Plan-MER_Warmteprogramma Diemen
Tekst van het document
Opgesteld voor Rijkswaterstaat Midden-Nederland. Sweco. Geraadpleegd van https://www.commissieMER.nl/projectdocumenten/00006525.pdf. 63 Waternet. (2025). 2024: ons water in cijfers. Geraadpleegd van https://www.waternet.nl/blog/2024-ons- water-in-cijfers/. 64 Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. (2025). Waterkwaliteit. Geraadpleegd van https://www.agv.nl/specials/waterkwaliteit/. 65 Xie, X., Luo, Z., Grimmond, S., Liu, Y., Ugalde-Loo, C. E., Bailey, M. T., & Wang, X. (2024). Could residential air-source heat pumps exacerbate outdoor summer overheating and winter overcooling in UK 2050s climate scenarios? iScience, 27(8), 106102. https://www.researchgate.net/profile/Zhiwen-Luo- 4/publication/383989556_Could_residential_air- source_heat_pumps_exacerbate_outdoor_summer_overheating_and_winter_overcooling_in_UK_2050s_cli mate_scenarios/links/67cf6ad5d759700065077d2e/Could-residential-air-source-heat-pumps-exacerbate- outdoor-summer-overheating-and-winter-overcooling-in-UK-2050s-climate- scenarios.pdf?_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6InB1YmxpY2F0aW9uIiwicGFnZSI6InB1YmxpY2F0 aW9uIn19. 66 Zoogdiervereniging. (2023). Advies agendabepaling monitoring en onderzoek aan vleermuizen in het kader van de energietransitie (2021.19).
Geraadpleegd van https://www.zoogdiervereniging.nl/sites/default/files/2023- 04/2021.19_advies_agendabepaling_monitoring_en_onderzoek_aan_vleermuizen_in_het_kader_van_de_en ergietransitie.pdf. Bijlage(n) Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage I | Definitief I BIJLAGE: UITGANGSPUNTEN WARMTESYSTEEM I.1 Uitgangspunten warmtevraag Om het vermogen van de installaties van de alternatieven te bepalen, is de warmtevraag van Diemen benodigd. Daarnaast is de vermogensvraag onderverdeeld in een basislast, middenlast en pieklast welke door verschillende systemen worden opgevangen. Tabel I.1 Uitgangspunten warmtevraag Diemen Parameter Waarde Eenheid Bron aantal woningequivalenten 16.855 WEQ startanalyse warmtevraag (ruimteverwarming en tapwater) 500.000 GJ/jaar startanalyse piekvermogen Diemen 66 MW startanalyse en model vraagprofiel basislast 26,4 MW startanalyse en model vraagprofiel middenlast 13,2 MW startanalyse en model vraagprofiel pieklast 26,4 MW startanalyse en model vraagprofiel I.2 Uitgangspunten systemen In Diemen is het warmtesystem nog onbekend. Maar voor het onderzoek zijn op basis van kentallen de uitgangspunten opgesteld voor de systemen die deel uitmaken van de alternatieven. Deze uitgangspunten maakt het mogelijk de effecten van alternatieven te onderzoeken. Let op dit is niet hoe het systeem er daadwerkelijk komt uit te zien.
Dit zal verder worden uitgewerkt in de uitvoeringsplannen. Tabel I.2 Uitgangpunten systemen Parameter Waarde Eenheid Bron/uitgangspunt systeeminstelling basislast 40 % van totaal vermogen aanname bufferlast (opslag WKO/HTO) 20 % van totaal vermogen aanname pieklast (E-boiler) 40 % van totaal vermogen aanname piekvermogen t.o.v. warmte 13,3 MW per TJ op basis van model vraagprofiel pieklast (e-boiler) Parameter | Waarde | Eenheid | Bron/uitgangspunt vermogen | 0,8 | MW | referentieproject Leeuwarden diameter e-boiler | 2 | m | referentieproject Leeuwarden oppervlakte per MW | 3,9 | m²/MW | berekening oppervlakte per onderstation | 3,1 | m² | berekening: Oppervlakte E-boilers / totaal aantal onderstations WKO WKO potentie | 1 | MW | potentie per systeem gebaseerd op studie Amsterdam: https://amsterdamgreencampus.nl/wp- content/uploads/2021/12/Bijlagen_Hillenius_TE O.pdf WKO bovengronds | 1 | m² per doublet | https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports oppervlakte | /Document/0396cda9-c6c4-4e89-8e27- 700ee64c8782?documentId=3d3c19a5-ba0e- 4038-a52f-85ea14065534 aantal WKO aquathermie 30 - | 40 | stuks | bandbreedte op basis van berekening met vraagcurve aantal WKO datathermie 10 - | 15 | stuks | bandbreedte op basis van berekening met vraagcurve HTO oppervlakte HTO doublet | 3 | m² per doublet | https://www.warmingup.info/documenten/wind
ow-fase-1---a1---verkenning-hto-het-groene- net.pdf vermogen doublet | 4,5 | MW per doublet | https://www.warmingup.info/documenten/wind ow-fase-1---a1---verkenning-hto-het-groene- net.pdf WOS vermogen basis & middenlast | 39,6 | MW | op basis van buurtdata WOS oppervlakte met collectieve | 61 | m²/MW | https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports WP | /Document/0396cda9-c6c4-4e89-8e27- 700ee64c8782?documentId=3d3c19a5-ba0e- 4038-a52f-85ea14065534 oppervlakte collectieve WP | 30 | m²/MW | https://www.bakerhughes.com/clean-power- solutions/industrial-heat-pumps oppervlakte WOS met | 2.418 | m² | berekening: Vermogen WOS * collectieve WP | oppervlakte/vermogen oppervlakte WOS zonder | 1.229 | m² | berekening: Oppervlakte WOS met collectieve collectieve WP | WP - oppervlakte collectieve WP COP collectieve warmtepomp | 4 | GJth/GJel | https://www.dutchdatacenters.nl/download/dat aquathermie en datathermie | athermie-in-perspectief/ onderstation aantal woningequivalenten | 500 | WEQ/OS | https://www.terneuzen.nl/Duurzaamheid/Terne per onderstation | uzen_aardgasvrij_TVW/Rapport_Restwarmtenet_ Terneuzen_Schetsontwerp_businesscase_en_uitv oeringsplan_Hoek.pdf onderstation zonder e-boiler | 32 | m² | https://delft.raadsinformatie.nl/document/1453 3760/1 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage I | Definitief Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage I | Definitief Parameter
Waarde Eenheid Bron/uitgangspunt onderstation met e-boiler 35,0781042 m² berekening: Oppervlakte onderstation + oppervlakte E-boiler geothermie geothermiedoublet 4800 + aantal doubletten * 1200 m² rapport Ruimtevraag Aardwarmte - openresearch.amsterdam geocentrale 1800 + aantal doubletten * 600 m² rapport Ruimtevraag Aardwarmte - openresearch.amsterdam vermogen per doublet 10 MWth aanname op basis van https://geoapps.noord- holland.nl/waf/Documenten/Geothermie/72125 JK20220923_%20Publieksrapportage_Geothermi e.pdf doubletten 3 stuks berekening: basislast / vermogen per doublet datathermie vermogen datacenter Treubweg 9 MW aangeleverd door gemeente vermogen datacenter Sciencepark 10 MW aangeleverd door gemeente aquathermie inlaatoppervlakte 4,3 m²/MW https://www.callic.nl/projecten/teo-installatie-2- 3-mwt-hyde-park-hoofddorp/ oppervlakte inlaat 115 m² berekening op basis van basislast vermogen transformatorhuisjes aantal MT-warmtenet 0 prognose aangeleverd door Liander aantal ZLT-warmtenet 6 prognose aangeleverd door Liander aantal lucht-water- warmtepomp 12 prognose aangeleverd door Liander aantal bodemwarmtepomp 7 inschatting op basis van COP LWP 2, COP BWP 3,8 en COP warmtepomp ZLT-warmtenet 4 en bovenstaande prognoses oppervlakte transformatorhuisje 6,5 m² https://www.enexis.nl/over- ons/elektriciteitsstations/elektriciteitshuisjes bodemwarmtepomp binnenunit 0,6 m²
berekening op basis van https://www.eigenhuis.nl/verduurzamen/verwar men/warmtepomp/is-mijn-huis-geschikt-voor- een-warmtepomp boiler 0,4 m² berekening op basis van https://www.eigenhuis.nl/verduurzamen/verwar men/warmtepomp/is-mijn-huis-geschikt-voor- een-warmtepomp opslagvat 0,3 m² berekening op basis van https://www.eigenhuis.nl/verduurzamen/verwar men/warmtepomp/is-mijn-huis-geschikt-voor- een-warmtepomp Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage I | Definitief Parameter Waarde Eenheid Bron/uitgangspunt lucht-water-warmtepomp binnenunit 0,6 m² berekening op basis van https://www.eigenhuis.nl/verduurzamen/verwar men/warmtepomp/is-mijn-huis-geschikt-voor- een-warmtepomp boiler 0,4 m² berekening op basis van https://www.eigenhuis.nl/verduurzamen/verwar men/warmtepomp/is-mijn-huis-geschikt-voor- een-warmtepomp opslagvat 0,3 m² berekening op basis van https://www.eigenhuis.nl/verduurzamen/verwar men/warmtepomp/is-mijn-huis-geschikt-voor- een-warmtepomp buitenunit 0,6 m² berekening op basis van https://www.eigenhuis.nl/verduurzamen/verwar men/warmtepomp/is-mijn-huis-geschikt-voor- een-warmtepomp afleversets afleversets 0,12 m² https://ce.nl/wp- content/uploads/2021/04/07_Factsheet_HT- warmtenet_DEF_extra.pdf I.3 Uitgangspunten aquathermie De potentie van aquathermie in het Amsterdam-Rijnkanaal is bepaald aan de hand van het debiet van het Amsterdam-Rijnkanaal.
