Kadernota 2024 - Ter vaststelling door Raad 20 juli 2023

Kadernota 2024 Versie: Ter vaststelling door Raad

20 Juli 2023

Inhoudsopgave Leeswijzer.............................................................................................................................

4

Aanbiedingsbrief.............................................................................................................................. Waar staan we op financieel gebied?..............................................................................................

5 7

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027.................................................................................. 11 Aantal woningen en inwoners 2024 - 2027..................................................................................... 13 Personeelskosten............................................................................................................................ 15 Prijsindexering................................................................................................................................. 16 Indexering belastingen en tarieven.................................................................................................. 17 Rente............................................................................................................................................... 19 Algemene uitkering.......................................................................................................................... 20

Programma's......................................................................................................................... 21 Paragrafen............................................................................................................................. 57 Paragraaf Bedrijfsvoering................................................................................................................ 59 Paragraaf Verbonden partijen.......................................................................................................... 63

Bijlagen.................................................................................................................................. 65 Totaaloverzicht gevolgen jaarrekening per programma................................................................... 67 Totaaloverzicht autonome ontwikkelingen per programma............................................................. 68 Totaaloverzicht nieuw beleid per programma.................................................................................. 71

Afkortingenlijst....................................................................................................................... 73 Raadsbesluit en Moties en amendementen.......................................................................... 75 Raadsbesluit.................................................................................................................................... 77

Inhoudsopgave

Pagina 3

Leeswijzer De Kadernota 2024 geeft voor zover mogelijk een inzicht in het meerjarenperspectief 2024-2027. De integrale afweging en de besluitvorming over de meerjarenbegroting vindt plaats bij de begrotingsbehandeling. De kadernota legt de uitgangspunten vast voor het opstellen van de Begroting 2024-2027. Alle bedragen in de financiële tabellen hebben we afgerond op hele getallen en zijn “x € 1.000”. Het beleid in deze kadernota heeft bijna overal een structureel financieel karakter. Waar het een incidenteel karakter heeft, staat het vermeld. Per programma de nieuwe ontwikkelingen De Kadernota 2024 is in de programmastructuur van de begroting opgezet. De doelenbomen zijn op sommige programma's geactualiseerd. Per programma worden de gevolgen van de jaarrekening 2022 en de nieuwe ontwikkelingen genoemd. We maken bij de daarbij onderscheid tussen autonome en nieuwe ontwikkelingen. Sturen op prestatie-indicatoren De auditcommissie heeft vorig jaar bij de vaststelling van de Programmabegroting 2023 geadviseerd of er(betere) sturing op basis van de prestatie-indicatoren mogelijk is. In september wordt hierover een aparte workshop met de raad belegd. Aan de hand van de uitkomsten van die workshop gaan we aan de slag. De aanpassing van de prestatieindicatoren zal daardoor niet eerder dan in de Programmabegroting 2025 verwerkt worden.

Rechtmatigheid en Wet open overheid Alleen de paragrafen waar wijzigingen optreden, zijn opgenomen. In deze kadernota zijn dat de paragraaf Bedrijfsvoering en de paragraaf Verbonden partijen. Nieuw in de paragraaf Bedrijfsvoering zijn de onderwerpen 'rechtmatigheid' en 'Wet open overheid'. We vragen de raad voor de rechtmatigheid de rapportagegrenzen vast te stellen en we geven in het kader van de Wet open overheid aan hoe we die vorm gaan geven. Jaarlijks vindt er een actualisatie plaats van de sturing op verbonden partijen. De resultaten vindt u in de paragraaf Verbonden partijen. In de bijlagen kunt u per thema uit het coalitieakkoord terugvinden welke ontwikkelingen er zijn opgenomen in deze kadernota.

Leeswijzer

Pagina 4

Aanbiedingsbrief Voor u ligt de Kadernota 2024. Een richtinggevend document waarin u bepaalt en bijstuurt welke politieke doelen u komend jaar wil realiseren. Hierbij nemen wij ons coalitieakkoord "Diemen met elkaar en voor elkaar" als uitgangspunt. Daarnaast hebben we meegewogen welke nieuwe externe en interne ontwikkelingen van invloed zijn en houden we rekening met de autonome ontwikkelingen. Daarnaast geeft de kadernota uiteraard kaders voor het opstellen van de begroting en schetsen we de financiële gevolgen en risico's. Financieel gezond blijven is een belangrijke randvoorwaarde. We hebben onze financiële huishouding goed op orde en een gezond financieel weerstandsvermogen en dat willen we graag zo houden. Bij het opstellen van de Kadernota hebben we daarom terughoudendheid betracht. Dit heeft te maken met de veranderde financiële positie van alle gemeenten, dus ook van de gemeente Diemen. U leest daar mee over in de volgende paragraaf. Rekeninghoudend met de financiële tegenwind en de interne en externe (autonome) ontwikkelingen, hebben wij de volgende thema's richtinggevend laten zijn bij onze afweging van nieuwe voorstellen in deze kadernota. • Diemen met elkaar en voor elkaar We hebben begin 2022 in het ambitiedocument 'Voor en met Diemen' hoge ambities uitgesproken op het gebied van participatie, communicatie en dienstverlening.

Daarna hebben we deze ambities overgenomen in het coalitieakkoord. Via de programmatische aanpak 'Voor en met Diemen' zijn we volop in beweging om deze ambities waar te maken. • Kansengelijkheid en bestaanszekerheid We blijven invulling geven aan de steunimpuls zoals besloten. Ook aanpak van energiearmoede krijgt prioriteit met inzet van twee specifieke doeluitkeringen (valt onder programma duurzaamheid). • Ontheemden, asielzoekers en statushouders We borgen de werkzaamheden rond opvang en zorg voor ontheemden, asielzoekers en statushouders structureel binnen de gemeentelijke organisatie en zorgen ervoor dat we gereed zijn om een eventuele taakstelling (al dan niet regionaal) op te vangen. • Duurzaamheid en klimaat Dankzij budget vanuit de Regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaaten energiebeleid (CDOKE) kunnen we meer doen voor uitvoering van het duurzaamheidsprogramma. • Wonen, ruimte en voorzieningen We moeten rekening houden met de financiële effecten van de vertraging wat betreft de woningbouw. We willen afspraken met corporaties en ontwikkelende partijen maken om vertragingen te beperken. Tegelijkertijd zetten wij, met extra capaciteit, in op het uitvoeren en borgen van beleid zodat de woningen die beschikbaar komen daadwerkelijk geschikt zijn voor de beoogde doelgroep en daar ook terecht komen.

• Veiligheid en ondermijning De afgelopen jaren heeft de gemeente veel werk gemaakt van veiligheid en de strijd tegen ondermijning. De cijfers bewegen grotendeels de goede kant op, maar juist omdat veiligheid voor veel inwoners een zwaarwegend onderwerp is, is blijvende aandacht nodig.

Leeswijzer: Aanbiedingsbrief

Pagina 5

• Jeugd en jongeren De hervormingsagenda van de jeugdzorg is al jarenlang een ontwikkeling die veel verandering met zich meebrengt en voorlopig nog niet is afgerond. We blijven de specialistische zorg bieden die nodig is. We sluiten daarnaast aan bij de leefwereld en problematiek van onze jongeren door te investeren in jongerenwerk en een brede aanpak schuldenproblematiek voor jongeren. • Bedrijfsvoering op orde Voor goede advisering en dienstverlening moet de bedrijfsvoering op orde zijn. Voor Diemen betekent dit dat we investeren in Duo+. We willen meegaan met nieuwe ontwikkelingen zoals datagericht sturen maar ook dat Duo+ de dienstverlening op peil kan houden voor de groeiende DUO-organisaties. Tot slot Door het krimpende financiële kader moeten we met elkaar de komende tijd nadrukkelijker sturen op het maken van beleidskeuzes in bestaand beleid en bij nieuwe ontwikkelingen en voorzieningen. Uw besluit op de kadernota helpt daarbij. Namens het college, J.D.W. Klaasse, Wethouder Financiën

Leeswijzer: Aanbiedingsbrief

Pagina 6

Waar staan we op financieel gebied? Met de kadernota geeft het college inzicht in de verdere realisatie van het coalitieakkoord 2022-2026 'Diemen met elkaar en voor elkaar'. Naast de ambities uit het coalitieakkoord komen er ontwikkelingen vanuit het Rijk en de samenleving op ons af waar wij als lokale overheid een grote rol in hebben. Alle voorgenomen ontwikkelingen leiden uiteindelijk tot een geactualiseerd meerjarenperspectief. Per programma geven we op hoofdlijnen inzicht in de ambities en ontwikkelingen. We maken bij de ontwikkelingen onderscheid tussen autonome en nieuwe ontwikkelingen. Autonome ontwikkelingen zijn onontkoombaar, te denken valt dan aan ontwikkelingen als gevolg van de groei van Diemen, gewijzigde wetgeving of de gevolgen van de inflatie (loon- en prijsindexering, energiekosten). Daarnaast moeten we omgaan met een veranderende financiële positie. Het is voor de langere termijn onzeker welke financiële middelen we hebben om aan alle ambities en ontwikkelingen invulling te geven. Veranderende financiële positie De financiële huishouding van de gemeente Diemen is goed op orde. De jaarrekening 2022 liet een overschot van € 8 miljoen zien. Een groot deel hiervan betreft werkzaamheden die we in 2023 nog gaan oppakken en het restant is in de Algemene Reserve gestort. Onze reservepositie is daardoor solide en geeft ons enig comfort voor mindere tijden.

