Gemeenteraadsvergadering 28 oktober 2021 notulen

NOTULEN van de openbare en besluitvormende raad van de gemeente Diemen, gehouden op donderdag 28 oktober 2021 in het gemeentehuis te Diemen, aanvang 17.00 uur. Aanwezig: (*fractievoorzitters) Voorzitter

E. Boog

GroenLinks

N. van Engelen, H. van ’t Riet*, A-M de Smalen, Y. YildizKaya H. Berkhout, K. de Haan, R. Poelwijk*, F.B. Simonetti J.A. Jägers, E.H. Timmer*, B.H.M. Wielage F.W. Geerts, S. Kuilman* E.S. den Heijer, P.A. Prins* J.G.M. Sikking*, L.R. Smits

D66 VVD PvdA Ouderenpartij Diemen Onafhankelijke Partij Diemen Ons Diemen

W. Advocaat

Wethouders

J.D.W. Klaasse, A.J.M. Scholten, M.A. Sikkes-van den Berg

Notulist Griffier

J.B. Kammeraad M. van Engelshoven

Afwezig:

M.P.H. de Graaff-Nijssen* (CDA), N.C. Portegijs (PvdA), M.B.A. van Schoot (GL)

1.A

Opening en mededelingen van de voorzitter

De VOORZITTER: dames en heren. Goedemiddag, van harte welkom bij de begrotingsbehandeling voor de begroting 2022. We hebben 2 avonden waarop we de begroting voor 2022 bespreken. Vanmiddag maken we al een start en volgende week gaan wij deze vergadering vervolgen. Ik heb bericht van verhindering van mevrouw De Graaff, mevrouw Van Schoot en de heer Portegijs en we hebben ook een jarige in ons midden. Meneer De Haan, van harte gefeliciteerd. Vanwege corona gaan we niet allemaal zingen. Dus u mag hem misschien eventueel toezingen in de pauze. De heer Smits komt later. Sprekend over corona. Ik heb er bewust voor gekozen om de spatschermen nog maar even te laten staan. Ik had gehoopt dat we die zouden kunnen weghalen maar ook gezien alle ontwikkelingen en de toename van het aantal besmettingen leek het mij toch goed om deze schermen te laten staan. Ik vraag u ook wederom weer om voorzichtigheid te betrachten. Van harte welkom aan de gasten, ook op de publieke tribune. Veel medewerkers van onze eigen organisatie die ook vanmiddag meekijken en de luisteraars die via de stream meeluisteren. 1.B

Vaststelling agenda

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. 1

2.a

Programmabegroting 2022

De VOORZITTER: we beginnen vandaag met de algemene beschouwingen van alle fracties. Vervolgens schorsen wij, dan kunt u hier ook een hapje eten in de pauze en na de pauze zal het college een korte eerste reactie geven met name inzoomend op de moties en amendementen. Na de volgende schorsing zal de raad in de gelegenheid zijn ook te reageren op elkaars inbreng. We hebben al een paar jaar eerder afgesproken dat elke fractie in die ronde 3 punten uit de algemene beschouwingen van de collega-fracties kan halen en die in het debat kan inbrengen. Op die punten kunt u ook kort reageren of een andere fractie bevragen. Dus u kunt een statement maken maar u kunt zich ook richten op een specifieke fractie in die ronde. Geeft u dan ook wel aan welke fractie u wilt bevragen als u een concrete vraag heeft. Wij vragen u die 3 punten in de schorsing naar de griffier te mailen zodat we makkelijk de onderwerpen kunnen clusteren. Dan probeer ik als voorzitter per onderwerp die vragen of punten aan de orde te laten komen. Na het debat vanavond schorsen we de vergadering en dan gaan we volgende week donderdag weer verder. Dan starten we met de reactie van het college en een toelichting op de preadviezen als dat noodzakelijk is op de moties en amendementen die er nog liggen. Nu gaan we beginnen met de algemene beschouwingen. Daarbij zijn interrupties uiteraard ook mogelijk.

Ik benadruk dat nog maar even. Ik ga u vragen voor uw algemene beschouwingen plaats te nemen achter het katheder en ik zou u ook willen vragen om moties en amendementen, als u die eventueel wilt indienen, ook aan te kondigen tijdens uw algemene beschouwingen. Nadat een van u uw bijdrage heeft geleverd krijgt u ook voor zover aanwezig de moties en amendementen die zijn ingediend en ook de tekst van de algemene beschouwingen worden dan rondgedeeld. Alle fracties hebben maximaal 10 minuten spreektijd. Dus de griffier zit al klaar met zijn stopwatch voor straks. De sprekersvolgorde is eerder gemaild en die is als volgt. Allereerst de VVD, dan zal GroenLinks spreken, dan de Ouderenpartij Diemen, dan D66, dan de Onafhankelijke Partij Diemen, dan de Partij van de Arbeid en tenslotte Ons Diemen vanwege de afwezigheid van het CDA. De VVD heeft als grootste niet-coalitiefractie de eer te mogen beginnen en het woord is aan de nieuwe fractievoorzitter, de heer Timmer, en ook veel succes met uw nieuwe taak vanaf deze plek. De heer TIMMER: dank u voorzitter. Na 20 jaar Diemense politiek en na 16 jaar in deze raad een vertrouwd gezicht te zijn geweest bij deze Algemene Beschouwingen is Brigitte Wielage vanaf vandaag teruggetreden als fractievoorzitter van de Diemense VVD en heb ik de eer de taak van fractievoorzitter vanaf nu te vervullen.

