2 - Kadernota 2023 - versie Raad__def_docx

Kadernota 2023

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ................................................................................................................................. 2 Bestuurlijke inleiding ......................................................................................................................... 3 Programma Bestuur en ondersteuning ............................................................................................ 5 Programma Veiligheid ...................................................................................................................... 8 Programma Verkeer, vervoer en waterstaat .................................................................................. 10 Programma Economie.................................................................................................................... 12 Programma Onderwijs .................................................................................................................... 15 Programma Sport, cultuur, recreatie en openbare ruimte ............................................................. 18 Programma Sociaal domein ........................................................................................................... 23 Programma Volksgezondheid en milieu.........................................................................................

26 Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ............................. 28 Financiën ........................................................................................................................................ 30 Financieel kader ......................................................................................................................... 31 Uitgangspunten voor begroting 2023 ......................................................................................... 35 Indexaties ................................................................................................................................ 35 Groot onderhoud projecten ..................................................................................................... 35 Actualisatie meerjareninvesteringsschema ............................................................................ 36 Financiële positie .................................................................................................................... 36 Bijlage: meerjareninvesteringsschema .......................................................................................... 38

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

2

Bestuurlijke inleiding In deze kadernota 2023 zijn de beleidsambities en het financieel kader opgenomen die als uitgangspunt dienen voor de begroting 2023. Begin 2022 is een nieuwe coalitie van start gegaan, met een in december 2021 gesloten coalitieakkoord. Dit akkoord is vertaald naar een collegeprogramma met de ambities van het college voor deze bestuursperiode. In de kadernota is opgenomen wat daarvan de belangrijkste beleidsambities voor het jaar 2023 zijn, in termen van maatschappelijk effect en doelstellingen. Bij de begroting 2023 vindt de financiële vertaling van de ambities plaats. Als fusiegemeente kost het tijd alle beleid, uitvoering en ambities gelijkluidend te hebben. Vanuit de wet Arhi is de gemeente verplicht om eind 2023 een harmonisatie van verordeningen en regelingen afgerond te hebben. We moeten er rekening mee houden dat dit niet altijd even soepel zal gaan. Daarnaast zijn er verschillende onzekere omstandigheden. Het vertrekpunt voor het financieel kader is de door de raad vastgestelde programmabegroting 2022 en eerste begrotingswijziging 2022 d.d. 4 januari. Dit kader is vervolgens geactualiseerd voor de autonome ontwikkelingen, waaronder de meicirculaire 2022 van het rijk. Voor de periode 2023-2025 is er per saldo sprake van financiële ruimte (€ 16,6 mln - € 21 mln).

Dit is met name het gevolg van een oplopend accres en van een hogere opschalingskorting. Vanaf 2026 nemen deze bijdragen vanuit het Rijk drastisch af. Het perspectief voor 2026 daalt daardoor naar € 6,6 mln. Desondanks is het perspectief financieel beter dan eerder was ingeschat. Dit geeft vertrouwen en hiermee kunnen we werken aan de uitdagingen van Dijk en Waard. Hoe de bijdrage vanuit het Rijk er na 2026 uitziet is onzeker. Deze onzekerheid m.b.t. de ontwikkeling van het gemeentefonds vanaf 2026 geldt voor alle gemeenten. Afspraken met het Rijk over wonen, klimaat en landelijk gebied zullen meerjarige consequenties hebben voor de gemeentelijke begrotingen. Dit vraagt dat er een koppeling moet worden gemaakt tussen de afspraken over de maatschappelijke opgaven en de financiële positie van gemeenten op langere termijn. De VNG is namens de gemeenten hierover in gesprek met het kabinet. Vooralsnog zullen wij echter rekening moeten houden met de financiële onzekerheid vanaf 2026 bij de beleidsvoorstellen die wij bij de begroting 2023 gaan doen. Daarbij is de toestand in de wereld met de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne en de klimaatverandering verre van stabiel. We weten niet wat ons te wachten staat. Als lokale overheid moeten we hierop inspelen. Het raakt ons en onze inwoners direct.

Corona heeft schade aangebracht voor het welzijn, de gezondheid en de financiële positie van onze inwoners, ondernemers en verenigingen, die nog vele jaren zal na-ijlen. De oorlog in de Oekraïne zorgt voor hogere prijzen en onzekerheid. En we kunnen en willen niet wegkijken voor klimaatverandering. In sommige sectoren zijn grote prijsstijgingen zichtbaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor grondstofprijzen en prijzen van bouwmaterialen. Dit heeft gevolg voor onze investeringen in bijvoorbeeld infrastructurele projecten, schoolgebouwen, sportfaciliteiten en onderhoud in de openbare ruimte. Zowel op de korte als op de lange termijn is hier onzekerheid over.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

3

De krapte op de arbeidsmarkt is een volgende onzekere factor. In alle sectoren zijn personele tekorten. Ook voor de gemeente wordt het steeds moeilijker om vacatures ingevuld te krijgen. Bij de gemeente zien we dat al langere tijd bij bijvoorbeeld vergunningverleners, waardoor het langer duurt voordat plannen van de grond komen. Dit is voor steeds meer functies binnen de gemeente merkbaar. Maar ook partners en leveranciers ervaren deze problemen.. In het sociaal domein ligt er een grote opgave. De visie sociaal domein moet worden geïmplementeerd. Dit brengt ook de taak met zich mee de kosten te beheersen. Het is van belang dat we inzicht hebben in de data in het sociaal domein. Dit blijft onze aandacht vragen, naast de onzekere factor hoe groot de instroom in de komende jaren in bijvoorbeeld de jeugdzorg zal zijn. Ons (economisch) perspectief is onvoorspelbaar en onzeker. Tegelijkertijd zien we steeds veel veerkracht waar we trots op zijn en die we willen stimuleren. De rol van de gemeente zal in een veranderende wereld ook veranderen. Daarop moeten we steeds anticiperen. Aan de slag Met deze onzekere omstandigheden in het achterhoofd gaan we aan de slag in onze mooie gemeente. We koesteren daarbij initiatieven van inwoners, ondernemers en organisaties die onze samenleving versterken. We koesteren en versterken ons bijzondere (historische) landschap, musea en erfgoed.

Nieuwe (ruimtelijke, vooral binnenstedelijke) ontwikkelingen maken Dijk en Waard aantrekkelijk en uniek. We dragen zelfbewust bij aan de ontwikkeling van onze regio, waarin we van elkaar leren, efficiënt gemeenschappelijke uitdagingen oppakken en gebruikmaken van elkaars voorzieningen. Namens het college van B&W van Dijk en Waard,

Falco Hoekstra, wethouder Financiën

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

4

Programma Bestuur en ondersteuning De gemeente Dijk en Waard is betrokken bij inwoners en ondernemers en weet wat er speelt. We zijn een samenwerkingspartner voor de samenleving en andere overheden. We zijn betrouwbaar, benaderbaar en toegankelijk en bieden een veilige haven van waaruit we gezamenlijk onze koers bepalen. Niet vanuit een starre, rechtlijnige koers, maar een die zich aanpast aan veranderende omstandigheden, waarbij we creatief en innovatief zijn. Dat is nodig om de voortdurend veranderende wereld en financiële uitdagingen het hoofd te bieden. Dat kan invloed hebben op wanneer we iets bereiken. We geven niet meer geld uit dan we hebben. Als het kan, doen we het samen. En altijd op een manier die ook door de ander wordt gewaardeerd. Trends & Ontwikkelingen Vertrouwen Veel mensen voelen zich niet gehoord of vertegenwoordigd door de politiek. De polarisatie op veel onderwerpen is groter geworden. Of inwoners nu wel of geen vertrouwen in bestuurders hebben, beide groepen hebben voorkeur voor meer directe democratie. De samenleving vraagt steeds meer zeggenschap over de eigen leefomgeving. En verwacht dat politiek, bestuur en organisatie daarop aansluiten. Zoeken en implementeren van meer ‘maatwerk-democratie’ kan helpen het vertrouwen in de overheid te herstellen. We kunnen veel leren van voorbeelden in Nederland en Europa.