In de Programmabegroting 2023 is terug te lezen dat we voor de jaren 2024 en 2025 nog financiële overschotten verwachten. Vanaf 2026 wijzigt het perspectief drastisch. Het is voor het Rijk lastig structurele zekerheid te geven. Tot op heden moeten we het met korttijdelijke toezeggingen doen. We ontvangen steeds vaker specifieke uitkeringen (SPUK). Hoewel het bij deze uitkeringen om veel geld gaat heeft het Rijk er ook een (specifiek) doel aan gekoppeld. Dergelijke gelden zijn dus voor de gemeenten niet vrij inzetbaar. De economie staat onder druk, de inflatie is hoog en de rente stijgt. Ook de woningbouwmarkt is behoorlijk stil gevallen. Dit heeft een nadelig effect op de financiële huishouding van Diemen. Het aantrekken of herfinancieren van leningen is door de hogere rente een stuk duurder geworden. Het tempo waarin nieuwe woningbouwlocaties opgeleverd worden, is gestagneerd. Het totaal aantal woningen dat we gaan bouwen is gelijk gebleven maar het zal langer duren voordat alle woningen gerealiseerd zijn. Dit leidt ertoe dat we gemiddeld per jaar minder woningen bouwen dan dat we voorheen verwachtten. Op de korte termijn resulteert dat in een negatief effect op de uitkering die we van het Rijk ontvangen (minder woningen, minder inwoners). Conclusie is dat de financiële omstandigheden ingrijpend zijn veranderd. We moeten rekening houden met een structureel lagere Rijksvergoeding.

Dat heeft vooral invloed op onze toekomstige ambities. In eerste instantie doen we een poging om realistischer te begroten. Ambities moeten niet alleen financieel haalbaar zijn maar ook uitvoerbaar. Dat is gezien de huidige druk op de ambtelijke capaciteit (arbeidsmarkt) een flinke uitdaging. Daarnaast onderzoeken we welke maatregelen mogelijk zijn om te komen tot een structureel sluitend meerjarenperspectief.

Leeswijzer: Waar staan we op financieel gebied?

Pagina 7

Vaststellen uitgangspunten Begroting 2024 Het belangrijkste onderdeel van de kadernota is het vaststellen van de uitgangspunten voor het opstellen van de Begroting 2024. In deze kadernota vragen wij u de volgende uitgangspunten vast te stellen: • Aantallen woningen en inwoners 2024-2027; • Loonindexering personeelskosten 2024; • Prijsindexering voor uitgaven en inkomsten 2024; • Prijsindexering belastingen 2024; • Algemene uitkering op basis van Meicirculaire 2023; • De rapportagegrenzen voor de rechtmatigheidsverantwoording 2023 en 2024; • De mate van sturing op de verbonden partijen 2024. De belangrijkste nieuwe ontwikkelingen en wijzigingen in het meerjareninvesteringsplan staan ook opgenomen in deze kadernota. Vertrekpunt Financieel vertrekpunt voor deze kadernota is het meerjarenperspectief zoals gepresenteerd in de Programmabegroting 2023. Bij het opstellen van de begroting gebruiken we het provinciaal toezichtskader als leidraad. Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Saldo structureel

1.915

3.780

-210

-760

Saldo incidenteel

-170

-60

-

-

Meerjarenperspectief Programmabegroting 2023

1.745

3.720

-210

-760

Uitgangspunt is dat het college een sluitend structureel meerjarenperspectief presenteert bij aanbieding van de Programmabegroting 2024. Het saldo van de kadernota is uitgesplitst in een structureel en incidenteel saldo. De provincie ziet toe op een positief structureel meerjarensaldo. Financiële ontwikkelingen op een rij In onderstaand overzicht zijn alle financiële effecten gecategoriseerd en op een rij gezet. De onderbouwing van de uitgangspunten en de toelichting op de ontwikkelingen worden verderop in deze kadernota toegelicht.

Leeswijzer: Waar staan we op financieel gebied?

Pagina 8

Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Meerjarenperspectief Programmabegroting 2023 - structureel

1.915

3.780

-210

-760

- incidenteel

-170

-60

-

-

Totaal saldo meerjarenperspectief Programmabegroting 2023

1.745

3.720

-210

-760

-995

-995

-995

-995

- uitgaven (3,9%)

-535

-535

-535

-535

- inkomsten (3,9%)

80

80

80

80

- subsidies (4,3%)

-235

-235

-235

-235

- gemeenschappelijke regelingen (4,3%)

-180

-180

-180

-180

- bijdrage Duo+ (4,7%)

-350

-350

-350

-350

- belastingen (3,9%)

400

400

400

400

1.285

-215

-125

-505

350

350

350

350

- structureel

-2.395

-2.625

-2.825

-3.025

- incidenteel

-220

-

-

-

- structureel

-660

-660

-660

-1.050

- incidenteel

-555

-265

-

-

-2.265

-1.510

-5.285

-6.805

Gevolgen loon- en prijsindexering Loonindexering personeelskosten (4,7%) Prijsindexering

Algemene uitkering (gebaseerd op Meicirculaire 2023) Ontwikkelingen Gevolgen Jaarrekening 2022 Autonome ontwikkelingen

Nieuwe ontwikkelingen

Bijgesteld meerjarenperspectief Kadernota 2023

Wanneer bovenstaande effecten worden gesplitst in structurele en incidentele effecten leidt dat tot onderstaand meerjarenperspectief. Saldo meerjarenperspectief Kadernota 2024

2024

2025

2026

2027

Structureel

-1.320

-1.185

-5.285

-6.805

Incidenteel

-945

-325

-

-

-2.265

-1.510

-5.285

-6.805

Bijgesteld meerjarenperspectief Kadernota 2024

Het structurele tekort in 2024 en 2025 is behoorlijk negatief en vanaf 2026 loopt het tekort fors op. Er zijn dekkingsmaatregelen nodig om tot een sluitend financieel meerjarenperspectief te komen. Dekkingsmaatregelen voor een verbeterd perspectief In de kadernota hoeft het structurele meerjarenperspectief nog niet vanaf 2024 sluitend te zijn. Bij de aanbieding van de Programmabegroting 2024 wel. Dat is een behoorlijke opgave maar we hebben er vertrouwen in dat we in ieder geval voor de jaren 2024 en 2025 tot een sluitend financieel kader zullen komen. Dit vertrouwen is er omdat in bovenstaand overzicht nog niet de stelposten voor de groei van Diemen zijn ingezet. Jaarlijks reserveren wij budget om (een deel van) de kosten van de groei van Diemen op te vangen. Onderstaand een overzicht van de stelposten voor de groei. Leeswijzer: Waar staan we op financieel gebied?