Dat is inderdaad een eer, maar tegelijk niet eenvoudig. Brigitte heeft in de afgelopen tijd het liberale geluid fantastisch laten klinken en een belangrijke bijdrage geleverd aan de Diemense politiek, hier in de raad maar ook met en tussen de inwoners van Diemen. Wij zijn haar daarvoor veel dank verschuldigd en zullen daar natuurlijk later in ander verband nog uitgebreider bij stil staan. Ik wil de komende tijd, als fractievoorzitter, een bijdrage leveren voor een beter Diemen, vanuit het liberale gedachtengoed, met als uitgangspunten vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid. Diemen is een prachtige gemeente en ik zal mij hier ten volle voor inzetten. De gang van zaken van de laatste week rond deze begroting voelt enigszins als: 2

Divide et impera, verdeel en heers zoals destijds toegepast door Philippus II van Macedonië (382 vChr-336 vChr) bij Griekse stadsstaten. Ik zal uitleggen waar dat gevoel door komt. Op 20 september heeft het college de begroting voor 2022 gepresenteerd. De inkt van de begroting is nog niet droog of het boekwerk is al achterhaald. Hopelijk kan volgend jaar een reëlere begroting worden gepresenteerd. De septembercirculaire die een week later is uitgebracht (27 september) zorgt ervoor dat de rode cijfers van deze begroting, alsnog zwarte cijfers worden. Met dank aan Den Haag ziet het perspectief er voor Diemen ineens een stuk rooskleuriger uit. Ondanks dat de begroting 2022 eigenlijk de papierbak in kan, toch wat woorden hierover. Per slot van rekening is deze begroting de nalatenschap en legitimatie van dit college. De begroting vertelt hoe dit college Diemen wil achterlaten. Wat is dan het beeld dat uit de begroting spreekt? Zonder de septembercirculaire zag ons financiële perspectief er niet goed uit. Van een college mag worden verwacht dat ze al datgene doet wat nodig is om de huishouding op orde te krijgen. Maar de pijn wordt vooruitgeschoven en wordt op het bordje van een nieuw college gelegd zo lijkt het. Maar je zou ook kunnen denken dat het college al aanvoelde wat er aan zat te komen.

Dan hadden er wat ons betreft voorbehouden moeten worden gemaakt in de trant van: dit is het huidige donkere wolken perspectief maar het kan nog meevallen en dat wachten we nog even af voordat we maatregelen c.q. ombuigingen gaan bespreken in de raad. Waarom wachten tot na de verkiezingen? Terug naar de werkelijkheid van vandaag. Het is niet ongewoon dat de septembercirculaire kort voor de begrotingsbehandeling de cijfers wat bijkleurt. Maar hier gebeurt wat anders. Door de informatie van de septembercirculaire is het financiële beeld voor Diemen zoals geschetst in de begroting 2022 van 20 september fundamenteel veranderd. Hoe gaan we daarmee om? Het lijkt erop dat het college ons als raad een begroting wil laten vaststellen, die wat ons betreft de cijfers niet weergeven. Ook de inleidende tekst sluit niet meer aan op het financiële beeld. Plotseling staan er miljoenen positief onder aan de streep. Ja, de provincie en het Rijk stellen hun deadlines maar de Diemense VVD vindt dat wij een zo reëel mogelijk perspectief moeten vaststellen. Wellicht is het zinvol om nog eens te kijken naar de planning- en control cyclus. We worden nu als raad op het verkeerde been gezet. De cijfers schieten alle kanten op. Dit was met de kadernota feitelijk ook al het geval. De septembercirculaire leidt tot een hogere algemene uitkering, maar de lasten veranderen ook.

Er zijn ongetwijfeld taken die geïntensiveerd moeten worden. Hoe gaan we daarmee om in relatie tot deze begroting? Wij vragen ons af hoe wij als raad dan de kaders kunnen stellen. Hoe dan ook, het meerjarenperspectief zoals gepresenteerd bij de informatie van het college van 22 oktober laat dus een structureel overschot van rond een miljoen zien. Hierbij moeten we wel in ogenschouw nemen dat als het zeer hoge risico van jeugdzorg waarheid wordt, het geraamde overschot snel verdampt. Voorzichtigheid is dus geboden. De Diemense VVD dient daarom een amendement in om dit meer realistische meerjarenperspectief als addendum aan deze begroting toe te voegen. Wij zouden vele onderwerpen kunnen noemen waarover we ons grote zorgen maken zoals de onveiligheid van fietsers in de Prins Bernardlaan, de verloedering die optreedt door zwerfafval en het weinig succesvolle afvalinzamelbeleid, maar hoe belangrijk deze onderwerpen ook allemaal zijn, ik beperk me tot een paar zaken die wat ons betreft prioriteit hebben. Ik noem dan: inwoners serieus nemen, veiligheid, wonen en de energietransitie. 3

Geen woorden maar daden, dat is waar het bij participatie omgaat. Aan de hoeveelheid woorden heeft het in deze collegeperiode niet gelegen, aan de daden wel. Gelukkig zien we verbetering. Participatie betekent voor ons bewoners in een vroeg stadium betrekken bij projecten. Goed luisteren. Elkaar respecteren. Niet schromen om plannen aan te passen als Diemenaren laten weten het graag anders te willen. Want Diemen maken we met elkaar. En dus niet bewoners zaken door de strot duwen, maar samen met de bewoners plannen maken. Zodat zij niet naar de Raad van State hoeven en plannen lang stilliggen. Ook beter voor een ieders nachtrust en woonplezier. En uiteindelijk goedkoper. Met de Energietransitie en de Omgevingsvisie heeft het college een goede start gemaakt. Maar nu komt het eropaan ook goed in contact te blijven met bewoners en de te maken keuzes goed te motiveren. Dat geeft vertrouwen en uiteindelijk het gevoel dat er oprecht is geluisterd naar de mensen. Ook al krijgt niet iedereen zijn zin. Helaas is in onze ogen en in de ogen van de bewoners de participatie met betrekking tot bijvoorbeeld Buitenlust te laat op gang gekomen. De participatie sloeg dood.

Veiligheid en handhaving krijgen wat ons betreft prioriteit; hierdoor wordt Diemen fijner om te wonen, komen er huizen vrij voor hen die er recht op hebben, en daardoor kunnen we de postzegelstukjes groen in de wijken behouden voor recreatie, sport en spel. Wij ondersteunen Scheerlicht voor het tegengaan van de ondermijnende criminaliteit van harte. Wij vinden het verder belangrijk dat er aandacht is voor fraude en cybercriminaliteit onder meer gericht op ouderen, dat er aandacht is voor het voorkomen van woninginbraken en het aanpakken en opsporen van daders. Dat zijn onderwerpen die belangrijk zijn om Diemenaren het vertrouwen te geven dat we er alles aan doen om de veiligheid te verbeteren. In dat kader zouden we graag nog wat meer ambitie zien van het college, met ander woorden op welke uitkomsten wordt er gestuurd? Dit wordt in ieder geval niet duidelijk uit het overzicht met de prestatie-indicatoren. De afgelopen coalitieperiode is er veel tot stand gebracht. Veel nieuwe woningen zijn gerealiseerd of staan inmiddels definitief in de planning. Dan gaat het om deelplannen op Plantage De Sniep, waaronder de Punt Sniep, en om Holland Park. Meest actueel is Holland Park West. Een nieuw initiatief is bijvoorbeeld Hof van Saan. Een probleem is dat Diemen nauwelijks meer eigen grond heeft waarop ontwikkelingen mogelijk zijn.