Tegelijkertijd is elke gemeente uniek en is het vanuit de maatwerkgedachte van belang om te zorgen dat ideeën over samenwerken aansluiten bij de behoefte in de wijken en dorpen van de gemeente Dijk en Waard. Inclusief Iedereen die dat wil moet mee kunnen denken en doen. Dit betekent dat we zo aantrekkelijk, laagdrempelig en toegankelijk mogelijk moeten zijn. Zodat inwoners van jong tot oud, van praktisch opgeleid tot theoretisch opgeleid, etc. zoveel mogelijk tot hun recht komen. Investeren in samenwerking vraagt om kritische reflecties van de rol en positie van de gemeenteraad, college en de organisatie in het democratische samenspel met de samenleving. Grenzeloos samenwerken in de regio en verder Samenwerking met de samenleving beperkt zich niet tot samenwerken binnen de gemeente. Dit pakken we ook met medeoverheden op. Als we de opgaven en vraagstukken centraal stellen, vraagt dit niet alleen om samenhang in bestuurlijke en financiële arrangementen maar ook om ruimte om te experimenteren hoe we deze samenwerking vormgeven. Zodat we zorgen voor voldoende uitvoeringskracht, betere sturing op integrale samenhang van regionale opgaven en versterking van de ondersteuning van de volksvertegenwoordiging, waaronder de rol van gemeenteraden bij regionale samenwerking.

Bedrijfsvoering In de voorbereiding op de fusie naar de gemeente Dijk en Waard is hard gewerkt aan het samenvoegen van mensen en processen, het bijeenbrengen van informatie(dragers), het implementeren van (nieuwe) systemen in één (nieuwe) werkomgeving, etc. Er is hard gewerkt en de bestuurlijke fusie is per 1 januari 2022 succesvol en zonder grote problemen verlopen. De komende jaren leggen we een gedegen fundament voor een succesvolle gemeente Dijk en Waard, door het verminderen van de kwetsbaarheid en het verhogen van de kwaliteit.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

5

Voor het verhogen van de kwaliteit is het stimuleren van opleiden, ontwikkelen én mobiliteit een belangrijke pijler. Met een strategische personeelsplanning en het realiseren van een effectieve mix van een vaste en een flexibele formatie kunnen we in de (nabije) toekomst steeds beter inspelen op de ontwikkelingen in de samenleving. De kwetsbaarheid verminderen we onder andere door het ontwikkelen en hanteren van een strategisch financieel beleid, door het leren fact-based te plannen en te begroten, door het doorontwikkelen van een nieuw financieel systeem en door het (op termijn) verschaffen van realtime inzicht en overzicht. Daarnaast is de krapte op de arbeidsmarkt en het verzekeren van de bedrijfscontinuïteit, onder andere door een moderne en adequate IT-omgeving van groot belang. Het vernieuwen en verbeteren van de netwerkomgeving, ook vanuit het oogpunt van veiligheid en betrouwbaarheid, heeft een hoge prioriteit. Waar staan we voor? Maatschappelijk effect Dijk en Waard is een sterke en innovatieve gemeente waar iedereen telt en wordt gezien en waar we ruimte bieden aan initiatieven. We zijn een gemeente die zich als samenwerkingspartner opstelt. En die een belangrijke rol neemt in de ontwikkeling van onze regio. We zijn benaderbaar en toegankelijk. Onze dienstverlening past daarbij: mensgericht, voor iedereen en van nu.

We streven naar een uitstekende, waardevolle dienstverlening voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Het verzamelen van data en signalen spelen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van onze dienstverlening. We doen dit in een wereld die continu verandert. En daarmee ook de (technologische) mogelijkheden en verwachtingen van onze dienstverlening: sneller, digitaler, en met meer inlevingsvermogen. We zetten in op dienstverlening die mee kan bewegen als de situatie daar om vraagt. Online waar het kan, offline waar het passend is. De afgelopen jaren hebben we ervaren hoe belangrijk het is om als gemeente daartoe in staat te zijn. En, hoe oplossingen ook uit de samenleving zelf kunnen komen. Welke doelstellingen dragen daar aan bij? 1. In samenspraak met inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties bepalen we hoe uitwerking wordt gegeven aan de aanpak van maatschappelijke opgaven en lokale vraagstukken; 2. Een zichtbare en actieve positie in en samenwerking met (regio)gemeenten, provincie, het Rijk en andere overheden; 3. Grenzeloos besturen: samen met andere overheden zorgt Dijk en Waard er voor dat onze gemeentegrens geen belemmering vormt voor de aanpak van opgaven en vraagstukken; 4. Inwoners en ondernemers ervaren de dienstverlening van Dijk en Waard waardevol, mensgericht en betrouwbaar; 5.

Inwoners kunnen steeds meer en beter digitaal bij de gemeente terecht; 6. Onze dienstverlening is online waar het kan en offline waar dat passend is; 7. Het doen van meldingen en klachten is laagdrempelig en deze worden naar tevredenheid opgepakt. Als snelle beantwoording niet mogelijk is, houden we contact met de indiener over de voortgang; 8. Dijk en Waard is een stabiele financiële gemeente; 9. De gemeentelijke (woon-)lasten en regeldruk voor inwoners en ondernemers zijn zo laag mogelijk (OZB, heffingen, leges, etc.). Waar zetten we in 2023 op in? a. Het inzichtelijk maken van lokale vraagstukken;

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

6

b. Het stimuleren en faciliteren van initiatieven van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties; c. Aanpak en uitvoering dorps- en wijkgericht werken; d. Samenwerkingsverordening. Het geheel van spelregels en speelruimte om samen met de samenleving te komen tot de oplossing van vraagstukken en opgaven. Te denken valt aan vormen als Right to Challenge en Right to Design; e. Doorontwikkeling van de Reisgids Samenwerking voor een passende methodiek en werkwijze van samenwerking bij ieder vraagstuk; f. Een goede relatie met (regio)gemeenten, provincie, het Rijk en andere overheden en in gezamenlijke projecten een stevige positie innemen; g. Het vergroten van de zichtbaarheid en benaderbaarheid van het bestuur; h. Een vruchtbaar samenspel tussen college en raad; i. Het realiseren van het uitvoeringsplan dienstverlening (2023) waaronder inzet op digitalisering en data/klantonderzoek t.b.v. doorontwikkeling dienstverlening (zie ook j en k); j. Kennis van en inzicht in klantbeleving en het verbeteren van dienstverlening naar aanleiding hiervan; k. Het snel en adequaat afhandelen maar ook het voorkomen van het aantal meldingen en klachten; l. Verhogen kwaliteit van de BRP door adresonderzoek; m. Het zoveel mogelijk voorkomen van gemeentelijke lastenverhoging voor inwoners en ondernemers, anders dan inflatiecorrectie; n.

