Programmabegroting 2027 - Ter bespreking auditcommissie en informatieve raad
Tekst van het document
loonsom) Programma's: Samen besturen | Pagina 104 Wat mag het kosten? Samen besturen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Structurele lasten | -21.339 | -21.835 | -22.117 | -22.504 Structurele baten | 1.112 | 1.112 | 1.112 | 1.112 Toevoegingen aan reserves | -90 | -90 | -90 | -90 Onttrekkingen aan reserves | - | - | - | - Saldo structureel | -20.318 | -20.813 | -21.095 | -21.482 Incidentele lasten | -260 | 55 | -30 | - Incidentele baten | - | - | - | - Toevoegingen aan reserves | - | - | - | - Onttrekkingen aan reserves | - | - | - | - Saldo incidenteel | -260 | 55 | -30 | - Saldo van baten en lasten | -20.578 | -20.758 | -21.125 | -21.482 Meerjareninvesteringsplan Investeringen24 | Investeringsbedrag 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Afschrijving per jaar Vervangen en Isoleren Dakbedekking garage Werf | - | - | 225.000 | - | 22.500 Vervangen armaturen LED garagegebouwen BCD Gem.werf | - | 30.000 | - | - | 1.500 Totaal | - | 30.000 | 225.000 | - | 24.000 24 Investeringsbudgetten gekenmerkt met een # worden via een apart raadsvoorstel aangevraagd Programma's: Samen besturen | Pagina 105 Beleidsontwikkelingen Ontwikkelingen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | Effect op saldo Onderhoudskosten | -80 | -80 | -80 | -80 | Ja gemeentelijke gebouwen Media en Communicatie | -40 | - | - | - | Ja Dienstverleningskader | - | - | - | - | Nee Arbeidsmarktstrategie opstellen | -30 | - | - | - | Ja Ontwikkelingen
Duo+ - Uitbreiding | -35 | -35 | -35 | -35 | Nee beleidscapaciteit P&O Ontwikkelingen Duo+ - WOO | -45 | -45 | -45 | -45 | Nee en klachtenafhandeling Ontwikkelingen Duo+ - Verbeterplan post | -50 | -55 | -55 | -55 | Nee en archieffunctie Ontwikkelingen Duo+ - Verbeterplan post | -100 | - | - | - | Ja en archieffunctie Ontwikkelingen Duo+ - Datagedreven | -40 | - | - | - | Ja werken en innovatiefonds Ontwikkelingen Duo+ - Evaluatieonderzoek | -25 | - | - | - | Nee Effect op saldo | -290 | -80 | -80 | -80 Budgettair neutraal | -155 | -135 | -135 | -135 Totaal Samen besturen | -445 | -215 | -215 | -215 Programma's: Samen besturen | Pagina 106 Financiën Portefeuillehouder: | S. Kuilman Voorschriften BBV Conform het BBV moet de begroting ook een overzicht geven van alle algemene dekkingsmiddelen. Dit is ondergebracht in dit programma. Het betreft alle financiële middelen zonder oormerk. Oftewel deze middelen worden ingezet ter dekking van alle programma's. Het betreft de volgende algemene dekkingsmiddelen.
Financiën | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Algemene uitkering | 68.770 | 68.110 | 67.560 | 68.520 Ongebonden belastingen | 10.755 | 10.955 | 11.155 | 11.355 Dividend | 115 | 115 | 115 | 115 Saldo financieringsfunctie | -3.992 | 137 | -378 | 147 Onvoorzien | -60 | -60 | -60 | -60 Overige algemene baten en lasten | 6.236 | 1.665 | 1.709 | 1.818 Totaal | 81.824 | 80.922 | 80.101 | 81.895 Per algemeen dekkingsmiddel worden de ontwikkelingen weergegeven. Kaderstellende beleidsnota's • | Financiële verordening gemeente Diemen 2023; • | Controleverordening 2023 gemeente Diemen; • | Verordening doelmatigheid en doeltreffendheid 2012 gemeente Diemen; • | Nota Activa- en rentebeleid 2016 gemeente Diemen; • | Nota Lokale heffingen 2016 gemeente Diemen; • | Nota Sturing op verbonden partijen 2016 gemeente Diemen; • | Treasurystatuut 2016 gemeente Diemen; • | Verordening Startersleningen 2017 gemeente Diemen • | Nota Reserves en Voorzieningen 2023 Gemeente Diemen; Programma's: Financiën | Pagina 107 Algemene Uitkering Ontwikkeling Algemene uitkering (AU) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Berekening Algemene Uitkering Begroting 2026 | 65.645 | 64.840 | 65.680 | 67.150 (meicirculaire '25) Totaal effect Septembercirculaire 2025 | -215 | -275 | -345 | -355 Totaal effect Decembercirculaire 2025 | 340 | 355 | - | - Totaal effect Meicirculaire 2026 + nieuwe uitgangspunten | 3.000 | 3.190 | 2.225 | 1.725
Kadernota 2027 Totaal wijzigingen | 3.125 | 3.270 | 1.880 | 1.370 Stand Programmabegroting 2027 | 68.770 | 68.110 | 67.560 | 68.520 De berekening van de algemene uitkering is gebaseerd op de Meicirculaire 2026 en de uitgangspunten zoals vastgesteld in de Kadernota 2027. Over de financiële effecten van de September-, December- en Meicirculaire bent u al eerder via informatieve memo's geïnformeerd. In onderstaande tabel de belangrijkste wijzigingen uit de circulaires. De belangrijkste wijzigingen uit de Meicirculaire 2026 zijn apart toegelicht. Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Effecten Septembercirculaire 2025 Uitkeringsfactor | -340 | -365 | -420 | -485 Taakmutaties - Wet integrale suïcidepreventie | 20 | 20 | 20 | 20 - Loon- en prijsbijstelling middelen op de AP jeugdhulp | 20 | 20 | 20 | 20 - Indexatie Wmo demografie | 55 - Implementatie Participatiewet in balans | 5 Integrale, Decentrale en Specifieke Uitkeringen (IU /DU /SU) - Rijksbijdrage beschut werk | 50 - Versterking omgevingsveiligheidsdiensten | 10 | 10 - Overheidsbrede Dienstverlening | 25 | 25 | 25 | 25 - Overige | -5 | 15 | 10 | 10 Totaal effect Septembercirculaire 2025 | -215 | -275 | -345 | -355 Effecten Decembercirculaire 2025 Taakmutaties | 340 | 355 Totaal effect Decembercirculaire 2025 | 340 | 355 | - | - Effecten Meicirculaire 2026 + nieuwe uitgangspunten Kadernota 2027 Aanpassing uitgangspunten | -765 | -660
| -605 | -1.060 Verwachte prijsindexering | 2.065 | 1.950 | 1.760 | 1.730 WOZ-waarden mutaties en aanpassing rekentarieven | -210 | -210 | -205 | -205 Taakmutaties - Uitstel abonnementstarief Wmo | 195 - Huishoudelijke hulp uit de Wmo | -815 | -820 - Overig | 15 | -10 | -10 | -10 Integrale, Decentrale en Specifieke Uitkeringen (IU /DU /SU) - Uitstel met twee jaar ingroeimodel | 450 | 900 | 900 | 900 herverdeling Gemeentefonds - Capaciteit decentrale overheden klimaat- en | 1.175 | 1.175 | 1.175 | 1.175 energiebeleid (CDOKE) - Armoedebestrijding kinderen (DU) | 15 | 15 | 15 | 15 - Re-integratiedienstverlening gericht op jongeren | 15 | 15 | 15 | 20 - Overige | 45 | 15 | -5 | -20 Totaal effect Meicirculaire 2026 + nieuwe uitgangspunten | 3.000 | 3.190 | 2.225 | 1.725 Kadernota 2027 Totaal | 3.125 | 3.270 | 1.880 | 1.370 Programma's: Financiën | Pagina 108 Toelichting op belangrijkste wijzigingen Aanpassing uitgangspunten Ten opzichte van de ramingen van vorig jaar is de woningbouwprognose achtergebleven. Dit heeft ook direct gevolgen voor het aantal inwoners, jeugdigen enzovoort. Daarnaast zijn de berekeningen van sommige maatstaven aangepast zoals de maatstaf mensen met een laag inkomen (eerst een aantal, nu een percentage). Ook de bedragen per maatstaf zijn aangepast. Bij elkaar opgeteld levert dit over de jaren heen een negatief effect op.