Dit houdt mede in dat voor extra woningbouw er een afhankelijkheid bestaat van particuliere initiatieven. En Diemen zal niet of nauwelijks nog inkomsten kunnen verwerven door grondverkoop zoals bij Holland Park West. Realisatie van extra woningen zal de nodige creativiteit vragen. Bijvoorbeeld door transitie van kantoorruimte naar woningen en misschien ook door het extra faciliteren van splitsing van woningen zoals in andere gemeenten al gebeurt. Bij de realisatie van woningen moet de nadruk liggen op middeldure huur. In Diemen is de laatste 10 jaar vooral gebouwd in het dure koopsegment en dure huur. Wat ons betreft geen inhaalslag uitvoeren door bestaande wijken te belasten met sociale huurwoningen. Het realiseren van middeldure huur bevordert de doorstroming vanuit sociale huurwoningen, die daarmee vrijkomen. Daar komt bij dat voor Diemen en directe omgeving waar Diemen ook voor bouwt het percentage sociale huur al hoog is. Een haalbare en betaalbare energietransitie krijgt de volle aandacht van de VVD. De energietransitie is één van de grootste opgaven voor de komende tijd. Hoe gaan we dat doen? Wat de Diemense VVD betreft verstandig, in kleine gedragen stappen en betaalbaar. We wonen in Diemen op een nu al compact bebouwd stuk Nederland. Daar moeten we heel 4

zorgvuldig mee omgaan. Zo passen windmolens hier waarschijnlijk gewoon niet en moeten we sterk inzetten op zon en andere alternatieven zoals Warmte Koude opslag, aquathermie en geothermie. Bovendien moeten we goed overleg voeren met onze buren, want de rand van Amsterdam is immers het begin van Diemen. We kijken terug op een moeilijk jaar. De coronapandemie heeft diepe sporen getrokken en laat littekens achter. Veel leed op allerlei gebied, medisch, sociaal en financieel. De overheden hebben hulp geboden en steunmaatregelen getroffen. Dat kan materieel enige verlichting betekenen, maar op persoonlijk en maatschappelijk terrein blijven de littekens. En we zijn er nog niet. Ook de voor ons liggende periode zal nog veel van ons vergen. Helaas lopen de besmettingen en ziekenhuisopnames weer op. Ik houd mijn hart vast voor wat gaat komen. Volgende week dinsdag is er weer een corona persconferentie waarin waarschijnlijk weer nieuwe maatregelen zullen worden afgekondigd. We zijn er nog niet van af en het is de vraag wanneer we terugkeren naar het oude normaal. Dit doet veel met ons, met de samenleving als geheel en met de inwoners van Diemen. Wij willen daarbij helpen, waar nodig. Wat goed is moet zo blijven. Wat beter kan moet ook beter. Diemen maken we samen.

Amendement 3 luidt als volgt: De gemeenteraad van Diemen, in vergadering bijeen op 4 november 2021, kennisgenomen van de Programmabegroting 2022 en de informatie m.b.t. de septembercirculaire 2021; Overwegende dat: • in de Programmabegroting 2022 een somber financieel beeld wordt geschetst met belangrijke risico’s voor de komende jaren; • deze risico’s zowel qua omvang als qua kans van voordoen substantieel zijn; • het college aangeeft dat gezien dit sombere financiële beeld er geen ruimte is voor het in gang zetten van nieuwe beleidsontwikkelingen; • de septembercirculaire 2021 een heel ander financieel beeld schetst, resulterend in grote positieve exploitatieresultaten voor de komende jaren; • het tekstuele gedeelte van de Programmabegroting 2022 niet meer in harmonie is met de feitelijke financiële situatie zoals gepresenteerd naar aanleiding van de septembercirculaire 2021; • kaderstelling door de raad op basis van uitsluitend de Programmabegroting 2022 niet meer mogelijk is; Besluit: •

het college te verzoeken om een paragraaf toe te voegen aan de Programmabegroting 2022 waarin een update wordt gegeven van de financiële situatie. Een en ander conform de informatie van het college van 19 oktober 2021 over de gevolgen van de algemene uitkering septembercirculaire 2021.

En gaat over tot de orde van de dag. B. Wielage 5

B. Timmer J. Jägers Mevrouw VAN ’T RIET: dank u voorzitter. Geachte leden van de raad, college, medewerkers en Diemenaren thuis. Vandaag zijn de laatste algemene beschouwingen van deze bestuursperiode. Ik neem u daarom graag mee in hoe GroenLinks ziet dat Diemen in deze periode groener, duurzamer en socialer is geworden en hoe wij daar de komende jaren nog meer in willen bereiken. Uiteraard zal ik ook ingaan op de financiën van de gemeente. Eerst een groener Diemen. Diemen heeft er deze lente en zomer ontzettend mooi en kleurrijk uitgezien. De Oost-West as is echt een visitekaartje voor Diemen geworden en de kunst die hier is neergezet is een mooie toevoeging. Het is mooi om te zien dat ons maaibeleid erop gericht is insecten zolang mogelijk gebruik te laten maken van de bloemen langs wegen, fietspaden en waterkanten. Het feit dat je in alle wijken van Diemen dichtbij een wandeling kan maken door het groen vinden wij geweldig. Uit de positieve reacties van inwoners hierover blijkt dat dit door velen wordt gewaardeerd. En tijdens de periode met beperkingen door corona is gebleken dat mensen hier ook goed gebruik van maken. Deze groene omgeving heeft een positief effect op de gezondheid van mensen en draagt bij aan de leefbaarheid.