Pagina 9

Stelposten Groei van Diemen

2024

2025

2026

2027

Uitbreiding formatie

150

300

450

600

Bedrijfsvoering

50

75

100

125

Bijdrage Duo+

100

200

300

400

Bijdrage gemeenschappelijke regelingen

100

200

300

400

Subsidies instellingen

50

75

100

125

Totaal Stelposten groei van Diemen

450

850

1.250

1.650

Voor 2024 kunnen we de stelpost van € 450.000 nog inzetten. De komende jaren ontvangen we van het Rijk steeds meer specifieke uitkeringen. Deze uitkeringen ontvangen we voor een specifiek doel. Veelal waren we al gestart met de realisatie van die doelstellingen. Dat houdt in dat de specifieke uitkering deels ingezet kan worden ter dekking van reeds bestaande kosten. We ontvangen jaarlijks ongeveer € 1 miljoen aan specifieke uitkeringen. Verwachting is dat de helft toegerekend kan worden aan bestaande kosten. De twee bovenstaande maatregelen leiden tot een zo goed als sluitend structureel saldo voor 2024 en 2025. Daarbij rekening houdende dat we het incidentele saldo verrekenen met de algemene middelen (reserve). Financiële onzekerheid vanaf 2026 Er is veel disussie gaande tussen het Rijk en de gemeenten over de middelen die het Rijk beschikbaar stelt vanaf 2026. Gevolg hiervan is dat er een grote financiële onzekerheid is over het meerjarenperpectief vanaf 2026. De maatregelen die genomen moeten worden om tot een sluitend meerjarenpespectief te komen zijn ingrijpend. Wij achten het onverantwoord en onrealistisch om dergelijke ingrijpende maatregelen nu al te nemen bij de vaststelling van de Programmabegroting 2024. Onze strategie is de jaren 2024 en 2025 een sluitende structurele begroting aan te bieden en ons voor te bereiden op mogelijke dekkingsmaatregelen.

Eerste stap hierin is dat we de komende jaren terughoudend zijn met nieuwe beleidsontwikkelingen en proberen de nieuwe ontwikkelingen eerst op te vangen uit de middelen voor bestaand beleid. Bij de ambitie voor nieuwe of vervangende voorzieneningen speelt de financiële haalbaarheid een steeds grotere factor. Natuurlijk onderzoeken we hoe we daar slim en creatief mee om kunnen gaan door alternatieve dekkingsbronnen te onderzoeken. Al vaker is aangegeven dat de reservepositie van de gemeente goed is. We gaan met de toezichthouder, de Provincie Noord Holland, in gesprek om te onderzoeken in hoeverre we de reservepositie in kunnen zetten om uiteindelijk tot een structureel sluitende begroting te komen. De resultaten van onze bevindingen leggen we voor in de Programmabegroting 2024.

Leeswijzer: Waar staan we op financieel gebied?

Pagina 10

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027

Aantal woningen en inwoners 2024 - 2027 Personeelskosten Prijsindexering Indexering belastingen en tarieven Rente Algemene uitkering

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027

13 15 16 17 19 20

Pagina 11

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027

Pagina 12

Aantal woningen en inwoners 2024 - 2027 De prognose voor het aantal woningen en inwoners hebben we geactualiseerd, zie onderstaande tabellen. Woningaantallen Stand 1 januari

2024

2025

2026

2027

16.630

16.884

17.155

17.492

Plantage de Sniep

-

40

-

-

Holland Park - West

-

-

299

-

Holland Park - Oost

200

96

-

-

Holland Park - Zuid

-

-

-

375

Bergwijkdreef (containerwoningen De Key)

-

-

-

-

Campus Diemen-Zuid

-

-

-

300

Ouddiemerlaan

3

-

-

-

Arent Krijtsstraat

51

-

-

-

Hof van Saan

-

135

-

-

Buitenlust

-

-

38

-

Harmonielaan

-

-

-

100

De Griend

-

-

-

-

Areaalontwikkeling

254

271

337

775

Stand 31 december

16.884

17.155

17.492

18.267

Toename in % t.o.v. voorgaand jaar

1,5%

1,6%

2,0%

4,4%

Bovenstaande tabel geeft inzicht in de woningbouw tot en met 2027. De oplevering van het aantal woningen fluctueert behoorlijk. Aangezien we de woning- en inwonersaantallen ook gebruiken voor de berekening van onze inkomsten van het Rijk (de algemene uitkering) gaat het saldo in het meerjarenperspectief ook fluctueren. Dit maakt het lastig te sturen op een structureel sluitende begroting. Daarom is besloten de woningen en inwoners te prognosticeren op basis van de gemiddelde groei. Bovenstaande woningbouwambities leiden tot een gemiddelde woningbouw van 400 woningen voor de komende acht jaar. Vorig jaar gingen we uit van 530 woningen in een periode van zes jaar. Op basis van het uitgangspunt van de gemiddelde groei ziet de woninggroei er als volgt uit: Woningaantallen Stand 1 januari Gemiddelde woninggroei per jaar Stand 31 december Toename in % t.o.v. voorgaand jaar

2024

2025

2026

2027

16.630

17.030

17.430

17.830

400

400

400

400

17.030

17.430

17.830

18.230

2,4%

2,3%

2,3%

2,2%

Op basis van de huidige woning- en inwonersaantallen gaan we uit van 2 inwoners per woning. Dat leidt tot de onderstaande toename van het aantal inwoners.

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027: Aantal woningen en inwoners 2024 - 2027

Pagina 13

2024 Stand per 1 januari

2025

2026

2027

32.940

33.740

34.540

35.340

Toename aantal inwoners

800

800

800

800

Prognose Kadernota 2022

33.740

34.540

35.340

36.140

Toename in % t.o.v. voorgaand jaar

2,4%

2,4%

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027: Aantal woningen en inwoners 2024 - 2027

2,3%

2,3%

Pagina 14

Personeelskosten Onderstaand een overzicht van de verwachte aanpassingen van de personeelskosten in 2024. Personeelskosten

2024

2025

2026

2027

Stelpost loonindexering ambtenaren (4,70%)

-995

-995

-995

-995

Totaal personeelskosten

-995

-995

-995

-995

Loonindexering personeelskosten De op 6 april 2023 bekrachtigde CAO voor gemeenteambtenaren loopt tot en met 1 januari 2024. Voor 2024 zijn er nog geen loonafspraken gemaakt. Voorstel is de personele budgetten te indexeren met 4,7%. De indexering is gebaseerd op de verwachtingen van het Centraal Economisch Planbureau (CEP) van maart 2023. De indexering baseren we op het kengetal ‘Prijs overheidsconsumptie, beloning werknemers’. Dit is de gemiddelde stijging van de lonen en salarissen van de collectieve sector die verwacht wordt voor 2024. Deze indexering is toegepast op de huidige salarisbegroting van Diemen en leidt tot een structurele kostenstijging van € 995.000.

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027: Personeelskosten

Pagina 15

Prijsindexering De programmabegroting van Diemen stellen we voor het meerjarenperspectief op met constante prijzen. Dat betekent dat het prijspeil van het begrotingsjaar wordt doorgetrokken naar de volgende jaren; er vindt geen meerjarige inflatiecorrectie plaats. De huidige economische situatie is onstabiel en maakt een betrouwbare inschatting lastig. We stellen voor de jaarlijks exploitatiebudgetten voor uitgaven en inkomsten voor het begrotingsjaar te indexeren met 3,9%. Bij de uitgaven betreft het de budgetten voor diensten en leveringen. Bij de inkomsten betreft het voornamelijk de indexering van huur- en pachtopbrengsten. De index voor de exploitatiebudgetten bedraagt 3,9%. De indexering is gebaseerd op de verwachtingen van het Centraal Economisch Plan uitgegeven door het Centraal Plan Bureau (CPB) per maart 2023 voor het jaar 2024 en betreft het kengetal ‘Prijs materiële overheidsconsumptie (imoc)’. Dit is de gemiddelde stijging van de prijzen van de netto materiële consumptie van de collectieve sector. Voor de indexering van subsidies en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen wordt ook een percentage van 4,3% aangehouden. Dit is het gemiddelde van de loonen prijsindexering. De kosten van Duo+ bestaan voornamelijk uit personeelskosten. Daarom schakelen we de indexering van de bijdrage aan Duo+ gelijk aan onze eigen personeelskosten, 4,7%. Prijsindexering

2024

2025

2026

2027

Lasten Overige goederen en diensten (3,90%)

-535

-535

-535

-535

Subsidies (4,3%)

-235

-235

-235

-235

Bijdrage aan verbonden partijen (4,3%)

-180

-180

-180

-180

Bijdrage aan Duo+ (4,7%)

-350

-350

-350

-350

-1.300

-1.300

-1.300

-1.300

Huur- en pachtopbrengsten (3,9%)

80

80

80

80

Totaal baten

80

80

80

80

-1.220

-1.220

-1.220

-1.220

Totaal lasten Baten

Totaal prijsindexering

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027: Prijsindexering

Pagina 16

Indexering belastingen en tarieven Voorstel is de belastingontvangsten conform de prijzen te indexeren met 3,9%. Indexering belastingen (3,9%)