Verwachte prijsindexering Gemeenten krijgen loon- en prijsontwikkelingen gecompenseerd in het gemeentefonds. De compensatie is gelijk aan de ontwikkeling van de Prijsbijstelling op basis van Bruto Binnenlands Product (Pbbp) zoals opgenomen in het laatste Centraal Economisch Plan (CEP). WOZ-waardeontwikkeling De WOZ waarde betreft een kortingsmaatstaf. Door een hogere WOZ-waarde (als gevolg van waardeontwikkeling) stijgt ook de korting op het gemeentefonds. Dit wordt enigszins gecorrigeerd omdat het verrekentarief als gevolg van de landelijke stijging naar beneden wordt bijgesteld. Echter de WOZ-waarde van de woningen binnen Diemen stijgt in het algemeen harder dan het landelijk gemiddelde. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) • Uitstel vervanging abonnementstarief Het eerder voornemen was om vanaf 2027 een inkomensafhankelijk bijdrage binnen de WMO op te nemen als vervanging van een vast abonnementstarief. Tegelijkertijd zou dit leiden tot een lage vergoeding binnen het cluster WMO van het gemeentefonds. Echter, dit is met een jaar uitgesteld, waardoor deze compensatie binnen het gemeentefonds weer is opgenomen. Hiermee kan de inkomstenpost die in de begroting is opgenomen vervallen. Per saldo is deze wijziging neutraal. • Huishoudelijke hulp uit de Wmo Vanaf 2029 is heeft het kabinet het voornemen de WMO Huishoudelijk hulp niet meer als maatwerkvoorziening door gemeenten te laten vergoeden.
Hiermee vervalt deze vergoeding als inkomst in het gemeentefonds. Logischerwijs zou ook (een deel van) de uitgaven naar beneden bijgesteld kunnen worden. Tegelijk wordt er nog wel een bedrag toegevoegd als vangnet voor mensen die deze hulp niet zelf kunnen regelen. Deze wijziging is in het meerjarenperspectief als budgettair neutraal verwerkt (lagere inkomsten is gelijk aan lagere uitgaven). Ingroeimodel herverdeling gemeentefonds In het meerjarenperspectief van de begroting 2026 was rekening gehouden met een nadelige ingroeipad als gevolg van de herverdeling van het gemeentefonds. Doordat dit twee jaar is uitgesteld ontstaat een positief effect in de jaren 2027 en 2028. Vanaf 2023 is de herijking van het gemeentefonds doorgevoerd. Deze nieuwe verdeling is nadelig voor Diemen. Voor dit nadeel ontvangen we compensatie via een suppletie- uitkering. Deze uitkering ontvangen we zolang er geen definitief besluit is genomen over het ingroeipad. Programma's: Financiën Pagina 109 Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE) De CDOKE‑gelden zijn bedoeld om gemeenten en provincies extra capaciteit en expertise te geven voor de uitvoering van klimaat- en energietaken. Hiermee kunnen zij personeel, kennis en uitvoeringskracht inzetten voor onder meer de energietransitie, zoals verduurzaming en warmte‑initiatieven.
Het doel is om de uitvoering van nationale klimaatdoelen op lokaal niveau te versterken en te versnellen. Binnen Diemen reserveren we deze gelden voor deze doeleinden. Zodoende heeft deze wijziging geen effect op het saldo van de begroting. Armoedebestrijding kinderen De decentrale uitkering "Armoedebestrijding kinderen" is een gemeentelijke uitkering van het Rijk om armoede onder kinderen te verminderen. Het betreft de voortzetting van de zogeheten Klijnsmagelden. Op basis van de laatste CBS gegevens zijn deze per gemeente geactualiseerd. Wij reserveren deze middelen voor dit doel. Re-integratiedienstverlening gericht op jongeren Er wordt structureel extra budget beschikbaar gesteld gericht op de arbeidsinschakeling van jongeren tot 27 jaar. Wij reserveren deze middelen voor dat doel.
Programma's: Financiën Pagina 110 Ongebonden belastingen In Diemen worden de volgende ongebonden belastingen als algemeen dekkingsmiddel gezien: Ongebonden belastingen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Onroerendezaakbelastingen (OZB) - woningen (eigenaren) | 5.660 | 5.860 | 6.060 | 6.260 - niet-woningen (eigenaren) | 2.555 | 2.555 | 2.555 | 2.555 - niet-woningen (gebruikers) | 2.245 | 2.245 | 2.245 | 2.245 Precariobelasting | 55 | 55 | 55 | 55 Toeristenbelasting | 855 | 855 | 855 | 855 Uitvoeringskosten | -615 | -615 | -615 | -615 Totaal | 10.755 | 10.955 | 11.155 | 11.355 Indexering belastingtarieven In deze begroting zijn de belastingenontvangsten met 2,1% geïndexeerd. Uitzondering hierop is de indexering van het tarief onroerend zaakbelasting voor woningen. Het OZB-tarief voor woningen is met 5,0% verhoogd. Reden hiervoor is dat er de afgelopen jaren een stevige inflatie heeft plaatsgevonden. De inflatie is niet meegenomen in de indexering van het OZB-tarief. In 2025 en 2026 hebben we daar een inhaalslag gemaakt. Ook voor 2027 stellen wij voor deze inhaalslag door te zetten. Dit doen we alleen voor het OZB-tarief voor woningen. Het OZB-tarief voor woningen behoort nog steeds binnen de top 20 van laagste tarieven van alle gemeenten. De algemene uitkering wordt gekort met de door de gemeente zelf te innen belastingopbrengsten voor onroerend zaakbelasting.
Deze korting is mede afhankelijk van de stijging van de WOZ-waarden van woningen en niet-woningen. De WOZ-waarden van Diemen stijgen ten opzichte van het landelijk gemiddelde vaak harder, dit leidt tot een hogere korting van de algemene uitkering. Dit compenseren we deels door het OZB-tarief voor woningen met meer dan het inflatiepercentage te laten stijgen. Dividend De gemeente Diemen heeft bij twee bedrijven aandelen in bezit waar dividend over ontvangen wordt. Dit betreft de Bank Nederlandse Gemeenten en N.V. De Meerlanden. De ontvangsten (maar ook eventuele risico's) worden gezien als algemene middelen. Dividend | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | - | - | - | - Baten - Bank Nederlandse Gemeenten | 10 | 10 | 10 | 10 - N.V. De Meerlanden | 105 | 105 | 105 | 105 Totaal | 115 | 115 | 115 | 115 Programma's: Financiën | Pagina 111 Saldo financieringsfunctie Voor een gedetailleerde toelichting over de financiering wordt verwezen naar de 'Paragraaf Financiering'. Op dit programma komen de belangrijkste ontwikkelingen terug.
Saldo financieringsfunctie | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten - Rente kortlopende geldleningen | -100 | -100 | -100 | -100 - Rente langlopende geldleningen | -1.750 | -2.250 | -2.750 | -3.000 Baten - Rente langlopende leningen | 175 | 175 | 175 | 175 - Doorbelaste rentelasten investeringen | -2.317 | 2.312 | 2.297 | 3.072 Totaal | -3.992 | 137 | -378 | 147 Langlopende geldleningen Voor de financiering van investeringen trekt de gemeente langlopende leningen aan. De laatste jaren konden we deze betalen uit de ontvangsten van grondverkopen. Daarnaast hadden we door positieve rekeningresultaten en de temporisatie van grote investeringen een kortlopend financieringsoverschot. Hierdoor hoefden we geen nieuwe langlopende geldleningen aan te trekken. Door de stijgende rente is de financiering van grote investeringen duurder. Op basis van de laatste marktanalyses houden we rekening met een rentepercentage van 3,5% voor het herfinancieren en aantrekken van nieuwe langlopende leningen. De afgelopen jaren is de uitvoering van projecten vertraagd waardoor het aantrekken van nieuwe leningen niet nodig was. Door het binnenhalen van subsidies / co-financiering hoeven we ook minder geld te lenen. Gevolg van deze ontwikkelingen is dat de verwachte rentelasten voor de komende jaren fors lager worden.
We hebben de rentelasten voor langlopende leningen structureel met € 0,75 miljoen naar beneden bijgesteld. We blijven ruimte houden voor het aantrekken en herfinancieren van geldleningen in de toekomst. Op basis van de ingeschatte rentestand kunnen we tot 2031 nog € 60 miljoen aan leningen aantrekken. Om de risico's te beperken, trekken we financieringen met verschillende looptijd aan en zorgen we voor spreiding van het risico zodat herfinanciering van langlopende leningen niet in één jaar vallen, maar zoveel mogelijk verspreid zijn over verschillende jaren. Programma's: Financiën | Pagina 112 Onvoorzien Het is verplicht een budget onvoorzien op te nemen. De meeste gemeenten relateren het budget onvoorzien aan het aantal inwoners. Per saldo houden we in de begroting rekening met € 60.000 (€ 2 per inwoner). Deze stelpost is structureel in de begroting opgenomen en dient ter dekking van onvoorziene uitgaven. Onvoorzien | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -60 | -60 | -60 | -60 Baten | - | - | - | - Totaal | -60 | -60 | -60 | -60 Overige algemene baten en lasten De overige algemene baten en lasten kenmerken zich door kosten en opbrengsten als gevolg van toerekening van kosten naar programma's zoals de toegerekende BTW naar afval en riolering en het rentedeel van de kapitaallasten van investeringen.