Als norm voor het maximale debiet van de aquathermie installatie is 10 % van de maatgevende lage afvoer gebruikt (STOWA, 2023)1. De maatgevend lage afvoer is het debiet van het Amsterdam-Rijnkanaal die 10 % van de tijd onderschreden wordt. Negentig procent van de tijd is de afvoer dus hoger. Het maximaal toegestane debiet voor de aquathermie installatie is dan 7.285 m3/uur. Uitgaande van een warmtevraag van Diemen van circa 500.000 GJ/jaar 2, en 3.500 vollasturen van de aquathermie-installatie (aangezien de warmte het meest efficiënt in de zomer kan worden onttrokken), en er 6 graden van het water wordt onttrokken is er een debiet van 5.650 m3/uur nodig. Dit valt binnen de 10 % van de maatgevend lage afvoer. Hiervoor is data van het RWS gebruikt. I.4 Buurttypen buurten plangebied Tabel I.3 Buurten die onderdeel zijn van het plangebied en het buurttype Buurt Buurttype Akkerland bloemkoolwijk Anne Frank bloemkoolwijk Bergwijkpark bedrijven 1 STOWA. (2023) Handreiking voor Beoordeling van Ecologische Effecten van TEO-Systemen. Geraadpleegd van https://www.stowa.nl/sites/default/files/2024-01/STOWA%202023-40%20WEB.pdf. 2 Op basis van Startanalyse.
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage I | Definitief Buurt Buurttype Beukenhorst hoogbouw Biesbosch bloemkoolwijk Bomenrijk Vinex wijk Buitenlust bloemkoolwijk Buytenstee bloemkoolwijk, hoogbouw Centrum Oost tuindorp, tuinstad hoogbouw Centrum West tuindorp, tuinstad hoogbouw De Sniep bedrijven Diemerpolder buitengebied Gemeenschapspolder buitengebied Kruidenhof hoogbouw, bloemkoolwijk Oud Diemen bloemkoolwijk Overdiemen buitengebied Overdiemerpolder buitengebied Plantage de Sniep Noord Vinex wijk Polderland bloemkoolwijk Ruimzicht Oost hoogbouw, tuinstad laagbouw, tuinstad hoogbouw Ruimzicht West hoogbouw, tuinstad laagbouw, tuinstad hoogbouw Scheepskwartier Vinex wijk, hoogbouw Schelpenhoek hoogbouw, bloemkoolwijk Spoorzicht tuindorp Sportpark De Diemen bedrijven Stammerdijk bedrijven Studentenflats Rode Kruislaan hoogbouw Verrijn Stuart bedrijven Vlindertuin Vinex wijk, hoogbouw Vogelweide Vinex wijk, hoogbouw Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief II BIJLAGE: ONDERZOEK TRILLINGEN GEOTHERMIE II.1 Project inleiding Trillingen en overlast die mogelijk ontstaan bij boringen naar aardwarmte, of geothermie, zijn geïdentificeerd als aandachtspunt in een studie naar omgevingsbeïnvloeding van warmte-installaties. Deze studie maaktonderdeel uit van het milieueffectrapport (MER) warmteprogramma dat Witteveen+Bos opstelt voor de gemeente Diemen.
Er bestaat tegenstrijdige berichtgeving over het al dan niet optreden van significante trillingen tijdens het boren naar geothermie en vervolgens gedurende de gebruiksfase van de warmte-installatie. Volgens EBN veroorzaken de SCAN proefboringen geen trillingen (SCAN, 2025), echter bij de geothermie boringen op de campus van TU Delft moesten tentamens tijdens de boringen worden verplaatst vanwege verwachte trillingsoverlast. Deels komt dit doordat geothermie in Nederland nog vrij nieuw is in de stedelijke omgeving. Bovendien bestaat er geen raamwerk voor fysische of statistische trillingspredictie bij dergelijke boringen. Om toch nog enigszins een conclusie te kunnen trekken over omgevingsbeïnvloeding van geothermie installaties in de stedelijke omgeving, wordt in deze notitie de stand van kennis verkend en een inschatting gemaakt van optredende trillingen bij geothermie boringen. II.2 Methodiek trillingsanalyse Er bestaat geen specifiek juridisch kader in zijn algemeenheid voor trillingen. Daarom wordt de meet- en beoordelingsrichtlijnen voor trillingen van Stichting Bouwresearch Rotterdam vaak als toetsingskader gehanteerd. Deze heeft formeel geen wettelijke status, maar wordt in jurisprudentie dikwijls toegepast bij het beoordelen van trillingen. Dit instrument wordt daarom in voorliggend onderzoek als toetsingskader aangehouden.
De richtlijn bestaat uit drie onderdelen, die elk een ander aspect van trillingen beoordelen. Te weten: - deel A: schade aan bouwwerken (SBR, 2017); - deel B: hinder voor personen in gebouwen (SBR, 2006, herdruk juli); - deel C: storing aan apparatuur (SBR, 2006, herdruk juli). In de onderstaande paragrafen worden deze onderdelen op hoofdlijnen toegelicht. II.3 SBR-A: Schade aan bouwwerken De richtlijn SBR deel A geeft grenswaarden waarbij de kans op schade aan bouwwerken of onderdelen daarvan aanvaardbaar klein is. Dat wil zeggen een kans op schade van 1 % of minder. De richtlijn kent twee gebouwcategorieën (op hoofdlijnen beschreven, zie de richtlijn voor de specifieke definitie): - categorie 1: gebouwen of onderdelen daarvan die deze bestaan uit gewapend beton of hout; - categorie 2: gebouwen of onderdelen daarvan die bestaan uit metselwerk. Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Per gebouwcategorie specificeert de richtlijn per frequentie een karakteristieke grenswaarde (𝑉 ) van de topwaarde van de trillingssnelheid (𝑉 ) op onderdelen van een bouwwerk (bijvoorbeeld fundatie of op vloeren en gevels). De 𝑉 is de hoogste trillingssnelheid die kan voorkomen als gevolg van een activiteit. Door toepassing van veiligheidsfactoren wordt de karakteristieke grenswaarde verlaagd, waardoor de uiteindelijke toetsingswaarde lager uitvalt.