2024

2025

2026

2027

OZB woningen eigenaren

210

210

210

210

OZB niet-woningen eigenaren

90

90

90

90

OZB niet-woningen gebruikers

75

75

75

75

Toeristenbelasting

25

25

25

25

Totaal Indexering belastingen

400

400

400

400

Ontwikkeling lokale lastendruk Meer dan andere jaren zal onderzocht worden in hoeverre de verhoging van de lokale belastingen kan bijdragen aan de structureel sluitend meerjarenperspectief. In eerste instantie gaan we uit van een indexering van 3,9%. Deze is gelijk aan de indexering die we voor de overige inkomsten en uitgaven aanhouden. Kostendekkende tarieven In de nota 'Lokale heffingen 2016 gemeente Diemen' zijn de uitgangspunten voor de tariefstelling van de kostendekkende tarieven/belastingen vastgelegd. Planning is deze nota in 2024 te actualiseren. • Afvalstoffenheffing Afvalinzameling en -verwerking wordt steeds duurder. Zo leverde het thuiswerken in coronatijd veel extra afval op met alle extra kosten van dien. Meer recent hebben we te maken met inflatie en fluctuerende grondstofprijzen. Ter uitvoering van het Afvalplan 2020 hebben we geïnvesteerd in uitbreiding van voorzieningen voor inwoners om het afval beter te kunnen scheiden. De afgelopen jaren is het tarief van de afvalstoffenheffing beperkt gestegen. De tekorten vingen we op uit het egalisatiefonds en de algemene reserve. Dit is een ongewenste situatie. Ook voor 2024 zal het huidige tarief voor de afvalstoffenheffing niet kostendekkend zijn. De kosten van Meerlanden zullen als gevolg van de inflatie stijgen.

Opgeteld met de tekorten die we jaarlijks al hadden, ontkomen we er niet aan om de afvalstoffenheffing dit jaar te verhogen. We komen daarop terug bij de begroting 2024. • Rioolbelasting In 2023 is gestart met de actualisatie van het gemeentelijk rioleringsplan, straks Gemeentelijk Waterplan genoemd. Uit de eerste doorberekeningen lijken hier voor de korte termijn geen grote tariefsontwikkelingen te ontstaan. Dit mede omdat de stand van de egalisatievoorziening nog toereikend is. Vooralsnog stellen we voor de tarieven 2024 met de jaarlijkse prijsindexering van 3,9% te verhogen. • Leges omgevingsvergunningen Door de inwerktreding van de Omgevingswet wijzigt de legesverordening. Het is nog onduidelijk welke effecten dat heeft op de kostendekkendheid van de tarieven voor bouwleges. Naast de wijziging van de te ontvangen leges op basis van de Omgevingswet is vooral de uitgavenkant onzeker. Het Rijk heeft middelen bechikbaar gesteld voor de implementatie maar de effecten voor de langere termijn zijn nog onduidelijk. In eerste instantie houden we voor 2024 de jaarlijkse indexering van 3,9% aan. In 2024 doen we een uitgebreid onderzoek naar de tariefstelling voor de langere termijn.

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027: Indexering belastingen en tarieven

Pagina 17

• Parkeertarieven Het gereguleerd parkeergebied in Diemen breidt steeds verder uit. Dit heeft grote impact op zowel de uitgaven als de inkomsten voor het betaald parkeren. Uitgangspunt is dat het betaald parkeren een 100% kostendekkende exploitatie heeft. Bij de vaststelling van de nieuwe parkeerverordening 2024 doen we voorstellen voor de tarieven 2024. • Toeristenbelasting De laatste jaren is de toeristenbelasting trendmatig verhoogd met het jaarlijkse indexcijfer. Het huidige tarief bedraagt € 2,17 per persoon per nacht. We gaan onderzoeken hoe ons tarief toeristenbelasting zich verhoudt met de omliggende Amstelland-gemeenten en komen met een voorstel terug bij de begroting 2024.

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027: Indexering belastingen en tarieven

Pagina 18

Rente Voor het te hanteren interne rentepercentage sluiten we aan bij de voorschriften uit het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Het BBV gaat uit van de gemiddelde rente van de uitstaande geldleningen. In onderstaande tabel de wijze van berekening. Lening afgesloten bij:

Soort lening

Hoofdsom (in €'s)

Jaar aflossing

BNG

Fixe

6.000.000

2024

1,949%

Provincie Groningen

Fixe

5.000.000

2025

1,300%

BNG

Fixe

5.000.000

2025

1,958%

BNG

Fixe

7.500.000

2031

0,900%

Aegon Levensverzekering

Fixe

7.500.000

2035

1,030%

BNG

Fixe

6.000.000

2036

1,550%

BNG

Fixe

7.500.000

2042

2,080%

BNG

Fixe

5.000.000

2043

3,110%

Totaal

- 49.500.000

Gemiddeld rentepercentage

Rente%

16.261 1,73%

Het BBV maakt onderscheid voor de te berekenen rente bij grondexploitaties. Bij grondexploitaties moet de rente gecorrigeerd worden met de verhouding tussen het totale vermogen en het vreemd vermogen. Er mag met maximaal 0,5% verschil afgerond worden. Voor zowel de resultaten van de grondexploitaties als de toerekening van rente naar de exploitatie is het van belang niet te veel renteschommelingen te hebben. Voorstel is het rentepercentage voor grondexploitaties in 2024 te handhaven op 1,5%. Gewogen gemiddelde rentepercentage voor grondexploitaties Vreemd vermogen / Totaal vermogen x gemiddeld rentepercentage € 102 miljoen / € 135 miljoen x 1,73 % =1

1,31%

Afgerond gewogen gemiddeld rentepercentage voor grondexploitaties

1,50%

Rentepercentages begroting 2024: 1. Rente grondexploitatie 1,5%; 2. Rente investeringen 3,5%; 3. Rente investeringen GRP wordt 3,0% conform laatst vastgestelde GRP (waaronder ook de investeringen in het te actualiseren Gemeentelijke Rioleringsplan); 4. Rente langlopende leningen. Jaar

Rentepercentage

2024

3,50 %

2025

4,00 %

2026

4,50 %

2027

4,50 %

1

Bron: Balans in Begroting 2023

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027: Rente

Pagina 19

Algemene uitkering Als uitgangspunt voor de Kadernota 2024 is de Meicirculaire 2023 gebruikt en de woningen en inwoners zoals benoemd in de uitgangspunten van deze kadernota. Tevens is het jaar 2024 niet langer op constante prijzen berekend maar op basis van de indexering die het Rijk heeft gebruikt. De jaren 2025 tot en met 2027, zijn net zoals de uitgaven in de begroting wel weer op basis van constante prijzen berekend. In onderstaande berekening is nog geen rekening gehouden met de effecten van de herverdeling van het Gemeentefonds. Het nu meegenomen effect is gebaseerd op de stand van zaken zoals nu bekend. Dit houdt in dat we voor een groot deel van het negatieve effect nog gecompenseerd worden (€ 2,9 miljoen). Er wordt nog onderzocht en gediscussieerd tussen het Rijk en de VNG hoe de herverdeling in te passen. De resultaten van dit onderzoek worden in de loop van 2024 verwacht. Over de wijzigingen als gevolg van de Septemberciculaire 2022 en de Decembercirculaire 2022 bent u middels aparte informatieve memo's geïnformeerd. Tegelijkertijd met de Kadernota ontvang u de memo over de Meicriculaire 2023. De effecten van de Meicirculaire zijn in de cijfers van de kadernota verwerkt. Wat opvalt is dat door de stagnatie van de woningbouw de algemene uitkering dermate lager is dat de indexering als gevolg van loon- en prijsstijging zo goed als teniet wordt gedaan.