Indicatoren Prestatie-indicatoren | Werkelijk | Werkelijk | Begroot | Begroot 2024 | 2025 | 2026 | 2027 Algemeen - Gemiddelde WOZ waarde afgerond in | 331 | 420 | 480 | 510 € 1.000 (verplicht) Algemeen - Gemeentelijke woonlasten | 756 | 889 | 935 | 969 eenpersoonshuishouden (verplicht) Algemeen - Gemeentelijke woonlasten | 834 | 987 | 1.057 | 1.093 meerpersoonshuishouden (verplicht) Algemeen - % functiemenging | 57 | 55 | 55 | 55 Programma's: Financiën | Pagina 113 Wat mag het kosten? Financiën | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Structurele lasten | -2.588 | -3.092 | -3.590 | -3.844 Structurele baten | 84.252 | 84.014 | 83.691 | 85.739 Toevoegingen aan reserves | - | - | - | - Onttrekkingen aan reserves | - | - | - | - Saldo structureel | 81.664 | 80.922 | 80.101 | 81.895 Incidentele lasten | - | - | - | - Incidentele baten | 160 | - | - | - Toevoegingen aan reserves | - | - | - | - Onttrekkingen aan reserves | - | - | - | - Saldo incidenteel | 160 | - | - | - Saldo van baten en lasten | 81.824 | 80.922 | 80.101 | 81.895 Nieuwe ontwikkelingen | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Aanpassing rentelasten langlopende leningen | 750 | 750 | 750 | 1.000 Totaal nieuwe ontwikkelingen | 750 | 750 | 750 | 1.000 Programma's: Financiën | Pagina 114 Paragrafen Pagina 115 Paragrafen Duurzaamheid 117 Risico's en weerstandsvermogen 133 Bedrijfsvoering 151 Openbaarheid 157 Lokale heffingen 159 Onderhoud
kapitaalgoederen 177 Verbonden partijen 189 Financiering 206 Grondbeleid 211 Grootschalige projecten 213
Paragrafen Pagina 116 Duurzaamheid Inleiding Onze samenleving bevindt zich op een kantelpunt. Wereldwijde economische, sociaal-maatschappelijke en ecologische crises hebben de kwetsbaarheid van die samenleving getoond. Klimaatverandering, stijgende energieprijzen, water-, voedsel- en grondstoffenschaarste, het afnemen van plant- en diersoorten en vervuiling staan op dit moment hoog op de (inter)nationale agenda. In de toekomst zal duurzame ontwikkeling alleen maar in belang toenemen. Duurzaamheid is een veelomvattend maar vaak uitgehold begrip. Daarnaast heeft duurzaamheid te kampen met het imago ‘duur’ ‘soft’ en ‘elitair’ te zijn. Het tegendeel is waar. We hebben iedereen nodig om onze samenleving meer robuust en toekomstbestendig te maken. Wanneer de drie P’s (People, Planet en Profit) integraal en toekomstgericht worden toegepast in keuzes op alle beleidsterreinen, werken we samen aan een financieel- economisch, sociaal-maatschappelijk én ecologisch gezonde toekomst. Coalitieakkoord Sinds 2020 wordt er vanuit de Duurzaamheidsagenda programmatisch gewerkt aan een duurzaam Diemen. Het coalitieakkoord 'Samen verder' 2026 - 2030 geeft richting voor alle zes de thema's uit het Duurzaamheidsprogramma. Nieuw is de aandacht voor waterkwaliteit en dierenwelzijn. Dit wordt in deze begroting en het vervolgprogramma op de huidige Duurzaamheidsagenda meegenomen.
Ook in de komende coalitieperiode 2026-2030 zal het Deelprogramma Energie & Klimaat binnen het Programma Duurzaamheid een prominente rol eisen. Vooral de vanuit het Nationale Klimaatakkoord verplichte opgave voor gemeenten om met de gebouwde omgeving van het aardgas af te gaan zal grote inzet van menskracht en middelen vragen. Diemen heeft als doelstelling om in 2040 fossiel onafhankelijk te zijn. De kaders daarvoor zijn in de Transitievisie Warmte gesteld en de wijkgerichte uitvoering is eind 2024 gestart. Momenteel wordt gewerkt aan het Warmteprogramma waarin nader wordt uitgewerkt hoe we richting 2040 van het aardgas af gaan en welke wijken de komende 10 jaar als eerste worden aangepakt. Duurzaamheidsprogramma Op 2 juli 2020 heeft de gemeenteraad de Duurzaamheidsagenda 2020 – 2025 vastgesteld. Met de Duurzaamheidsagenda willen we de omschakeling maken van duurzame dingen doen naar dingen duurzaam doen. De Duurzaamheidsagenda heeft de kaders gegeven het gemeentelijke Programma Duurzaamheid. In 2026 staat de evaluatie van de Duurzaamheidsagenda gepland. Het is de bedoeling om van eind 2026 tot begin 2027 een vervolgprogramma Duurzaamheid te maken. Het Programma Duurzaamheid heeft twee pijlers met ieder drie thema’s. Met de eerste pijler Duurzame samenleving willen het afwentelen van problemen op andere landen en andere generaties tegengaan.
Tot deze pijler behoren de volgende drie thema’s: energie & klimaat, afval & circulaire economie, natuur & biodiversiteit. Met de tweede pijler Gezonde leefomgeving worden de problemen in de leefomgeving aangepakt waar we hier en nu last van hebben. Tot deze pijler behoren de volgende drie thema’s: klimaatadaptatie, luchtkwaliteit & geluid en schone mobiliteit. Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 117 Als gemeente willen we natuurlijk zelf ook het goede voorbeeld geven. Daarvoor wordt ingezet op interne samenwerking om duurzaamheid steeds beter onderdeel van interne processen (bij beleidsontwikkeling, ruimtelijke ontwikkeling en beheer, gemeentelijke bedrijfsvoering en gebouwen en inkoop) te maken. De gemeente kan het realiseren van een duurzame samenleving en een gezonde leefomgeving echter niet alleen. We zullen de samenwerking met de samenleving (via sluiten van Diempacten, ondersteunen van inwonersinitiatieven, samenwerking met Daarom Duurzaam Diemen, etc.) blijven zoeken. Op het thema Energie & Klimaat is sprake van zoveel dynamiek en betrokken medewerkers dat daar een apart deelprogramma met een eigen deelprogrammacoördinator van is gemaakt. Wel blijft het thema Energie & Klimaat gewoon deel uitmaken van de overkoepelende gemeentelijke programmatische aanpak op duurzaamheid.
Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 118 Schematisch ziet de opzet van de duurzaamheidsprogramma er als volgt uit: Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 119 Gemeentelijk duurzaamheidsprogramma In de paragraaf duurzaamheid van de begroting zijn de 5 hoofddoelen/onderdelen vanuit het Programma Duurzaamheid weergegeven: 1. Een programmatische aanpak 2. Naar een duurzame samenleving 3. Naar een gezonde leefomgeving 4. Samenwerken aan duurzaamheid binnen de gemeentelijke organisatie 5. Samenwerking aan duurzaamheid met de samenleving Hieronder zullen we per onderdeel ingaan op: • | langetermijndoelen (wat willen we bereiken) • | de geplande activiteiten voor 2027 (wat gaan we ervoor doen) • | monitoring (indicatoren uit de Duurzaamheidsagenda en het coalitieakkoord 2026 - 2030) 1. Een programmatische aanpak Wat willen we bereiken? • | Via een programmatische aanpak op duurzaamheid willen we binnen Diemen de omslag maken van duurzame dingen doen naar dingen duurzaam doen. Daarmee willen we de langetermijndoelen duurzame samenleving en gezonde leefomgeving van het Programma Duurzaamheid realiseren. • | Aanvullende duurzaamheidsambities en acties uit het coalitieakkoord voor de periode 2026-2030 worden opgenomen in het Programma Duurzaamheid. Wat gaan we ervoor doen in 2027? • | Opstellen vervolgprogramma duurzaamheid als opvolger van de Duurzaamheidsagenda 2020-2025.
• | Uitvoeren jaarprogramma duurzaamheid 2027 (de acties uit de paragraaf duurzaamheid van de begroting 2027) op basis van de Duurzaamheidsagenda 2020-2025 en aanvullende acties uit het coalitieakkoord • | Opname van duurzaamheid bij ontwikkeling van nieuw gemeentelijk beleid • | Starten met opnemen van duurzaamheidsbeleid in het gemeentelijke Omgevingsplan • | Voortzetten van het verstrekken van duurzaamheidsleningen en duurzaamheidssubsidies voor kansrijke verduurzamingsinitiatieven vanuit de samenleving • | Voortzetten interne en externe communicatiecampagnes duurzaamheid • | Doorontwikkelen communicatiecampagne duurzaamheid Monitoring Wat | Werkelijk 2024 Werkelijk 2025 Begroot 2026 | Begroot 2027 Aantal verstrekte duurzaamheidsleningen | 7 | 8 | 10 | 101 1 De gemeentelijke duurzaamheidslening werd tot 2024 vooral gebruikt voor aanschaf van zonnepanelen als enkelvoudige maatregel. Bij de landelijke energiebespaarlening moest namelijk naast zonnepanelen tenminste 1 extra maatregel worden meegefinancierd. Met de aangekondigde afschaffing van de salderingsregeling en het in rekening brengen van kosten voor teruglevering door energieleveranciers is de markt voor plaatsing van zonnepanelen ingestort. Dit was terug te zien in het aantal aangevraagde duurzaamheidsleningen. Duurzaamheidsleningen worden nu vooral aangevraagd voor HR++ glas en warmtepompen.