Een sluitende begroting en positief oordeel van de toezichthouders; o. Een succesvolle en tijdige harmonisatie van onder andere nota’s en verordeningen; p. Deregulering en vermindering lastendruk. Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. Waardering over samenwerking met de gemeente in projecten en bij initiatieven; 2. Jaarlijks benen op tafelgesprek tussen raad en college; 3. Vertegenwoordiging in besturen, commissies, colleges en andere (in)formele verbanden; 4. De wijze waarop concrete opgaven en vraagstukken die twee of meer overheden raken worden opgepakt; 5. Klanttevredenheid; 6. A-status van digitale toegankelijkheid voor dienstverlening; 7. Verhouding aantal bezoekers aan de balie versus het aantal digitale producten dat afgenomen wordt; 8. Na afloop van een melding of klacht meten of deze naar tevredenheid is afgehandeld; 9. Een in de begroting nog vast te stellen verhouding tussen weerstand-ratio en schuldquote; de solvabiliteitsratio en onbenutte OZB-capaciteit; 10. De ranking van Dijk en Waard in de lijst van gemeenten in de vergelijking van gemeentelijke woonlasten.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

7

Programma Veiligheid Dijk en Waard wordt ervaren als een fijne en veilige gemeente. Een gemeente waar onveiligheid, zoals (georganiseerde) criminaliteit en overlast, wordt aangepakt. En waar ook ruimte is om een levendige en bruisende gemeente te zijn. De gemeente werkt nauw samen met de politie, de veiligheidsregio en tal van maatschappelijke organisaties aan het veilig houden van alle kernen en wijken. Dagelijks is er contact met inwoners en ondernemers. Door samen te werken houden we Dijk en Waard veilig, prettig en leefbaar. Trends & Ontwikkelingen Toezicht en handhaving Maatschappelijk ervaren wij een toenemende vraag aan toezicht en handhaving. Deze vraag krijgen we vanuit inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Samen met de politie en het jongerenwerk werken de boa’s en de mobiele surveillance (dat gezien kan worden als een verlengstuk van het gemeentelijk toezicht) samen in een netwerk van toezicht. Het is zaak dat we anticiperen op deze behoefte, blijvend werken aan een goede samenwerking en keuzes maken. Dit vraagt duidelijke kaders in wat we wel en wat we niet kunnen. Meer evenementaanvragen Na opheffing van de maatregelen rondom de bestrijding van het coronavirus ontvangen we meer (omvangrijke) evenementaanvragen. We denken mee en benadrukken wat mogelijk is binnen de kaders en vanuit een realistisch perspectief.

Digitalisering De samenleving verandert en we zien dat de openbare orde en veiligheid een digitale component kent die steeds groter wordt. Dit brengt nieuwe risico’s met zich mee, zoals gedigitaliseerde vormen van criminaliteit, cyberaanvallen, desinformatie en datalekken, waar zowel burgers, ondernemers als de gemeentelijke organisatie mee worden geconfronteerd en zich daartegen proberen te verweren. Tevens is er een toename zichtbaar van burgers die online stevige uitingen doen die in toenemende mate als polariserend en radicaal zijn te typeren. Dit heeft directe gevolgen voor de openbare orde en het gevoel van onveiligheid. Ondermijning Ondermijning vormt een bedreiging voor de veiligheid en integriteit. Het heeft een ontwrichtend effect op de samenleving, door de vermenging van de zogenoemde onder- en bovenwereld. Ondermijning is niet altijd even zichtbaar en kent vaak geen directe slachtoffers. Het heeft een negatief effect op veiligheidsgevoelens van inwoners en ondernemers en vraagt een gemeente die weerbaar is tegen ondermijnende criminaliteit. Waar staan we voor? Maatschappelijk effect De samenhang van welvaart, welzijn en welbevinden draagt bij aan een gelukkige Dijk en Waarder: gelukkig in een stabiele omgeving, met toekomstperspectief, in goede (mentale) gezondheid, waar iedere inwoner zichzelf gezien en gehoord, en vrij en veilig voelt.

Dijk en Waard is een in alle opzichten betrouwbare, integere en veilige gemeente. Welke doelstellingen dragen daar aan bij? 1. We omarmen een bruisende en levendige gemeente en beperken overlast zoveel als kan en nodig binnen dat perspectief; 2. Dijk en Waard wordt ervaren als een fijne en veilige gemeente; Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

8

3. We bestrijden ondermijning, fraude en misbruik; 4. Dijk en Waard is goed geëquipeerd als het gaat om het beperken van de nadelige effecten als gevolg van cyberaanvallen en datalekken. Waar zetten we in 2023 op in? a. Uitvoering geven aan het integraal veiligheidsplan 2023-2026 van Dijk en Waard; b. Het verstevigen van de samenwerking tussen gemeente, jongerenwerk en politie; c. Voldoende capaciteit en voor inwoners zichtbare inzet van toezicht en handhaving, waarbij mobiele surveillance het verlengstuk van het gemeentelijk toezicht is; d. Inspelen op de uitkomsten van de Veiligheidsmonitor; e. Vergroten van bewustwording ten aanzien van ondermijning, fraude, dataveiligheid en gegevensbescherming bij inwoners, raad, college en ambtelijke organisatie; f. Harmonisatie van beleid, verordeningen en regelingen; g. Het aanpakken van (woon-)fraude en andere vormen van ondermijnende criminaliteit; h. Selecteren en toepassen van tools in het beperken van de nadelige effecten van cyberaanvallen en datalekken en het bestrijden van de gevolgen ervan. Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. De 2-jaarlijkse Veiligheidsmonitor: Bevolkingsonderzoek naar veiligheid, leefbaarheid en slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit; 2. De terugkoppeling van resultaten van de aanpak van ondermijnende criminaliteit (volgens de methodiek Rijker Verantwoorden); 3.

De uitkomst van de audits op het gebied van gegevensbescherming en informatiebeveiliging.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

9

Programma Verkeer, vervoer en waterstaat Bereikbaarheid, verkeersveiligheid en goed onderhouden wegen, van de dorpen en wijken, draagt bij aan fijn wonen en leven. En het is een belangrijke voorwaarde voor de sprong vooruit die we in Dijk en Waard willen maken. Alle vormen van verkeer en vervoer in en naar Dijk en Waard zijn belangrijk, in evenwicht (ook in relatie tot parkeerdruk) en gefaciliteerd. We breiden het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer, zoals trein, buurtbus en HugoHopper uit. Het college wil dat inwoners zich veilig kunnen bewegen van a naar b. De inrichting van onze wegen en paden sluit daarop aan. Trends & Ontwikkelingen We staan aan het begin van een transitiefase naar uitstootvrij verkeer, waarbij duurzaamheidsdoelstellingen een steeds prominentere rol krijgen. Tegelijkertijd stijgt ook het autobezit nog steeds wat zorgt voor o.a. steeds complexere parkeervraagstukken in bestaande wijken en knelpunten op het (regionale) wegennet. De komende jaren wordt ingezet op lopen, fietsen en andere duurzame vervoerswijzen en de verdere ontwikkeling van het OV-knooppunt Dijk en Waard. De elektrische fiets zorgt voor meer fietskilometers, maar leidt ook tot hogere fietssnelheden en inrichtingsvraagstukken. Deelmobiliteit is onder jongeren in opkomst. Bij mobiliteit wordt vaak gesproken over ‘Mobility as a Service (MaaS)’.

Via MaaS-platforms kan eenvoudig de beste vervoersoplossing worden gekozen voor een reis. Waar staan we voor? Maatschappelijk effect Alle vormen van verkeer en vervoer in en naar Dijk en Waard zijn in evenwicht en gefaciliteerd. Er is een verkeersveilige situatie in alle wijken en dorpen van Dijk en Waard voor alle verkeersdeelnemers. Er is een balans tussen groen en parkeren. Welke doelstellingen dragen daar aan bij? 1. Er is een goede aansluiting van Dijk en Waard op het (boven)regionale netwerk van weginfrastructuur en spoor. 2. Prioriteit geven aan actieve en gezonde mobiliteit, zoals fietsen, wandelen en elektrisch vervoer voor een verkeersveilige, toegankelijke en gezonde woon- en leefomgeving. 3. De hoofdstructuur van wegen en bovenwijkse voorzieningen bewegen mee met de veranderingen in onze gemeente. 4. Voor alle dorpen en wijken in Dijk en Waard is er een passende parkeeroplossing. 5. De inwoners van de wijken en dorpen van Dijk en Waard ervaren de verkeerssituatie in hun woonomgeving als verkeersveilig. 6. Verbeteren verkeersveiligheid (landelijke doelstelling: 0 verkeersdoden in 2050).

