomgeving en stedelijke vernieuwing ............................................ 33 Financiële kaders ........................................................................................................................... 35 Bijlage A: Financieel perspectief .................................................................................................... 38 Bijlage B: Aanvullingen bestaand beleid ........................................................................................ 39 Bijlage C: Afkortingenlijst................................................................................................................ 47

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

2

Bestuurlijke inleiding Financiële druk in een tijd van grote opgaven De financiële positie van Dijk en Waard staat onder druk. Vanaf 2026, het zogenoemde ravijnjaar, ontvangen gemeenten fors minder geld van het Rijk, terwijl de kosten blijven stijgen door caoafspraken, inflatie en groei van wettelijke taken, zoals jeugdzorg. Zonder ingrijpen loopt het tekort voor Dijk en Waard op tot ruim 11 miljoen euro in 2029. Dat is niet houdbaar. Deze financiële realiteit raakt ons midden in brede maatschappelijke en internationale ontwikkelingen. Denk aan vergrijzing, digitalisering, woningnood, druk op het sociaal domein, veiligheid en grote duurzaamheidsopgaven zoals de energietransitie en klimaatadaptatie. Tegelijkertijd groeit het takenpakket van gemeenten en staat het vertrouwen in de overheid en de uitvoerbaarheid van beleid onder druk. Onze koers en prioriteiten blijven staan Ondanks de financiële situatie blijven onze belangrijkste opgaven en ambities overeind: investeren in wonen, werken en bereikbaarheid, zorgen voor een sterke sociale basis, oog hebben voor kwetsbare inwoners en bouwen aan een groene en duurzame leefomgeving. Die lijn blijft ons uitgangspunt, ook voor 2026. We willen ruimte houden om te investeren in de toekomst: in een klimaatbestendige gemeente, in de gezondheid en weerbaarheid van jongeren en in een goede samenwerking met onze partners.

Voorbereid met Realistisch Begroten Om daar financieel goed op te kunnen sturen, zijn we eind 2024 gestart met het project Realistisch Begroten. We hebben gekeken waar ruimte zit om te bezuinigen én wat de gevolgen daarvan zijn. Daarbij is niet alleen gekeken naar programmabudgetten, investeringen, reserves en groeigelden, maar ook naar de maatschappelijke gevolgen van mogelijke keuzes. Wat kunnen we besparen en wat betekent dat voor onze inwoners? Deze inzichten zijn gedeeld met de raad en vormen de basis voor de kadernota en de keuzes die we later dit jaar samen met de raad maken bij de begroting. Licht herstel, maar structurele zorgen blijven De voorjaarsnota van het Rijk biedt gemeenten voor 2026 en 2027 enige financiële verlichting. Maar de extra middelen, deels ter compensatie van de hogere kosten jeugdzorg, zijn niet voldoende om de kostenstijgingen te dekken. Voor 2028 en 2029 biedt de voorjaarsnota bovendien geen oplossing. De noodzaak tot bezuinigen blijft dus bestaan willen we een structureel sluitende meerjarenbegroting maken. Het Rijk kijkt in augustus opnieuw naar de financiële situatie van gemeenten. Wat dat oplevert, is nog onzeker. Samen met andere gemeenten en de VNG blijven we ons daarom inzetten voor een structurele oplossing vanuit het Rijk. Jeugdzorg onder druk: hervormen én reëel financieren De jeugdzorg is al jaren een knelpunt voor gemeenten.

Ook in Dijk en Waard blijven de kosten stijgen, ondanks onze inzet op preventie en het versterken van de sociale basis. We hebben daarom een onafhankelijk onderzoek laten uitvoeren naar de oorzaken. Die blijken complex en hangen samen met bredere maatschappelijke ontwikkelingen. We willen blijven investeren in een brede aanpak en effectievere hulp, onder andere via de Stevige Lokale Teams en het programma Weerbare Jeugd met een stevig jeugdnetwerk en een gevarieerd aanbod van ontmoetingsplekken en activiteiten in samenwerking met onze partners. Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

3

Zo kunnen we toewerken naar een samenleving waarin minder gezinnen jeugdhulp nodig hebben. Landelijke afspraken schieten tekort Tegelijkertijd staat de financiering van de jeugdzorg onder grote druk. Het Rijk heeft gemeenten structureel € 511 miljoen gekort op jeugdzorg, terwijl de kosten blijven oplopen. Volgens de commissie Van Ark is deze taakstelling onhaalbaar. Dijk en Waard sluit zich aan bij de oproep om de extra bezuinigingen vanaf 2026 te schrappen en te zorgen voor passende indexatie. Als dat uitblijft, steunen wij, samen met andere gemeenten en de VNG, het voornemen om juridische stappen richting het Rijk te verkennen. We blijven staan voor jeugdzorg waarin kwetsbare kinderen en gezinnen tijdig en goed geholpen worden, zonder dat dit de gemeentelijke begroting blijvend onder druk zet. Hoe lossen we het tekort straks op? Hoe we het tekort precies gaan oplossen, is nu nog niet te zeggen. Daarvoor is eerst duidelijkheid nodig over de hoogte van de rijksbijdrage in de komende jaren. Die verwachten we eind mei en uiterlijk in september. Wat we wél weten: we zullen keuzes moeten maken. Realistisch Begroten heeft al in beeld gebracht waar ruimte zit, welke risico’s er zijn en wat de maatschappelijke gevolgen kunnen zijn van mogelijke bezuinigingen.

Die inzichten vormen de basis om straks, samen met de raad, zorgvuldig af te wegen: wat doen we wel, wat anders, en wat misschien niet meer. Ons uitgangspunt daarbij blijft: de gevolgen voor inwoners en voorzieningen zoveel mogelijk beperken. De komende maanden werken we de keuzes verder uit voor de begroting 2026–2029. Brede uitvraag en politieke context Voor deze kadernota heeft het college breed uitgevraagd binnen de organisatie: niet alleen wat strikt noodzakelijk en niet-uitstelbaar is, maar ook welke opgaven en ontwikkelingen op ons afkomen, en welke nieuwe initiatieven daarvoor nodig kunnen zijn. 2026 is een verkiezingsjaar. De financiële situatie vraagt nu om keuzes die mogelijk ook doorwerken in de jaren erna. Met deze kadernota en de inzichten uit Realistisch Begroten leggen we een stevig fundament voor zorgvuldige besluitvorming binnen deze bestuursperiode, met het oog op de toekomst. We blijven doen wat echt nodig is voor onze samenleving, met oog voor elkaar: investeren in wonen, werken en bereikbaarheid, zorgen voor een sterke sociale basis, oog hebben voor kwetsbare inwoners en bouwen aan een groene en duurzame leefomgeving. En bij dat alles zorgvuldig omgaan met gemeenschapsgeld. De rol van de kadernota Deze kadernota is de eerste stap richting de begroting 2026.

We brengen hierin de belangrijkste maatschappelijke en financiële ontwikkelingen in beeld die van belang zijn voor de begroting én de activiteiten waar we op willen inzetten in 2026. De kadernota geeft de gemeenteraad de mogelijkheid om richting te geven aan keuzes die later dit jaar verder worden uitgewerkt. In deze eerste stap nemen we de uitkomsten van de richtinggevende raadsessie van 16 april jl. over de bezuinigingsopgave mee.

De besluitvorming over de kadernota vindt plaats in juli 2025. De daadwerkelijke financiële besluiten worden genomen bij de behandeling van de begroting in november 2025. Dan is ook

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

4

het meest actuele financiële beeld beschikbaar, inclusief de uitkomsten van de meicirculaire van het Rijk. Deze kadernota is een uitnodiging aan de gemeenteraad om samen het gesprek te voeren over de keuzes voor onze gemeente die nu nodig zijn én over de richting voor de komende jaren.