Paragrafen: Duurzaamheid | Pagina 120 2. Naar een duurzame samenleving Met de pijler Duurzame samenleving van het Duurzaamheidsprogramma gaan we het afwentelen van problemen op andere landen en andere generaties tegen. Tot de pijler duurzame samenleving behoren de volgende drie thema’s: Energie & Klimaat, Afval & Circulaire Economie, Natuur & Biodiversiteit. 2.A DEELPROGRAMMA ENERGIE & KLIMAAT Wat willen we bereiken? • 2040 fossiel onafhankelijke gemeente • 90% CO2 reductie in 2050 (Klimaatakkoord) • Minimaliseren emissie overige broeikasgassen • Het tijdig realiseren van een toekomstbestendig energiesysteem om daarmee ruimtelijke, economische en klimaatdoelstellingen te faciliteren (Energievisie Noord-Holland) Wat gaan we ervoor doen in 2027? • Interbestuurlijke Werkwijze (IBW) Energiesysteem 2050 Noord-Holland ◦ Afronden startnotitie IBW Noord-Holland en ter besluitvorming aan de raad voorleggen ◦ Inrichten van een data-omgeving en ontwikkelen van het regionale Energiebeeld. ◦ Starten met gebiedsuitwerkingen (op deelregio Amstelland niveau). Dit gaat gepaard met participatie.
• Aanpak (bovenregionale) energie-infrastructuur ◦ Deelname aan de provinciale Taskforce Energie-Infrastructuur Noord-Holland ◦ Deelname aan de projectprocedures voor: ■ een nieuw TenneT hoogspanningsstation Amsterdam Zuidoost ■ een nieuwe 380 kV hoogspanningsverbinding Diemen-Lelystad-Ens ■ een nieuw 380 kV hoogspanningsstation aan de zuidoostkant van Amsterdam ■ het verzwaren van de bestaande 380 kV hoogspanningsverbindingen Beverwijk - Diemen en Krimpen a/d IJssel - Diemen ◦ Aanvraag subsidie behorende bij het convenant schoon en emissieloos bouwen ◦ Onderzoeken beleidsontwikkelingen, mogelijkheden en beperkingen, nut en noodzaak van laadinfrastructuur voor (plezier)boten • Uitvoering Regionale energie strategie (RES) ◦ Voortzetting deelname stuurgroep en werkgroep RES Noord-Holland Zuid ◦ Voortzetting regionale samenwerking Opwek Energie op Rijksgronden (OER) ■ Afronding verkenningsfase en, bij steun van alle betrokkenen, start planfase voor windturbines in de Diemerscheg ■ Tenderprocedure voor exploitatie zonnepanelen langs de Rijkswegen vanuit Energieroute Noord-Holland (mits Projectbesluit gerealiseerd kan worden) ■ Verkenning mogelijkheden zonnevelden bij Gooiseweg in samenwerking met coöperatie Diemer Energie.
• Uitvoering Transitievisie Warmte/Opstellen Warmteprogramma ◦ Uitvoering warmteprogramma: implementatie nieuwe regelgeving (Wcw en Wgiw) en uitwerking warmtekavels ◦ Voortzetten samenwerking oprichting regionaal publiek warmtebedrijf ◦ Voortzetten MRA samenwerking voor onderzoek naar de ontwikkeling van aardwarmte ◦ Voortzetten samenwerking Vattenfall verduurzamen Diemercentrale ◦ Uitvoering afspraken over energie in het kader van de meerjarenafspraken met woningcorporaties en huurdersplatform • Implementatie en uitvoering Soortenmanagementplan (SMP)2 voor invulling van de onderzoeksverplichting beschermde diersoorten bij isolatie van gevels en daken: 2 de Raad van State heeft uitspraak gedaan over voldoende ecologisch onderzoek bij isolatie van dak en spouwmuur van woningen.
Om isolatie mogelijk te blijven maken moeten gemeenten een soortenmanagementplan opstellen en Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 121 ◦ | Communicatie en beheer (waaronder jaarlijkse monitoring) Soortenmanagementplan ◦ | Aanleg alternatieve verblijven voor vleermuizen en vogels • | Wijkaanpak warmtetransitie ◦ | Opstellen Uitvoeringsplan warmtenet Diemen-Zuid ◦ | Creëren collectieve warmte-oplossing voor Ruimzicht en Diemen Centrum ◦ | Voortzetten gebiedsaanpak warmte- en energietransitie Landlust ◦ | Voortzetten ondersteuningsaanpak verduurzaming utiliteitsbouw (bedrijventerreinen en maatschappelijk vastgoed) ◦ | Faciliteren en ondersteunen van buurtinitiatieven ◦ | Bijhouden klantvolgsysteem3 voor de energietransitie ◦ | Starten pilot met (tweedehands) C.V.-ketels als tijdelijke vervanging voor kapotte ketels voorafgaand aan aansluiting op duurzame (collectieve) voorziening • | Isolatieaanpak woningen ◦ | Voortzetten energie-advies woningeigenaren en VVE's via regionaal energieloket ◦ | Voortzetten jaarlijkse collectieve inkoopactie energiemaatregelen woningeigenaren ◦ | Voortzetten ondersteuning VVE's energiebesparing en opwek duurzame energie ◦ | Voortzetten advisering en procesbegeleiding VVE's met focus op slecht geïsoleerde woongebouwen ◦ | Voortzetten uitvoerig subsidieregeling woningisolatie met focus op slecht geïsoleerde woningen ◦ | Stimuleren, adviseren en activeren
verduurzaming koopwoningen • | Aanpak energie-armoede ◦ | Voortzetten energie-advies door vrijwillige energiecoaches (n.a.v. prestatie afspraken met woningcorporaties, gestart in 2021). Coördinatie hiervan vindt sinds 2026 plaats door Daarom Duurzaam Diemen. ◦ | Voortzetten circulair gordijnenproject ◦ | Onderzoeken aanvullende aanpak energie-armoede (afhankelijk van rijksbijdrage) • | Energietransitie bij bedrijven en maatschappelijk vastgoed ◦ | Voortzetten energie-advies bedrijven via regionaal energieloket ◦ | Onderzoeken mogelijkheden inzet Dumava Subsidie voor verduurzaming buurtkamers ◦ | Voortzetten duurzaamheidsdienst bedrijven via energieadviseur van de Stichting Energieke regio ◦ | Toezicht en handhaving energie- en klimaatregelgeving Europese Energie Efficiency Richtlijn, Besluit activiteiten leefomgeving en Besluit bouwwerken leefomgeving Monitoring Wat | Werkelijk 2023 | Werkelijk 2024 | Werkelijk 2025 | Begroot 2026 | Begroot 2027 Elektriciteit uit hernieuwbare bronnen | 9,5% | n.n.b. | n.n.b. | 13,0%4 | 13,5% Totaal aardgasverbruik kleinverbruikers5 | 12.237.286 m3 | 10.569.304 m3 | 10.542.361 m3 | 10.250.000 m36 | 9.750.000 m37 alternatieve verblijven voor vleermuizen gaan aanleggen.
Met het soortenmanagementplan kan de invulling van de onderzoeksverplichting beschermde diersoorten bij verbouw (waaronder isolatie van gevels en daken) voor woningen en gebouwen worden vereenvoudigd. 3 Een klantvolgsysteem is een database waarin gegevens over klanten staan. In het geval van de warmtetransitie en de opgave om van het aardgas af te gaan gaat het om een database waarbij per woonadres kan worden bijgehouden : Wie contactpersonen zijn, wat openbare en aangeleverde gegevens over de huidige energiesituatie en energieprestatie zijn, welke contactmomenten er geweest zijn en welke afspraken daarbij gemaakt zijn en wat wensen, behoeften en openstaande vragen zijn. De database wordt conform de privacyregelgeving gevuld met openbare gegevens en aanvullende benodigde gegevens waar bewoners hun toestemming voor hebben gegeven. De toegang tot benodigde gegevens waarvoor inwoners toestemming hebben gegeven wordt daarbij beperkt tot alleen de medewerkers die direct betrokken zijn bij de energietransitie. 4 Ten gevolge van het afschaffen van de salderingsregeling iper 1 januari 2027 en het rekenen van terugleverkosten door energieleveranciers is de interesse voor plaatsing van zonnepanelen op bestaande bouw sterk afgenomen. 5 Deze gegevens zijn voor het eerst opgenomen in de jaarstukken 2023 vanwege de raadsmotie voor een aardgasmonitor.