Waar zetten we in 2023 op in? 1. Er is een goede aansluiting van Dijk en Waard op het (boven)regionale netwerk van weginfrastructuur en spoor. a. Opstellen en implementeren van het multimodaal en adaptief programma N242 in samenwerking met de provincie. b. Ontwikkelen van een modern OV-knooppunt station Dijk en Waard in samenwerking met ProRail. c. Aanleg spoortunnel Zuidtangent. d. Uitbreiding routes HugoHopper en faciliteren buurtbus Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

10

2. Prioriteit geven aan actieve en gezonde mobiliteit, zoals fietsen, wandelen en elektrisch

vervoer voor een verkeersveilige, toegankelijke en gezonde woon- en leefomgeving a. Planvorming en aanleg van regionale doorfietsroutes. b. Aanleg verlenging De Punt. c. Implementeren van maatregelen uit het RMP (Klimaatakkoord / duurzame mobiliteit) 3. We hebben inzicht in hoe de hoofdstructuur van wegen en Bovenwijkse voorzieningen mee beweegt met de veranderingen in onze gemeente. a. Herijking van de methodiek en harmonisatie van het instrument Reserve Bovenwijkse Kosten (voor infrastructurele investeringen in Dijk en Waard). 4. Voor alle dorpen en wijken in Dijk en Waard is er een passende parkeeroplossing. a. Uitvoeren van het plan van aanpak, inclusief uitgebreide participatie, om te komen tot een parkeerbeleid om te laten vaststellen door de raad. 5. De inwoners van de wijken en dorpen van Dijk en Waard ervaren de verkeerssituatie in hun woonomgeving als verkeersveilig. a. Uitvoeren van onderhoud op het vastgestelde kwaliteitsniveau op wegen b. Bij wijkreconstructies worden wegen toekomstgericht ingericht en ontwikkeld met oog voor alle gebruikers 6. Verbeteren verkeersveiligheid (landelijke doelstelling: 0 verkeersdoden in 2050) a. Implementeren van maatregelen uit het Regionaal uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid (SPV). b. Rotondes en kruisingen veiliger inrichten op basis van uitgevoerd onderzoek. c. Uitvoeren (afronden) maatregelen Altongebied. d.

Uitvoeren verkeersplan Sint Pancras. 7. Uitvoering geven aan het omgevingsprogramma mobiliteit. Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. Het aantal extra aangelegde meters fietspad en wandelpad. 2. Een door de raad vastgesteld parkeerbeleid. 3. Uit de Veiligheidsmonitor/klanttevredenheidsonderzoek dat elke 2 jaar plaatsvindt is het cijfer hoger dan in 2022. 4. Het aantal geregistreerde verkeersongelukken en aantal gemelde onveilige situaties daalt ten opzichte van 2022. 5. Het aantal opgeloste verkeershotspots.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

11

Programma Economie Doeners en makers. Zonder opscheppen en overdrijven. We laten het niet altijd zien, maar Dijk en Waard heeft een sterke economische positie in de regio met ruim 33.000 banen. Onze bedrijven betekenen meer voor ons dan werkgelegenheid en een inkomen voor hun personeel. Ze bouwen letterlijk en figuurlijk mee aan Dijk en Waard. Bij de bouw van nieuwe woningen, de sponsoring van een vereniging, en het toeristisch op de kaart zetten van onze jonge gemeente. Het college wil ondernemen in Dijk en Waard zo gemakkelijk mogelijk maken. En in het bijzonder het midden- en kleinbedrijf uitnodigen om in onze gemeente te blijven of er zich te vestigen. Met citymarketing promoten we de gemeente op een strategische wijze en zetten we onze gemeente duidelijk op de kaart. Daarmee hopen we niet alleen toeristen naar onze gemeente te krijgen, maar ook bedrijven, winkeliers, horeca en nieuwe inwoners. Dat geeft economische impulsen maar het deelt ook het beeld dat Dijk en Waard een fantastische gemeente is om in te wonen, te werken en te recreëren. Trends & Ontwikkelingen Arbeidsmarkt Er is krapte op de arbeidsmarkt. Er is grote schaarste in de techniek, productie en vervoer. Daarnaast is er sprake van vergaande flexibilisering van de arbeidsmarkt.

Duurzaam economisch herstel De naweeën van COVID-19, de gevolgen van de situatie met Oekraïne en de verschillende transities (energietransitie) veroorzaken o.a. een (snellere) verandering van ons consumentengedrag en verandering op de arbeidsmarkt met aansluiting op het onderwijs. Dit vraagt de komende jaren aandacht waar het gaat over compacte winkelgebieden, net als moderne bedrijventerreinen, een toeristisch en recreatieve profilering, een citymarketingorganisatie en samenwerking met ondernemersverenigingen en het beroepsonderwijs. Dijk en Waard benadert deze economische vraagstukken en een duurzaam sociaal economisch herstel, veelal vanuit regionale samenwerking. Strategische economische agenda Op Noord-Holland Noord niveau (regio Alkmaar, West-Friesland, Kop van NH, en de provincie) wordt gebouwd aan een strategische economische agenda. Recreatie en toerisme (zie ook programma 5) Buitenrecreatie en waterrecreatie is als populaire vrijetijdsbesteding herontdekt tijdens de coronacrisis. Nederland als vakantiebestemming en dagjes uit in de eigen omgeving zijn belangrijker geworden. Bijzondere ervaringen blijven een drijfveer voor recreatie. De trend is van standaard naar ‘customized’. Er is verder steeds meer aandacht voor natuur, cultuurhistorie, duurzaamheid en gezondheid.

Waar staan we voor? Maatschappelijk effect In Dijk en Waard geven we elkaar en onszelf ruimte om nieuwe kansen te pakken, onder meer door onze innovatieve ondernemers. We geven ruimte aan nieuwe initiatieven, ontwikkelingen en innovaties die bijdragen aan een goede toekomst voor de inwoners en ondernemers van Dijk en Waard van morgen. Dijk en Waard heeft een sterke economische positie en is een aantrekkelijke gemeente voor inwoners, ondernemers en bezoekers.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

12

Welke doelstellingen dragen daar aan bij? 1. Dijk en Waard heeft een aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat. 2. Dijk en Waard is de mkb-vriendelijkste gemeente van Nederland. 3. In Dijk en Waard zijn onderwijs, arbeidsmarkt en gemeente optimaal op elkaar aangesloten 4. Dijk en Waard is in Nederland goed bekend en wordt gezien en ervaren als een aantrekkelijke gemeente 5. Dijk en Waard biedt veel mogelijkheden om te recreëren op het gebied van natuur, water en groen (zie verder programma 5) 6. De infrastructuur is toereikend om in Dijk en Waard te recreëren (fiets- en wandelpaden), zie verder programma 5 7. Onze winkelcentra zijn veilig, toegankelijk, plezierig en aantrekkelijk voor winkelend publiek Waar zetten we in 2023 op in? 1 en 7: Dijk en Waard heeft een aantrekkelijk vestigings- en ondernemersklimaat a. Uitvoering geven aan de Retailvisie en visie Werklocaties door: i. Faciliteren/aanjagen samenwerking ondernemers in en tussen winkelgebieden (bijv. middels retailplatform of commissie binnen bedrijfskring). ii. Voortzetten concentratie detailhandel en transformatie naar wonen bij bijvoorbeeld N-Z Scharwoude en de Handelskade). iii. Onderzoek (laten) doen naar specifieke kansen of mogelijkheden voor verdere concentratie in andere gebieden (bijv. Centrumwaard, Middenwaard, BroekerVeiling). iv. Start haalbaarheidsonderzoek ondernemersfonds. v.