Leeswijzer De kadernota volgt de programma indeling van de begroting van de gemeente Dijk en Waard. In een korte samenvatting staan de voornaamste algemene ontwikkelingen waar de gemeente Dijk en Waard mee te maken heeft en die invloed hebben op de programma’s van de gemeente. In de afzonderlijke programma’s is verder ingezoomd op de ontwikkelingen die spelen binnen de bijbehorende thema’s en taakvelden en de keuzes die de gemeente hierin maakt. Als voorzet voor de begroting 2026 zijn de doelstellingen geformuleerd die de gemeente zich stelt. Veel doelstellingen kennen een meerjarig karakter en zijn al opgenomen in eerdere begrotingen. In de begroting 2026 vertalen we de doelstellingen in acties en te behalen resultaten voor 2026. Deze kadernota heeft de volgende bijlagen: • • •

Bijlage A – Financieel perspectief: Een overzicht van het financiële beeld voor de komende jaren, inclusief de effecten van de voorgestelde beleidskeuzes. Bijlage B – Toelichting op beleidsaanvragen: Een nadere onderbouwing van de ingediende beleidsaanvragen per programma. Bijlage C – Afkortingenlijst: Een verklarende lijst van afkortingen die in dit document worden gebruikt.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

5

Programma's

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

6

0 Bestuur en ondersteuning De gemeente Dijk en Waard is nauw betrokken bij inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers en heeft oog voor wat er speelt. Verbinding met de samenleving is voor ons cruciaal omdat het de besluitvorming verbetert, de betrokkenheid verhoogd, de sociale cohesie vergroot en de transparantie én het vertrouwen bevordert. We werken samen met de samenleving en andere overheden en hechten waarde aan betrouwbaarheid, toegankelijkheid en een open benadering. Vanuit een solide basis bepalen we samen de koers, waarbij we flexibel inspelen op veranderende omstandigheden en ruimte geven aan creativiteit en innovatie. Zo kunnen we effectief omgaan met een continu veranderende wereld en financiële uitdagingen. Dit kan van invloed zijn op het moment waarop we onze doelen bereiken. Waar mogelijk zoeken we de samenwerking, op een manier die past bij alle betrokkenen.

Ontwikkelingen Gebiedsgericht werken Inmiddels zijn de pilots Dorps- en Wijkgericht werken geëvalueerd. Dit heeft geleid tot een fundamentele keuze van de raad om gebiedsgericht werken te verankeren en in te voeren in alle gebieden van Dijk en Waard. In 2025 zal dit resulteren in een grotere aanwezigheid in de verschillende deelgebieden. Verwacht wordt dat in 2026 voor alle gebieden een gebiedsagenda wordt vastgesteld, gebaseerd op de uitgevoerde gebiedsanalyses, waarin de belangrijkste opgaven per gebied worden benoemd. Ten aanzien van gebiedsgericht werken gaat het ook om een nieuwe manier van werken die de gehele ambtelijke organisatie raakt. Deze werkwijze zal eigen gemaakt moeten worden en vereist tevens een andere verdeling van mensen en middelen. Digitalisering Digitalisering speelt een blijvende rol in onze samenleving. Technologische ontwikkelingen transformeren onze manier van leven en doen een beroep op ons verandervermogen. De gemeente blijft daarom stappen zetten in deze digitale transformatie door onder andere het verkennen en inzetten van AI-toepassingen. Bij deze verkenning houden we rekening met ethiek, privacy en informatieveiligheid, zodat we met AI-toepassingen de dienstverlening verder kunnen verbeteren. Digitalisering beïnvloedt ook hoe inwoners en de gemeente omgaan met informatie en data.

Zowel vanuit Europa als het Rijk worden regels gesteld aan de manier waarop gemeenten omgaan met informatievoorziening. Deze regels zijn vertaald naar verschillende veranderopgaves binnen verschillende wetten en regelingen zoals de AI-act, Wet open overheid (Woo) en cyberbeveiligingswet ook wel Network and Information Security 2-richtlijn (NIS2) (De NIS2 verbetert de cyberbeveiliging en meldingsvereisten voor essentiële diensten in de EU). Daarnaast zien we dat openbare orde en veiligheid een steeds grotere digitale component kennen, wat nieuwe risico's met zich meebrengt zoals beschreven in programma 1. Dienstverlening Het is belangrijk dat de dienstverlening toegankelijk is en blijft voor iedereen, ongeacht hun achtergrond of capaciteiten. Dit betekent dat we zorg moeten dragen voor inclusieve en gebruiksvriendelijke (digitale) oplossingen, zodat niemand wordt buitengesloten. Daarnaast wil de Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

7

gemeente blijvend inspelen op de behoeften en verwachtingen van inwoners en ondernemers. Dit doen we niet alleen door de dienstverlening continu te verbeteren en te innoveren, maar ook door dienstverlening duurzaam te verankeren in het DNA van de organisatie. Dit is een opgave voor de komende jaren. Een concrete ontwikkeling binnen onze dienstverlening is dat de wetgever aangescherpte eisen ten aanzien van functiescheiding bij het reisdocumentenproces heeft gesteld. Dit betreft een autonome ontwikkeling waarbij verplicht tenminste drie verschillende personen betrokken zijn bij één aanvraag. Vooralsnog lijken we deze extra eis binnen de formatie te kunnen oplossen. Regionale samenwerking en representatie In 2026 intensiveert gemeente Dijk en Waard haar regionale samenwerking en verstevigt zij haar positie op regionaal, bovenregionaal en landelijk niveau. Dit sluit aan bij de strategische koers en onderstreept het belang van effectieve interbestuurlijke samenwerking. Als op één na grootste gemeente in Noord-Holland Noord nemen wij onze verantwoordelijkheid serieus. We investeren in bestuurlijke netwerken, treden op als maatschappelijke partner en versterken onze representatie. Dit doen we door externe relaties te optimaliseren en de interne bewustwording te vergroten.

Regionale samenwerking is niet alleen een beleidsinstrument, maar ook essentieel voor democratische legitimiteit. We blijven reflectief op gemeenschappelijke regelingen en zoeken samenwerkingen met concrete meerwaarde voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Zoals de Regio Deal Noord-Holland Noord. Dit is een samenwerkingsverband tussen het Rijk, regio, provincie NH en triple helix-partijen. Met een totale investering van € 65 miljoen, waarvan de helft door het Rijk wordt ingebracht, richt de deal zich op het versterken van brede welvaart in Noord-Holland-Noord alsmede de versterking van de samenwerking binnen de regio. De programmalijnen Beter Leren, Beter Werken en Beter Leven vormen de kern van de deal. Eind vorig jaar is er een convenant opgesteld, waarin de inhoud waaraan gewerkt gaat worden door alle partijen is ondertekend. Om ervoor te zorgen dat de Regio Deal Noord-Holland Noord in werking kan treden, is het noodzakelijk dat het wordt geïnstitutionaliseerd. De Regio Deal Noord-Holland Noord wordt een eigen entiteit, in de vorm van een stichting, van waaruit de 23 partners gaan samenwerken met andere partners in de regio. Vanuit deze samenwerking kan de samenwerking in de regio Noord-Holland-Noord tussen de verschillende overheden, het bedrijfsleven en het onderwijs, met name het praktijkgerichte onderwijs, een impuls krijgen.