GroenLinks is dan ook blij met de acties om Diemense wijken steeds groener in te richten, bijvoorbeeld door waar mogelijk tegels te vervangen door groen. Ook investeringen in ecologische verbindingen en het versterken van de natuurwaarde binnen de bebouwde kom, bijvoorbeeld in Natuurpark Spoorzicht, zijn en blijven speerpunten van GroenLinks. Daarnaast is het behoud van het groene buitengebied, zoals het Diemerbos en de Diemervijfhoek van groot belang. In de drukke stedelijke omgeving die Diemen toch is, worden dit soort gebieden waar je tot rust kunt komen door velen gewaardeerd en gebruikt. Grote delen van Diemen zijn al zo ingericht dat intense regenbuien op een goede manier worden opgevangen en afgevoerd en door steeds minder verstening pakken we langzaam maar zeker ook de hittestress op een goede manier aan. Een duurzamer Diemen. Met de duurzaamheidsagenda die we in 2020 hebben vastgesteld is onze ambitie om dingen duurzaam te doen uitgewerkt in strategische lange termijn doelen. GroenLinks is trots op de acties die hiervoor de laatste jaren in gang zijn gezet en de concrete plannen om hier ook het komende jaar weer stappen in te zetten. In het afgelopen jaar is er veel tijd besteed aan de ontwikkeling van de Transitievisie Warmte en het daarbij betrekken van onze inwoners. GroenLinks is trots op hoe dit proces is uitgevoerd.

Nu moeten we aan de slag met het isoleren van woningen en het kiezen van de beste alternatieven om onze woningen te verwarmen, waarbij ook de kosten op een eerlijke manier worden verdeeld en de bewoners betrokken blijven. Als gemeente geven we duidelijk het goede voorbeeld wat betreft duurzaamheid bij het bouwen. Zowel bij de nieuwe sporthal als bij de plannen voor het combineren van de Omval en de bibliotheek en in Holland Park West. Hiermee laten we als gemeente ook echt zien dat het kan. We laten het niet bij mooie woorden, maar brengen duurzaam bouwen in de praktijk.

6

Op het gebied van afvalinzameling laat de uitvoering van het nieuwe beleid nu al zien dat we daarin een goede en effectieve keuze hebben gemaakt. De hoeveelheden gescheiden afval zoals gft en plastic nemen toe en de hoeveelheid restafval per inwoner neemt af. We zijn er nog niet maar dit zijn mooie eerste stappen naar het met z’n allen sterk verminderen van het restafval. Woningbouw en ruimtelijke ontwikkeling. Wij zijn blij met de sociale huurwoningen die dit jaar zijn opgeleverd in Plantage de Sniep. Wij kijken uit naar de verdere oplevering en de bouw in Holland Park West. Hiermee is het knelpunt van beschikbare betaalbare woningen uiteraard niet opgelost, maar we dragen wel letterlijk wat steentjes bij aan het huisvesten van mensen die al lange tijd op de wachtlijst staan. Ook de nieuwe huisvestingsverordening draagt eraan bij dat woningen gebruikt worden voor wonen en dat ongewenst gebruik steeds verder wordt teruggedrongen. GroenLinks is er al jaren duidelijk over: wij zijn voor verdichting en niet voor bouwen in ons buitengebied. Dit betekent niet dat we elk stukje in Diemen binnen de bebouwde ruimte vol willen bouwen, want zoals eerder gezegd is een groene leefomgeving ook van groot belang.

Wel vinden wij dat we daar waar zich kansen voordoen, zoveel mogelijk moeten inzetten op betaalbare woningbouw, zowel sociale als middeldure huur om de doorstroming te bevorderen en zoveel mogelijk inwoners van geschikte woonruimte te voorzien. De Omgevingsvisie is ondertussen in een vergevorderd stadium en zal begin 2022 aan de raad worden voorgelegd om deze vast te stellen. GroenLinks is blij met deze visie die beschrijft welke lange termijn keuzes in de leefomgeving wij met zijn allen voor ons zien voor Diemen. En met ‘met zijn allen’ bedoel ik vooral ook de vele inwoners en partners die hebben bijgedragen aan de gemaakte keuzes in deze visie. Wij hopen en verwachten dat deze visie een goede leidraad zal zijn voor de ruimtelijke keuzes van de gemeente in de komende jaren. Een socialer Diemen. GroenLinks is trots op hoe we in Diemen het sociale domein hebben vormgegeven en hoe we de puntjes op de i blijven zetten om het steeds verder te verbeteren. Het is mooi om te zien hoe we de integrale dienstverlening hierbij steeds verder uitwerken. En dat we dat doen door te denken vanuit wat onze inwoners en cliënten nodig hebben, niet vanuit de regels. GroenLinks is ook trots op de manier waarop Diemen is omgegaan met de coronacrisis. De gemeentelijke organisatie heeft alle speciale regelingen met verve opgepakt, waardoor daar goed gebruik van is gemaakt.

Ook heeft de gemeente ons als inwoners opgeroepen en gestimuleerd elkaar te helpen in deze bijzondere tijd. Nu de meeste maatregelen zijn opgeheven, voor hoe lang weten we helaas niet, is de economie weer snel aan het opkrabbelen. Er zijn echter signalen dat de coronamaatregelen voor veel mensen een mentale nasleep hebben. Schoolgaande kinderen hebben soms ontwikkelings- of leerachterstanden in te halen. Veel studenten, hoewel ze nu weer fysiek les krijgen, hebben hun draai nog niet gevonden en ervaren grote onzekerheid over hun toekomst. De kans is groot dat meer mensen, ook waar we dat nu nog niet zien of verwachten, in de komende jaren steun nodig gaan hebben. Daarom blijft het van groot belang om mensen te informeren over de mogelijkheden voor steun en hulp die er bestaan.

7

Geen kind mag opgroeien in armoede. Het ruimhartige armoedebeleid en de proactieve schuldhulpverlening in Diemen vinden wij dan ook een groot goed. Via het flexibeler omgaan met de regels rond de bijstand en bijvoorbeeld het aansluiten bij de Alliantie Kinderarmoede hopen wij dat er goede manieren zullen worden gevonden om het aantal mensen dat in armoede leeft ook daadwerkelijk te verminderen. Wat daarbij van belang is, is dat de overheid mensen niet zelf in de armoede stort, zoals men met de toeslagenaffaire heeft gedaan. Dat is echt vreselijk voor deze mensen en wij zijn ervan geschrokken hoeveel gezinnen dat betreft in Diemen. Het helpen van deze mensen moet een prioriteit zijn van onze gemeente. Al deze zaken laten zien dat het belangrijk is dat we zaken samen oppakken. De gemeente kan het niet alleen, maar kan wel anderen stimuleren en faciliteren om ook hun rol te pakken. Het gaat er om dat we het samen doen. GroenLinks streeft naar een samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn en zich veilig voelt. En dat er onderlinge verbindingen zijn tussen inwoners, want iedereen hoort erbij en iedereen mag meedoen. Daarin speelt ook het verenigingsleven in Diemen een rol. De vele verenigingen op het gebied van sport en muziek en cultuur, en ook onze lokale Diemense evenementen spelen een belangrijke verbindende rol.