Dit komt deels door het lagere aantal woningen en inwoners zoals eerder geprognosticeerd in de Programmabegroting 2023. Het negatieve effect dat zich voordoet in 2024 loopt steeds verder op richting 2027. Een ander groot nadelig effect is de correctie als gevolg van de WOZ-waarden. In Diemen (en omgeving) zijn vorig jaar in verhouding met de andere gemeenten de WOZ-waarden harder gestegen. Dit heeft een negatief effect bij de verrekening in de algemene uitkering. Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Effecten Septembercirculaire 2022 Accresontwikkeling

840

265

1.470

-715

Afrondingsverschillen

5

-

65

60

845

265

1.535

-655

Accresontwikkeling

-335

-340

-345

-350

Totaal effect Decembercirculaire 2022

-335

-340

-345

-350

Accresontwikkeling

2.930

2.975

2.640

4.120

Doorberekening aanpassing maatstaven woningen en inwoners

-1.665

-2.265

-2.675

-2.010

Taakmutaties

1.535

1.085

5

5

Incidentele, decentralisatie- en specifieke uitkeringen

-130

-130

-130

-130

-1.020

-1.005

-995

-1.105

Totaal effect Septembercirculaire 2022 Effecten Decembercirculaire 2022

Effecten Meicirculaire 2023

WOZ (waardemutatie en aanpassing rekentarief) Participatie Mutaties stelposten Totaal nieuwe uitgangspunten Kadernota 2024 -

Uitgangspunten Begroting 2024 -2027: Algemene uitkering

170

165

155

145

-1.045

-965

-315

-525

775

-140

-1.315

500

1.285

-215

-125

-505

Pagina 20

Programma's De programma-indeling is ongewijzigd en blijft voor de Begroting 2024 gelijk aan de programma-indeling van de Begroting 2023.

Sociaal Veilig Inkomen en Armoede Vrije Tijd Onderwijs Gebiedsontwikkeling Leefomgeving en Klimaat Verkeer Samen besturen Financiën

Programma's

23 29 31 34 37 39 44 49 50 55

Pagina 21

Programma's

Pagina 22

Sociaal Doelstellingen in één oogopslag

Programma's: Sociaal

Pagina 23

Overzicht ontwikkelingen Sociaal

2024

2025

2026

2027

Autonome ontwikkeling Kostenontwikkeling jeugdzorg

-1.400

-1.400

-1.400

-1.400

Uitvoering Wet inburgering

-90

-90

-90

-90

Uitvoering Wet inburgering (dekking vanuit Rijksbijdrage)

90

90

90

90

Opvang ontheemden

-90

-90

-90

-90

Wonen

-50

-50

-50

-50

Kwaliteitsbewaking Jeugd/Wmo

-30

-30

-30

-30

Diemen voor elkaar (Welzijn Diemen)

-10

-10

-10

-10

-

-

-

-

-20

-

-1.600

-1.580

-1.580

-1.580

-100

-100

-

-

-100

-100

-

-

-1.700

-1.680

-1.580

-1.580

Maatschappelijke Opvang en Beschermd wonen Doorstroommaatregelen wonen 'Van Groter naar Beter' Totaal Autonome ontwikkeling Nieuwe ontwikkeling Tweede fase uitbreiding jongerenwerk (Welzijn Diemen) Loket aanvraag lokale voorrang Totaal Nieuwe ontwikkeling

-

Risico Hervormingsagenda Jeugd Totaal Risico Eindtotaal

Autonome ontwikkelingen Kostenontwikkeling jeugdzorg Indexatie budget jeugdhulp In de 2e kwartaalbrief 2023 is € 900.000 aangevraagd om het budget jeugdhulp te indexeren. Dit is een meerjarige budgetwijziging. Deze indexering kunnen we deels opvangen door de stelpost indexering voor structurele loon- en prijsverhogingen. Daarnaast verwachten we dat de indexatie per 2024 ongeveer 5% zal bedragen (gebaseerd op de voorlopige OVA1-index). Dit betekent een verhoging van de tarieven à € 500.000 per 2024. Op basis hiervan stellen we voor om de budgetten jeugdhulp (preventief, ambulant en specialistisch) per 2024 structureel met € 1,4 miljoen te verhogen. Taakstellende bezuiniging kosten jeugdzorg Al enige jaren staat er een taakstellende bezuiniging voor de kosten van de jeugdzorg begroot. Het Rijk bezuinigt vanaf 2026 op de jeugdkosten. De bezuiniging van het Rijk sluit aan op de taakstellende bezuiniging die we onszelf hebben opgelegd. Voorstel is aan te sluiten bij de bezuiniging zoals het Rijk deze verwacht en de eigen gemeentelijke bezuiniging te laten vervallen. Het is nog steeds onze verwachting en streven om na enige jaren de jeugdzorg efficiënter in te richten dan vóór de transformatie.

1

Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling

Programma's: Sociaal

Pagina 24

Oplopende kosten Bij de jaarrekening 2022 hebben we te maken gehad met een kostenoverschrijving op jeugd. Deze overschrijding valt buiten de hoogspecialistische (Lumpsum) bekostiging. Uit de eerste analyse blijkt dat: • deze kosten voortkomen uit segment B / enkelvoudige jeugdhulp; • over de gehele linie het berichtenverkeer hierbij achterstallig was; • binnen dit segment meer speelruimte voor aanbieders was om te stapelen (meerdere ‘goedkopere’ zorgvormen); • het gaat om een verhoogd aantal jeugdinstromers, te weten 50 unieke cliënten. Beheersmaatregelen We hebben hierdoor een aantal verbetermaatregelen genomen: 1. We zetten meer capaciteit in op het onderdeel contractmanagement om het berichtenverkeer meer bij te laten zijn en dit ook periodiek te toetsen via ervaringscijfers. Mogelijk maandelijks of per kwartaal; 2. We sturen op contractuele bepalingen zodat een zorgaanbieder bijvoorbeeld max. 5 procent aan achtergestelde instroom mag verwerken op het oude jaar - tenzij er echt in de laatste maand een flink instroom is geweest aan cliënten. Dit moeten we juridisch nog onderzoeken; 3. We breiden contractmanagement uit en intensiveren ook op segment B. Er zijn circa 144 zorgaanbieders in DUO-verband. Het terugdringen van stapeling via contractuele bepalingen is een vereiste. Ondanks deze beheersmaatregelen is er een risico dat het budget voor specialistische jeugdhulp niet toereikend is.

Wij blijven dit monitoren en informeren u over de voortgang in de reguliere planning- en controlproducten. Uitvoering Wet Inburgering Sinds 2022 voert de gemeente de Wet Inburgering uit. Hiervoor hebben we meer capaciteit nodig dan vooraf was ingeschat. We werken nu met tijdelijke ondersteuning door inhuurkrachten. Om inzicht te krijgen of er sprake is van een structureel capaciteitstekort vindt er een formatiescan plaats. De voorlopige inschatting is dat maximaal 1,0 fte € 90.000 nodig is. De kosten kunnen worden gedekt uit het uitvoeringsbudget Wet inburgering. Opvang ontheemden In 2023 heeft het college het besluit genomen om de werkzaamheden (beleid en uitvoering) rond opvang van ontheemden, asielzoekers en statushouders structureel in de gemeentelijke organisatie te borgen. Dit past ook bij de landelijke tendens en regelgeving om deze opvang uit de crisismatige aanpak te halen. We hebben de raad op 4 april 2023 geïnformeerd. Het structureel borgen betekent werkzaamheden helder en eenduidig beleggen en uitbreiding van werkzaamheden, zowel op het gebied van beleidsvoorbereiding als -uitvoering. De hiermee gepaard gaande kosten ramen wij jaarlijks op € 90.000. Wonen Diverse ontwikkelingen op het terrein van Wonen leiden tot taakuitbreiding.

Daarbij gaat het om wettelijke en beleidsmatige ontwikkelingen die naast implementatie en borging ook leiden tot structurele beheer, realisatie- en, of coördinatietaken. Het gaat hierbij om de opvolging van de nieuwe woonruimteverdeling, de invoering van de Wet goed verhuurderschap (meldpunt), nieuwe wet- en regelgeving zoals de zelfbewoningsplicht, de huisvestingsverordening waaronder opkoopbescherming, regie op de volkshuisvesting. Daarnaast is ook ondersteuning nodig bij het uitwerken en toetsen en contractvorming bij woningbouwprogramma’s en bij de regionale samenwerking voor de aanpak van MOBW en Programma's: Sociaal

Pagina 25

de regioaanpak economische dakloosheid. Tot slot zien we ook een rol bij het uitwerken, toetsen en contractvorming bij woningbouwprogramma's. Voor deze taakuitbreiding is voor beleidsondersteuning een budget van € 50.000 nodig. Kwaliteitsbewaking Jeugd/Wmo In 2022 hebben we een formatiescan en een efficientie-onderzoek uitgevoerd voor de uitvoerende taken voor Jeugd en WMO. Daaruit bleek onder andere dat er meer capaciteit nodig was voor kwaliteitsbewaking en -advisering. Deze capaciteit is vorig jaar niet uitgebreid. In het afgelopen jaar zijn er extra taken bijgekomen voor leerlingenvervoer en voor jeugdzorg in het kader van datagedreven werken. Nu blijkt dat de huidige capaciteit niet voldoende is om de kwaliteitstaken en de nieuwe taken goed te kunnen blijven uitvoeren. Op structurele basis hebben we hiervoor capaciteitsuitbreiding nodig van ongeveer € 30.000. Diemenvoorelkaar (Welzijn Diemen) Diemenvoorelkaar is sinds 2016 gegroeid en de taken zijn meer divers geworden waardoor de huidige formatie niet meer voldoet. Dit komt door: • Een grotere naamsbekendheid van Diemenvoorelkaar waardoor er meer organisaties op het gebied van sport, kunst en cultuur de website bereiken.