Wanneer de topwaarde lager is dan de toetsingswaarde, dan is de kans op schade aanvaardbaar klein. De veiligheidsfactoren zijn afhankelijk van het type trilling (kortdurend, herhaald voorkomend of continu), de bouwkundige staat (trillinggevoelig of niet) en de eventuele monumentale status. II.4 SBR-B: Hinder voor personen in gebouwen De richtlijn geeft een beoordelingsmethode om hinder voor personen in een pand te beoordelen. Deze richtlijn kent een tweetal toetsingsgrootheden, namelijk 𝑉 en 𝑉 . 𝑉 betreft het maximaal optredende trillingsniveau en hiermee wordt de maatgevende trilling getoetst. 𝑉 betreft een effectieve waarde over de beoordelingsperiode, waarbij de verhouding tussen de bedrijfsduur van de trillingsbron en de duur van de beoordelingsperiode betrokken. De toetsingsprocedure conform de richtlijn is aangegeven in Afbeelding II.2. De streefwaarden zijn erop gericht om de hinder door trillingen te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken. Overschrijding van deze streefwaarden dient zoveel mogelijk te worden vermeden. Conform de SBR worden er drie streefwaarden gehanteerd: A1: onderste streefwaarde voor de trillingssterkte 𝑉 A2: bovenste streefwaarde voor de trillingssterkte 𝑉 A3: streefwaarde voor de trillingssterkte 𝑉 In eerste instantie wordt het maximale trillingsniveau 𝑉 getoetst aan de onderste streefwaarde A1.
Wanneer 𝑉 een lagere waarde heeft, wordt voldaan aan de richtlijn. Voor een hogere waarde wordt 𝑉 getoetst aan A2, de bovenste streefwaarde. Hiernaast moet de periodiek effectieve waarde 𝑉 afgeleid worden. Alleen wanneer 𝑉 kleiner is dan A2 en 𝑉 kleiner dan A3, wordt voldaan aan de SBR-richtlijn. Afbeelding II.1 Toetsingsschema trillinghinder volgens SBR-B
Volgens de SBR-richtlijn wordt er onderscheid gemaakt tussen de omstandigheden waaronder trillingen voorkomen. Hierbij wordt onderscheidt gemaakt tussen: - | continu voorkomende trillingen gedurende langere tijd1, bijvoorbeeld door machines, ook machines die niet permanent in gebruik zijn; - | herhaald voorkomende trillingen gedurende langere tijd, bijvoorbeeld rail- en werkverkeer; - | continu of herhaald voorkomende trillingen gedurende een aaneengesloten tijdsduur, korter dan 3 maanden, door bouw- of sloopwerkzaamheden; - | incidenteel voorkomende, kortdurende trillingen, door bijvoorbeeld explosies. Bij de classificatie van de omstandigheden gaat het in dit geval om continue trillingen gedurende een periode van langer dan 3 maanden. Binnen het toetsingskader wordt onderscheid gemaakt tussen een bestaande situatie, een nieuwe situatie of een gewijzigde situatie. Omdat in dit project sprake is van continue trillingen, wordt er geen onderscheid gemaakt tussen een nieuwe en bestaande situatie. De toetsing wordt uitgevoerd voor verschillende tijdsintervallen, waarbij onderscheid gemaakt wordt: - | dagperiode: van 07.00 uur tot 19.00 uur; - | avondperiode: van 19.00 uur tot 23.00 uur; - | nachtperiode: van 23.00 uur tot 07.00 uur. In Tabel II.1 staan de streefwaarden voor continue trillingen, deze zijn afhankelijk van de gebouwfunctie.
Een aandachtspunt is dat aangezien de trillingen 24 uur per dag zullen doorgaan, ervan uit gegaan wordt dat er in dit geval niet voldaan kan worden aan de toetswaarde A3 voor de periodiek effectieve waarde 𝑉 . Dit houdt in dat om hinder uit te sluiten er voldaan moet worden aan de toetswaarde A1. Tabel II.1 Streefwaarden voor continue trillingen voor zowel nieuwe als bestaande situaties Gebouwfunctie | Dag en avond | Nacht A1 | A2 | A3 | A1 | A2 | A3 gezondheidszorg | 0,1 | 0,4 | 0,05 | 0,1 | 0,2 | 0,05 wonen | 0,1 | 0,4 | 0,05 | 0,1 | 0,2 | 0,05 onderwijs en | 0,15 | 0,6 | 0,07 | 0,15 | 0,6 | 0,07 kantoor bijeenkomst | 0,15 | 0,6 | 0,07 | 0,15 | 0,6 | 0,07 kritische | 0,1 | 0,1 | - | 0,1 | 0,1 | - werkruimte In bijlage 5 van de SBR-richtlijn is een kwalificatie van mogelijke hinder gegeven om de toelaatbaarheid van trillingssterkten voor weg- en railverkeer te helpen beoordelen. De kwalificatie is weergegeven in Tabel II.2. Hierbij moet worden opgemerkt dat ervaring van trillingen en hinder hiervan zeer subjectief is en afhangt van de mate waarin de trillingssterkte voorkomt, de aanwezigheid van andere trillingsbronnen (achtergrondtrillingen), de mogelijkheden tot treffen van trillingsreducerende maatregelen, de historie en de persoon. 1 | Langer dan 3 maanden.
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Tabel II.2 Hinderkwalificatie volgens bijlage 5 van SBR-richtlijn Vmax | Hinderkwalificatie [-] < 0,1 | geen hinder 0,1 - 0,2 | weinig hinder (bestaande situaties) 0,2 - 0,8 | matige hinder 0,8 - 3,2 | hinder > 3,2 | ernstige hinder Op basis van Tabel II.2 kan worden geconcludeerd dat er tot een waarde van Vmax is 0,1 tot 0,2 trillingen door personen niet of in beperkte mate worden waargenomen en er in de regel ook geen of (weinig) hinder zal zijn. II.5 | SBR-C: Storing aan apparatuur Met SBR-C wordt getoetst aan de grenswaarden voor gevoelige apparatuur. Trillingen in ruimten van gebouwen kunnen het goed functioneren van apparatuur belemmeren en eventueel tot schade leiden. Om dat te voorkomen kent de richtlijn grenswaarden om het functioneren van de apparatuur als gevolg van trillingen niet te belemmeren. De trillingsgevoeligheid van apparatuur kan sterk variëren, waarbij sommige typen apparatuur dusdanig gevoelig zijn dat zij al worden beïnvloed door trillingsniveaus die voor mensen niet waarneembaar zijn. Voorbeelden hiervan zijn fabricageapparatuur voor de micro-elektronica, optische apparatuur en hoog precisie weegapparatuur. Grenswaarden worden afgegeven in de vorm van toelaatbare trillingssterkten voor afzonderlijke frequenties, voor meerdere frequenties samen, of een combinatie van beiden.
Ook hier wordt onderscheid gemaakt tussen het type trilling (kortdurend, herhaald voorkomend of continu) en de gevoeligheid voor de apparatuur voor trillingen. II.6 | Predictie trillingsniveau Om een inschatting te kunnen maken van de verwachte schade of hinder door trillingen bij geothermie boringen, is een predictie nodig van de verwachte trillingsniveaus. Dit is gedaan op basis van literatuur over boringen naar olie. De gevolgde stappen, zoals schematisch weergegeven in Afbeelding II.2 zijn: 1 | het opstellen van een overzicht van de mogelijke trillingsbronnen; 2 | het beschouwen van de overdracht van de bron naar de bebouwing beschouwd; 3 | het maken van een indicatieve inschatting van de verwachte trillingsniveaus in het pand. Vanwege de grote onzekerheden in deze predictie worden de uitkomsten uitsluitend als globale indicaties van de mogelijke hinder gegeven. De verschillende locaties zijn gerangschikt op basis van een relatieve verwachting van meer of minder hinder. Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Afbeelding II.2 Schematische weergave van een geothermie boring met de mogelijke trillingsbronnen en overdrachtspaden naar de ontvanger Inventarisatie mogelijke trillingsbronnen Er zijn meerdere mogelijke bronnen van trillingen bij boringen ten behoeve van geothermie.