En zij dragen daarmee bij aan het welzijn van de mensen in Diemen. Het is van belang om onze verenigingen te blijven steunen en iedereen in Diemen te stimuleren om hierin mee te doen. Het fonds Diemen veert op is hiervoor een mooi initiatief. De financiële tekorten op het gebied van jeugdzorg baren ons nog steeds zorgen. Vanuit het Rijk is een incidentele extra bijdrage gekomen. Schandalig dat het kabinet het nalaat om hier structureel een oplossing voor te vinden, terwijl de tekorten bij ons en de andere gemeenten een direct gevolg zijn van de decentralisatie met bezuinigingen van een paar jaar geleden. Wat GroenLinks betreft mag de kwaliteit van de zorg voor de jeugd niet verder onder druk komen te staan en moeten we daarom als gemeente sterk de vinger aan de pols blijven houden. We moeten voorkomen dat jongeren het kind van de rekening worden. Het door de gemeente in dienst nemen van de ouder kind coaches en daar extra FTE voor beschikbaar stellen juichen wij toe. Het laat zien dat Diemen inzet op laagdrempelige preventieve jeugdhulp. Onze gemeentelijke financiën. Door het stabiele bestuur van de laatste jaren en de verstandige financiële keuzes die we hebben gemaakt, staat de gemeente er op dit moment goed voor. Hiervoor is dank aan onze wethouder financiën dan ook zeker op zijn plaats.

We blijven de komende jaren te maken hebben met diverse financiële onzekerheden, zoals: de jeugdzorg, de gevolgen van corona en de ongunstige herverdeling van het gemeentefonds. GroenLinks pleit dan ook voor het voortzetten van ons verstandige financiële beleid voor de komende jaren. Op die manier blijft er ruimte voor onze lokale ambities en het op peil houden van onze sociale voorzieningen. En kunnen we de mensen die al moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen daarbij ontzien. Hoewel de landelijk politiek zich weinig lijkt aan te trekken van de diverse grote vraagstukken die op dit moment voorliggen, vinden wij als GroenLinks dat we daar op lokaal niveau zeker wel mee aan de slag moeten. Wij moeten onze bijdrage leveren aan het 8

verminderen van de CO2-uitstoot, aan het toewerken naar een circulaire economie, werken aan een woning voor iedereen en het mogelijk blijven maken dat iedereen mee mag en kan blijven doen in onze Diemense samenleving. Dit kan alleen met een stabiel bestuur dat keuzes durft te maken waar Diemen beter van wordt. Tot slot. GroenLinks gaat door met haar ambities om Diemen nog groener, nog duurzamer en nog socialer te maken. GroenLinks Diemen zet zich in voor een gemeente waar iedereen zichzelf kan en mag zijn en de ondersteuning krijgt die een ieder nodig heeft. Een gemeente die kansen biedt aan iedereen, waar we duurzaam samen leven. De heer PRINS: dank u voorzitter. Laat ik beginnen met de heer Timmer te feliciteren met zijn maidenspeech als kersverse fractievoorzitter van de VVD-fractie. We praten vanavond en volgende week over onze begroting, de gemeentebegroting. Ondanks enkele onzekerheden ziet de financiële bestaanszekerheid van de gemeente er gunstig uit, ook op langere termijn. Hoe anders ziet de bestaanszekerheid van veel van onze inwoners er uit. Volgens een recent TNO-rapport leven in Nederland 550.000 mensen in energiearmoede. Omgerekend zouden dat er in Diemen zo’n 1000 inwoners kunnen zijn. Ze hebben hoge energiekosten, wonen meestal in een huis dat niet goed is geïsoleerd en hebben een laag inkomen.

40% van deze energiearme huishoudens heeft een inkomen uit bijstand of andere sociale voorziening en 40% leeft van een pensioen of AOW. 48% van alle huishoudens woont in een slecht of matig geïsoleerd huis, maar kan daar zelf niets aan doen. Ze zijn afhankelijk van hun verhuurder, in 75% van de gevallen een woningcorporatie. In de Energielabel-atlas is te zien dat in Diemen de flat Beukenhorst een energielabel G heeft, het laagste label in Diemen. Hoe is dat mogelijk? De gemeente maakt toch jaarlijks prestatieafspraken met de corporaties? Die gaan toch ook over isoleren en verduurzamen? De meeste woningen in Beukenhorst hebben echter nog enkel glas, hebben kieren en naden waardoor warmte weglekt en de bewoners opgezadeld worden met hoge stookkosten. Daar komen de razendsnel gestegen energieprijzen van de afgelopen weken nog bovenop. Om een indruk te geven: Als ik nu mijn energiecontract zou moeten vernieuwen, ga ik 10x meer voor gas en 7x meer voor stroom betalen. En gaat het maandelijks voorschot van 140 naar 300 euro. De gemeente wil energiecoaches inzetten. Wij twijfelen aan de effectiviteit van deze vrijwilligers. Een HvA-rapport over nut en noodzaak van deze coaches en de reacties van mensen in de Indische Buurt was vernietigend. Tips om de thermostaat op 16 graden te zetten en twee truien aan te trekken, klinken amateuristisch.