Dit komt door uitbreiding van de inzet van verschillende mediaplatformen zoals Facebook en Instagram om ook de jongere doelgroep beter te bereiken en het inspelen op maatschappelijke thema’s zoals de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. • Een steeds grotere groep ouderen die gebruik maken van de Buurthulpdienst. Deze is er voor ouderen en mensen met een fysieke beperking of een chronische beperking. Het aantal abonnees van de Buurthulpdiensten neemt steeds meer toe. • Meer tijdsinzet voor het werven en begeleiden van vrijwilligers, zeker in de huidige maatschappij waarin vrijwilligers aantrekken en behouden lastig is. Uitbreiding van deze werkzaamheden bedraagt € 10.000. Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (MOBW) Vanaf 2024 krijgen de gemeenten direct de middelen voor nieuwe cliënten van de Maatschappelijke opvang. Tot 2024 trad de gemeente Amsterdam op als centrumgemeente. In het Regioplan Amstelland Beschermd wonen en dak- en thuisloosheid ‘Een nieuwe start in Amstelland’ hebben we afgesproken dat de regiogemeenten maatschappelijke opvang blijven mandateren aan de gemeente Amsterdam. De rijksbudgetten voor maatschappelijke opvang voor nieuwe cliënten maken we daarom over aan de gemeente Amsterdam. De gemeente Amsterdam heeft de afgelopen jaren tekorten op de MOBW-voorzieningen en zet eigen middelen in voor preventie, bijvoorbeeld via de opvang economisch daklozen.

De gemeenten uit de regio Amstelland zijn met de gemeente Amsterdam in overleg over de omvang van het budget. We vragen vooralsnog niet meer budget dan we van het Rijk ontvangen. Doorstroommaatregelen wonen 'Van Groot naar Beter' In Diemen kennen we de regeling waarbij huurders van een grotere sociale huurwoning van een corporatie naar een kleinere verhuizen en zo een bijdrage krijgen in de verhuiskosten. Deze regeling heet ‘Van Groter naar Beter’. Met de corporaties en het Huurders Platform Diemen hebben we afgesproken dat de gemeente hier budget voor beschikbaar stelt. Dit budget bedroeg in 2022 en 2023 € 20.000 per jaar. Omdat de schaarste aan woningen Programma's: Sociaal

Pagina 26

blijvend groot is en doorstroming van onveranderd belang is het voorstel om het budget ook in 2024 beschikbaar te stellen. In 2024 volgt een evaluatie.

Nieuw beleid Tweede fase uitbreiding jongerenwerk In september 2022 heeft het college besloten het jongerenwerk vanuit Stichting Welzijn Diemen (SDW) uit te breiden met een groeimodel. De uitbreiding van het jongerenwerk is nodig door de groei van de doelgroep, om de incidentele inzet naar aanleiding van de coronacrisis structureel te borgen en omdat er zorgen zijn om het (mentale) welzijn van jongeren, o.a. door de effecten van de coronacrisis op de jeugd. Uitbreiding van het jongerenwerk is nodig om de groeiende groep jongeren in Diemen op een goede manier te bereiken, hun talenten te ontwikkelen en hen te ondersteunen bij mentale, emotionele, sociale of financiële problemen. Sinds 2023 is structureel € 150.000 toegevoegd in de begroting voor de uitbreiding van het jongerenwerk. Vooruitlopend op een positieve evaluatie eind 2023 van de uitbreiding van het jongerenwerk, wensen we de tweede stap van het groeimodel te gaan zetten. Voor deze stap is een structureel budget van € 100.000 per 2024 nodig. In deze tweede stap van het groeimodel komt er een vierde jongerenwerker bij en maken we één van de locaties van Welzijn Diemen geschikt voor een ontmoetingsplek/inloop voor jongeren. Door toevoeging van de vierde jongerenwerker ontstaan er twee teams per leeftijdsgroep waardoor jongerenwerkers zich geheel op één leeftijdsgroep kunnen richten.

Ook is er dan meer capaciteit voor specifieke doelgroepen zoals het meidenwerk. Tot slot kan SDW jongeren benaderen en trainen om als rolmodel te fungeren en om via peer-topeer interacties een positieve ontwikkeling bij andere jongeren te realiseren. Op basis hiervan stellen we voor om het budget jongerenwerk voor 2024 en 2025 met € 100.000 te verhogen. Loket aanvraag lokale voorrang Om in aanmerking te komen voor lokale voorrang op een sociale huurwoning van een woningcorporatie moeten woningzoekenden een uittreksel uit het BRP te overleggen. Daaruit moet blijken dat de woningzoekende de afgelopen zes jaar onafgebroken ingezetene van de gemeente is geweest, dan wel daar gedurende de afgelopen tien jaar ten minste zes jaar onafgebroken ingezetene van de gemeente is. Om de toetsing te vergemakkelijken is er een app beschikbaar waarin corporaties kunnen zien of de woningzoekenden in aanmerking komen voor lokale voorrang. Woningzoekenden die daar geen gebruik van willen of kunnen maken, geven we de mogelijkheid een aanvraag te doen bij de gemeente. De gemeente zal voor hen een loket moeten inrichten. Daar maken we een plan voor, waarbij het loket waarschijnlijk onderdeel wordt van een bestaand loket (Wmo, Brede Hoed). Wij komen er bij de begroting 2024 op terug of voor de uitvoering extra fte nodig is.

Risico's Hervormingsagenda Jeugd Het Ministerie van VWS, zorgaanbieders, cliënten(vertegenwoordigers), professionals en de VNG stellen samen de Hervormingsagenda Jeugd op. Het huidige jeugdstelsel is niet houdbaar. Daarom werken deze partijen aan de hervormingsagenda om de hulpverlening te verbeteren en het jeugdstelsel beter beheersbaar te maken. De (concept) Hervormingsagenda Jeugd beschrijft de aanpak van een grote transitie die we de komende jaren met elkaar moeten maken. De agenda bestaat uit een groot pakket inhoudelijke Programma's: Sociaal

Pagina 27

maatregelen die moeten leiden tot betere en beter passende zorg voor kinderen en gezinnen binnen een stelsel dat houdbaar is voor de toekomst (zowel financieel als in menskracht). In april 2023 zijn gemeenten en Rijk het eens geworden (principeakkoord) over een passend financieel kader dat hoort bij het pakket aan inhoudelijke maatregelen die worden neergelegd in de Hervormingsagenda. Er is afgesproken dat in 2024 en 2025 de voorgenomen besparingen op jeugdzorg met in totaal € 385 miljoen worden verzacht. De bezuiniging vanaf 2026 blijft staan en zal per 2026 in één keer worden doorgevoerd. De hervormingsagenda is nog niet definitief. De impact van de Hervormingsagenda Jeugd en de definitieve uitkomst van de onderhandelingen tussen Rijk en VNG over compensatie van de uitgaven voor jeugdzorg zijn dus nog niet bekend. Het bezuinigingspotentieel uit de hervormingsagenda kent een onzekerheid of de maatregelen de geschatte kostenbesparing opleveren en hoe realistisch tijdige realisatie is. Twee commissies gaan zich nog buigen over de vraag of de genoemde bedragen uit het principeakkoord realistisch zijn. De bezuinigingen staan haaks op de landelijke ontwikkeling dat er steeds meer geld nodig is voor jeugdhulp. De verwachting is dat de (nog definitief vast te stellen) Hervormingsagenda Jeugd in 2024 nog geen budgettaire gevolgen zal hebben.