Deze mogelijke bronnen zijn een eerste inschatting van mogelijke processen die trillingen kunnen veroorzaken. Nader onderzoek is nodig om deze bronnen aan te vullen en te duiden. De meest voor de hand liggende bron is de roterende beweging van de boor. Deze wordt doorgegeven van de motor (boven de grond) via de aandrijfstang naar de boorkop. Behalve aan trillingen opgewekt door de roterende beweging kan hier gedacht worden aan trillingen veroorzaakt door speling in de aandrijfstang of het (tijdelijk) vast komen te zitten van de boorkop en het overkomen van de wrijving. Een andere mogelijke bron van trillingen is het aanvoeren en afvoeren van de boorvloeistof en het afvoeren van het geboorde materiaal. Voor deze processen worden pompen en zeven boven de grond gebruikt, welke ook een bron van mogelijke trillingen kunnen zijn. Voor de inschatting van hinder naar omgeving kunnen deze bronnen opgedeeld worden naar de locatie waar deze zich bevinden. Hierbij zijn drie locaties gedefinieerd: 1 in de diepe lagen; 2 in de ondiepe lagen, zoals de funderingslaag van de omliggende bebouwing; 3 boven het maaiveld. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat vooral het beitelen of kloppen met de boor om door harde rotslagen heen te komen leiden tot hoge trillingen (Pilecki, 2019), (Nicholls, 2009).
Op deze locatie worden dit type lagen niet verwacht en daarmee wordt niet verwacht dat er bij het boren zelf hoge trillingsniveaus onder de grond ontstaan en doorgegeven worden naar het maaiveld of de fundering van de omliggende bebouwing tijdens het boren. Er is een onderzoek gevonden waarin wordt aangegeven dat bij boren in zand en kleilagen zelden maaiveldniveaus worden gemeten die hoger zijn dan 1 mm/s op 𝑟 = 5 m (Pilecki, 2019). Wat deze trillingen in de ondergrond op deze locatie zullen zijn, is een aandachtspunt om verder te onderzoeken, bijvoorbeeld door het uitvoeren van metingen bij geothermie boringen in Nederland.
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Onderzoek toont aan dat de opgelegde constante boorsnelheid aan het oppervlak niet leidt tot een constante snelheid aan de boorkop (Pilecki, 2019). In werkelijkheid wordt hier een grote variatie in rotatiesnelheid gezien. Dit wordt verklaard door de zogenaamde ‘stick-slip’, een proces dat wordt veroorzaakt door de flexibiliteit in torsierichting van het totale systeem van boor en aandrijving waardoor een niet uniform oscillerend gedrag ontstaat. Dit kan leiden tot rotatiesnelheden die wel tien keer hoger zijn dan de nominale rotatiesnelheid (aan het oppervlak) of tot totale stilstand van de boorkop. Dit gedrag is detecteerbaar aan het oppervlak door fluctuaties in het benodigde vermogen. De invloed van dit gedrag op trillingen zijn in deze analyse niet beschouwd. In deze analyse wordt wel een inschatting gedaan van de trillingen boven het maaiveld, zoals de trillingen door de aandrijving van de boor en de pompen en zeven voor de boorvloeistof en puin. Hierbij wordt verwezen naar het artikel van Pilecki (Pilecki, 2019). In dit artikel worden metingen bij een boring naar olie op een locatie met een grondopbouw van zand (0 - 14 m), klei (15 - 20 m) en dieper zand vergeleken met een model van trillingen op het maaiveld veroorzaakt door de apparatuur boven maaiveld.
Uit dit onderzoek blijkt een verticale versnelling van maximaal 0,18 m/s2 met een dominante frequentie van rond de 50 Hz op 20 meter. Dit komt overeen met een maximaal trillingsniveau van ongeveer 0,57 mm/s. Samengevat worden in deze analyse twee trillingsbronnen beschouwd: - boren onder maaiveld; - trillingen door overige activiteiten boven maaiveld. De gehanteerde parameters (zoals trillingsniveau en dominante frequentie) staan in Tabel II.3. Overdracht Met behulp van een afstandsrelatie kan worden voorspeld wat het gemeten trillingsniveau op maaiveld ter plaatste van de woningen naast het spoor zullen zijn. Hier is de onderstaande afstandsrelatie voor gebruikt (Massarch, 1993): 𝑣(𝑟) = 𝑣(𝑟 ) 𝑟 𝑟 𝑒 ( ) Waarbij 𝑣(𝑟) is de trillingensnelheid op 𝑟 meter van de bron (in dit geval de boorlocatie) en 𝑣(𝑟 ) de trillingsamplitude op de referentie afstand 𝑟 . De parameter 𝑛 geeft de geometrische demping aan en de parameter 𝛼 de materiaaldemping. Deze twee parameters zijn gebruikt om de amplitude op de locatie van de bebouwing in te schatten. Bij deze analyse is uitgegaan van de parameters zoals aangegeven in Tabel II.3. Voor de geometrische demping is onderscheid gemaakt tussen de twee brontypen.
Hierbij is voor de bron onder de grond aangenomen dat de trillingen zich verspreiden als volumegolven en voor de overige bronnen boven de grond is aangenomen dat deze zich verspreiden als oppervlaktegolven. De materiaaldemping is bepaald aan de hand van de analyse van de grondopbouw, zie hoofdstuk II.7. Er is in deze analyse onderscheid gemaakt tussen de materiaaldemping in de toplagen (waarbij de opgebrachte zandlaag niet is meegenomen) van de ondergrond en de diepere lagen van de ondergrond. Voor de bron ‘boren onder maaiveld’ is uitgegaan van de materiaaldemping van de diepere lagen. Dit zijn de stijvere lagen, waarin trillingen minder gedempt worden en waarin bovendien de palen van de belendingen gefundeerd zullen zijn. Deze stijvere lagen worden daarmee aangenomen maatgevend te zijn in de overdracht van de trillingen. Voor de bron ‘overige trillingsbronnen boven maaiveld’ wordt uitgegaan van de slappere lagen vlak onder het maaiveld. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat de trillingen die boven maaiveld ontstaan niet zullen doordringen in de stijvere lagen van de ondergrond.
Tabel II.3 Gehanteerde parameters voor inschatting trillingsniveau bron Omschrijving | Variabele | Bron: boren onder | Bron: overige maaiveld | trillingsbronnen boven maaiveld amplitude snelheid | 𝑣(𝑟 ) | 1,0 mm/s | 0,57 mm/s referentie afstand | 𝑟 | 5 m | 20 m parameter voor geometrische demping | 𝑛 | 1 | 0.5 dominante frequentie | 𝑓 | 7 Hz | 50 Hz demping ondergrond locatie 1 | 𝛼 | 0,0018 | 0,031 demping ondergrond locatie 2 | 𝛼 | 0,0018 | 0,031 demping ondergrond locatie 3 | 𝛼 | 0,0022 | 0,031 demping ondergrond locatie 4 | 𝛼 | 0,0015 | 0,026 Ontvanger De trillingsniveaus in een woning kunnen verschillen van de niveaus op maaiveld, hierbij speelt de stijfheid van de fundering, het aantal verdiepingen en eigenschappen van onder andere de vloeren een rol. Met behulp van de beschikbare gegevens van de bebouwing kan een indicatie worden gegeven van de verwachte niveaus. In deze analyse is een inschatting gemaakt van de gebouwoverdracht tussen maaiveld en fundering en van fundering naar verdieping op basis van kengetallen. In Nederland wordt hier vaak de methodiek uit de CUR (CUR Bouw & Infra, 2012) voor gehanteerd, deze is ontwikkeld voor het omschrijven van de omgevingseffecten bij het intrillen of heien van damwanden of planken. Een andere methodiek die gehanteerd kan worden is op basis van de Transit Noise and Vibration Impact Assessment Manual (FTA, 2018).