Veel mensen leven in grote stress door hun dagelijkse worsteling met geldproblemen. Zij krimpen ineen als ze het woord ‘duur’ van duurzaamheid horen. Deze mensen moeten ontzorgd worden, en daarvoor is meer nodig dan een praatje van een energiecoach. Energiecoaches lossen de energiearmoede immers niet op. In Diemen is de werving van 10 coaches erg moeizaam, er zijn er nog maar drie. Een geplande inwerkcursus is afgeblazen, zo lezen we in Binnenlands Bestuur. Wij zijn heel benieuwd wat het college met deze nieuwe gegevens gaat doen. Het valt te verwachten dat als de energieprijzen blijven doorstijgen, energiebedrijven zullen omvallen, zoals gisteren gebeurde met Welkom Energie, contracten worden opengebroken, voorschotten tussentijds verhoogd worden, jaarafrekeningen overschrijdingen tot 900 euro te zien geven en afbetalingsregelingen niet nagekomen worden, dan moet een beroep gedaan 9

worden op de afdeling Sociale Zaken van de gemeente. Mensen die het al niet breed hebben, houden niets over. Hun kleine bestedingsruimte voor voeding gaat volledig op aan energie. Hoe gaat het college hiermee om? Wat kan het college betekenen voor deze mensen met een inkomen onder het bestaansminimum, zonder dat ze naar de Voedselbank worden verwezen? Op zijn minst denk je aan een energietoeslag. Wij stellen voor hier in huis een denktank te formeren die de problemen in kaart brengt en die bedenkt wat de gemeente voor hen kan doen. Een ander onderwerp, dat het gevolg kan zijn van het vorige: depressiviteit en eenzaamheid. Volgens de recente GGD-monitor voelt 23% van de Amsterdammers zich door de coronacrisis depressiever, 27% voelt zich angstiger en 15% voelt zich ernstig eenzaam. De meting vond vorig najaar plaats onder 10.000 Amsterdammers. Hoe anders zouden deze cijfers zijn als de meting nu, na 1,5 jaar coronacrisis, zou worden gehouden. In Diemen zou het kunnen gaan om 4000 tot 7000 inwoners. Dat betreft niet alleen ouderen of kwetsbaren. Het CBS meldde dat, vergeleken met de jaren vóór de coronapandemie, in de eerste helft van 2021 bijna 2 keer zoveel jongvolwassenen zich somber, angstig of eenzaam voelden.

Het niet hebben van bestaanszekerheid, het niet onderhouden van sociale contacten, het niet hebben van een steunend netwerk en het niet opbouwen van gemeenschapsbanden leidt tot stress en schaadt de fysieke en mentale gezondheid. En wat moet je nou doen als een oma niet meer bij haar bewust niet-gevaccineerde kleindochter op bezoek gaat, omdat ze bang is het virus van haar eventueel besmette kleindochter op anderen over te brengen? Onze fractie waardeert alle activiteiten die hierop door Diemense instellingen en anderen in de afgelopen 1,5 jaar zijn ondernomen. Die moeten worden voortgezet en geïntensiveerd. We zullen voorlopig de handen vol hebben aan het bestrijden van de gevolgen van de coronacrisis en het voorkomen van psychische misère bij Diemenaren. Dit en het volgend gemeentebestuur zal moeten nadenken over laagdrempelige en niet-bureaucratische methoden om mensen uit hun huis of kamer en bij elkaar te brengen, en hun financiële nood op te lossen. De lange wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg zullen hierbij niet behulpzaam zijn. Het openen van een buurtkamer bij Beukenhorst en eerder bij de Rode Kruislaan, na de opening van het huis van de buurt, zijn belangrijke stappen om mensen bij elkaar te brengen. Een wijkinitiatief zoals de Groenploeg in de Anne Frankwijk, die ook mensen bij elkaar brengt, zou actief uitgerold moeten worden in heel Diemen. Basisbanen.

Alhoewel de werkloosheid historisch laag is en er een schreeuwend tekort is aan personeel, zijn er nog steeds mensen die niet op eigen kracht zonder werkervaring vanuit de bijstand aan het werk komen. Een half jaar terug hebben we een initiatief voor de instelling van basisbanen in Diemen genomen. Na Amsterdam, Groningen, en nu ook Amstelveen, willen wij het bestaande beleid voor herintreding van mensen met een bijstandsuitkering aanvullen met deze vorm van ‘opstapbanen’ voor mensen die op de reguliere arbeidsmarkt nog niet terecht kunnen. Tijdens onze voorbereidingsgesprekken met ambtenaren is geopperd hen bijvoorbeeld als gastheer/vrouw een rol te laten spelen in de eerder genoemde buurtkamers en huizen van de buurt. Tijdens de behandeling van de Kaderbrief hebben we afgezien van het indienen van een basisbanen-motie vanwege de toenmalige financiële onzekerheden. De voorliggende begroting 2022 geeft echter een beter beeld van de financiële positie van de gemeente dan de Kaderbrief. En de recent ontvangen septembercirculaire geeft een nóg beter beeld dan de begroting zelf. In plaats van een overschot van een 6,5 ton wordt nu rekening gehouden met een overschot van ca. 2,2 miljoen euro in 2022 en gemiddeld 9 ton in de volgende jaren. Vandaar dat wij de raad nu wel vragen om in te stemmen met het amendement dat wij hebben opgesteld. 10

De laatste Algemene Beschouwingen worden vaak aangegrepen om terug te blikken. Onze fractie is niet ontevreden over de afgelopen vier jaar. We wilden ouderen een stem geven in de gemeentepolitiek en hoopten dat andere partijen dat ook zouden doen. We wilden ook mensen een stem geven die meestal niet in dit huis worden gehoord. Tegelijk wilden we geen one-issue partij zijn. We hebben veel vragen gesteld. De antwoorden waren niet altijd bevredigend, maar blijven doorvragen heeft wel enige druk op de ketel gezet, zoals bij datacenters. Door ons opgestelde moties, o.a. over het opschorten van de jaarlijkse huurverhoging, het niet verwarmen van warmtenetten met biomassa, de deelname aan de Statiegeld-alliantie, de opvang van vluchtelingenkinderen en een diverser personeelsbeleid, zijn aangenomen. De Stadspas werd uitgebreid naar een grotere doelgroep. Op ons initiatief zijn Struikelstenen gelegd, zodat de herinnering aan uit Diemen weggevoerde joodse inwoners levend blijft. In sommige gevallen kwamen we te vroeg, zoals bij een zelfbewoningsplicht voor eigenaren van woningen of instelling van een verhuiscoach of verhuiskostenregeling, en stelde het college of een collegepartij dit later voor aan de raad, en werd of wordt dat alsnog aangenomen. En we hebben vrij consequent de toegenomen drukte op straat en de krappe ruimte voor voetgangers en fietsers aan de orde gesteld.