De verwachting is dat vanaf 2026 de budgetten van het Rijk zullen afnemen. Zodra de hervormingsagenda definitief is zal worden aangegeven in hoeverre aanpassingen in de begroting nodig zijn.

Programma's: Sociaal

Pagina 28

Veilig Doelstellingen in één oogopslag

Programma's: Veilig

Pagina 29

Overzicht ontwikkelingen Sociaal

2024

2025

2026

2027

Autonome ontwikkeling Veiligheidsregio

-95

-95

-95

-95

Totaal Autonome ontwikkeling

-95

-95

-95

-95

Extra inzet bijzondere opsporingsambtenaren

-70

-70

-70

-70

Totaal Nieuwe ontwikkeling

-70

-70

-70

-70

Eindtotaal

-165

-165

-165

-165

Nieuwe ontwikkeling

Autonome ontwikkelingen Veiligheidsregio Minimum en basispakket Het bestuur van de Veiligheidsregio (VrAA) heeft de afgelopen tijd meermaals gesproken over een toekomstbestendige financiering van de Veiligheidsregio. De VrAA heeft de knelpunten in een budgetbrief 2024 – 2027 en in de notitie ‘Budgetvraagstukken VrAA/ BAA’ beschreven en doet voorstellen deze aan te pakken door gerichte, extra structurele financiering vanuit de deelnemende gemeenten. Het bestuur erkent dat er een financieringsvraagstuk ligt door het grote aantal (ook wettelijke) opgaven en nieuwe beleidsmatige taakstellingen. Het bestuur heeft daarom na een zorgvuldige procedure – waarin ook bureau Berenschot om een second opinion is gevraagd - besloten om de deelnemende gemeenten te vragen om aanvullende financiering ter beschikking te stellen. Voor Diemen bedraagt deze extra structurele bijdrage € 95.000. Het bestuur vraagt de deelnemende gemeenten middelen vrij te maken voor het ‘minimumpakket’ en (aanvullend daarop) het ‘basispakket’ (de zogenoemde ‘no regret’ lijst). Daarmee wordt de basisbrandweerzorg gegarandeerd, de VrAA kan voldoen aan (nieuwe) wet- en regelgeving en een goed personeelsbeleid wordt geborgd.

Maatwerk Hierboven is, als autonome ontwikkeling, aangegeven dat de Veiligheidsregio een minimumpakket en basispakket heeft ontwikkeld.Daarnaast bestaat er een optioneel "bestuurlijk keuzepakket", bestaande uit de thema's "sociaal werkgeverschap, duurzaamheid, wortels in de maatschappij en organisatie&bedrijfsvoering". De gevraagde bijdrage per gemeente is nog niet bekend. Wij komen hierop terug bij de begroting 2024.

Nieuw beleid Extra inzet bijzondere opsporingsambtenaren (boa's) De gemeente Diemen wil met name in de avonden haar boa's kunnen inzetten. Met de huidige bezetting lukt dat niet. Juist de avonddiensten zijn van belang om bepaalde handhavingstaken adequaat te kunnen uitvoeren. Denk aan de horeca-exploitatie, hangjongeren, grofvuil en toezicht op de industrieterreinen. Daarnaast is de groep boa’s en toezichthouders nog relatief jong waardoor scholing en sturing noodzakelijk is. Gelet hierop wordt voorgesteld een extra boa aan te trekken. De kosten hiervan bedragen structureel € 70.000.

Programma's: Veilig

Pagina 30

Inkomen en Armoede Doelstellingen in één oogopslag

Programma's: Inkomen en Armoede

Pagina 31

Overzicht ontwikkelingen Inkomen armoede

2024

2025

2026

2027

Autonome ontwikkeling Bijzondere bijstand

-90

-

-

-

Totaal Autonome ontwikkeling

-90

-

-

-

Beleid Participatiewet, Armoede en Schulden

-75

-75

-75

-75

Brede inzet op problematiek jongeren

-50

-50

-50

-50

Experiment met meer bijverdienen naast bijstandsuitkeringen

-

-

-

-

Uitbreiding Stadspas voor kinderen

-325

-165

Totaal Nieuwe ontwikkeling

-450

-290

-125

-125

Eindtotaal

-540

-290

-125

-125

Nieuwe ontwikkeling

Autonome ontwikkelingen Bijzondere bijstand De afgelopen jaren zijn de budgetten bijzondere bijstand steeds overschreden. In 2022 is er een overschrijding geweest van € 130.000. Dat kwam vooral doordat veel statushouders gehuisvest zijn die vanuit de bijzondere bijstand inrichtingskosten hebben ontvangen. Verder zijn er kostenstijgingen geweest voor onder meer: • Kosten budgetbeheer / bewindvoering • Studietoeslag • Aanvullende bijstand 18- tot 21-jarigen • Woonkostentoeslag • Overbruggingsuitkeringen (bij de opstart van nieuwe bijstandsklanten) Problematische situaties bij bijstandgerechtigden veroorzaken deze kostenstijgingen, zoals financiële problemen en een tekort aan betaalbare woningen. Ook is de wetgeving verruimd waardoor meer mensen bijvoorbeeld recht hebben op studietoeslag. In Diemen hebben we veel aandacht besteed aan het terugdringen van het niet-gebruik van regelingen. De verwachting is dat het Rijk de gemeenten (gedeeltelijk) zal compenseren voor de kostenstijgingen, echter is hier geen zekerheid over. Om de inkomsten en uitgaven in 2024 beter in balans te krijgen, is een budgetverhoging noodzakelijk van € 90.000.

Nieuw beleid Beleid Participatiewet, armoede en schulden Diverse landelijke ontwikkelingen vragen om beleidsinspanningen op het gebied van participatie, armoede en schulden. Zo werkt minister Schouten toe naar een Participatiewet die niet uitgaat van systemen maar van mensen. De minister heeft invulling gegeven aan ruim 20 maatregelen die de Participatiewet vanaf 2024 meer in balans moeten brengen. Gemeenten moeten meer ruimte krijgen om van de regels af te wijken in bijzondere gevallen. Programma's: Inkomen en Armoede

Pagina 32

Daarnaast komen door de inflatie, hoge vaste lasten en stijgende prijzen meer mensen in de financiële problemen. Met de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden (2022-2025) wil het kabinet het aantal mensen in armoede en schulden terugdringen. De aanpak bouwt voort op het actieplan Brede Schuldenaanpak. Daaronder vallen veel verschillende maatregelen en initiatieven die grote impact hebben op de bedrijfsvoering en informatievoorziening van gemeenten. Diemen voert een ruimhartig armoedebeleid. Dit blijkt onder meer uit het aannemen van de Steunimpuls. Voor onder andere de realisatie van de Steunimpuls hebben we in 2023 capaciteit vrijgemaakt. De doorontwikkeling, realisatie en borging van beleid is intensiever geworden. De huidige formatie is onvoldoende om alle wettelijke maatregelen te kunnen implementeren en de acties uit het coalitieakkoord te kunnen uitvoeren. De verwachting is dat structureel meer capaciteit nodig is om in Diemen armoede en de effecten daarvan te blijven bestrijden. Hiervoor ramen we een budget van € 75.000. Brede inzet bij schuldenproblematiek jongeren In het coalitieakkoord is de ambitie geformuleerd om niet alleen de schuldenproblematiek snel aan te pakken, maar bij jongeren breed in te zetten op onder meer leefstijl, werk en inkomen om nieuwe schulden te helpen voorkomen. Hier is uitbreiding van personele capaciteit voor nodig.

De kosten hiervoor zullen ongeveer € 50.000 bedragen. Experiment met meer bijverdienen naast bijstandsuitkeringen In de begroting hebben we € 60.000 opgenomen voor een experiment om meer bijverdienen naast een bijstandsuitkering toe te staan. Dit om re-integratie naar werk of bijvoorbeeld vrijwilligerswerk te bevorderen. Minister Schouten heeft ruim twintig maatregelen aangekondigd die de Participatiewet vanaf 2024 meer in balans moeten brengen. De eerste maatregel is het verruimen van de bijverdiengrenzen. Op die manier moet werken meer lonend worden voor mensen die werken vanuit een uitkering. Naar verwachting wordt met deze wetswijziging ook het doel uit het Diemense coalitieakkoord behaald. De gereserveerde gelden voor het experiment zullen dan niet nodig zijn. Vooralsnog wachten we de regeringsmaatregelen af en vragen we geen extra budget aan. Uitbreiding stadspas voor kinderen Op 24 november 2022 heeft de raad het voorstel over de Steunimpuls aangenomen. Onderdeel van de Steunimpuls was om het kindaanbod via Stadspas Amsterdam uit te breiden. 23 februari 2023 heeft de raad ingestemd met de uitbreiding van het Stadspasaanbod zodat kinderen in gezinnen met financiële moeilijkheden op een laagdrempelige manier meedoen aan meer educatieve, culturele en sportieve activiteiten.