Dit sluit goed aan bij de inzet van de gemeente Dijk en Waard om de contacten met de directe buurgemeenten Alkmaar, Bergen, Koggenland, Hollands Kroon en Opmeer te intensiveren. Financiën De financiële positie van de gemeente staat onder druk door oplopende kosten en onzekerheden in de rijksbijdragen. Vanaf 2026 wordt het zogeheten ravijnjaar zichtbaar: middelen vanuit het Rijk nemen af, terwijl structurele uitgaven blijven toenemen. Om de begroting in balans te houden, is het noodzakelijk om kritisch te kijken naar bestaande uitgaven en mogelijke inkomstenbronnen. Efficiëntieverbeteringen en prioritering van beleid zijn daarbij essentieel. De gemeenteraad heeft gevraagd om met plannen om te komen tot een sluitende begroting. Mobiliteitsbeleid en verbouwing gemeentehuis De implementatie van het nieuwe parkeerbeleid heeft ook gevolgen voor onze organisatie op het gebied van arbeidsvoorwaarden. In de komende periode onderzoeken we hoe we hier binnen de organisatie mee om kunnen gaan en welk beleid we hierop kunnen ontwikkelen. Indien noodzakelijk verwerken we de financiële consequenties in de begrotingsvoorstellen.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

8

Daarnaast heeft de geplande verbouwing van het gemeentehuis mogelijk structurele gevolgen voor de exploitatiekosten, met name op het gebied van onderhoud en facilitaire voorzieningen. Dit omvat onder andere extra schoonmaakkosten om een veilige en representatieve werkomgeving te garanderen. De financiële impact wordt in de komende maanden in kaart gebracht en, indien nodig, verwerkt in begrotingsvoorstellen. Communicatie Raad De raad publiceert elke twee weken in het nieuwsblad Dijk en Wijk het gemeentenieuws over de komende vergaderingen met als doel om de inwoners op de hoogte te houden van de voorliggende raadvoorstellen en de besluiten hierover. De kosten hiervoor zijn eerder niet geraamd in de budgetten van de gemeenteraad. Sloop-nieuwbouw werkplaats gemeentewerf Op de gemeentewerf aan de Beukenlaan in Heerhugowaard is behoefte aan nieuwbouw van de werkplaats. De werkplaats is een professionele garage met monteurs die bijna al het materieel van het Stadsbedrijf onderhouden. De bestaande werkplaats is bijna 50 jaar oud en sterk verouderd. Bovendien is de werkplaats te klein om onderhoud aan het grootste materieel te doen en om naast planmatig onderhoud ook storingsonderhoud te kunnen doen. Door nieuwbouw kan daarnaast een veiligere en gezondere werkomgeving gecreëerd worden voor de monteurs.

In de begroting (meerjaren investeringsplan) is rekening gehouden met een investering van circa € 1,9 miljoen in de werkplaats van het Stadsbedrijf. Het realiseren van een bouwwerk van deze omvang en met deze project specifieke omstandigheden is niet haalbaar voor dit bedrag. In de loop van 2025 ontstaat inzicht in het definitieve ontwerp voor de sloop-nieuwbouw van de werkplaats en het budget dat ervoor nodig is om tot realisatie over te kunnen gaan. Op dat moment wordt de raad gevraagd om aanvullend budget.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

9

Programmadoelstellingen Samen met de samenleving 1. Wij zijn bezig met de uitrol van de gebiedsgerichte aanpak, vanuit weten wat er speelt als uitgangspunt. Maatwerk is de norm en de gemeente staat in contact met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners; 2. We stimuleren een aanpak waarin we continu leren en in verbinding blijven met de samenleving; 3. Het beleid voor samenwerking en participatie wordt in 2026 verder uitgevoerd en mogelijk aangevuld op basis van de ervaringen met gebiedsgericht werken. Wij zijn bezig met de uitrol van de gebiedsgerichte aanpak 'Gebiedsgericht werken', vanuit weten wat er speelt als uitgangspunt. Maatwerk is de norm en de gemeente staat in contact met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners; Digitalisering 1. We voeren activiteiten van het uitvoeringsplan visie op informatievoorziening uit, zodat de gemeente Dijk en Waard steeds meer voorbereid is op de uitdagingen en kansen van de digitale transformatie. De interne en externe samenwerking, veiligheid en verbeteringen van de dienstverlening staan hierbij centraal. Zo creëren we een meer open, veilige en productieve informatievoorziening, waarin data-integriteit en transparantie hoog in het vaandel staan; 2.

We geven invulling aan de nieuwe Europese en nationale informatiewetgeving op basis van onze ambities en het verbeteren van de dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties; 3. We verkennen en zetten AI-toepassingen in, rekening houdend met de mogelijkheden en risico’s, om de dienstverlening verder te verbeteren. Dienstverlening: 1. Onze dienstverlening is online waar het kan en persoonlijk waar dat passend is. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties kunnen steeds meer en beter digitaal bij de gemeente terecht; 2. Inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties ervaren de publieke dienstverlening van Dijk en Waard als mensgericht, toegankelijk en betrouwbaar; 3. In het kader van de Woo start de gemeente Dijk en Waard met het actief openbaar maken van informatie via een openbaar digitaal platform. Dit vergroot transparantie en maakt het makkelijker om deel te nemen aan het democratisch proces; 4. In belangrijke processen als bezwaar- en klachtafhandeling blijven we in verbinding met de inwoner en leren we van de feedback. Dat doen we door direct te bellen nadat een bezwaarschrift of klacht is binnengekomen. De inwoner voelt zich zo gehoord en er wordt samen gezocht naar mogelijke oplossingen. De feedback van de inwoner wordt geëvalueerd en daarvan wordt geleerd.

De klacht- en bezwaarafhandeling door de gemeenschappelijke regelingen waarin we deelnemen, wordt eveneens gemonitord. Regionale samenwerking en representatie 1. We versterken de ondersteuning in en verdere professionalisering van representatie en profilering van onze gemeente; 2. We zetten in op het nog beter organiseren van onze externe betrekkingen en gaan investeren in bewustwording over dit onderwerp binnen onze organisatie. Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

10

Financiën 1. Een structureel sluitende begroting met positief oordeel van de provincie; 2. Een ontwikkeling van de lasten voor inwoners en ondernemers, passend bij de financiële positie van de gemeente; 3. Waar mogelijk kopen wij duurzaam, circulair en regionaal in.

Aanvullingen bestaand beleid Onderstaand het overzicht van de aanvragen voor aanvullend beleid voor het programma Bestuur en ondersteuning. Deze aanvraag is conform genomen raadsbesluit. In bijlage B staat een tekstuele toelichting per aanvraag.

nr Omschrijving P0 01 Gebiedsgericht werken - Dorps en wijkgericht werken

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

2026 1.079

bedragen in eur x 1.000 2027 2028 2029 308 50 0

11

1 Veiligheid Dijk en Waard wil een fijne en veilige gemeente zijn. Een gemeente waar onveiligheid, zoals (ondermijnende) criminaliteit en overlast, wordt aangepakt. En waar ruimte is om een levendige en bruisende gemeente te kunnen zijn. Wij hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om de veiligheid en leefbaarheid in onze gemeente te vergroten, zowel op het land als op het water. Wij werken nauw samen met de politie, de Veiligheidsregio en tal van maatschappelijke organisaties

Ontwikkelingen Toenemende internationale spanningen De veiligheid en vrijheid in Nederland staan onder druk in vergelijking met voorgaande jaren. Internationale spanningen zijn toegenomen, en Nederland wordt geconfronteerd met regelmatige cyberaanvallen en spionageactiviteiten. Thema's zoals militaire dreiging en langdurige stroomuitval zijn van toenemend belang. Dit vereist een samenleving die veerkrachtig en weerbaar is. De veiligheidsregio’s vervullen in de beheersing van crisis een belangrijke aanjagende rol en hebben inwoners, gemeenten en maatschappelijke organisaties nodig om een veerkrachtige en weerbare samenleving te bevorderen en iedereen voor te bereiden op mogelijke crisissituaties. Als gemeente dienen we ook op dit vlak het eigen huis op orde te brengen. Politiecapaciteit onder druk De politie in Nederland kampt al geruime tijd met capaciteitsproblemen, en deze situatie zal naar verwachting nog enkele jaren aanhouden. Deze capaciteitsproblemen hebben gevolgen voor de inzetbaarheid van de politie in heel Nederland. Zo pleit de politie in de aanpak van personen met onbegrepen gedrag al een geruime tijd voor meer aandacht voor hulpverlening om incidenten te voorkomen. Dit vanwege de veelheid van meldingen bij de politie op dit vlak. Ook adviseert de politie steviger op het gebied van evenementenveiligheid en vragen ze meer risicoreducerende maatregelen.