Met als gevolg dat de Diemerbrug verbreed gaat worden en een onderzoek gedaan wordt naar een nieuwe brugverbinding over de Weespertrekvaart. Het college reageerde in eerste instantie niet altijd enthousiast, maar draaide in sommige gevallen toch bij. Met het parkeerbeleidsplan stonden we alléén met een langere parkeerduur in de blauwe zone en het betaald parkeren voor gehandicapten, maar we weten inmiddels wel hoeveel mensen deze onderwerpen belangrijk vinden. En recent hebben we de aandacht gevestigd op aquathermie als alternatief om sommige Diemense woonwijken te verwarmen en te koelen. Aquathermie wordt nu in de Transitievisie Warmte als een serieuze optie genoemd voor de wijken langs het AR-kanaal en de Weespertrekvaart. De film n.a.v. onze informatieavond is bijna gereed en wordt door ons gedeeld met iedereen die het onderwerp interessant genoeg vindt. Tenslotte kunnen we stellen dat we vanaf de vorige verkiezingen hebben proberen te investeren in goede relaties met andere partijen, wethouders en raadsleden. Als er dan toch iemand aftreedt, kun je opnieuw beginnen, maar dat hoort erbij. In de raad kan het af en toe schuren, maar de onderlinge verhoudingen zijn in het algemeen goed te noemen. Onze fractie heeft moties en amendementen van alle andere partijen ondersteund, en omgekeerd is dat ook gebeurt.

We eindigen deze eerste termijn van onze algemene beschouwingen met een hartenkreet, n.l. dat we hopen en vinden dat met Covid-19 besmette niet-gevaccineerden komende tijd níet de bedden in de ziekenhuizen gaan bezetten. Gevaccineerde ouderen, kwetsbaren en anderen die al lang op de wachtlijsten staan, hebben ook eindelijk recht op hun operatie of behandeling. Amendement 1 luidt als volgt: De raad van de gemeente Diemen, in vergadering bijeen op 28 oktober en 4 november 2021 om de begroting 2022 vast te stellen; Heeft kennisgenomen van: • Het initiatiefvoorstel ‘Basisbanen ook in Diemen’, dat tot doel heeft om werkervaringsbanen van in principe 32 uur per week te creëren voor mensen die langdurig in de bijstand zitten en vanuit die positie een kleine kans maken op de 11

reguliere arbeidsmarkt, maar wel bepaalde werkzaamheden kunnen verrichten waardoor ze het wettelijk minimumloon ontvangen; Overwegende dat: • Uitstroom vanuit de uitkering naar een bepaalde reguliere baan in de praktijk nagenoeg onmogelijk is voor mensen die langdurig afhankelijk zijn van een uitkering; • Een extra inzet als aanvulling op het bestaande beleid mogelijk is voor de doelgroep die langdurig afhankelijk is van een uitkering; • Basisbanen daartoe een bijdrage kunnen bieden; • Basisbanen een meerwaarde kunnen hebben voor de samenleving en voor het welbevinden, de structuur en financiële zelfstandigheid van de werknemer; • Via een basisbaan werkervaring opgedaan kan worden waardoor eventueel doorstroom naar een reguliere baan gemakkelijker wordt; Besluit bij de vaststelling van de begroting 2022: • Voorlopig vijf basisbanen voor maximaal twee jaar in te voeren voor mensen die langdurig in een uitkering zitten en die bij voorkeur gericht zijn op uitstroom naar een betaalde baan op de reguliere arbeidsmarkt; • De kosten van € 34.000 per basisbaan als volgt te dekken - met de bijstandsgelden die de gemeente van het Rijk ontvangt (€ 14.000 p.p.

voor het eerste jaar dat iemand een basisbaan heeft); - uit de huidige raming van het sociaal domein, hetzij via een surplus of een ombuiging van bestaande budgetten; - uit ESF- en REACT EU-middelen; - met financiële meevallers zoals de hogere algemene uitkering die de gemeente in 2022 en 2023 verkrijgt vanwege de groei van het aantal inwoners; • Naar aanleiding van de ervaringen met deze basisbanen in 2022 of 2023 een keuze te maken over voortzetting en uitbreiding; Verzoekt het college: • Zo spoedig mogelijk uitvoering te geven aan dit besluit en de raad op de hoogte te houden van de verdere ontwikkelingen. En gaat over tot de orde van de dag. Ouderenpartij Diemen Peter Prins Evert den Heijer De heer POELWIJK: dank u voorzitter. Het is niet overdreven om te zeggen dat we uit een woelige tijd komen. Aan de onzekerheid waar corona voor zorgt is nog niet helemaal een eind gekomen, maar bij deze algemene beschouwingen zijn de vooruitzichten voor de lange termijn optimistischer dan ze een jaar geleden waren. Vandaag kijken we vooruit naar het jaar 2022, aan de hand van de voorliggende begroting. Ik wil beginnen met wat algemene woorden over de begroting zelf. Daarna wil ik twee thema’s uitlichten die belangrijk zijn voor D66: wonen en klimaat. Ten slotte zal ik afsluiten met hoe wij denken dat we deze en andere 12

uitdagingen in Diemen moeten aangaan: met een vorm van positieve politiek, gericht op oplossingen en het durven maken van keuzes. Voor ons ligt een veelomvattende, maar ook wat behoudende begroting. Dat is niet gek: we zien vooral een voortzetting van goed langetermijnbeleid dat deze coalitie al eerder heeft ingezet, en waar we op dit moment de resultaten van zien of binnenkort gaan zien. Dan denk ik bijvoorbeeld aan de uitbreiding van voorzieningen waar wij ons als jaren hard voor maken, zoals de nieuwe sporthal, de herinrichting van het sportpark en de uitbreiding van de Omval, of bijvoorbeeld de nieuwe brede school in Holland Park. Plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, en waarmee we de banden binnen de Diemense gemeenschap versterken. Maar ik denk ook aan de manier waarop we in Diemen steun hebben geboden aan inwoners en ondernemers tijdens de coronacrisis. Dat staat voor mij symbool voor het stevige sociale vangnet dat we als gemeente hebben en in stand willen houden. Kortom: veel doelen die deze coalitie zich heeft gesteld zijn gehaald of worden op dit moment gerealiseerd. Een tweede reden om wat voorzichtig te begroten is het toekomstbeeld, dat niet onverdeeld positief is. Zo blijven de tekorten in de jeugdzorg een terugkerend probleem, een probleem waar overigens niet alleen Diemen, maar alle gemeenten in Nederland mee te maken hebben.