De financiële gevolgen van dit raadsbesluit betekenen een verhoging voor 2024 en 2025 met respectievelijk € 325.000 en € 165.000.

Programma's: Inkomen en Armoede

Pagina 33

Vrije Tijd Doelstellingen in één oogopslag

Programma's: Vrije Tijd

Pagina 34

Overzicht ontwikkelingen Vrije tijd

2024

2025

2026

2027

Nieuwe ontwikkeling Gezond en Actief Leven Akkoord Totaal Nieuwe ontwikkeling Risico Zwemvoorziening Energiekosten De Omval Totaal Risico Eindtotaal

Nieuw beleid Gezond en Actief Leven Akkoord Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) bouwen we aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. Het akkoord omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Gemeenten kunnen voor hun eigen inzet op de doelen in het GALA een beroep doen op een specifieke uitkering van het Rijk. Wij verwachten dat de gemeente tot en met 2026 van het Rijk een uitkering ontvangt van afgerond € 1,5 miljoen. Voor 2023 heeft Diemen al een bedrag van € 395.000 ontvangen. Op grond hiervan stellen wij voor om zowel de baten als de lasten te verhogen met dit bedrag. In het vierde kwartaal leggen wij de raad een bestedingsplan voor.

Risico's Zwemvoorzieningen Sportcentrum Duran In het coalitieprogramma hebben we toegezegd te onderzoeken hoe we een financieel haalbare en duurzame zwemvoorziening in Diemen kunnen houden, met name voor leszwemmen en verenigingen. Hierbij willen we ook de inwoners van Diemen betrekken. Daarnaast zullen we onderzoeken hoe we de zorgfunctie voor kwetsbare groepen, zoals die nu in het AGO-zwembad is belegd, kunnen invullen. Dit jaar starten we met het onderzoek en we hopen dit medio 2025 af te ronden. De verslechtering van ons financiële meerjarenperspectief legt uiteraard druk op de financiële haalbaarheid. Voor de renovatie van Sportcentrum Duran hebben we € 7,5 miljoen als investeringsbudget in de begroting opgenomen.

Programma's: Vrije Tijd

Pagina 35

Zwembad AGO Het AGO-zwembad is een zwembad met een zorg- en therapiefunctie in de gemeente Diemen. De gemeente Amsterdam is de grootste subsieverstrekker aan het zwembad. De gemeente Amsterdam had het voornemen om het AGO-zwembad vanaf 2024 te sluiten. Het Flevoparkbad neemt de zorg- en therapiefunctie van het AGO-zwembad over door een uitbreiding van het doelgroepenbad. In de voorjaarsnota van Amsterdam staat deze ambitie. De uitbreiding van het Flevoparkbad staat gepland voor 2027. De gemeente Amsterdam wil daarom het AGO-zwembad financieel ondersteunen tot en met 2027. De gemeente Diemen heeft eerder het besluit genomen om tot 2024 het AGOzwembad financieel te ondersteunen, jaarlijks € 45.000. We verwachten een subsidieclaim van het AGO-zwembad voor de periode 2025-2027 aan de gemeente Diemen. De hoogte van deze incidentele subsidieclaim is nog niet bekend, naar verwachting is deze hoger of gelijk aan de huidige subsidie. We verwachten in de kadernota 2025 hiervoor een concreet verzoek te kunnen voorleggen. Energiekosten De Omval Naast het indexeringsbudget is er voor de subsidies in 2024 geen verhoging nodig. Wel is er een risico dat subsidieaanvragen voor 2024 hoger zijn dan de begroting voor de subsidies. De subsidies zijn vooral bedoeld voor organisaties die gevoelig zijn voor inflatieverhoging. Specifiek is er een risico voor theater De Omval.

Theater De Omval heeft voor 2023 een structurele aanvraag gedaan van € 110.000 voor de gestegen energiekosten; gestegen personele kosten als gevolg van een CAO-stijging; de gevolgen van de uitbreiding en benodigde personele bezetting en onderhoudskosten. Deze structurele verhoging past nu nog binnen de begroting. De Omval weet nog niet wat de energiekosten voor 2023 gaan zijn omdat de eindafrekening later dit jaar komt.

Programma's: Vrije Tijd

Pagina 36

Onderwijs Doelstellingen in één oogopslag

Overzicht financiële ontwikkelingen Onderwijs

2024

2025

2026

2027

Autonome ontwikkeling Regionaal Meld- en Coördinatiepunt bij schoolverlaters

-40

-40

-40

-40

Totaal Autonome ontwikkeling

-40

-40

-40

-40

Nieuwe ontwikkeling Onderwijshuisvesting

-390

Totaal Nieuwe ontwikkeling

-390

Eindtotaal

Programma's: Onderwijs

-40

-40

-40

-430

Pagina 37

Autonome ontwikkelingen Regionaal Meld- en Coördinatiepunt bij schoolverlaters Het Regionaal Meld- en Coördinatiepunt (RMC) heeft als doel het voorkomen en tegengaan van voortijdig schoolverlaters (vsv). De afgelopen schooljaren zien we ook in Diemen meer voortijdig schoolverlaters. De belangrijkste oorzaak is dat jongeren gedemotiveerd zijn geraakt in coronatijd. Ook zijn veel studenten vanwege de krapte op de arbeidsmarkt verleid om werk boven school te verkiezen. De RMC-functie voor gemeenten wordt uitgebreid omdat vanaf 2024 de doelgroep wordt uitgebreid tot 27 jaar (was 23 jaar). Het doel daarbij is een doorlopende begeleidingslijn en jongeren in beeld houden die geen opleiding volgen of werk hebben. In 2023 onderzoeken we hoe de huidige situatie en uitbreiding zich verhoudt tot de beschikbare capaciteit. Voor deze taakuitbreiding verwachten we een budget van € 40.000 nodig te hebben.

Nieuw beleid Onderwijshuisvesting Primair onderwijs Gemeenten hebben een zorgplicht voor onderwijshuisvesting. De gemeente Diemen heeft de afgelopen jaren geïnvesteerd in de ontwikkeling en nieuwbouw van verschillende brede scholen in het basisonderwijs. Naar verwachting komen de komende jaren nog een aantal scholen in aanmerking voor nieuwbouw of renovatie. In 2023 ronden we de actualisering van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) af. Hierin staat welke investeringen de gemeente de komende jaren moet doen voor de huisvesting van onze basisscholen. Op basis van de normbedragen 2023 verwachten we ten minste € 6 miljoen nodig te hebben om invulling te geven aan deze wettelijke zorgplicht. Dit levert een extra kapitaallast op van € 360.000 (afschrijving 50 jaar € 120.000 + rente 4% € 240.000). Het is nog onzeker vanaf wanneer de kapitaallasten exact starten. Aangezien het voorzien in huisvesting voor basisonderwijs een wettelijke verplichting is, dienen we bij de afweging van het gehele voorzieningenpakket rekening te houden met deze toekomstige lasten. Middelbare school In het coalitieprogramma hebben we de ambitie uitgesproken ons te blijven inzetten voor de ontwikkeling van een brede middelbare school, passend bij het karakter van Diemen en de behoeften van Diemense leerlingen.

In de onderzoeksopdracht voor de zwemvoorziening nemen we ook het onderzoek naar de realisatie van een middelbare school mee. Het gewijzigde financiële meerjarenperspectief legt druk op de financiële haalbaarheid. Voor de bouw van een middelbare school is € 12,5 miljoen als investeringsbudget in de begroting opgenomen. Door de sterk gestegen bouwkosten is dit investeringsbudget naar alle waarschijnlijkheid te laag. In de onderzoeksopdracht voor de gebiedsontwikkeling Diemen-Zuid wordt naast de ruimtelijke inpasbaarheid ook nadrukkelijk de financiële haalbaarheid bekeken.

Programma's: Onderwijs

Pagina 38

Gebiedsontwikkeling Doelstellingen in één oogopslag

Programma's: Gebiedsontwikkeling