Voor deze monitor wordt gebruik gemaakt van open data van Liander. Jaarlijks rapporteert Liander het gasgebruik van kleinverbruik aansluitingen, (< 40m3/uur). Zowel in woningen als in kleine bedrijven en instellingen. De weergegeven hoeveelheden zijn het standaard jaarverbruik (SJV). Dit is het gemeten gebruik, gecorrigeerd voor temperatuur en energieinhoud. In verband met de privacy van de gebruikers geeft Liander het gebruik per postcode (PC6). Het totale gebruik verkrijgen we door het gemiddelde gebruik te vermenigvuldigen met het aantal aansluitingen per postcode. Paragrafen: Duurzaamheid | Pagina 122 2.B THEMA AFVAL & CIRCULAIRE ECONOMIE Wat willen we bereiken? • Het terugdringen van de hoeveelheid ongescheiden restafval richting de landelijke norm van 100 kg per inwoner (Afvalplan) • Een afvalvrij dorp en een volledig circulaire economie in 2050 • Met lokale inzet bijdragen aan de landelijke doelen8 en doelen van de Metropoolregio9 voor circulariteit • Circulaire bedrijfsvoering van de gemeente Diemen; het goede voorbeeld geven (zie onderdeel 4 samenwerking op duurzaamheid binnen de gemeentelijke organisatie) • Het stimuleren van bestaande en nieuwe bedrijven in innovatie en circulariteit en het creëren van daaraan gerelateerde extra werkgelegenheid Wat gaan we ervoor doen in 2027? • Aanpak afval en zwerfafval ◦ Opstellen Grondstoffenplan als opvolger van het Afvalplan 2020 ◦
Voortzetten communicatie en voorlichting over afvalscheiding ◦ Voortzetten van het op aanvraag verstrekken van containers aan huis voor de inzameling van oud papier en karton en/of plastic verpakkingen, blik en drankenkartons Voorbereiden uitvoeren samenwerkingsovereenkomst met Verpact ◦ Voortzetten gescheiden inzameling afval bij scholen ◦ Jaarlijkse uitdeeldag compost op gemeentewerf ◦ Stimuleren en faciliteren deelname aan landelijke opschoondagen (Landelijke Opschoondag en World Cleanup Day) en andere acties die bewoners, bedrijven en organisaties organiseren ◦ Samen met onze (jonge) inwoners verminderen van zwerfafval en het verkleinen van de plastic soep in Diemen.
Hiertoe werken we samen met het initiatief De Beestenbende ◦ Toezicht en handhaving regelgeving bedrijfsafval vanuit Besluit Activiteiten Leefomgeving • Aanpak circulariteit ◦ Voortzetten deelname aan AM- en MRA- en VNG-werkgroepen circulaire economie ◦ Aanpak waardeketen voedsel en organische reststromen ■ Onderzoeken van een lokale (integrale) voedselstrategie ◦ Aanpak waardeketen gebouwde omgeving ■ Stimuleren houtbouw vanuit MRA convenant houtbouw ■ Stimuleren circulair bouwen vanuit MRA convenant toekomstbestendige woningbouw ■ Stimuleren hoogwaardig hergebruik vrijkomende bouwmaterialen vanuit Circulaire Deal Secundaire Bouwmaterialen MRA 6 De verwachting was dat het aardgasverbruik in 2026 vrijwel gelijk zou blijven ten opzichte van 2024. Dit werd zo ingeschat omdat het energiebesparingseffect door sterk verhoogde aardgasprijzen direct na de inval in Oekraïne deels teniet werd gedaan door daaropvolgende lagere prijzen. Daarnaast is de gebouwvoorraad sinds het laatste kwartaal van 2023 nauwelijks verder geïsoleerd ten gevolge van een uitspraak van de Raad van State over de problemen met bescherming van vleermuizen. Om isoleren weer goed mogelijk te kunnen maken is de gemeente begonnen met het opstellen van een Soortenmanagementplan.
7 De verwachting is dat het aardgasverbruik in 2027 sterker daalt ten opzichte van 2026 door gestegen gasprijzen en problemen bij het aanvullen van de gasreserves ten gevolge van de oorlogen in Iran en Oekraine. Wel wordt een minder grote daling verwacht dan bij de eerdere prijsschok van 2023 op 2024 door de oorlog in Oekraine. Dit omdat inwoners toen al maatregelen hebben getroffen en omdat grootschalige isolatie nog op gang moet komen vanuit de wijkgerichte aanpakken en de vereenvoudigde procedure voor isolatie vanuit het Soortenmanagementplan. 8 Landelijke doelstellingen zijn: in 2035 15% verminderen van het totale grondstoffenverbruik ten opzichte van 2016, 82% van al het afval recyclen, waarvan 15% hoogwaardig en verhogen aandeel biogrondstoffen en secundaire grondstoffen naar minimaal 55%, ter vervanging van primaire en abiotische grondstoffen.
Meer specifieke landelijke doelen zijn: 50% minder voedselverspilling in 2030 ten opzichte van 2016 en 30% van de woningen 30% biobased in 2030 9 Doelen vanuit de Metropoolregio zijn: in 2028 80% circulair inkopen door MRA overheden en daarna zo snel mogelijk naar 100%, 25% voedselconsumptie uit de eigen regio, 80% circulair in de textielketen, 20% houtbouw/biobased in de woningproductie (met mogelijke ophoging naar 30% in 2027) Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 123 ■ Onderzoek om circulariteit beter te betrekken bij beleid en projecten in de openbare ruimte ■ Verkenning mogelijkheden voor een gemeentelijk circulair materialendepot ■ In openbare ruimte plaatsen van objecten gemaakt van moeilijk recyclebare plastics vanuit MRA convenant circulaire plastics ◦ Aanpak waardeketen consumptiegoederen (o.a.
textiel en elektronische apparatuur ■ Verkenning naar het opzetten van een spullenbieb ■ Verkenning stadspaskorting voor textielreparatie in Diemen ■ Verkenning naar het verbreden van het circulair gordijnenproject ■ Beoordeling haalbaarheid opnieuw organiseren Textiel of E-waste race bij scholen in de DUO-gemeenten ◦ Intern: Voorlichting, opleiding, monitoring ■ Circulaire aanpak binnen de gemeentelijke organisatie (zie onder punt 4 Samenwerken aan duurzaamheid binnen de gemeentelijke organisatie) ■ Onderzoek zwerffietsenaanpak ◦ Aanpak ondernemers/mkb ■ Aanhaken op Provincie Noord-Holland programma De Circulaire Routekaart ■ Verkennen opzetten netwerkbijeenkomst en ondersteuning circulair ondernemen textielondernemers ■ Verkennen opzetten netwerkbijeenkomst en ondersteuning circulair ondernemen horeca ◦ Ondersteuning/samenwerking maatschappelijke initiatieven ■ Samenwerking met Daarom Duurzaam Diemen, Rataplan en maatschappelijke partners tijdens circulaire evenementen ■ Deelname aan de week van de circulaire economie en/of week zonder afval Monitoring Wat Werkelijk 2023 Werkelijk 2024 Werkelijk 2025 Begroot 2026 Begroot 2027 Hoeveelheid restafval (kg) per inwoner per jaar 180 kg 188 kg10 185 kg 189 kg 189 kg11 2.C THEMA NATUUR & BIODIVERSITEIT Wat willen we bereiken? • Versterken natuurwaarde • Versterken ecologische verbindingen, waaronder verbinding buurtgroen en natuur Wat gaan we
ervoor doen in 2027? • plan van aanpak lokale invulling Europese Natuurherstelverordening • actualisatie/doorontwikkeling Natuurwaardenkaart (10-jaarlijkse actualisatie) • Voortzetten inhuur ecologisch specialist voor advisering bij projecten en verbeterde omgang met beschermde soorten bij (ver)bouwen en overige werkzaamheden • Inhaalactie uitvoeren van projecten uit het Uitvoeringsprogramma verbeteren Lokale Ecologische Structuur Diemen 2022 gericht op 1) in stand houden en verbeteren ecologische verbindingen en 2) kwaliteit van de Lokale Ecologische Structuur Diemen 2022 verbeteren, waaronder: ◦ een verbinding onder het spoor tussen park Spoorzicht en de Oosterringdijk ◦ verbeteren ecologische kwaliteit Park de Omloop en Diemerdreef ◦ verbeteren ecologische verbinding onder het spoor bij Zwanenpad • Voortzetten van verbinden van buurtgroen met de hoofdgroenstructuur/natuur 10 De toename van de hoeveelheid restafval per inwoner ten opzichte van 2023 komt waarschijnlijk doordat het grootste deel van de nieuwbouw in Diemen bestaat uit appartementen. Bewoners van appartementen scheiden minder afval. 11 Inschatting gebaseerd op de resultaten over 1e kwartaal 2026.
Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 124 • | Uitvoeren acties uit de actieagenda dierenwelzijn, waaronder een bijenburcht aanleggen, meer struiken planten op geselecteerde plekken, aanbesteding maaibestek zonder klepelen en met verplicht Kleurkeur, meer On the way to PlanetProof gekweekt groen gebruiken, etc. • | Communicatie verbeterde aanpak voor omgang met beschermde soorten bij (ver)bouwen en overige werkzaamheden (waaronder soortenmanagementplan voor onder meer de isolatieopgave) • | Voortzetten aanleg en onderhoud van natuurvriendelijke oevers en verbinden van waterpartijen • | Voortzetten verhogen van belevings- en natuurwaarde bij groot onderhoud van perken en borders • | Voortzetten grasmaaien met oog voor ecologie • | Voortzetten waar mogelijk bomen in openbare ruimte aanplanten • | Stimuleringsactie planten bomen bij particulieren • | Voortzetten voorlichting problemen plaagdieren en waterkwaliteit door voedsel in de openbare ruimte. Monitoring Wat | Werkelijk 2023 | Werkelijk 2024 | Werkelijk 2025 | Begroot 2026 | Begroot 2027 12 | 13 | 14 | 15 Hoeveelheid bomen in de openbare ruimte | 12.568 | 14.009 | 13.251 | 15.262 | 15.462 natuurwaardekaart (10 jaarlijks) | In 2007 en 2017 zijn natuurwaardekaarten opgesteld. In 2027 is de actualisatie/ doorontwikkeling natuurwaardekaarten dus weer aan de orde.
12 Eind 2023 is gestart met een nieuw beheersysteem en een inspectie van alle bomen in Diemen. In 2023 was de inspectie van Diemen Zuid afgerond en waren de aantallen ingevoerd in het nieuwe beheersysteem. Het aantal bomen dat bij ‘werkelijk 2023’ staat, was dus een optelling van de nieuwe gegevens voor Diemen Zuid en de aantallen uit het oude beheersysteem voor de rest van de gemeente 13 In 2024 is de inspectie van Diemen centrum afgerond en zijn de aantallen ingevoerd in het nieuwe beheersysteem. De aantallen die bij ‘Realisatie 2024’ staan, zijn dus een optelling van de nieuwe gegevens voor Diemen Zuid en Centrum en de aantallen uit het oude beheersysteem voor Diemen Noord. Bij de inventarisaties bleken meer bomen te staan dan wat was opgenomen in het oude systeem. Daarnaast had de gemeente ook in 2024 een paar honderd bomen bijgeplant. 14 Dit was de bomenstand in het beheersysteem op 19 januari 2026. In 2025 waren inventarisaties gedaan in Diemen Noord. Ook waren er correcties uitgevoerd waarbij oude boompunten die nog onterecht in het systeem stonden zijn verwijderd (met name Holland Park West) en boompunten die buiten de gemeentegrens vallen (met name Gooiseweg). Hierdoor is het aantal bomen in 2025 met ruim 750 bomen naar beneden bijgesteld. Hiermee is de in 2023 gestarte inventarisatie en actualisatie van het nieuwe bomensysteem afgerond.
Een aantal projecten zat in een fase waarbij al wel is gekapt, maar nog niet is aangeplant (zoals de Oosterringdijk). Tot slot waren nog niet alle nieuw geplante bomen opgenomen in het bomenbestand (nog 813 in te voeren). 15 Het aantal bomen in het bomenbestand in juli 2025 bedroeg: 14.762. De verwachting was om in het restant van 2025 en in 2026 nog ongeveer 500 bomen bij te planten. Daarmee komt de begroting van het aantal bomen eind 2026 dus uit op 14.762 + 500 = 15.262 Paragrafen: Duurzaamheid | Pagina 125 3. Naar een gezonde leefomgeving Met de pijler Gezonde leefomgeving uit het Duurzaamheidsprogramma pakken we de problemen in de leefomgeving aan waar we hier en nu last van hebben. Tot de pijler gezonde leefomgeving behoren de volgende drie thema’s: Klimaatadaptatie, Luchtkwaliteit & Geluid en Schone Mobiliteit.
3.A THEMA KLIMAATADAPTATIE Wat willen we bereiken? • | Voorbereid zijn op opwarming gebouwde omgeving (hittestress), Intensere regenbuien en langere periodes van droogte Wat gaan we ervoor doen in 2027? • | Uitvoeren Programma Klimaatadaptatie 2024-2028 • | Afronden klimaatadaptief inrichten Scheepskwartier en Vlindertuin, waarbij de resultaten worden gemonitord ter lering voor toekomstige projecten • | Voortzetten klimaatadaptief inrichten Oosterringdijk bij reconstructie • | Klimaatadaptief inrichten Buitenlust • | Klimaatadaptief inrichten Hoofdassen • | Klimaatadaptief inrichten Wandellandschap Rode Kruislaan en Flats Rode Kruislaan • | Voortzetten operatie Steenbreek gericht op het stimuleren van ontstenen en vergroenen van privéterreinen • | Bomen uitdelen die inwoners in hun eigen tuin kunnen aanplanten • | Voortzetten gesprek met scholen over vergroenen van hun schoolpleinen Monitoring Wat | Werkelijk | Werkelijk | Werkelijk | Begroot | Begroot 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 Aantal buurten (van in totaal 35) die volledig aan de | 3 | 4 | 5 | 10 | 12 Diemense normen voor wateroverlast voldoen Aantal buurten (van in totaal 35) die volledig volgens het 3 | 4 | 5 | 10 | 12 beleid tegen droogte zijn ingericht 3.B) THEMA LUCHTKWALITEIT & GELUID Wat willen we bereiken? • | Een gezonde leefomgeving met een schone luchtkwaliteit en lage geluidbelasting Wat gaan we ervoor doen in
2027? • | Milieu algemeen ◦ | Voortzetten inbreng en toetsing van eisen luchtkwaliteit, geluid en externe veiligheid bij ruimtelijke en verkeerskundige plannen en projecten ◦ | Voortzetten deelname in de Bestuurlijke Regie Schiphol over de inpassing van luchtvaart en de luchthaven Schiphol in de regio ◦ | Voortzetten lobby verlagen maximumsnelheid rijkswegen • | Geluid ◦ | Opstellen geluidbelastingskaarten (5-jaarlijkse verplichting voor stedelijke gebieden vanuit de EU-Richtlijn Omgevingslawaai) ◦ | Voortzetten bepaling basisgeluidemissies gemeentelijk wegennet en lokaal spoor (metro en tram) ten behoeve van de nieuwe monitoringsverplichting wegverkeerslawaai uit de Omgevingswet.
◦ | Omzetten geluidzones rondom industrieterreinen naar geluidproductieplafonds (GPP's) conform de Omgevingswet ◦ | Uitvoeren acties uit Actieplan geluid 2024-2028 • | Luchtkwaliteit Paragrafen: Duurzaamheid | Pagina 126 ◦ Uitvoeren acties uit decentraal uitvoeringsplan Schone Lucht Akkoord ◦ Voortzetten bewustwordingscampagne nadelen en beperken overlast van stoken ◦ Voortzetten Subsidieregeling verwijdering rookgaskanalen bestaande woningen van maximaal €1000,- (op basis van de hiervoor aangevraagde SPUK Schone Luchtakkoord met 50% cofinanciering door de gemeente) ◦ Voortzetten inruilregeling van €1000,- voor minima voor hun fossiele brom- en snorfietsen naar een elektrische variant die aan Amsterdamse milieuzonecriteria voldoet ◦ Voortzetten jaarlijkse meting luchtkwaliteit in samenwerking met de GGD (in 2021 gestart) en het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK) Monitoring Wat Wanneer meting luchtkwaliteit jaarlijks (ingaande 2021) 5 jaarlijks opstellen geluidbelastingskaarten Geluidbelastingskaart is uit 2022; actualisatie volgt in 2027 Basisgeluidemissies gemeentelijke wegen 5 jaarlijks (ingaande 2026) Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 127 3.C) THEMA SCHONE MOBILITEIT Wat willen we bereiken? • | Uitstootvrij regionaal OV-systeem in 2030 • | Overige regionale mobiliteitssystemen uitstootvrij in 2050 • | Verbeteren fiets- en looproutes Wat willen we gaan doen in 2027?