Evenementen kunnen een zware belasting vormen voor de politiecapaciteit. Dit kan leiden tot een grotere druk op de beschikbaarheid van politiepersoneel op andere plaatsen. Explosies en autobranden De afgelopen jaren is er een zorgwekkende toename van explosies en autobranden in woonwijken in Nederland, ook in Dijk en Waard. Veel van deze gebeurtenissen zijn gerelateerd aan conflicten binnen het criminele circuit. Helaas worden deze methodes steeds vaker gekopieerd naar conflicten in de persoonlijke en relationele sfeer. Explosies en autobranden hebben een grote impact op de veiligheid en het welzijn van bewoners in getroffen gebieden. Gemeenten maken aanzienlijke kosten voor maatregelen zoals cameratoezicht. Ondermijning Criminelen maken soms gebruik van legale bedrijven en diensten voor hun illegale activiteiten, wat een bedreiging vormt voor de veiligheid en integriteit. Dit fenomeen, bekend als ondermijning, heeft een ontwrichtend effect op de samenleving door de vermenging van de onder- en bovenwereld. Ondermijning is vaak niet zichtbaar, kent geen directe slachtoffers, maar heeft wel een negatief effect op het veiligheidsgevoel van inwoners en ondernemers. De aanpak van ondermijning is niet langer uitsluitend de verantwoordelijkheid van de politie en het Openbaar Ministerie.

Gemeenten spelen een cruciale rol door preventieve maatregelen te nemen en richt zich hiermee op het aanpakken van effecten van georganiseerde criminaliteit. In Dijk en Waard zetten we de ingezette koers op het thema ondermijning voort.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

12

Weerbare Jeugd Dijk en Waard is een snel groeiende gemeente met veel jeugdigen. In Dijk en Waard willen we onze jongeren stimuleren in hun ontwikkeling en een fijne leefomgeving voor hen realiseren. Jongeren bevinden zich in een fase van hun leven waarin ze zich mentaal aan het ontwikkelen zijn, meer loskomen van ouders en meer hun grenzen opzoeken. Daarom lopen juist jongeren meer risico om verminderd weerbaar te zijn tegen bijvoorbeeld criminaliteit, uitbuiting, radicalisering en andere negatieve invloeden en verleidingen. De aantrekkingskracht van criminaliteit hangt vaak samen met verschillende onderliggende problemen, zoals een gebrek aan toekomstperspectief, een verslaving, voortijdig schoolverlaten, een onveilige thuissituatie of financiële problemen. In Dijk en Waard willen we ervoor zorgen dat jongeren veilig, gezond en kansrijk kunnen blijven opgroeien. Weerbaarheid kan worden gezien als een belangrijke beschermende factor voor veilig, gezond en kansrijk opgroeien. Daarom is besloten om het thema Weerbare Jeugd te prioriteren. Dit vraagt om een integrale aanpak, waarbij samenwerking nodig is tussen partners uit het veiligheidsdomein, het sociaal domein en het onderwijsdomein. Met het Uitvoeringsplan Weerbare Jeugd wordt beoogd de samenhang op het thema te versterken en richting te geven aan de inzet.

Professionalisering van de boa’s Boa’s zijn een grotere rol gaan spelen in het lokale veiligheidsbeleid. Door een taakverschuiving bij de politie krijgen boa’s steeds meer taken en bevoegdheden. Deze verschuiving maakt dat het vak van boa’s in verandering is. Boa's nemen steeds meer taken op het gebied van leefbaarheid over. Om deze ontwikkeling bij te houden, gecombineerd met de groei van de gemeente, is de afgelopen jaren in Dijk en Waard flink geïnvesteerd in het boa-team. Dit zien we terug in het aantal boa's, hun inzetbaarheid en uitrusting. Op dit moment wordt op landelijk niveau het huidige boa-stelsel bekeken. Dit onderzoek is geïnitieerd door het ministerie van Justitie en Veiligheid en richt zich op verschillende aspecten, zoals de opleiding, bevoegdheden en de rol van boa's in de samenleving. Deze beschouwing is essentieel om ervoor te zorgen dat boa's optimaal worden voorbereid op hun taken en verantwoordelijkheden in een steeds veranderende samenleving. Het nieuwe stelsel moet meer maatwerk en regie bieden voor gemeenten en handhavers, gericht op actuele taken en lokale behoeften. Voor Dijk en Waard zal de focus op het gebied van boa’s het komende jaar komen te liggen op verder ontwikkelen van informatiegestuurd werken.

Digitalisering van de samenleving De samenleving verandert en we zien dat openbare orde en veiligheid een digitale component kennen die steeds groter wordt. Dit brengt nieuwe risico’s met zich mee, zoals gedigitaliseerde vormen van criminaliteit, cyberaanvallen, desinformatie en datalekken, waartegen inwoners, ondernemers, instanties en de gemeentelijke organisatie zich proberen te verweren. Er is een toename zichtbaar van burgers die online polariserende en radicale uitingen doen. Dit heeft directe gevolgen voor de openbare orde en het gevoel van onveiligheid.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

13

Programmadoelstellingen De programmadoestellingen komen voort uit het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026. Dit plan beschrijft vier strategische thema's, waaraan de onderstaande doelen zijn gekoppeld.

Veilige woon- en leefomgeving 1. Het verminderen van overlast; 2. Het behouden van de mate van tevredenheid over de fysieke woon- en leefomgeving; 3. Het tegengaan van veelvoorkomende criminaliteit. Ondermijning 1. Het voorkomen van misbruik van vergunningen en subsidies; 2. Het terugbrengen van gelegenheidsstructuren voor criminaliteit op bedrijventerreinen en recreatieparken in Dijk en Waard; 3. Het voorkomen van uitbuiting en mensenhandel. Digitale veiligheid 1. Een passende beveiliging van gemeentelijke processen en informatie; 2. Bijdragen aan het voorkomen dat inwoners, bedrijven en voorzieningen slachtoffer worden van strafbare cybergerelateerde zaken; 3. Meer inzicht in de digitale ontwikkelingen in de samenleving. Zorg en Veiligheid 1. De weerbaarheid van kwetsbare inwoners, met name jongeren vergroten; 2. De verbinding tussen het Zorg- en Veiligheidsdomein versterken; 3. Het vergroten van het begrip voor elkaar.

Aanvulling bestaand beleid

Voor programma 1 Veiligheid zijn geen aanvragen.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

14

2 Verkeer, vervoer en waterstaat Bereikbaarheid, nabijheid van goed openbaar vervoer, verkeersveiligheid en goed onderhouden wegen dragen bij aan fijn wonen en leven. Het zijn belangrijke voorwaarden voor de sprong vooruit die we in Dijk en Waard willen maken.