In deze methodiek wordt ook het aantal verdiepingen van een pand in beschouwing genomen. De overdrachtsfactoren uit de Transit Noise and Vibration Impact Assessment Manual zijn lager dan de overdrachtsfactoren uit de CUR. Uit ervaring blijkt dat de overdrachtsfactoren voor kleinere bouwwerken zoals beschreven in de CUR een redelijke benadering geven van de werkelijke overdracht. Voor grotere bouwwerken zijn de factoren uit de CUR erg conservatief en wordt uitgegaan van de overdrachtsfactoren uit de Transit Noise and Vibration Impact Assessment Manual voor grote bakstenen bouwwerken van 3 of meer verdiepingen (hoofdstuk 6, (FTA, 2018)). De gehanteerde factoren zijn samengevat in Tabel II.4. In de Transit Noise and Vibration Impact Assessment Manual is ook een reductiefactor opgenomen om de demping van trillingen per verdiepingsvloer te berekenen. Dit komt neer op een overdrachtsfactor van 0,8 voor de eerste tot vijfde verdiepingen en een overdrachtsfactor van 0,9 voor hogere verdiepingen. Deze is in deze beschouwing niet meegenomen, omdat is aangenomen dat het hoogste trillingsniveau in het pand maatgevend zal zijn. Echter, wanneer gekeken moet worden naar het aantal personen dat hinder kan ondervinden of naar trillingsreducerende maatregelen, moet per verdiepingsvloer de hinder bepaald worden.
Voor een inschatting van de trilling in het pand wordt dan gebruik gemaakt van de onderstaande vergelijking: 𝑣 | = 𝐶 ∙𝐶 | ∙ 𝑣(𝑟) Voor een uitvoerige doorrekening en analyse van een specifiek ontwerp kan een eindige-elementenmodel worden opgezet. Een berekening met een eindige-elementenmodel valt buiten dit onderzoek. Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Tabel II.4 Overzicht overdrachtsfactoren ontvanger Type bouwwerk Referentie Overdracht maaiveld naar fundering Overdracht fundering naar verdiepingsvloer pand met beperkte afmetingen CUR 166 (CUR Bouw & Infra, 2012) 𝐶 = 0,7 𝐶 = 1,8 pand met grote afmetingen FTA manual (FTA, 2018) 𝐶 = 0,32 𝐶 = 2,0 II.7 Setting bij representatieve locaties II.7.1 Keuze van representatieve locaties Voor de gemeente Diemen zijn de exacte boorlocaties nog niet bekend. De beoordeling van trillingen vindt daarom plaats op fictieve locaties die binnen het zoekgebied een representatieve grondopbouw tonen. Deze representatieve locaties zijn gekozen op basis van de landelijke geologische kaart, het geologisch model GeoTOP en grondonderzoek die beschikbare zijn via DINOloket (TNO - GDN, 2025).
Geologisch model Op basis van het geologisch model GeoTOP, zijn er drie overgangen in de ondiepe grondopbouw (eerste 10 m onder het maaiveld) te herkennen (zie Afbeelding II.3): - rond 2.8 km, waar het Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop eindigt, en alleen het Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk aan de oppervlakte aanwezig is; - rond 4.8 km, waar het Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop weer aan de oppervlakte voorkomt; - rond 6.5 km, waar het Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk eindigt. Afbeelding II.3 Geologisch lengteprofiel door de projectlocatie op basis van GeoTOP, waarbij het Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop (NUNIHO in bruin) aan de oppervlakte aanwezig is in het eerste deel (tussen 0 - 2.8 km) en in het derde en vierde deel (tussen 4.8 - 7.5 km), en waarbij het Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk (NUNAWO in donker groen) eindigt in het vierde deel (tussen 6.5 - 7.5 km)
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Geologische kaart Op basis van de geologische kaart, zijn er vier duidelijke delen op de kaart te herkennen, die zeer goed aansluiten bij de grenzen eerder vastgestelde op basis van het geologisch model (zie Afbeelding II.4): - tussen 0 - 2.8 km, met voornamelijk kustveen op oudere getijden- of komafzettingen (Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop op Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk); - tussen 2.8 - 4.8 km, met voornamelijk oudere getijdenafzettingen (Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk); - tussen 4.8 - 6.5 km, met voornamelijk komafzettingen op kustveen op oudere getijden (Formatie van Echteld op Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Naaldwijk op Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk); - tussen 6.5 - 7.5 km, met voornamelijk komafzettingen op kustveen (Formatie van Echteld-k op Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop). Afbeelding II.4 Geologische kaart van de projectlocatie met Hollandveen Laagpakket in het eerste deel (tussen 0 - 2.8 km), Laagpakket van Wormer in het tweede deel (tussen 2.8 - 4.8 km), Formatie van Echteld op Hollandveen Laagpakket op Laagpakket van Wormer in de derde deel (tussen 4.8 - 6.5 km), en Formatie van Echteld op Hollandveen Laagpakket in het vierde deel (tussen 6.5 - 7.5 km)
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Beschikbaar grondonderzoek Op basis van beschikbaar grondonderzoek (boringen en sonderingen), zijn er vier duidelijke intervallen te herkennen, die grotendeels in lijn zijn met, maar toch enigszins afwijken van de eerder vastgestelde grenzen op basis van het geologisch model en de geologische kaart (zie Afbeelding II.5): - tussen 0 - 2.2 km, met een dik pakket veen+klei tussen NAP -3 / -11 m (Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop op Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk) en een dik pakket klei tussen NAP -16 / -21 m (Eem Formatie); - tussen 2.2 - 3.6 km, met een dunner en ondieper pakket veen+klei tussen NAP -4 / -9.5 m (Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop op Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk) en een dunner en ondieper pakket klei tussen NAP -14 / -18 m (Eem Formatie); - tussen 3.6 - 5.1 km, met een dun en ondiep pakket veen+klei tussen NAP -3 / -7.5 m (Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop op Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk); - tussen 5.1 - 7.5 km, met een dun en ondiep pakket veen tussen NAP -3 / -6 m (Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop).
Afbeelding II.5 Lengteprofiel van beschikbaar grondonderzoek door de projectlocatie Uiteindelijk locatiekeuze Voor de gemeente Diemen is er daarom voor gekozen om de beoordeling van trillingen uit te voeren op vier fictieve locaties die binnen het zoekgebied een representatieve grondopbouw weergeven. Hierbij wordt uitgegaan van de vier duidelijke delen die zijn te onderscheiden op basis van het beschikbaar grondonderzoek, aangezien deze nauwkeuriger zijn dan het geologisch model en de geologische kaart (zie Afbeelding II.6).