• | Regionale samenwerking ◦ | Voortzetten regionale samenwerking met de Vervoerregio Amsterdam. ◦ | In samenwerking met de Vervoerregio Amsterdam meer regie voeren op deelmobiliteit (scooters en fietsen) om het gebruik van deelmobiliteit te stimuleren. ◦ | Voortzetten inzet zero emissie bussen voor lijn 44 en 66 door het GVB en de Vervoerregio Amsterdam. • | Gemeentelijke activiteiten ◦ | Verbeteren aanbod deelauto's ◦ | Verbeteren fiets- en looproutes als onderdeel van de Uitvoeringsagenda van de Mobiliteitsvisie Diemen 2040 ◦ | Herinrichten hoofdassen Diemen Centrum en Weesperstraat van 50 km/h naar 30 km/h ◦ | Meer schaduw creëren door het plaatsen van meer bomen op wandelroutes en op pleinen ◦ | Proactief bijplaatsen laadpalen voor auto's in Diemen (conform Beleidsnotitie opladen elektrische voertuigen en de laadkaart met vooraf uitgezochte geschikte locaties) ◦ | Hanteren parkeernormen en aanleg voldoende fietsparkeerplaatsen bij nieuwbouw conform het in 2027 te actualiseren Parkeerbeleidsplan Wat | Werkelijk 2024 | Werkelijk 2025 | Begroot 2026 | Begroot 2027 Aantal laadpalen | 124 laadpalen | 139 laadpalen | 180 laadpalen | 180 laadpalen16 (Aantal laadpunten) | 248 laadpunten | 278 laadpunten | 360 laadpunten | 360 laadpunten 16 Het aantal aangevraagde laadpalen neemt af ten opzichte van eerdere jaren.
Daarnaast komen aanvragen voor nieuwe netaansluitingen, waaronder laadpalen, per 1 juli 2026 op een wachtrij te staan. Om deze reden wordt de voor 2026 begrote doelstelling nu voor 2027 aangehouden. Paragrafen: Duurzaamheid | Pagina 128 4. Samenwerken aan duurzaamheid binnen de gemeentelijke organisatie Wat willen we bereiken? • | Duurzaam/maatschappelijk verantwoord inkopen • | Duurzaamheid in de bedrijfsvoering: gemeentelijke gebouwen, terreinen en voertuigen • | Duurzaam ontwikkelen van de openbare ruimte • | Duurzaam beheren van de openbare ruimte • | 2030 klimaatneutrale gemeentelijke organisatie • | Doelstellingen circulair inkopen: ◦ | 2028 >80%; ◦ | indien haalbaar 100% in 2030.
Wat gaan we ervoor doen in 2027? • | Voortzetten begeleiding Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) door MVI- regisseur • | Opstellen jaarplan MVI 2027 mede op basis van Inkoopjaarplan 2027 • | Uitvoering gemeentelijke Meerjarenonderhoudsplannen gericht op energiebesparing, opwek van duurzame energie en aardgasloze gemeentelijke gebouwen (zie paragraaf onderhoud kapitaalgoederen - gebouwen Diemen) • | Voortzetten gescheiden afvalinzameling gemeentelijke organisatie • | Voortzetten inkoop duurzame elektriciteit en CO2 gecompenseerd gas • | Advies duurzaamheid (energie, circulair, natuurinclusief en klimaatadaptief) bij alle relevante ruimtelijke (her)ontwikkelingen • | Advies natuur, milieu (geluid, lucht, veiligheid, bodem) en verkeer/mobiliteit waar van toepassing bij ruimtelijke (her)ontwikkelingen • | Alleen inkopen van gecertificeerd duurzaam hout en papier • | Toepassen energiezuinige led verlichting bij vervanging lichtmasten en armaturen • | Voortzetten beheer openbare ruimte zonder chemische bestrijdingsmiddelen Monitoring Wat | Werkelijk 2024 | Werkelijk 2025 | Begroot 2026 | Begroot 2027 Energieverbruik gemeentelijke organisatie | 2.578.601 KWh | 2.343.951 KWh | 2.750.000 kWh | 2.785.000 KWh (Elektriciteit (KWh) en gas (m3))17 200.000 m3 | 216.751 m3 | 190.000 m3 | 160.000 m3 Opgewekte duurzame energie | 190.000 kWh19 | 212.948 kWh | 300.000 kWh20 | 322.000 kWh gemeentelijke
organisatie18 % Led openbare verlichting21 | 45% | 53% | 60% | 63% 17 De gemeente neemt elektriciteit af met certificaten van in Nederland opgewekte duurzame elektriciteit en aardgas met CO2 compensatie. Bij de transitie naar aardgasvrije verwarmingstechnieken neemt het gebruik van (duurzaam opgewekte) elektriciteit toe en het gebruik van aardgas af. 18 De begrote hoeveelheid opgewekte duurzame energie voor de gemeentelijke organsiatie betreft de opwek op gebouwen die van de gemeente zijn én door de gemeente gebruikt worden. Waar mogelijk plaatst de gemeente echter ook in samenspraak met de huurders/gebruikers zonnepanelen op gebouwen die wel van de gemeente zijn maar die niet door de gemeentelijke organisatie gebruikt worden, zoals 't Kruidvat, het Noorderlicht en de Omval. 19 Dit is een schatting. Ten gevolge van het failissement van de energieleverancier zijn definitieve gegevens (nog) niet bekend. De opbrengst is lager dan in voorgaande jaren ten gevolge van een begin 2024 begonnen en enkele maanden aanhoudende maar inmiddels verholpen storing bij de zonnepanelen van de gemeentewerf. 20 Bij de begrote hoeveelheid door de gemeentelijke organisatie opgewekte elektriciteit in 2026 was plaatsing van panelen op het gemeentehuis (na de uitvoering van het geplande onderhoud van het dak van het gemeentehuis) met levering in de 2e helft van 2026 meegenomen. De plaatsing is echter vertraagd.
De oplevering van de zonnepanelen staat nu begin 2027 gepland. 21 Vervanging van de resterende spaarlampen in de openbare ruimte door LED verlichting is onderdeel van groot onderhoud. Paragrafen: Duurzaamheid | Pagina 129 5. Samenwerken aan duurzaamheid met de samenleving Wat willen we bereiken? • In samenwerking met de samenleving de omslag maken van duurzame dingen doen naar dingen duurzaam doen om zo de langetermijndoelen van een duurzame samenleving en gezonde leefomgeving uit de Duurzaamheidsprogramma en het coalitieakkoord te realiseren • Versterken en uitbouwen Daarom Duurzaam Diemen community tot hét duurzaamheidsplatform binnen Diemen • Sluiten van Diempacten (duurzaamheidspacten) met doelgroepen (bedrijventerreinen, winkelcentra, zorginstellingen, scholen, sportverenigingen, etcetera) Wat gaan we ervoor doen in 2027? • Voortzetten ondersteuning bij het uitbouwen van Daarom Duurzaam Diemen • Voortzetten coördinatie van het programma met energiecoaches22 door Daarom Duurzaam Diemen • Doorontwikkeling groen- en koelcoaches in samenwerkig met Daarom Duurzaam Dieme • Uitvoering afspraken over duurzaamheid in de meerjarenafspraken met de woningcorporaties • Jaarlijkse adviesvraag duurzaamheid aan kinderraad: initiatief dat kinderraad wil oppakken en/of initiatief voor gemeentelijke duurzaamheidsprogramma • Ondersteuning inwonerinitiatieven duurzaamheid • Afsluiten nieuwe
Diempacten en voortzetten bestaande Diempacten • Stimuleren ambassadeurschap duurzaamheid • Voortzetten jaarlijkse gemeentelijke deelname aan de Klimaatweek • Deelname onderzoek en doorontwikkeling Energygame (n.a.v. raadsmotie Power Saver Game)23 • Voortzetten van het natuur- en milieu-educatie aanbod voor scholen via de AM regio • Voortzetten jaarlijkse monitoring (2026 - 2028) door inwoners van de in 2026 geplaatste bijenhotels via Beegrateful Monitoring Wat Werkelijk 2023 Werkelijk 2024 Begroot 2025 Begroot 2026 Verstrekte subsidies 2 5 3 5 22 In 2021 gestart vanuit prestatieafspraken met woningcorporaties. 23 De gemeente Diemen heeft begin 2020 meegedaan met een wetenschappelijk onderzoek vanuit de Universiteit Utrecht naar de effectiviteit van een spel (Power Saver Game) met energiebesparing tot doel. Op 2 juli 2020 nam de gemeenteraad de motie powersavergame Diemen aan waarin het college werd verzocht de mogelijkheid te onderzoeken om het energiebesparingsspel een jaarlijks terugkerend evenement te maken. De ontwikkelaar werkt momenteel nog aan een nieuwe versie van de game. Naar aanleiding van de motie heeft de gemeente Diemen het voornemen uitgesproken om aan een vervolgonderzoek mee te doen zodra een nieuwe versie beschikbaar is.
Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 130 Kostenraming PROGRAMMA DUURZAAMHEID De gemeentelijke kosten voor de uitvoering van het jaarprogramma duurzaamheid over 2027 ramen we op €1.294.000. Dit kan worden gefinancierd vanuit het bestaande structurele budget voor duurzaamheid ad € 719.000 aangevuld met € 260.000 incidenteel budget voor specifieke activiteiten in 2027 (te financieren vanuit de bestemmingsreserve duurzaamheid) en € 225.000 structureel budget (claim). Daarnaast worden de beschikbare SPUKs (Lokale aanpak Isolatie (SPUK LAI), Brede Fondsuitkering capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (BFU CDOKE) en de SPUKs Schone Luchtakkoord (SPUKs SLA) in 2027 ingezet conform de eisen die het Rijk daaraan gesteld heeft. Duurzaamheid is een dynamisch terrein met vele lokale, regionale en (inter)nationale ontwikkelingen. Nieuwe (gelabelde) Rijksuitkeringen, extra investeringen en (lokale) ontwikkelingen die effect hebben op de gemaakte begroting voor duurzaamheid zullen via kwartaalbrieven worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Het is nog niet duidelijk of er naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne en Iran en de hogere brandstofprijzen opnieuw budget van het Rijk gaat komen voor aanpak van energiearmoede door gemeenten.
Als dat het geval is zal dat in de kwartaalbrief worden opgenomen en zal daar invulling aan worden gegeven conform de voorwaarden die het Rijk eraan stelt. Deelprogramma ENERGIE & KLIMAAT Met het deelprogramma Energie & Klimaat wordt invulling gegeven aan de verplichtingen van het nationale klimaatakkoord én de extra ambitie van de gemeente Diemen om in 2040 fossiel onafhankelijk te zijn. Volgens de meicirculaire bedraagt de Decentralisatie uitkering capaciteit decentrale overheden klimaat en energiebeleid (DU CDOKE 2027) € 1.171.744. In de begroting van 2027 putten we de DU CDOKE 2027 bijna volledig uit met vanaf 2023 nieuw geworven en ingehuurd personeel op de energietransitie. Er resteert in 2027 nog € 26.570 voor aanvullende specialistische inhuur op klimaat en energiebeleid. In de afgelopen jaren werden de CDOKE middelen deels uitgeput door ook personeel gefinancierd uit gemeentelijke middelen (aanstelling van vóór 2023) aan CDOKE toe te schrijven. Met het hierbij vrijkomende gemeentelijke budget werd afgelopen jaren de bestemmingsreserve duurzaamheid aangevuld voor toekomstige uitgaven op Energie & Klimaat. Specifieke uitkeringen schone lucht akkoord (SPUK's SLA) De gemeente Diemen heeft in 2022 het Schone Lucht Akkoord (SLA) ondertekend en vervolgens een lokaal actieplan opgesteld.
De gemeente heeft een SPUK SLA aangevraagd en toegewezen gekregen voor een subsidieregeling van maximaal € 1.000 per adres voor verwijdering van rookgaskanalen voor houtkachels. Voorwaarde is dat de gemeente 50% cofinanciert. Hiervoor is in 2027 € 11.000 begroot. Daarnaast heeft de gemeente een SPUK SLA van € 75.000 aangevraagd en toegewezen gekregen voor een inruilregeling voor vervuilende brom- en snorfietsen voor lage inkomens24. De gemeente zal in 2026 en 2027 zelf nog aanvullend in totaal € 25.000 moeten bijdragen. In de begroting voor 2027 is hiervoor € 20.000 opgenomen dat kan worden gefinancierd vanuit het gemeentelijke structurele duurzaamheidsbudget. 24 Oudere brommers en snorfietsen hebben een relatief hoge uitstoot van luchtverontreinigende stoffen. De gemeente Amsterdam heeft verschillende milieuzones ingevoerd, waaronder een uitstootvrije zone voor brom- en snorfietsen voor de gehele gemeente. De eisen worden stapsgewijs aangescherpt. Inmiddels zijn brommers van vóór 2010 in Amsterdam al niet meer toegestaan. Vanaf 2030 mogen alleen nog elektrische brommers in Amsterdam rijden. Met de SPUK SLA kan Diemen aansluiten bij de Amsterdamse aanpak waarbij inwoners via de stadspas maximaal € 1.000,-korting kunnen krijgen op een nieuwe of tweedehandse elektrische brom- of snorfiets.
Paragrafen: Duurzaamheid Pagina 131 onderdeel actie gemeente CDOKE & budget incidenteel structureel SPUKS 1) PROGRAMMA 10% overhead inzet CDOKE gelden € 117.174 communicatiecampagnes duurzaamheidsprogramma € 25.000 strategisch financieel adviseur duurzaamheid € 120.000 juridische ondersteuning - duurzaamheid in omgevingsplan € 30.000 communicatieadviseur duurzaamheid € 96.000 TOTAAL € 0 € 30.000 € 25.000 € 333.174 2) DUURZAME 2.a) Energie& SAMENLEVING Klimaat Deelprogrammamanagement Energie & Klimaat inhuur juridische ondersteuning energietransitie € 50.000 specialistische personele inzet vanuit CDOKE voor deelprogramma energie & klimaat € 26.570 (boven)regionale energie-infrastructuur: beleidsadviseur energie-infra midden- en laagspanning € 102.500 uitvoering convenant + aanvraag SPUK schoon en emissieloos bouwen (SPUK SEB) SPUK SEB Regionale Energiestrategie (RES): projecten en onderzoek grootschalige opwek duurzame energie € 50.000 Warmteprogramma als vervolg op Transitievisie Warmte (TvW): beleidsadviseur gebouwde omgeving € 102.500 budget technische onderzoeken warmtevragen € 50.000 soortenmanagementplan aanleg vervangende verblijven soortenmanagementplan € 85.000 monitoring en communicatie soortenmanagementplan € 25.000 energiebesparing en isolatie koopwoningen inhuur beleidsondersteuner uitvoering lokale aanpak isolatie € 132.000 energieloket en helpdesk voor
woningeigenaren en VVE's € 30.000 continue collectieve inkoopacties energiemaatregelen € 15.000 VVE ondersteuning (VVE cursus, VVE netwerk en VVE procesbegeleiding) € 60.000 Stimuleren, adviseren en activeren verduurzaming woningen € 60.000 uitvoeringskosten subsidieregeling isolatiemaatregelen en slecht geïsoleerde woningen € 5.000 subsidieregeling isolatiemaatregelen en aanpak slecht geïsoleerde woningen SPUK LAI wijkgerichte aanpakken en aanpak bedrijventerreinen: Gebiedsmanager wijkgerichte aanpak € 110.000 projectondersteuner wijkgerichte aanpakken € 39.000 Uitvoeringsbudget wijkgerichte aanpak van het aardgas af € 150.000 technisch adviseur infra (0,4 fte) € 47.000 klantvolgsysteem warmtetransitie € 10.000 Inhuur beleidsondersteuner aanpak bedrijventerreinen en maatschappelijk vastgoed € 94.000 inhuur technisch adviseur bedrijventerreinenaanpak € 50.000 aanpak energiearmoede energiearmoede maatregelen - gordijnenenproject SPUKs EA energiebesparingsakkoord Noord-Hollandse bedrijven: toezicht en handhaving energieregelgeving door Omgevingsdienst (OD) budget OD energieloket en helpdesk bedrijven € 13.000 TOTAAL € 318.000 € 150.000 € 838.570 2.b) Afval& Circulaire economie Circulaire Economie: adviseur circulaire economie fysieke ruimte (0,5 fte) € 45.000 budget uitvoering acties circulaire economie € 75.000 huishoudelijk afval en zwerfafval: uitvoeren afvalplan 2020 (vanuit
afvalstoffenheffing) n.v.t. Uitvoering producentenverantwoordelijkheid verpakkingen (50% cofinanciering) € 120.000 UPV uitkering uitvoeren maatregelen zwerfafval n.v.t. bedrijfsafval: Toezicht en handhaving afvalregelgeving bedrijven door gemeente en Omgevingsdienst n.v.t. TOTAAL € 120.000 € 120.000 € 0 2.c) Natuur& Biodiversiteit ecologie: inhuur ecoloog (advies + acties vanuit kansenkaart) € 50.000 inhaalacties uitvoeringsprogramma lokale ecologische structuur Diemen € 20.000 actualisatie/doorontwikkeling natuurwaardekaart € 30.000 plan van aanpak lokale invulling Europese Natuurherstelverordening € 20.000 openbare ruimte: budget extra aanplant bomen € 10.000 kleur en fleur in plantsoenen (infra) € 10.000 vergroening buitenruimte (infra) € 15.000 TOTAAL € 85.000 € 70.000 € 0 3) GEZONDE 3.a) Klimaatadaptatie LEEFOMGEVING wijkgerichte aanpak maatregelen klimaatadaptatie € 20.000 aanleg, beheer en onderhoud riolering (o.a. vanuit rioolheffing) n.v.t. TOTAAL € 20.000 € 0 € 0 3.b) Luchtkwaliteit Geluid luchtkwaliteit: uitvoering lokaal actieplan Schone LuchtAkkoord (milieubudget) n.v.t. subsidieregeling verwijdering rookgaskanalen € 11.000 SPUK SLA inruilregeling bromfietsen minima € 20.000 SPUK SLA jaarlijkse luchtmeting GGD (milieubudget) n.v.t.