Ontwikkelingen Om onze ambities voor woningbouw en economie waar te kunnen maken, werken we niet alleen lokaal, maar ook samen met de regiogemeenten, de provincie Noord-Holland en het Rijk aan de bijbehorende bereikbaarheidsopgave. Dit doen we vanuit de Regionale Agenda Mobiliteit Regio Alkmaar (RAM) op onder andere de Zaancorridor (meer treinen laten rijden) en het aanleggen van doorfietsroutes. Het tweede document dat hiervoor dient is de Regionaal Investeringsagenda Regio Alkmaar (RIA) waar onder andere de BoLbrug/Spoorviaduct N242 in staan genoemd. Regionale Investeringsfonds mobiliteit Naast bovengenoemde regionale documenten, wordt er tevens een verkenning uitgevoerd naar de organisatie van een Regionaal Investeringsfonds Mobiliteit Regio Alkmaar om ons deel aan deze mobiliteitsopgaven te kunnen financieren. Voor deze verkenning is een notitie opgesteld en zijn de volgende uitgangspunten opgenomen: scope, looptijd, omvang, verdeelsleutel, bekostiging, fasering, periodieke evaluatie en mogelijkheid van inzet van bestaande middelen. Vanuit de raad is al een reserve met dit doel opgenomen met in 2028 een inleg van 5 miljoen euro. Verkeersveiligheid Eind 2024 en begin 2025 is een Rekenkamer onderzoek uitgevoerd naar verkeersveiligheid binnen de gemeente.

Het doel van dit onderzoek was om de werkwijze met betrekking tot verkeersveiligheid te analyseren en daar waar mogelijk bij te sturen op de aanpak. De reeds opgehaalde informatie wordt gebruikt om een meerjaren uitvoeringsplan verkeersveiligheid op te stellen voor 2025 en verder, waarbij gebruik wordt gemaakt van de conclusies en aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek. Altongebied Voor de optimalisatie van het verkeer in Alton is een Verkeersplan 2020 vastgesteld in het kader van het Gebiedsakkoord Alton. Deze is in 2024 geactualiseerd. Voor de rotonde Altonstraat Hasselaarsweg-(toekomstige) Vaandeldrager is een voorbereidingskrediet (onderzoeksgeld) vanuit het project beschikbaar. Voor de uitvoering komt een voorstel naar de raad. Het voorstel behelst dekking uit de (verwachte) opbrengsten (incidentele baat) van de grondverkoop in de Vaandel Noord aan Prorail.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

15

Programmadoelstellingen 1. Goede aansluiting op het (boven)regionale netwerk van weginfrastructuur en spoor; 2. Een verkeersveilige, toegankelijke en gezonde woon- en leefomgeving.

Aanvullingen bestaand beleid Onderstaand het overzicht van de aanvragen voor aanvullend beleid voor het programma Verkeer, vervoer en waterstaat. Aanvraag P2 03 is conform genomen raadsbesluit. In bijlage B staat een tekstuele toelichting per aanvraag.

nr Omschrijving P2 01 Groeigelden P2 02 Kunstwerken P2 03 Integraal Parkeerbeleid Totaal

Kadernota 2026

2026 250 60 352 999

Gemeente Dijk en Waard

2027 250 60 306 873

bedragen in eur x 1.000 2028 2029 250 250 60 60 548 519 1.040 1.011

16

3 Economie Doeners en makers. Zonder opscheppen en overdrijven. Dijk en Waard heeft een sterke economische positie in de regio met ruim 33.000 banen en dit is groeiende. Onze ondernemers betekenen meer voor ons dan alleen werkgelegenheid en een inkomen voor hun personeel. Ze bouwen letterlijk en figuurlijk mee aan Dijk en Waard en we laten zien dat we daar trots op zijn. Meer werkgelegenheid in onze regio vinden we belangrijk. Dit met het oog op de groei van het aantal inwoners de komende jaren. In de Strategische omgevingsvisie geven we richting aan hoe we in de toekomst willen omgaan met de economische ontwikkelingen. Wij streven dan ook naar een veerkrachtige, toekomstbestendige, innovatieve en duurzame economische ontwikkeling

Ontwikkelingen Duurzame economische ontwikkeling De komende jaren blijft de aandacht gericht op het verder opbouwen van de samenwerking met ondernemersverenigingen en het beroepsonderwijs (triple helix model). In de Strategische omgevingsvisie geven we richting aan hoe we in de toekomst willen omgaan met de ontwikkeling van, en vraag naar ruimte op onze bedrijventerreinen. De verduurzaming van bedrijventerreinen en het stimuleren van compacte winkelgebieden maken hiervan deel uit. Tevens wordt er gewerkt aan een circulaire economie (zie programma 7). Momenteel heeft netcongestie onze volle aandacht. Hierdoor kunnen bedrijven niet aangesloten worden op het energienetwerk. Samen met ondernemers, de provincie en de netbeheerders werken we aan oplossingen. Bijvoorbeeld op Breekland, waar samen met ondernemers de mogelijkheden worden verkend om voor te sorteren op een Smart Energy Hub. Daarnaast is binnen het stimuleringsprogramma Energiehubs van de Provincie, Zuiderdel geselecteerd voor de Plan- en ontwerpfase en Alton geselecteerd voor de Verkennende fase. Dat betekent dat deze terreinen ondersteuning krijgen bij het onderzoek naar mogelijke Energiehubs.

Regio Deal Noord-Holland Het openstellen van de regeling van de Regio Deal vanaf juli 2025 biedt de mogelijkheid om de brede welvaart voor Noord-Holland Noord (Van Uitgeest tot en met Texel) structureel te verbeteren op drie programmalijnen: ‘beter leren, beter werken, beter leven’. De investering van het Rijk is gebaseerd op 50% cofinanciering door de indieners van projecten. Voor Dijk en Waard is onder andere het beroepsonderwijs een pijler waar we op Noord-Holland Noord niveau willen inzetten om talent voor de regio te behouden en opleidingen aan te laten sluiten op de behoeften van onze bedrijven. Arbeidsmarkt Er is een groeiende krapte op de arbeidsmarkt. Er is schaarste aan personeel in nagenoeg alle economische sectoren. We hebben te maken met maatschappelijke opgaven (bijv. tekort aan praktisch opgeleiden in de zorg en techniek). Vanuit het sociaal domein wordt gewerkt aan opgaven rondom participatie, onderwijs en zorg. Vanuit het ruimtelijk domein wordt gewerkt aan de economische ontwikkelingen en vindt samenwerking plaats met ondernemers. Het is wenselijk om meer grip te hebben op het brede speelveld. Hiervoor is versterking van onze inzet wenselijk. Recreatie en toerisme Nederland als vakantiebestemming en dagjes uit in de eigen omgeving zijn belangrijker geworden.

Voor Dijk en Waard is dit een kans met onder meer onze musea, recreatiegebieden , winkelgebieden, horeca en evenementen. Ook versterken we de wandel-, vaar- en Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

17

fietsmogelijkheden. Daarnaast is er steeds meer aandacht voor natuur, cultuurhistorie, erfgoed, gezondheid, duurzaamheid en leefbaarheid. Op basis van de Uitvoeringsagenda Toerisme en Recreatie Regio Alkmaar 2025-2027 wordt gewerkt aan het beter spreiden van toeristen en recreanten over de regio en door het jaar heen. Dit draagt bij aan het verminderen van drukte in bepaalde gemeenten tijdens piekmomenten en biedt andere gemeenten, zoals Dijk en Waard, de kans om jaarrond meer bezoekers aan te trekken. Hierbij wordt gestreefd naar een evenwichtige balans tussen toeristische groei en leefbaarheid, met behoud en versterking van de aantrekkelijkheid van de regio voor bewoners, ondernemers en bezoekers.

Programmadoelstellingen voor 2026 1. Dijk en Waard heeft een duurzaam en aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat; 2. In Dijk en Waard zijn onderwijs, arbeidsmarkt en gemeente goed op elkaar aangesloten (triple helix model); 3. Dijk en Waard biedt veel mogelijkheden voor inwoners en bezoekers om te recreëren op het gebied van natuur, water en groen; 4. Onze winkelcentra zijn veilig, toegankelijk, plezierig en aantrekkelijk voor het winkelend publiek.