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Afbeelding II.6 Verdeling van de projectlocatie in vier fictieve locaties met een representatieve grondopbouw op basis van de observatie uit het beschikbaar grondonderzoek (in groen), die grotendeels in lijn zijn met de overgangen zoals aangegeven in het geologisch model en de geologische kaart (in blauw) II.7.1.1 Locatie 1 Grondopbouw Op basis van beschikbaar grondonderzoek (zie Afbeelding II.7), is een representatieve grondopbouw is opgesteld voor locatie 1 (zie Tabel II.5). Het algemene maaiveld ligt in dit gebied rond NAP -1.0 m en de algemene freatische lijn rond NAP -2.0 m. Op basis van deze gegevens is vervolgens een Vs berekend volgens de relatie van Robertson & Cabal (Robertson & Cabal, 2015). Afbeelding II.7 Gedetailleerde lengteprofiel van beschikbaar grondonderzoek door locatie 1
Tabel II.5 Representatieve grondopbouw voor locatie 1 (indicatieve Vs waarden afgeleid op basis van CPT000000208014) Eigendom | Lithologie | Boven kant laag | Dikte | Vs [m+NAP] | [m] | [m/s] Antropogene | opgebrachte grond (zand) | -1.0 | 2.0 | 150 Hollandveen Laagpakket uit de Formatie | veen | -3.0 | 3.5 | 110 van Nieuwkoop Laagpakket van Wormer uit de Formatie | klei | -6.5 | 4.5 | 80 van Naaldwijk Boxtel Formatie | zand | -11.0 | 5.0 | 275 Eem Formatie | klei | -16.0 | 5.0 | 160 Drente Formatie | zand | -21.0 | > 10.0 | 260 Bebouwing Binnen locatie 1 zijn verschillende gebouwfuncties opgehaald uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (PDOK, 2015) (zie Afbeelding II.8). Te zien is dat op deze locatie een drietal clusters zijn te onderscheiden: - | een cluster in het zuidwesten van deze locatie met voornamelijk panden met gebruiksdoel ‘overige gebruiksfunctie’, de panden liggen op het terrein van het tuinpark ‘Ons Lustoord’ en lijken te bestaan uit kleine bouwwerken waar geen overnachtingen mogen plaatsvinden; - | een cluster in het oosten van deze locatie met voornamelijk panden met het gebruiksdoel ‘woonfunctie’, met een mix aan woningtypes, zoals vrijstaande woningen, gekoppelde woningen en hoogbouw; - | een cluster in het noodwesten met panden met winkelfunctie, kantoorfunctie en industriefunctie.
Voor panden met de woonfunctie zijn de toetsingswaarden het strengste, bovendien zijn over het algemeen kleinere panden gevoeliger voor trillingen. Daarmee lijkt voor de oostzijde van deze locatie de kans op hinder groter te zijn dan voor de westzijde van deze locatie. Afbeelding II.8 Overzicht type panden bij locatie 1 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief II.7.1.2 Locatie 2 Grondopbouw Op basis van beschikbaar grondonderzoek (zie Afbeelding II.9), is een representatieve grondopbouw is opgesteld voor locatie 2 (zie Tabel II.6). Het algemene maaiveld ligt in dit gebied rond NAP -2.5 m en de algemene freatische lijn rond NAP -3.0 m. Op basis van deze gegevens is vervolgens een Vs berekend volgens de relatie van Robertson & Cabal (Robertson & Cabal, 2015).
Afbeelding II.9 Gedetailleerde lengteprofiel van beschikbaar grondonderzoek door locatie 2 Tabel II.6 Representatieve grondopbouw voor locatie 2 (indicatieve Vs waarden afgeleid op basis van CPT000000207823) Eigendom Lithologie Boven kant laag [m+NAP] Dikte [m] Vs [m/s] Antropogene opgebrachte grond (zand) -2.5 1.5 150 Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop veen -4.0 2.5 110 Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk klei -6.5 3.0 80 Boxtel Formatie zand -9.5 4.5 210 Eem Formatie klei -14.0 4.0 130 Drente Formatie zand -18.0 > 15.0 260 Bebouwing Binnen locatie 2 zijn verschillende gebouwfuncties opgehaald uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (PDOK, 2015) (zie Afbeelding II.10). Op deze locatie liggen veel verschillende typen bouwwerken met verschillende gebruiksdoelen. Met name in het oostelijke deel van deze locatie liggen veel panden met woonfunctie. Bij onderzoek naar het type bouwwerken is gezien dat er op deze locatie veel hoogbouw (appartementencomplexen) liggen. Over het algemeen zijn grotere bouwwerken minder gevoelig voor trillingen, deels door de funderingswijze en deels door de (stijvere) gebouweigenschappen. Verder valt op dat aan de westzijde van deze locatie weinig bebouwing is, dat maakt de kans op hinder kleiner.
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Afbeelding II.10 Overzicht type panden bij locatie 2 II.7.1.3 Locatie 3 Grondopbouw Op basis van beschikbaar grondonderzoek (zie Afbeelding II.11), is een representatieve grondopbouw is opgesteld voor locatie 3 (zie Tabel II.7). Het algemene maaiveld ligt in dit gebied rond NAP -2.5 m en de algemene freatische lijn rond NAP -3.0 m. Op basis van deze gegevens is vervolgens een Vs berekend volgens de relatie van Robertson & Cabal (Robertson & Cabal, 2015). Afbeelding II.11 Gedetailleerde lengteprofiel van beschikbaar grondonderzoek door locatie 3 (en locatie 4)
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Tabel II.7 Representatieve grondopbouw voor locatie 3 (indicatieve Vs waarden afgeleid op basis van CPT000000021653) Eigendom Lithologie Boven kant laag [m+NAP] Dikte [m] Vs [m/s] Antropogene opgebrachte grond (zand) -2.5 0.5 180 Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop veen -3.0 3.5 110 Laagpakket van Wormer uit de Formatie van Naaldwijk klei -6.5 1.0 80 Boxtel Formatie zand -7.5 7.5 230 Drente Formatie zand -15.0 > 20.0 200 Bebouwing Binnen locatie 3 zijn verschillende gebouwfuncties opgehaald uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (PDOK, 2015) (zie Afbeelding II.12). Aan de oostzijde van deze locatie bevinden zich voornamelijk panden met een woonfunctie. Hier is een mix aan woningtypes te zien, zoals vrijstaande woningen, gekoppelde woningen en hoogbouw. Ten westen van het midden van deze locatie bevinden zich met name panden met een kantoorfunctie, industriefunctie en bijeenkomstfunctie. Aan de westzijde is weinig bebouwing aanwezig, dit maakt de kans op hinder door trillingen kleiner. Afbeelding II.12 Overzicht type panden bij locatie 3
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief II.7.1.4 Locatie 4 Grondopbouw Op basis van beschikbaar grondonderzoek (zie Afbeelding II.13), is een representatieve grondopbouw is opgesteld voor locatie 4 (zie Tabel II.8). Het algemene maaiveld ligt in dit gebied rond NAP -1.5 m en de algemene freatische lijn rond NAP -2.5 m. Op basis van deze gegevens is vervolgens een Vs berekend volgens de relatie van Robertson & Cabal (Robertson & Cabal, 2015). Afbeelding II.13 Gedetailleerde lengteprofiel van beschikbaar grondonderzoek door locatie 4 (en locatie 3) Tabel II.8 Representatieve grondopbouw voor locatie 4 (indicatieve Vs waarden afgeleid op basis van CPT000000025133) Eigendom Lithologie Boven kant laag [m+NAP] Dikte [m] Vs [m/s] Antropogene opgebrachte grond (zand) -1.5 1.5 180 Hollandveen Laagpakket uit de Formatie van Nieuwkoop veen -3.0 3.0 110 Boxtel Formatie zand -6.0 6.0 200 Drente Formatie zand -12.0 >25.0 325 Bebouwing Binnen locatie 4 zijn verschillende gebouwfuncties opgehaald uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (PDOK, 2015) (zie Afbeelding II.14). Aan de zuidwestzijde liggen enkele panden met industriefunctie, winkelfunctie en kantoorfunctie. De rest van deze locatie heeft voornamelijk panden met woonfunctie.
Ook hier is een mix van verschillende bouwtypes te zien, waaronder geschakelde woningen en appartementencomplexen van 4 à 5 verdiepingen. Voor dit type bouwwerk geldt dat deze minder gevoelig voor trillingen zullen zijn dan kleinere panden.