Onderzoek naar mogelijkheden voor het stimuleren van efficiënt energiegebruik door bedrijven. vi. Blijven optrekken met de regio ten behoeve van economische ontwikkeling en positie in Noord-Holland Noord versterken, ia de ROM en Ontwikkelingsbedrijf. vii. Opstellen Economische Agenda NHN. 2. Dijk en Waard is de mkb-vriendelijkste gemeente van Nederland. a. Bepalen in samenwerking met stakeholders wat nodig is om de mkb-vriendelijkste gemeente van Nederland te worden. 3. In Dijk en Waard zijn onderwijs, arbeidsmarkt en gemeente optimaal op elkaar aangesloten. a. Op basis van de uitvoeringsagenda Onderwijs & Arbeidsmarkt regio Alkmaar kan de gemeentelijke rol als verbinder tussen onderwijs en bedrijfsleven opgepakt worden. Onder andere door deelname aan de nog door de Bedrijfskring op te richten commissie bedrijventerreinen. Zie ook bij programma 6 sociaal domein. b. Deelname aan de ontwikkeling van de Human Capital Agenda NHN. Dit is een agenda die de economische potentie in beeld heeft en deze benut, inzicht biedt in de mogelijkheden van het arbeidsmarktpotentieel én aansluit bij de ambitie van de regio, het nationale topsectorenbeleid, en de technologische ontwikkelingen die razendsnel gaan. 4. Dijk en Waard is in Nederland goed bekend en wordt gezien en ervaren als een aantrekkelijke gemeente. a. Opstellen citymarketingplan 5.

Dijk en Waard biedt veel mogelijkheden om te recreëren. a. Het tweejarenplan van destinatiemarketing Holland boven Amsterdam (Noord Holland Noord) wordt uitgevoerd. In 2023 wordt onderzocht hoe we verder gaan na 2023. b. Intensieve samenwerking in de regio, door middel van uitvoering jaarlijks actieplan Toeristische Visie Parel aan Zee Regio Alkmaar.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

13

Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. Het aantal nieuw gevestigde bedrijven en het aantal bedrijfsbeëindigingen 2. De positie op de ranglijst van mkb-vriendelijkste gemeente 3. De scores op de verschillende onderdelen waarop gemeten wordt bij de verkiezing mkbvriendelijkste gemeente 4. De mate van uitstroom van (kwetsbare) jongeren naar werk of vervolgopleiding 5. De mate van naamsbekendheid en waardering van onze gemeente 6. Het aantal bezoekers en waardering van recreatiegebieden stijgt ten opzichte van de 0meting 7. De waardering van gebruikers van recreatieve fiets- en wandelpaden ten opzichte van de 0-meting

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

14

Programma Onderwijs In Dijk en Waard krijgen kinderen en jongeren alle kansen zich optimaal te ontwikkelen en hun talenten te ontplooien, ongeacht hun achtergrond of beperking. Ook kwetsbare kinderen zijn lid van een sport- of cultuurvereniging of nemen deel aan andere naschoolse activiteiten en hebben op die manier een zinvolle vrijetijdsbesteding. De schoolcarrière van leerlingen sluit aan op hun wensen en mogelijkheden, en biedt hen de kans het beste uit zichzelf te halen. Zij slagen erin een goede positie te verwerven op de arbeidsmarkt en economisch zelfstandig te worden. Samen met onze strategische partners bouwen we aan goede verbindingen tussen onderwijs en zorg, om eventuele problemen bij jongeren zo vroeg mogelijk te voorkomen. Gezamenlijk met het onderwijs zetten we in op de beweging naar meer inclusief onderwijs, zodat alle kinderen in een wijk samen naar school kunnen. Vanuit de voorziening leerlingenvervoer kijken we naar maatwerkoplossingen om de toegankelijkheid van passend onderwijs te waarborgen. Hierbij wordt samen met ouders, het kind en school afgestemd wat vooral wel mogelijk is. Waarbij geldt: jong geleerd, oud gedaan.

Trends & Ontwikkelingen Scholen zijn belangrijke vindplaatsen Elke gemeente kan veel verder gaan dan haar wettelijke taken op het terrein van onderwijs, zoals in het creëren van meer kansengelijkheid en een beter aansluiting op de arbeidsmarkt. De opgelopen achterstanden door de coronacrisis maken dit des te urgenter. Daarbij zijn de scholen en kinderopvang belangrijke signaleerders van problemen bij jeugdigen en gezinnen. Ook op het gebied van sociale ontwikkeling als gevolg van de coronacrisis. Binnen het onderwijs ligt de sleutel om jeugdigen en gezinnen beter te ondersteunen. In de praktijk zijn jeugdhulp, onderwijs en preventie nog te gescheiden werelden, terwijl samen met de gemeente een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt gedragen. Toename ongelijkheid Niet iedereen kan meedoen en heeft gelijke kans om zich te ontwikkelen. Corona heeft de afgelopen twee jaren ongelijkheid tussen kinderen en jongeren, met een meer of mindere ondersteunende of stimulerende thuisomgeving, verder vergroot en heeft deze ook meer zichtbaar gemaakt. Naar meer inclusief onderwijs Landelijk wordt de beweging naar inclusiever onderwijs gestimuleerd. Inclusief onderwijs betekent dat kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte samen naar school gaan met kinderen die geen extra ondersteuning nodig hebben en relatief zorgelozer opgroeien.

Steeds meer scholen in Nederland bieden leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben een plek binnen het reguliere onderwijs. Alléén naar het speciaal onderwijs als het echt niet anders kan. Toename eisen aan schoolgebouwen De eisen die er aan schoolgebouwen worden gesteld zijn sterk toegenomen. Allereerst is het onderwijs zelf aan verandering onderhevig en vertaalt zich dat in andere functionele eisen aan het gebouw. Daarnaast zijn de eisen t.a.v. het binnenklimaat toegenomen. We verwachten dat de luchtkwaliteit in het schoolgebouw voldoet aan een hoge standaard en de temperatuur dient voldoende beheersbaar te zijn, juist in warmere perioden. De coronacrisis heeft dat inzicht versterkt. Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

15

Tevens dienen schoolgebouwen een bijdrage te leveren in de klimaatdoelstellingen. Het streven is om te komen tot duurzame energieneutrale gebouwen, die van het aardgas af zijn. Waar staan we voor? Maatschappelijk effect In Dijk en Waard word je uitgedaagd om het beste uit jezelf te halen en mag je jezelf zijn, jezelf uiten en jezelf ontwikkelen. Daarbij hebben we oog voor elkaar en voelen we ons verbonden met wat ons bindt, namelijk eenheid in verscheidenheid. Iedere inwoner krijgt gelijke kansen om zichzelf te ontplooien en talenten te ontwikkelen, om de stap naar de arbeidsmarkt beter te kunnen maken. Inwoners zijn economisch zelfstandig en doen naar eigen kunnen mee in de maatschappij. We zorgen voor een goede aansluiting tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. Op het mbo worden leerlingen voorbereid op het uitoefenen van beroepen waar veel vraag naar is op de arbeidsmarkt. Het belang van goede ventilatie in schoolgebouwen is met de coronapandemie nog nadrukkelijker naar voren gekomen. De overheid heeft richtlijnen opgesteld waaraan een schoolgebouw dient te voldoen en een subsidieregeling in het leven geroepen om het gebouw aan die richtlijnen aan te passen. Welke doelstellingen dragen daar aan bij? 1. Alle inwoners krijgen de kans om een startkwalificatie te behalen 2. Laaggeletterdheid en digibetisme hebben in Dijk en Waard een beperkte omvang 3.