Aanvulling bestaand beleid Voor programma 3 Economie zijn geen aanvragen.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

18

4 Onderwijs Het is onze missie om jeugdigen uit te dagen het beste uit zichzelf te halen, zodat het vertrouwen in eigen kunnen wordt versterkt. Daarom werken we samen met het onderwijs, ondernemers en andere organisaties aan economische zelfstandigheid en gelijke kansen. Dat begint op jonge leeftijd; een stevige basis begint al binnen de vroeg- en voorschoolse opvang en in het basisonderwijs. Inclusie zou een vanzelfsprekendheid moeten zijn.

Ontwikkelingen: Inclusieve en passende opvang en onderwijs Passende kinderopvang Het aantal kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte in de kinderopvang groeit. Er is onvoldoende passend aanbod voor deze kinderen. In samenwerking met de kinderopvang en het basisonderwijs werkt Dijk en Waard aan de mogelijkheden om passende kinderopvang structureel vorm te geven. Werken aan inclusief onderwijs Binnen het onderwijs is sprake van een tekort aan leraren en schoolleiders. Bovendien is er een toenemende vraag naar gespecialiseerd onderwijs. We zien groeiende wachtlijsten binnen de (jeugd)zorg en een groeiende vraag naar gespecialiseerd onderwijs. Ook zijn er knelpunten rondom leerlingenvervoer. Door zoveel mogelijk kinderen dichtbij huis inclusief onderwijs te bieden, zijn minder kinderen aangewezen op gespecialiseerd onderwijs verder weg van huis. De beweging naar inclusief onderwijs staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van de bredere ontwikkeling naar een inclusieve(re) samenleving. Nieuwe uitvoeringsagenda Passend Onderwijs Onderwijs en jeugdhulp hebben grote raakvlakken. Om de koppeling tussen onderwijs en jeugdhulp soepel te laten verlopen stellen de regiogemeenten samen met de samenwerkingsverbanden iedere vier jaar een nieuwe uitvoeringsagenda op. In deze uitvoeringsagenda worden de gezamenlijke ambities en plannen uitgesproken.

Thema's zijn onder andere het formuleren van een visie op inclusief onderwijs en het ontwikkelen van een dekkend aanbod voor kinderen met een hulpvraag. Verder zit er een duidelijk verband met de hervormingsagenda en ontwikkelmaatregelen die we als gemeente in het kader van jeugdzorg gaan nemen.

Ontwikkelingen: Overgang van school naar duurzaam werk Versterking samenwerking onderwijs-arbeidsmarkt (triple helix) De aansluiting van het onderwijs met de arbeidsmarkt is een steeds belangrijker thema. Deze komt ook terug bij programma economie. Er is een tekort aan geschoold personeel, met name in de bouw en techniek, in de zorg en het onderwijs. Daarom werken we aan een versterking van de samenwerking tussen gemeente, onderwijs en ondernemers (triple helix). Onze inzet is erop gericht om (praktisch opgeleide) jongeren aan onze gemeente te binden zodat zij inzetbaar zijn en blijven voor de opgaven waar we als gemeente mee te maken hebben. Dijk en Waard on stage is een voorbeeld die past binnen deze ambitie. Dit is een jaarlijks initiatief dat derdejaars vmbo-leerlingen ondersteunt bij hun loopbaankeuzes door hen in contact te brengen met lokale beroepsbeoefenaren. Dit heeft ook een positief effect op het verlagen van het aantal voortijdig schoolverlaters. Het programma bestaat uit een beroepenfeest (met plaats voor 600 leerlingen en 165 beroepsbeoefenaren) en een Doe Dag (leerlingen bezoeken werkplekken van beroepsbeoefenaren). Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

19

Van school naar duurzaam werk – Voortijdig schoolverlaten (VSV) Er zijn ontwikkelingen rondom voortijdig schoolverlaten (VSV) en de nieuwe Wet van school naar duurzaam werk. Het huidige VSV-programma is verlengd tot eind 2025 en er wordt gewerkt aan een nieuw programma voor 2026-2030. De Wet van school naar duurzaam werk richt zich op het verbeteren van de overgang van school naar werk voor jongeren, vooral voor degenen met een afstand tot de arbeidsmarkt en voortijdige schoolverlaters. Voor 2026 zijn de volgende ontwikkelingen gepland: • • •

•

Uitbreiding doelgroep: jongeren tot 27 jaar, inclusief ex-pro/vso-leerlingen en jongeren met psychosociale problemen; Versterkte samenwerking: wettelijke basis voor samenwerking tussen scholen, gemeenten en doorstroompunten; Aanvullende loopbaanbegeleiding: verplichte begeleiding tijdens en tot een jaar na diplomering voor praktijkonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs; Gegevensuitwisseling: wettelijke basis voor gegevensuitwisseling op casusniveau om de begeleiding te verbeteren.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

20

Programmadoelstellingen Een sterke sociale basis (route 1 Integraal beleidskader sociaal domein) 1. We stimuleren dat elke leerling een schoolloopbaan volgt die past bij hun wensen en mogelijkheden, zodat minder leerlingen voortijdig stoppen met school; 2. De verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt versterken, waardoor arbeidsmarktpotentieel van leerlingen verhoogd en behouden wordt in Dijk en Waard. Passende ondersteuning dichtbij de inwoners (route 2 Integraal beleidskader sociaal domein) 1. We bieden ondersteuning en begeleiding aan volwassenen die moeite hebben met het vinden van de juiste mogelijkheden om hun leerdoelen te halen en basisvaardigheden te verbeteren. Toekomstbestendige onderwijshuisvesting 1. We zorgen voor moderne toekomstbestendige schoolgebouwen met het Integraal Huisvestingsplan en het Masterplan voortgezet onderwijs. Ons doel is om voor ieder kind passende opvang, goed onderwijs, een doorlopende leerlijn van 0-23 jaar, duurzaamheid en bewegingsonderwijs te bieden.

Aanvullingen bestaand beleid Onderstaand de aanvraag voor aanvullend beleid voor het programma Onderwijs. Dijk en Waard on Stage was tot en met 2025 opgenomen in de begroting. De wens en de ambitie is om Dijk en Waard On Stage structureel voort te zetten.

nr Omschrijving P4 01 Dijk en waard onstage

2026 35

2027 35

bedragen in eur x 1.000 2028 2029 35 35

Daarnaast is er een aanvraag voor een gewenste investering Masterplan VO. De raad heeft bij de besluitvorming over het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs gevraagd om een Masterplan voor de huisvesting van het voortgezet onderwijs en de financiële consequenties daarvan.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

21

5 Sport, cultuur, recreatie en openbare ruimte Sport, kunst en cultuur en recreatie zijn belangrijke bouwstenen voor een sterke sociale basis. Het aanbod in Dijk en Waard zorgt voor plezier bij inwoners. Het draagt bij aan ontwikkeling van vaardigheden, de mentale en lichamelijke gezondheid, welzijn, zelfredzaamheid, participatie, integratie, sociale cohesie en leefbaarheid en het voorkomt eenzaamheid. Sport, kunst en cultuur hebben een directe relatie met Programma 4 Onderwijs en Programma 6 Sociaal domein. Samen vormen zij het sociaal domein. Onze strategische partners zijn cruciaal om onze doelstellingen op onder andere het gebied van sport, kunst en cultuur te realiseren. Ook de openbare ruimte speelt een belangrijke rol bij bewegen en gezondheid. Een openbare ruimte met een goede staat van het onderhoud nodigt uit om naar buiten te gaan, te ontmoeten, te bewegen en plezier te maken. In Dijk en Waard bouwen we samen aan een vitale samenleving, waar saamhorigheid, vertrouwen en goede communicatie belangrijk zijn. Waarin inwoners elkaar helpen, steunen en motiveren om het beste uit hun leven te halen. Waarin iedereen meedoet naar eigen kunnen en uitgenodigd wordt om samen actief te zijn. We streven ernaar dat alle inwoners van Dijk en Waard zoveel mogelijk voor zichzelf en voor elkaar zorgen en deel uitmaken van een sociaal netwerk.