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Afbeelding II.14 Overzicht type panden bij locatie 4 II.8 Trillingsanalyse bij representatieve locaties II.8.1 Toetsingskader Beoordelingsrichtlijnen In hoofdstuk II.2 zijn de verschillende onderdelen van de SBR richtlijnen beschreven. In de onderstaande beschouwing wordt alleen ingegaan op het onderdeel B: hinder aan personen. Aangezien de trillingen 24 uur per dag zullen doorgaan, wordt ervan uit gegaan dat er niet voldaan kan worden aan de toetswaarde A3 voor de periodiek effectieve waarde 𝑉 . Daarom is de onderstaande analyse uitgevoerd op basis van de toetswaarde A1: de onderste streefwaarde voor de trillingssterkte 𝑉 . Op basis van de beschikbare informatie lijkt het onwaarschijnlijk dat de trillingsniveaus dusdanig hoog zullen zijn dat er kans op schade zal optreden. Op basis van de methodiek van onderdeel A van het SBR toetsingskader zal de meest strenge toetswaarde, waarmee de kans op schade acceptabel klein is, 3,3 mm/s zijn. Deze is berekend voor een pand in gebouwcategorie 2, met een gevoelige bouwkundige staat of een monumentale status is de toetsingswaarde bij een continue trilling met een dominante frequentie van 38 Hz. De kans dat deze waarde overschreden zal worden en daarmee de kans op schade door boringen wordt zeer klein geacht.
In onderdeel C van het SBR toetsingskader wordt ingegaan op de grenswaarden voor gevoelige apparatuur om te voorkomen dat trillingen het goed functioneren van apparatuur belemmeren. De mate waarin apparatuur trilling gevoelig is kan sterk verschillen en hangt onder andere af van het pand waarin de apparatuur staat, zoals de fundering van het pand, de opstelling van de apparatuur en de apparatuur zelf, zoals de eisen die gesteld worden door de fabrikant van de apparatuur. In dit stadium van het onderzoek is er niet genoeg informatie om een toetsing uit te kunnen voeren op basis van onderdeel C, deze zal in een later stadium van dit project beschouwd moeten worden. Beoordeling trillingen Bij de trillingsanalyse worden per locatie twee afbeeldingen getoond. In beide afbeeldingen staat op de horizontale as de afstand tot de bron, en op de verticale as het trillingsniveau. Er staan drie afstandsrelaties in de afbeeldingen, het voorspelde trillingsniveau op maaiveld, het voorspelde trillingsniveau in een pand met beperkte afmetingen, en het voorspelde trillingsniveau in een pand met grote afmetingen. Te zien is dat voor deze laatste categorie de voorspelde trillingsniveaus het laagste zijn.
Ook is er per locatie een tabel met daarin de kritische afstand op basis van de voorspelde trillingsniveaus gegeven. Voor booractiviteiten of overige trillingsbronnen op een afstand korter dan de kritische afstand kan hinder niet kunnen worden uitgesloten. II.8.1.1 | Locatie 1 Uitgaande van de parameters in tabel ii.1, tabel ii.3 en tabel ii.4 zijn de afstandsrelaties uit Afbeelding II.15 en Afbeelding II.16 gevonden. In Afbeelding II.9 is de kritische afstand op basis van de voorspelde trillingsniveaus gegeven. Uit de grafieken en tabel kan worden afgeleid dat voor de activiteiten boven maaiveld de trillingen verder reiken dan voor de booractiviteiten onder de grond, dit komt met name door het type trilling en de bijbehorende geometrische demping. Ook is er te zien dat de kans dat er hinder zal optreden groter is voor panden met beperkte afmetingen (minder dan 3 verdiepingen en vrijstaand of geschakeld in een korte rij) waarbij het gebruiksdoel wonen is. Uitgaande van Afbeelding II.8 lijkt dat een boorlocatie aan de oostzijde van deze locatie een grotere kans op hinder zal hebben dan een boorlocatie aan de westzijde, doordat aan de oostzijde een groter aantal gebouwen met een woonfunctie zijn.
Tabel II.9 Kritische afstand op basis van trillingsprognose locatie 1 Type bouwwerk | Gebouwfunctie | Toetswaarde | Bron: boren onder | Bron: overige maaiveld | trillingsbronnen afstand tot bron [m] | boven maaiveld afstand tot bron [m] pand met beperkte afmetingen | o.a. wonen | A = 0,1 | 60 | 65 pand met beperkte afmetingen | o.a. kantoor | A = 0,15 | 40 | 55 pand met grote afmetingen | o.a. wonen | A = 0,1 | 35 | 50 pand met grote afmetingen | o.a. kantoor | A = 0,15 | 25 | 40 Afbeelding II.15 Inschatting trillingsniveau voor locatie 1 voor boren onder maaiveld Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Afbeelding II.16 Inschatting trillingsniveau voor locatie 1 voor bronnen boven maaiveld II.8.1.3 | Locatie 2 Uitgaande van de parameters in Tabel II.1, Tabel II.3 en Tabel II.4 zijn de afstandsrelaties uit Afbeelding II.17 en Afbeelding II.18 gevonden. In Tabel II.10 is de kritische afstand op basis van de voorspelde trillingsniveaus gegeven. Te zien is dat deze gelijk zijn aan de kritische afstanden voor locatie 1. Uitgaande van Afbeelding II.10 lijkt dat een boorlocatie aan de oostzijde van deze locatie een grotere kans op hinder zal hebben dan een boorlocatie aan de westzijde, aangezien hier aan de westzijde minder bebouwing aanwezig is en de bebouwing die er is een gebouwfunctie anders dan wonen heeft.
Ten opzichte van locatie 1 zal deze locatie gunstiger kunnen zijn, doordat er veel grote appartementencomplexen aanwezig zijn. Voor deze appartementencomplexen is de kritische afstand korter dan voor kleinere woningen. Tabel II.10 Kritische afstand op basis van trillingsprognose locatie 2 Type bouwwerk | Gebouwfunctie | Toetswaarde | Bron: boren onder | Bron: overige maaiveld | trillingsbronnen afstand tot bron [m] | boven maaiveld afstand tot bron [m] pand met beperkte afmetingen | o.a. wonen | A = 0,1 | 60 | 65 pand met beperkte afmetingen | o.a. kantoor | A = 0,15 | 40 | 55 pand met grote afmetingen | o.a. wonen | A = 0,1 | 35 | 50 pand met grote afmetingen | o.a. kantoor | A = 0,15 | 25 | 40 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Afbeelding II.17 Inschatting trillingsniveau voor locatie 2 voor boren onder maaiveld Afbeelding II.18 Inschatting trillingsniveau voor locatie 2 voor bronnen boven maaiveld II.8.1.3 Locatie 3 Uitgaande van de parameters in Tabel II.1, Tabel II.3 en Tabel II.4 zijn de afstandsrelaties uit Afbeelding II.19 en Afbeelding II.20 gevonden. In Tabel II.11 is de kritische afstand op basis van de voorspelde trillingsniveaus gegeven. In de grafieken is te zien dat er iets meer afname van de trillingsniveaus met afstand is voor de bron boren onder maaiveld.
Door de afronding is dit echter niet terug te zien in de tabel met de kritische afstanden. In Afbeelding II.12 is te zien dat aan de westzijde voornamelijk panden met kantoor of industriefunctie zijn, waar de minder strenge toetswaarde voor geldt.
Aan de oostzijde liggen met name panden met woonfunctie, waarbij een mix van verschillende bouwwijzen voorkomt. Op basis hiervan wordt verwacht dat bij boringen aan de westzijde van deze locatie minder hinder zal optreden dan bij boren aan de oostzijde. Wel houdt dit in dat het invloedsgebied van de booractiviteiten is op deze locatie iets kleiner, waardoor deze locatie gunstiger kan zijn dan locaties 1 en 2, doordat er meer panden met kantoor of industriefunctie aanwezig zijn. Tabel II.11 Kritische afstand op basis van trillingsprognose locatie 3 Type bouwwerk | Gebouwfunctie | Toetswaarde | Bron: boren onder | Bron: overige maaiveld | trillingsbronnen afstand tot bron [m] | boven maaiveld afstand tot bron [m] pand met beperkte afmetingen | o.a. wonen | A = 0,1 | 60 | 65 pand met beperkte afmetingen | o.a. kantoor | A = 0,15 | 40 | 55 pand met grote afmetingen | o.a. wonen | A = 0,1 | 30 | 50 pand met grote afmetingen | o.a. kantoor | A = 0,15 | 25 | 40 Afbeelding II.19 Inschatting trillingsniveau voor locatie 3 voor boren onder maaiveld Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Afbeelding II.20 Inschatting trillingsniveau voor locatie 3 voor bronnen boven maaiveld II.8.1.4 | Locatie 4 Uitgaande van de parameters in Tabel II.1, Tabel II.3 en Tabel II.4 zijn de afstandsrelaties uit Afbeelding II.21 en Afbeelding II.22 gevonden.