Hoogwaardige en toekomstbestendige onderwijsgebouwen 4. Het behouden en promoten van de sterke (regionale) positie van het mbo-onderwijs in onze gemeente Waar zetten we in 2023 op in? a. Het verstevigen van de samenwerking tussen hulp/ondersteuning en onderwijs en kinderopvang. b. Het bieden van gelijke kansen op een goede start in het basisonderwijs met inzet op peuteropvang en voor- en vroegschoolse educatie. c. Het aanbieden van ondersteunende activiteiten door kinderopvang, onderwijs en opvoedondersteuners gericht op gelijke kansen, goede start voor alle leeftijdsgroepen. d. Het verder ontwikkelen van IK(O)C’s, zoals IKOC Noord-Scharwoude. e. De herschikking schoolgebouwen in de Molen-, Edelstenen- en Rivierenwijk. f. Een succesvolle samenwerking tussen gemeente, onderwijs, regionale samenwerkingsverbanden en ondernemers, zoals met de uitvoering van de regionale uitvoeringsagenda passend onderwijs 2020-2024, het jaarlijkse gezamenlijke beroepenevent. g. Uitbreiding van activiteiten om laaggeletterdheid te voorkomen. h. Ondersteuning van activiteiten om digibetisme tegen te gaan. i. Energiebesparende maatregelen, duurzaamheidseisen en een gezond klimaat in schoolgebouwen. j. Het instellen van een gemeentelijk fonds, van waaruit de schoolbesturen de benodigde investeringen in duurzaamheid en ventilatieverbetering kunnen dekken.

Dit fonds wordt in de loop van de jaren weer gevuld doordat de schoolbesturen het jaarlijks exploitatievoordeel terugstorten in de reserve. Indien er bij deze investeringen sprake is van een onrendabele top (indien de investeringen over 20 jaar niet geheel worden terugverdiend door de besparingen in de exploitatie) worden hier maatwerkafspraken over gemaakt.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

16

k. Aanpak van het probleem met de WKO-installatie bij Focus (Umbriellaan 1-3). De bron is vervuild door een bacteriële besmetting, waardoor er een ander systeem voor verwarming en koeling moet worden gerealiseerd. l. Het ontwikkelen van een integraal huisvestingsprogramma onderwijs. m. Het behouden en verder ontwikkelen van hoogwaardige toekomstbestendige onderwijsgebouwen; dit geldt voor duurzaamheidseisen, energiebesparende maatregelen én voor het klimaat in gebouwen. n. Op basis van de nieuwe verordening bekostiging leerlingenvervoer zetten we in op eigen kracht en wat een kind vooral wel kan, dan wel met ondersteuning kan leren. Dit geldt ook voor nieuwkomers. o. Het mogelijk maken van huiswerkbegeleiding voor kinderen die het nodig hebben, als onderdeel van het minimabeleid (zie ook programma 6). p. Harmoniseren van verordeningen en regelingen: - Brede scholen / integrale kindcentra (onderdeel van harmonisatie subsidiebeleid sociaal domein). - Onderwijskansenbeleid. Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. Het aantal voortijdig schoolverlaters (waarstaatjegemeente.nl). 2. Het aantal laaggeletterden (via geletterdheidinzicht.nl). 3. Het aantal schoolgebouwen dat is aangepast, gerenoveerd of nieuw gebouwd op basis van het Integraal Huisvestingsplan. 4. Het aantal mbo-leerlingen in onze gemeente.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

17

Programma Sport, cultuur, recreatie en openbare ruimte Dijk en Waard nodigt uit om naar buiten te gaan. We zijn trots op onze bijzondere landschappen in combinatie met historische elementen en moderne ontwikkelingen. We kunnen niet zonder het verenigingsleven en de voorzieningen waar inwoners elkaar ontmoeten en waar wordt samengewerkt. Als we met woningen en aantallen inwoners een sprong vooruit maken, dan groeien het groen, de openbare ruimte en voorzieningen daarin mee. Het college zorgt voor een schone en groene omgeving met moderne, passende en goed onderhouden en voor iedereen toegankelijke voorzieningen, zodat iedereen in Dijk en Waard kan bewegen, ontspannen en zich sportief en cultureel kan ontwikkelen. Sport, kunst & cultuur en recreatie dragen bij aan ontwikkeling, bevorderen de gezondheid, zorgen voor zingeving en versterken de sociale samenhang. Sport, kunst & cultuur en recreatie leveren daarmee preventief een duidelijke bijdrage aan thema’s als gezondheid, welzijn, welbevinden, zelfredzaamheid, participatie, integratie, sociale cohesie en leefbaarheid. Daarmee heeft het direct verband met programma 6 sociaal domein. Trends & Ontwikkelingen  Er is een toenemende vraag naar een gezonde levensstijl. Sport wordt steeds meer ingezet als preventief middel, voor gezondheid, welbevinden, vitaliteit en sociale contacten.

Sport verbreedt zich van verenigingen naar ongeorganiseerde sport en bewegen in de buitenruimte.  Inwoners sporten vaker individueel of in zelf gevormde groepen en op niet-traditionele locaties;  Vrijwilligers binden zich minder aan één vereniging.  Het culturele aanbod en de culturele infrastructuur zijn verstevigd via de samenwerking met Cool kunst en cultuur, de pilot Cultuurverbinder en het opzetten van de Jongerenalliantie.  Er is nieuw aanbod cultuureducatie ontwikkeld op scholen voor de komende jaren.  Op regionaal niveau is een regionaal cultuurprofiel opgesteld om de regio Noord-Holland Noord landelijk meer op de kaart te zetten.  Er wordt meer gebruikgemaakt van de mogelijkheden in recreatiegebieden

Thema: sport Waar staan we voor? (maatschappelijk effect) In Dijk en Waard voelt men zich verbonden, heeft men plezier en hebben inwoners alle mogelijkheden om te bewegen en te sporten ten behoeve van een gezonde leefstijl en om verschillende vormen van kunst en cultuur uit te kunnen oefenen. Dijk en Waarders kunnen geluk ervaren in een veilige, groene en gezonde leefomgeving en voorzieningen die hieraan bijdragen. De sociale basis vinden we terug in alle kernen en wijken van Dijk en Waard, waar inwoners elkaar ontmoeten, samenwerken en in verbinding staan met elkaar. Welke doelstellingen dragen daar aan bij? 1. Sporten is voor iedereen in Dijk en Waard financieel en fysiek mogelijk. 2. In Dijk en Waard zijn alle verenigingen, sportterreinen en sportaccommodaties goed onderhouden en voor iedereen (veilig) toegankelijk. 3. Dijk en Waard is ondersteunend aan ambities van talentvolle (top)sporters.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

18

Waar zetten we in 2023 op in? a. Harmoniseren en implementeren subsidieregeling sport (als onderdeel van harmonisatie subsidiebeleid). b. Opstellen van een visie op sportbeleid, gezamenlijk met de sector. c. De harmonisatie en implementatie van sportbeheer- en exploitatie c.q. vorming van een toekomstbestendig sportbedrijf Dijk en Waard. d. Samen met sportverenigingen en andere stakeholders uit het sociaal domein de mogelijkheden van open sportparken verder verkennen. e. Kennis en inzicht in de verschillen ten aanzien van onder andere de onderhoudsstaat van sportaccommodaties en sportterreinen en de benodigde aanpak om hierin een gelijkwaardig niveau te kunnen realiseren. f. Het creëren van mogelijkheden om topsporttalenten te ondersteunen. Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. Het aantal niet-sporters (via monitor waarstaatjegemeente.nl). 2. Het aantal sporters in verenigingsverband (via monitor waarstaatjegemeente.nl). 3. Het aantal toekenningen Jeugdfonds sport en cultuur en gebruik MeedoenPas (zie programma 6 sociaal domein). 4. Het aantal aanvragen bij Sport-Z, uitvoerder van het samenwerkingsverband aangepast sporten in de regio Alkmaar. 5. Het aantal verenigingen dat sport voor mensen met een beperking aanbiedt. 6. Mate van waardering bij sportverenigingen over het onderhoud en toegankelijkheid van sportterreinen en sportaccommodaties. 7.