Hiervoor is een breed en laagdrempelig aanbod van activiteiten en ondersteuning nodig, liefst in de eigen buurt of wijk en goed bereikbaar voor onze inwoners. Dat kunnen wij niet zonder de inzet van het verenigingsleven, bewonersinitiatieven, vrijwilligersorganisaties en professionele organisaties. Het aanbod van voorzieningen bestaat ook uit aantrekkelijk groen, goed ingerichte recreatiegebieden en ons cultureel erfgoed. Deze zijn goed onderhouden met oog voor biodiversiteit. De voorzieningen groeien mee met de ontwikkeling van de gemeente. Sport, kunst en cultuur maken een essentieel onderdeel uit van de sociale basis. Daarom zetten we met Route 1 van het Integraal beleidskader Sociaal domein in op het versterken hiervan.

Ontwikkelingen sport Inclusief sporten stimuleren Binnen het sportbeleid heeft inclusie onze speciale aandacht; sport moet voor iedereen toegankelijk zijn. Dit uit zich onder andere in het openstellen van sportaccommodaties en het betaalbaar houden van de sport voor alle inwoners. De sportaccommodaties schoon, veilig en goed onderhouden De gemeente wil hygiënische, veilige en goed onderhouden sportaccommodaties zodat inwoners gestimuleerd worden om te sporten, bewegen en elkaar te ontmoeten. De sportaccommodaties worden goed onderhouden. Zij zijn opgenomen zijn in het meerjarenonderhoudsplan. Met de aankoop van zwembad de Bever in 2024 moet deze accommodatie in het meerjarenonderhoudsplan worden gevoegd. Ook verduurzaming van sportveldverlichting is een onderdeel dat moet worden toegevoegd. Sportareaal verbreden en openstellen binnensport- en buitensportaccommodaties Er is een groeiende erkenning van het belang van breed toegankelijke sportfaciliteiten, wat leidt tot initiatieven voor het uitbreiden en openstellen van zowel binnen- als buitensportaccommodaties,de open sportparken en open sporthallen. Er wordt een bewonersinitiatief onderzocht over het mogelijk realiseren van een pumptrack in Dijk en Waard. Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

22

Talentontwikkeling en stimuleren van topsport Talentontwikkeling en de ondersteuning van topsport zijn essentiële componenten voor het succes van de sporters Het ondersteunen van talentontwikkeling, van de breedtesport tot aan topsport, is van belang voor het behalen van sportieve successen op zowel lokaal als nationaal niveau.

Ontwikkelingen Cultuur Groeiende vraag naar cultuuronderwijs We zien dat de vraag naar cultuuronderwijs toeneemt. Dit zien wij als een positieve ontwikkeling. Uitvoeringsprogramma Cultuur In 2025 is het uitvoeringsprogramma Cultuur vastgesteld. In het uitvoeringsprogramma Cultuur zijn meerdere acties beschreven om gezamenlijk met de culturele sector van Dijk en Waard de culturele infrastructuur van de gemeente te behouden en te versterken. Nieuwe bibliotheekwet De dienstverlening van de bibliotheek heeft zich de afgelopen jaren steeds verder uitgebreid. Van oudsher was de bibliotheek de plek om een boek te lenen. Tegenwoordig heeft de bibliotheek een steeds grotere maatschappelijke taak gekregen. Zo biedt de bibliotheek een grote diversiteit aan activiteiten, zoals het ter beschikking stellen van kennis en informatie, het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie, het bevorderen van lezen, kennismaken met kunst, cultuur en literatuur en het organiseren van ontmoeting en debat. Deze ontwikkeling helpt bij de versterking van de sociale basis, De nieuwe bibliotheekwet (WSOB), verankert deze maatschappelijk functie van de bibliotheek. Dijk en Waard voldoet hier aan.

Ontwikkelingen: recreatie en cultureel erfgoed Voorzieningen in Dijk en Waard omvatten aantrekkelijk groen, goed ingerichte recreatiegebieden en cultureel erfgoed. Deze zijn goed onderhouden, biodivers, uitnodigend en toegankelijk voor verblijf, beweging en ontspanning. Gemeente Dijk en Waard heeft een rijke en diverse historie waarin alle inwoners een stukje van zichzelf kunnen terugvinden. Nieuwe wetten zoals de Erfgoedwet 2016 en de Omgevingswet 2024, evenals het Internationale Verdrag van Faro, stellen nieuwe eisen aan erfgoedzorg. Dit vraagt om een nieuwe kijk op de omgang met erfgoed. Het Erfgoedbeleid (raadsbesluit juni 2025) biedt handvatten hiervoor. Natuur- en recreatiegebieden zoals Oosterdel, Geestmerambacht, de Groene Loper en het Park van Luna bieden ruimte, rust en recreatiemogelijkheden dicht bij huis. Het gebied tussen de BoL-brug en fietsbrug De Krul wordt getransformeerd tot Kanaalpark. Hiermee worden de beide delen van de gemeente fysiek verbonden en ontstaat in het hart van de gemeente een landschapspark om elkaar te ontmoeten. Kanaalpark draagt ook bij aan een prettige leefomgeving van de nieuwe bewoners van Stationskwartier, Vaanpark en Westpoort, die minder eigen buitenruimte hebben. Deze gebieden zijn ook belangrijk voor biodiversiteit en als leefgebied voor plant, dier en mens.

Het Plan voor een Toekomstbestendig Oosterdel is vastgesteld door gemeente Dijk en Waard, Staatsbosbeheer, Stichting Veldzorg Oosterdel, Museum Broekerveiling en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Het plan voorziet in maatregelen om de afkalving van de oevers van de eilanden te stoppen en de waterkwaliteit te verbeteren om binnen het waterlichaam de Kader Richtlijn Water-doelstelling voor helder water te kunnen halen. Middels gepaste beleving van de Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

23

aanwezige cultuurhistorische, landschappelijke en natuurlijke waarden wordt nog meer waardering, betrokkenheid en daardoor bescherming van het gebied nagestreefd. Water verbindt in tijd en ruimte, mens, natuur en ondernemers. Dit is het motto van Langedijk ontwikkelt met water. LOMW wordt verbreed tot DWOMW. Met dit het beleid van Dijk en Waard Ontwikkelt met Water (DWOMW) beoogt de gemeente haar water en oevers beter en duurzamer te gebruiken om zich verder te ontwikkelen als een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat voor inwoners, ondernemers en bezoekers, voor flora en fauna en een robuust, klimaat adaptief watersysteem.

Ontwikkelingen: Openbare ruimte Een ontwikkeling die nu en de komende jaren speelt, is dat de beperkt beschikbare openbare ruimte nodig is voor het behalen van verschillende ambities en om invulling te geven aan transities (zowel bovengronds als ondergronds). Dit varieert van spelen tot wateropvang, en van trafohuisjes tot warmtenet en riolering. Er is een onderscheid te maken tussen bestaande en nieuwe situaties. Bij herinrichting van bestaande situaties moeten nieuwe ontwikkelingen en transities (zoals bijvoorbeeld het warmtenet of trafohuisjes) meegenomen worden. Dit vergt afweging en inpassing in het bestaande gebied. Bij nieuwe situaties kan aan de voorkant een betere afweging en inpassing in het gebied gemaakt worden. Het is van belang om maatregelen voor bijvoorbeeld klimaat, biodiversiteit en energietransitie in een zo vroeg mogelijk stadium mee te wegen. Er vallen kosten te besparen door aan de voorkant een goede 0-situatie van het gebied te maken als referentie. Bijvoorbeeld door goed in kaart te brengen wat reeds aanwezig is in het gebied, kan ook een afweging gemaakt worden wat hergebruikt kan worden of wat nieuw nodig is.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