In Tabel II.12 is de kritische afstand op basis van de voorspelde trillingsniveaus gegeven. Bebouwing op deze hele locatie betreft voornamelijk panden met woonfunctie, met variërende bouwwijzen zoals aangegeven in Afbeelding II.14 Wel lijkt de dichtheid van de bebouwing op deze locatie kleiner te zijn dan op de andere locaties, waardoor het aantal personen dat hinder ervaart lager zal zijn. Daarom is het te zien dat de kritische afstand voor de overige trillingsbronnen boven maaiveld groter zijn dan voor de andere locaties, waardoor deze locatie in principe minder gunstig is. Tabel II.12 Kritische afstand op basis van trillingsprognose locatie 4 Type bouwwerk | Gebouwfunctie | Toetswaarde | Bron: boren onder | Bron: overige maaiveld | trillingsbronnen boven maaiveld afstand tot bron [m] | afstand tot bron [m] pand met beperkte afmetingen | o.a. wonen | A = 0,1 | 60 | 75 pand met beperkte afmetingen | o.a. kantoor | A = 0,15 | 40 | 60 pand met grote afmetingen | o.a. wonen | A = 0,1 | 35 | 55 pand met grote afmetingen | o.a. kantoor | A = 0,15 | 25 | 45 Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Afbeelding II.21 Inschatting trillingsniveau voor locatie 4 voor boren onder maaiveld Afbeelding II.22 Inschatting trillingsniveau voor locatie 4 voor bronnen boven maaiveld
Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief II.9 Conclusies In dit verkennende onderzoek is de stand van kennis verzameld en de verwachte hinder door trillingen onderzocht rondom vier representatieve locaties voor de installatie van een geothermie boring in de gemeente Diemen. Op basis van literatuur onderzoek is een inschatting gemaakt van de te verwachte trillingen bij geothermie boringen. Hierbij zijn twee typen trillingsbronnen meegenomen, dit betreft trillingen veroorzaakt door: - boren onder maaiveld, waarbij uitgegaan is van een maximale trillingssnelheid van 1 mm/s op 𝑟 = 5m bij 7 Hz; - trillingsbronnen van apparatuur boven het maaiveld, zoals de aandrijving van de boor en de pompen en zeven voor de boorvloeistof en puin, waarbij is uitgegaan van 0,6 mm/s op 𝑟 = 20m bij 50 Hz. Eventuele trillingen door het zogenaamde ‘stick-slip’ gedrag worden in deze analyse niet beschouwd. De hierboven genoemde waarden zijn gebaseerd op literatuur en betreffen locaties buiten Nederland. Wat deze trillingen in de ondergrond op deze locatie zullen zijn, is een aandachtspunt om verder te onderzoeken, bijvoorbeeld door het uitvoeren van metingen bij geothermie boringen in Nederland. Per locatie is de verwachte hinder in kaart gebracht op basis van het beoordelingskader SBR-B: Hinder voor personen in gebouwen.
Dit is gedaan op basis van de grondopbouw voor vier locaties en indicatie van de bronniveaus van de trillingen. Dit is per locatie getoond aan de hand van grafieken waarin de afstand tot de bron is uitgezet tegen het verspelde trillingsniveau op maaiveld en in de panden. Uit dit onderzoek komt naar voren dat de verschillen in de grondopbouw leiden tot kleine verschillen in de afstandsrelatie. Voor locatie 1, 2 en 3 geldt dat er binnen deze gebieden gezocht moet worden naar een locatie waar binnen een straal van: - minimaal 65 meter geen bebouwing aanwezig is met gebouwfunctie wonen, gezondheidszorg of kritische werkruimte; - minimaal 55 meter geen bebouwing aanwezig is gebouwfunctie onderwijs, kantoor of bijeenkomst. Voor locatie 4 geldt dat er gezocht moet worden naar een locatie waar binnen een straal van: - minimaal 75 meter geen bebouwing aanwezig is met gebouwfunctie wonen, gezondheidszorg of kritische werkruimte; - minimaal 60 meter geen bebouwing aanwezig is gebouwfunctie onderwijs, kantoor of bijeenkomst. Wanneer gekeken wordt naar de bebouwing en de gebouwfuncties binnen de verschillende locaties wordt geconcludeerd dat aan de westzijde van alle locaties de grootste kans aanwezig is dat er een locatie gevonden wordt waar de minste hinder wordt verwacht.
Tot slot moet worden opgemerkt dat dit gaat om een indicatie van de verwachte hinder op basis van de in de literatuur gevonden bronwaarden. Wanneer de definitieve locatie van de geothermische boring gekozen wordt, zal deze analyse geactualiseerd moeten worden, waarbij op pandniveau de hinder beschouwd moeten worden. Hierbij moet ook geïnventariseerd moeten worden of er gevoelige apparatuur of processen plaatsvinden rondom de gekozen locatie. Voor een nauwkeurigere inschatting wordt geadviseerd om metingen te doen bij de installatie van een geothermie boring in Nederland. II.10 Referenties CUR Bouw & Infra. (2012). 166 Damwandconstructies, 6e druk. Gouda: CURNET. Federal Transport Administration. (2018). Transit Noise and Vibration Impact Assessment Manual. Washington: FTA, U.S. Department of Transportation. FTA. (2018). Transit Noise and Vibration Impact Assessment Manual. Federal Transit Administration. Massarch, K. (1993). Man-Made Vibrations and Solutions. International Conference on Case History in Geotechnical Engineering. St. Louis. Witteveen+Bos | 148567/26-008.124 | Bijlage II | Definitief Nicholls, K. (2009, October). Estimating the potential impact of cable percussion piling. Ground Engineering, pp. 44-45. PDOK. (2015). Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG).
(PDOK) Retrieved 12 18, 2025, from https://www.pdok.nl/introductie/-/article/basisregistratie-adressen-en-gebouwen-ba-1 Pilecki, Z. (2019). Assessment of Ground Vibrations Induced by Gas and Oil Well Drilling Using Numerical Simulations. Archives of Mining Sciences, 64, 447-461. Robertson, P., & Cabal, K. (2015). Guide to Cone Penetration Testing for Geotechnical Engineering. Gregg Drilling & Testing. Saldivar, B., Boussaada, I., Mounier, H., Mondié, S., & Niculescu, S. (2014). An Overview on the Modeling of Oilwell Drilling Vibrations. Proceedings of the 19th World Congress, pp. 5169-5174. SBR. (2006, herdruk juli). Trillingen: meet- en beoordelingsrichtlijnen. Deel B: Hinder voor personen in gebouwen. SBRcurnet. SBR. (2006, herdruk juli). Trillingen: meet- en beoordelingsrichtlijnen. Deel C: Storing aan apparatuur. SBRcurnet. SBR. (2017). SBR Trillingsrichtlijn A: Schade aan bouwwerken: 2017. SBRcurnet. SCAN. (2025). Veelgestelde vragen: Veroorzaakt de onderzoeksboring trillingen? Retrieved 18-12-2025, from https://scanaardwarmte.nl/veelgestelde-vragen. TNO - GDN. (2025). Geological Survey of the Netherlands. (DINOloket) Retrieved 12 16, 2025, from https://www.dinoloket.nl/ www.witteveenbos.com