Implementatie scenario toekomstbestendig beheer en exploitatie van sportaccommodaties in Dijk en Waard. 8. Het aantal keren en soorten van verleende ondersteuning aan talentvolle (top)sporters. Thema: cultuur en kunst Waar staan we voor? (maatschappelijk effect) In Dijk en Waard zijn kunst en cultuur een belangrijke verbindende kracht in de samenleving. Een ieder moet zijn/haar talent kunnen ontwikkelen en zich kunnen ontplooien. Kunst en cultuur heeft daarmee een preventieve werking en kan (dure) zorg voorkomen. Er is een link met meerdere disciplines, zoals onderwijs, jongeren en welzijn. Meer en betere samenwerking wordt gestimuleerd. Door in te zetten op kunst en cultuur zorgt de gemeente ervoor dat alle inwoners kunnen meedoen. Met extra aandacht voor jongeren. De bibliotheek heeft een ondersteunende functie bij laaggeletterdheid, nieuwkomers en digibeten. Welke doelstellingen dragen daar aan bij? 1. In Dijk en Waard zijn kunst en cultuur een belangrijke en verbindende factor. 2. In Dijk en Waard is een stimulerend klimaat voor talent in kunst- en cultuursector. 3. Dijk en Waard stimuleert de kwaliteit en artisticiteit, samenwerking van en binnen de kunst- en cultuursector en onderscheidt zich in de regio.

Waar zetten we in 2023 op in? Door alle coronamaatregelen is de kunst- en cultuursector hard getroffen en is 2023 een jaar om de basis te versterken en weer gezamenlijk te gaan bouwen. Dat betekent:

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

19

a. Via het geharmoniseerde subsidiebeleid stimuleren dat men meer gaat samenwerken, waarbij ingezet wordt op innovatie, er extra inzet wordt gepleegd voor kwetsbare doelgroepen en zoveel mogelijk jongeren worden bereikt. b. Het opstellen van een visie op cultuur. c. Versterken van lokale omroep, o.a. via regionale samenwerking. d. De bibliotheken van Langedijk en Heerhugowaard zijn gefuseerd tot één organisatie. Vanuit deze basis wordt -lokaal en regionaal- nagedacht hoe de bibliotheekfunctie de komende jaren wordt ingevuld (incl. gelijk voorzieningenniveau voor alle inwoners) en met welke activiteiten de bibliotheek nog meer kan bijdragen aan de doelen van het sociaal domein in het kader van preventie, minder laaggeletterden/digibeten, meer kansen voor de jeugd en om de onderlinge verbindingen in de samenleving te versterken. e. Samen met de cultuurverbinder, de jongerenalliantie, Cool kunst en cultuur en alle andere verenigingen bouwen aan een toegankelijk aanbod voor alle inwoners. Met extra aandacht voor jongeren via kunst & cultuureducatie. f. Door het opbouwen van het netwerk van Kunst te Kijk (met de Kunstkerk als trekker) worden kunstenaars meer verbonden en gehoord. g. Harmoniseren van verordeningen en regelingen op het gebied van evenementen. Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. Bezoekersaantallen van culturele instellingen en activiteiten. 2.

Gebruik Jeugdfonds sport en cultuur en MeedoenPas (programma 6 sociaal domein). 3. Het aantal bezoekers/leden van de bibliotheek. 4. Het aantal deelnemers aan cursussen en verenigingen op het gebied van kunst en cultuur. 5. Waardering die inwoners geven aan de kwaliteit en het onderscheidend zijn in de regio. 6. Het beeld van de cultuurverbinder/ jongerenalliantie over de mate van samenwerking, trends en kansen hierin. 7. De mate waarin aanvragers van subsidie samenwerken met anderen. 8. Het aantal specifieke subsidieaanvragen voor de kunst- en cultuursector gericht op de doelstellingen kwaliteit, artisticiteit en samenwerking. Thema: recreatie Nederland als vakantiebestemming en dagjes uit in de eigen omgeving zijn belangrijker geworden. Bijzondere ervaringen blijven een drijfveer voor recreatie. Dit kan op verschillende manieren. Een belangrijk gebied als groene hart van Dijk en Waard is het Oosterdelgebied. In de visie Grenzeloos Dijk en Waard (Kanaalpark) komen verschillende plannen samen om hieraan vorm en uitvoering te geven. Waar staan we voor? (maatschappelijk effect) Dijk en Waard biedt veel mogelijkheden om te recreëren en de infrastructuur is daartoe toereikend. Welke doelstellingen dragen daar aan bij? a. Toekomstvisie Museum BroekerVeiling wordt uitgevoerd.

Het college kiest in ieder geval voor het voortzetten van de bestaande opzet met de daarbij noodzakelijke eenmalige financiële investeringen en benodigde jaarlijkse exploitatiesubsidie (scenario De basis op orde, eerder Consolidatie genaamd) en wil het museum doorontwikkelen naar een museum met een regionale uitstraling. Intensieve Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

20

samenwerking met andere culturele instellingen en activiteiten is daarbij van belang. De uiteindelijke besluitvorming is aan de gemeenteraad. b. Uitvoering vastgestelde visie Geestmerambacht 2030 door het recreatieschap. Het recreatieschap Geestmerambacht zet in op het verder (door)ontwikkelen van Geestmerambacht, Park van Luna en de Groene Loper op basis van de vastgestelde Visie Geestmerambacht 2030. c. Het stimuleren van (nieuwe) mogelijkheden om te recreëren. d. Starten met het uitvoeringsprogramma Kanaalpark (Grenzeloos Dijk en Waard) wat in 2022 door de raad wordt vastgesteld. e. Het uitvoeren van het project Langedijk ontwikkelt met water Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. Aantal bezoekers en waardering voor musea en andere recreatieve voorzieningen 2. Aantal bezoekers en waardering recreatiegebieden 3. De (groei en) staat van onderhoud van fiets- en wandelpaden 4. De beleving van fietsers (via waarstaatjegemeente.nl) Thema: Leefbare, schone groene en waterrijke omgeving Waar staan we voor? (maatschappelijk effect) 1. De inrichting en het beheer van de openbare ruimte draagt bij aan het woongenot van inwoners. 2. Meldingen en klachten over de openbare ruimte worden naar tevredenheid opgepakt. Als snelle beantwoording niet mogelijk is, houden we contact met de indiener over de voortgang. 3. We vergroten de biodiversiteit in Dijk en Waard. 4.

Het onderhoudsniveau openbare ruimte is van goede kwaliteit en wordt uitgevoerd op het vastgestelde beeldkwaliteitsniveau. Waar zetten we in 2023 op in? 1. De inrichting en het beheer van de openbare ruimte draagt bij aan het woongenot van inwoners. a. Het verbeteren van de biodiversiteit via omvorming van de openbare ruimte (bijv. grasland naar bloemrijk grasland) en aanpassing van onderhoudsplannen. b. Het herstellen van boomstructuren waar deze beschadigd of verdwenen zijn of waar boomziektes het voortbestaan bedreigen. Met het aanvullen van de boomstructuren wordt gericht gewerkt aan biodiversiteit, klimaatadaptatie en de identiteit van de gemeente. c. Behoud van de huidige schooltuinen bij voldoende animo van scholen. d. Aanhaken bij kansen met betrekking tot de ontdekking van de natuur(gebieden), ook door kinderen. e. Het ‘onttegelen’ van de openbare ruimte. 2. Meldingen en klachten over de openbare ruimte worden naar tevredenheid opgepakt. a. Het snel en adequaat afhandelen maar ook het voorkomen van het aantal meldingen en klachten. 3. We vergroten de biodiversiteit in Dijk en Waard. a. Het verbeteren van de biodiversiteit via omvorming van de openbare ruimte. b. Het stimuleren van het 'onttegelen' van particuliere ruimten.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

21

c. Het 'onttegelen' van de openbare ruimte. Waar leiden we ons succes uit af? (Meetlat) 1. De aanwezigheid van groene plekken in de buurt die uitnodigen tot sport, spel en ontmoeting. 2. Het aantal klachten naar aanleiding van een melding openbare ruimte. 3. Het aantal waarnemingen en het aantal waargenomen soorten van de Nederlandse rode lijst via de Nationale Databank Flora en Fauna blijft gelijk of neemt toe. 4. Aantal m2 ecologisch beheerd groen (bosplantsoen en bloemrijk grasland). 5. Het aantal soorten bomen en de verdeling daarvan over de gemeente. 6. De objectieve beleidsschouw van de openbare ruimte.