24

Programmadoelstellingen Een sterke sociale basis (route 1 Integraal beleidskader sociaal domein) Sport 1. Sporten is voor iedereen in Dijk en Waard financieel en fysiek mogelijk, ongeacht leeftijd, achtergrond of beperking. 2. In Dijk en Waard zijn alle sportverenigingen en accommodaties goed onderhouden en voor iedereen toegankelijk. 3. Dijk en Waard is ondersteunend aan de ambities van talentvolle (top)sporters. Cultuur 1. Inwoners van Dijk en Waard weten wat er op het gebied van kunst en cultuur aanwezig is en georganiseerd wordt, zodat meer inwoners deelnemen en/of lid zijn. 2. We stimuleren creativiteit, samenwerking en talentontwikkeling in broedplaatsen en bij De Binding. 3. Er is een breed aanbod van culturele activiteiten gericht op maatschappelijke opgaven (o.a. eenzaamheid, mentale gezondheid en laaggeletterdheid). Recreatie (zie programma 3) en Erfgoed 1. Het behoud en versterking van ons culturele erfgoed Op basis van de evaluatie en besluitvorming in 2024 ontwikkelt het Museum BroekerVeiling zich verder door naar een museum als verrijking (scenario 3, zie raadsvoorstel 5 juli 2022 en begroting 2025). 2. In het laatste kwartaal van 2025 wordt de evenementenvisie opgeleverd waarbij wordt gezocht naar een evenwichtige balans tussen levendigheid en leefbaarheid. 3. Opgaven en projecten uit het programmaplan Kanaalpark worden geconcretiseerd.

In 2026 wordt de wandelbrug van de Westdijk naar het Oosterdelgebied gerealiseerd en wordt de groenstrook tussen Westdijk 2 en Westdijk 4 ingericht als park. 4. Het treffen van voorbereidingen om maatregelen uit het Plan Toekomstbestendig Oosterdel tot uitvoering te kunnen brengen. Openbare ruimte De gemeente heeft tot doel te zorgen voor een duurzame en prettige leefomgeving. De inzet is om te blijven werken aan het thuis van de Dijk en Waarders. Dit is samengevat in de volgende doelstellingen: 1. Een karaktervolle leefomgeving die herkenbaar en uniek is en de identiteit versterkt. 2. Een leefomgeving die het milieu zo min mogelijk belast en welke habitat biedt voor een grote verscheidenheid aan planten en dieren. 3. Een leefomgeving die waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht, waarin wordt toegewerkt naar een energieneutrale gemeente. 4. Een voor iedereen toegankelijke leefomgeving die veilig en bereikbaar is, welke uitnodigt tot ontmoeten en bewegen, en waarin mensen worden betrokken mee te doen.

Aanvullingen bestaand beleid Onderstaand de aanvraag voor aanvullend beleid voor het programma Sport, cultuur, recreatie en openbare ruimte. Het genoemde voorstel is conform raadsbesluit. bedragen in eur x 1.000 nr Omschrijving 2026 2027 2028 2029 P5 02 Bewegwijzering culturele bezienswaardigheden en maatschappelijke 10 10 locaties 10 10

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

25

6 Sociaal domein Ontwikkelingen Dijk en Waard groeit snel, met een toenemende diversiteit en vergrijzing. Binnen het sociaal domein hebben we te maken met een stapeling van ontwikkelingen die invloed hebben op elkaar: • Demografische ontwikkelingen (vergrijzing) • Krapte op de arbeidsmarkt wat leidt tot tekort aan geschoold personeel bijvoorbeeld in de zorg • Mentale gezondheid en eenzaamheid binnen alle leeftijdsgroepen • Stijgende kosten jeugdzorg • Opeenstapeling van problemen leidt vaker tot onbegrepen gedrag • Tekort aan betaalbare en passende (zorggeschikte) woningen • Bestaanszekerheid staat onder druk • Uitdagingen rondom asiel en migratie • Mantelzorg onder druk • Werken aan een inclusieve samenleving steeds groter thema

Al deze ontwikkelingen vragen om een toekomstbestendige sociale infrastructuur. De beweging naar de voorkant (preventie) is al in gang gezet. Het versterken van de sociale basis is een belangrijke ambitie binnen dit programma. We willen hulp en ondersteuning dichtbij inwoners organiseren op basis van wat zij nodig hebben. Dat doen we gebiedsgericht omdat er in elk gebied wat anders nodig is. Daarvoor gaan we steeds intensiever samenwerken met partners. Het Stevig Lokaal Team is voor ons essentieel in de hervorming van het sociaal domein. Bovendien zullen we de kracht van inwoners steeds meer gaan aanspreken. Dit draagt bij aan de houdbaarheid van het zorgstelsel. Op die manier hopen we het zorgstelsel betaalbaar te houden. Hervormingsopgave urgent De jeugdzorgkosten in Dijk en Waard zijn de afgelopen jaren fors gestegen. Dit is ook in andere Nederlandse gemeenten zichtbaar. Dit zet de houdbaarheid van het jeugdstelsel onder druk. Landelijk zijn de Hervormingsagenda en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming opgesteld om deze problemen aan te pakken. Van Dam Datapartners heeft een analyse uitgevoerd dat aantoont dat de kostenstijging in Dijk en Waard wordt veroorzaakt door maatschappelijke ontwikkelingen, sociaal-demografische factoren en factoren binnen het jeugdstelsel.

De gemeente gaat gefaseerd lokale en regionale maatregelen invoeren om de kosten te beheersen en besparingen te realiseren. Onze gemeente pakt de Hervormingsagenda breed op. De versterking van de sociale basis en de Stevig Lokale Teams zijn onderdeel van die Hervormingsagenda en moeten bijdragen aan de houdbaarheid van het jeugdstelsel. Binnen het Stevig Lokaal Team is het van belang om de preventieve basis met expertise te borgen, om (toekomstige) instroom in de jeugdhulp te voorkomen. Opvoedondersteuning is een onmisbare preventieve basis, voorliggend op de jeugdhulp. Dit draagt bij aan gezond en kansrijk opgroeien. Opvoedondersteuning maakt momenteel deel uit van het aanbod van de GGD en wordt genoemd in het kader van de bezuinigingsopgave. De bespreking hiervan vindt plaats via de zienswijzeprocedure van de raad.

Kadernota 2026

Gemeente Dijk en Waard

26

(Mentale) gezondheid en weerbaarheid Wijzigingen in financiering Brede SPUK GALA De Brede SPUK GALA loopt voor de meeste onderdelen af in 2026. Dat betekent dat er vooruitlopend daarop keuzes gemaakt moeten worden. Dit kan betekenen afronden van de uit GALA gefinancierde activiteiten of continuering en integreren bij bestaande activiteiten en prioriteiten stellen binnen de begroting. Ondertussen zijn er (boven)regionale en landelijke ontwikkelingen rondom het Transformatieplan van Zorg naar gezondheid en het Integraal Zorgakkoord (IZA). Daarin wordt toegewerkt naar het (tijdelijk) blijven financieren van ontwikkelingen en activiteiten die onder GALA zijn gestart. Besluitvorming over deze ontwikkelingen zijn voorzien voor het derde kwartaal 2025. De middelen op de aanpak van eenzaamheid en versterking van de sociale basis lopen zeker af. Aangezien de behoefte aan deze inzet blijft bestaan en de aansluiting op het gebiedsgericht werken nog in ontwikkeling is, is investering nodig om deze structuren te borgen binnen de gemeentelijke werkwijze en de samenwerking met maatschappelijke partners te versterken. Voor een aantal onderdelen uit het GALA worden volgens de huidige informatie van het Rijk de middelen structureel, mogelijk met een korting van 10%. Dit betreft de Combinatiefuncties, Terugdringen gezondheidsachterstanden, Kansrijke Start, Valpreventie en brede mantelzorg.