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

22

Programma Sociaal domein De missie van Dijk en Waard is om een sterke en vitale samenleving te zijn, waarmee we de zorg en ondersteuning op termijn effectief, betaalbaar en toegankelijk houden voor iedereen. Daarbij is aandacht voor alle leefgebieden. De inwoners van Dijk en Waard zijn fysiek en mentaal gezond, participeren zinvol in de maatschappij, wonen en leven zelfredzaam en krijgen indien nodig ondersteuning of zorg. De implementatie van de visie sociaal domein staat voorop. De visie sociaal domein is ons kompas op basis waarvan we stapsgewijs ontschot en integraal uitvoering geven aan de meerjarige opgave. Om de ambities zoals genoemd in de Visie sociaal domein te realiseren is een sterke sociale basis nodig met meer onderlinge samenwerking en daaraan gekoppeld een nieuwe verhouding tussen overheidsprofessionals en inwoners. Een solide basis is essentieel om de transformatie goed vorm te geven en via die weg de zelfredzaamheid van inwoners te vergroten. Naast inzetten op de eigen kracht, preventie en vroegsignalering zullen we ook inzetten op de beheersbaarheid van het sociaal domein in termen van middelen, capaciteit en infrastructuur. De grote financiële tekorten en krapte op de arbeidsmarkt in combinatie met een aanhoudende toenemende (complexe) zorgvraag en de demografische ontwikkelingen maakt het tot een forse meerjarige prioritaire opgave.

Deze opgave pakken we zowel lokaal als regionaal op. De implementatie van de visie sociaal domein vergt veel van de organisatie en samenwerkingspartners. Het is een langdurig proces dat in realistische en haalbare stappen wordt uitgevoerd. Dit vraagt van de organisatie om weloverwogen keuzes te maken in wat we wel of niet kunnen oppakken. Trends & Ontwikkelingen We zien helaas nog tegenstellingen en kansenongelijkheid tussen arme en rijke mensen. Tussen theoretisch en praktisch opgeleiden, allochtonen en autochtonen en tussen werkenden en werkzoekenden. De komende jaren verdubbelt in Dijk en Waard door de sterke vergrijzing het aantal ouderen, hierdoor zal ook het aantal mantelzorgers en de belasting van de mantelzorger toenemen. Ook maken inwoners zich zorgen om stijgende kosten van het levensonderhoud, zoals de gezondheidszorg, energie en woningen. Hierdoor zien wij dat het aantal kwetsbare inwoners die het (nog) niet op eigen kracht redden dreigt toe te nemen. Daarbij neemt de complexiteit van sociaal maatschappelijke vraagstukken toe. De groeiende individualisering, polarisatie en segregatie in de samenleving maakt dat de sociale cohesie in wijken en de veiligheidsbeleving van inwoners onder druk staan. Er is sprake van een toenemend aantal kwetsbare groepen met problemen op meerdere leefgebieden. Steeds meer personen en gezinnen leven met schulden of zelfs in armoede.

Dit heeft een effect op hun bestaanszekerheid en raakt hun gezondheid en vitaliteit. Bij steeds meer gezinnen wordt duidelijk dat er sprake is van multiproblematiek. Het grote aantal mensen met psychosociale problemen is zichtbaarder dan ooit. Er is een toenemende vraag naar zorg, hulp en ondersteuning voor jeugdigen, volwassenen en ouderen. De gemeentelijke uitgaven aan de Wmo-voorzieningen en jeugdhulp stijgen aanzienlijk. Tegelijk hebben we te maken met een marktwerking in de zorg en met druk op zorgaanbieders en voorzieningen. Daarbij hebben we te maken met vergrijzing en is er druk op mantelzorg en het aantal vrijwilligers. Inwoners worden verwacht langer zelfstandig thuis te wonen, terwijl de zorg onbetaalbaar dreigt te worden en er grote druk is op de woningmarkt. Ook is het langere termijn toekomstbeeld voor jongeren complex en onzeker, door onder meer de woningcrisis, studieleningen en aansluiting op de arbeidsmarkt. Daarnaast is er landelijk een nijpend tekort aan

Kadernota 2023 Gemeente Dijk en Waard

23

opvangcapaciteit voor asielzoekers doordat het aantal instromers stijgt, terwijl de uitstroom uit de asielzoekerscentra stagneert. Het aantal vluchtelingen en asielzoekers is in 2021 en 2022 flink gestegen door onder andere de oorlog in Afghanistan en Oekraïne. Het vraagt veel van de gemeente om passende opvang en huisvesting te organiseren. De verwachting is dat mede hierdoor er een (hogere) druk ontstaat op de ondersteuning, zorg, onderwijs, kinderopvang, inburgering en woningmarkt. Waar staan we voor? (maatschappelijk effect) In Dijk en Waard doet iedereen zingevend mee. Ieder inwoner krijgt de kans om zich te ontwikkelen op een manier die voor hem of haar zinvol is. Daarom zetten we in op een gezonde en veilige leefomgeving voor jong en oud. Inwoners dragen naar eigen kunnen bij aan de maatschappij en zijn er voor elkaar. Dijk en Waard is een vitale samenleving, waarin de inwoners zo lang mogelijk op eigen kracht en met behulp van hun netwerk problemen kunnen oplossen. We versterken buurten en wijken om samenredzaam te zijn, zodat inwoners langer elkaar kunnen ondersteunen. Ook versterken we algemene voorzieningen, preventief, dichtbij en laagdrempelig, zodat de inwoners langer zonder tussenkomst van de gemeente zelfredzaam blijven en langer thuis kunnen blijven wonen.

Als een inwoner het op eigen kracht, het netwerk en algemeen toegankelijke voorzieningen echt niet zelf redt, ondersteunen we samen met maatschappelijk partners de inwoner met een passende oplossing. In Dijk en Waard willen we de zorg en ondersteuning beheersbaar en toegankelijk houden. Welke doelstellingen dragen daar aan bij? 1. Alle inwoners van Dijk en Waard zorgen zoveel mogelijk voor zichzelf en voor elkaar. 2. Alle inwoners zijn zelfredzaam. 3. Er is een vangnet als dat sociale netwerk (even) niet toereikend is. Wanneer dat vangnet nodig is, is er betaalbare en bereikbare zorg en ondersteuning zo dichtbij mogelijk. Ondersteuning is gericht op (het realiseren van) basisvoorwaarden: werk of zinvolle dagbesteding, onderkomen, financiën op orde (onder andere door schuldhulpverlening), sociaal netwerk. 4. Zoveel mogelijk sturing op en beheersing van de kosten door actueel inzicht in het effect van de beheersmaatregelen en beter contractmanagement 5. Gemeentelijke inkomsten voor het sociaal domein worden zo efficiënt mogelijk ingezet. 6. Geen enkele jongere uit Dijk en Waard in gesloten verblijf. Waar zetten we in 2023 op in? a. Het uitvoeren van nieuw armoedebeleid waarbij sprake is van samenhang tussen minimabeleid en schuldhulpverlening. b. Het operationeel maken van Zaffier met goed opdrachtgeverschap, verbinding met de lokale toegang en een sterke regionale positie. c.

Het harmoniseren van beleidskaders, verordeningen en regelingen sociaal domein. d. Het opzetten van een lokaal preventieakkoord in het kader van preventief gezondheidsbeleid. e. Het stimuleren van het gebruik van de MeedoenPas (link met programma 5 Sport, cultuur, recreatie en openbare ruimte). De volgende activiteiten voor 2023 zijn onderdeel van een forse meerjarige aanpak en worden stapsgewijs uitgevoerd: f. De meerjarige implementatie van de Visie sociaal domein. g. Het meerjarige Veranderprogramma sociaal domein 'De inwoner als eigenaar'.