En ook de herverdeling van het gemeentefonds werpt zijn schaduw vooruit. Toch ligt er hier wederom een begroting met een stabiel perspectief voor de toekomst, en daar verdient het college complimenten voor. Dan kom ik op de twee thema’s die ik wil uitlichten, wonen en klimaat. Als eerste wonen. Het is voor iedereen inmiddels duidelijk dat de woningmarkt op alle mogelijk manieren vast zit, en dat er in alle mogelijke categorieën een tekort is aan woningen. Om dat op te lossen moeten we én bouwen, én schaven aan ons woonbeleid. Bouwen blijft voor de lange termijn de enige échte oplossing voor het woningtekort. Daar blijven we in Diemen ons best voor doen. Holland Park groeit met gestage stappen verder, en begint steeds meer een eigen karakter te krijgen. Aan de andere kant van de Bergwijkdreef liggen er plannen om de Campus uit te breiden, zodat ook studenten en net-afgestudeerden in Diemen terecht kunnen. Over dit soort projecten zijn we het vrijwel allemaal eens. Tegelijkertijd blijft bouwen binnen bestaande wijken een heikel onderwerp. D66 vindt het belangrijk om te goed blijven kijken naar het evenwicht tussen wonen en groen, maar met zó een groot woonprobleem zouden wij het kortzichtig vinden om de optie uit te sluiten. Toch is bouwen alleen niet genoeg, daar hoort het voeren van goed woonbeleid bij.

Diemen is geen eiland: de problemen die we hier zien in spelen in de hele regio. Dat is dan ook het niveau waarop wij vinden dat we afspraken moeten maken met elkaar om deze problemen aan te pakken. Zo is er bijvoorbeeld de nieuwe woonruimteverdeling die volgend jaar ingaat, waarmee we de schaarse sociale huurwoningen die er zijn eerlijker gaan proberen te verdelen. Als regio hebben we nu ook de ruimte gekregen om meer sociale huurwoningen met voorrang aan eigen inwoners toe te kennen. D66 wil dat daar zo veel mogelijk gebruik van wordt gemaakt. En wat ons betreft trekken we ook regionaal op bij het invoeren van de opkoopbescherming, waarmee we ervoor kunnen zorgen dat investeerders niet hele blokken woningen opkopen voor de verhuur. Ten slotte willen we ook dat doorstroming verbetert: zo staan wij achter het voornemen om ons aan te sluiten bij de regeling “van groot naar beter”. Daarbij worden bijvoorbeeld senioren die nu een grote eengezinswoning huren, aangemoedigd om te verhuizen naar een meer passende woning, met behoud van de oude huurprijs en een tegemoetkoming in de verhuiskosten. Met deze combinatie van bouwen en beter woonbeleid moeten we zorgen dat er meer passende woningen beschikbaar komen voor meer mensen. 13

Het tweede thema dat ik wil uitlichten is klimaat. De wooncrisis raakt iedereen in Nederland, de klimaatcrisis raakt iedereen op de planeet. En ook iedereen zal moeten bijdragen aan de oplossing. Daarom is het goed om te zien hoe we nu in Diemen bezig zijn. Ten eerste zijn we aan het zoeken of, en zo ja waar, we grootschalig duurzame stroom kunnen opwekken. Wij vinden het belangrijk dat dat zorgvuldig gebeurt, zonder overhaaste stappen, maar wel met de overtuiging dat we niet overal op voorhand nee tegen moeten zeggen. Ten tweede kijken we hoe we op termijn van het gas af kunnen. We zijn ons ervan bewust dat dit een enorme opgave is en hoeveel impact dit heeft. Het is belangrijk om daarbij de tijd te nemen en goed te leren van andere gemeenten. Ten derde zorgen we dat onze omgeving klimaatadaptief is ingericht, zodat we beter om kunnen gaan met extreme hitte en regenval. Bestaand groen willen we versterken, en bij herinrichtingen willen we nieuw groen aan de openbare ruimte toevoegen. Maar bij klimaat gaat het niet alleen om beleid, het gaat ook om het verhaal dat we daar als politiek bij vertellen.

Blijven we iedereen voorhouden dat we het met de kachel een graadje lager ook wel gaan redden, of durven we mensen te vertellen dat een duurzame wereld grote veranderingen vraagt? Blijven we verduurzaming afschilderen als een noodzakelijk kwaad, of vertellen we ook dat zonnepanelen zorgen voor een lagere energierekening, en dat isoleren zorgt voor een comfortabelere woning? Blijven we waarschuwing na waarschuwing in de wind slaan, of zorgen we dat zo veel mogelijk mensen mee willen doen, zodat we de transitie samen kunnen maken? Wij moeten, ook als lokale politiek, pal durven staan voor het belang van verduurzamen. D66 wil daarin voorop lopen. Ergens voor durven staan, dat brengt mij ook bij mijn laatste punt. Klimaat en wonen zijn twee opgaven die er wat D66 betreft bovenuit steken, maar er zijn nog meer uitdagingen die ons tegemoet komen. Daar moeten wij als lokale politiek een antwoord op vinden, en D66 wil dat doen met een positieve vorm van politiek. Daar bedoel ik verschillende dingen mee. Het is in mijn ogen allereerst een politiek die duidelijk kan maken waar we vóór zijn en welke doelen we willen behalen. Dat zorgt ervoor dat we een constructief debat kunnen voeren, gericht op oplossingen voor de toekomst. Het is in mijn ogen ook politiek die keuzes durft te maken om onze doelen daadwerkelijk te realiseren.

En als belangen dan botsen moeten we durven uitleggen waarom we een keuze wel, of juist niet maken. Het is in mijn ogen niet een politiek die verantwoordelijkheid afschuift op anderen, die roept nog wel met plannen te komen maar niks levert, of twijfel zaait over andermans intenties. Wij willen staan voor een politiek die Diemen verder brengt. Ik benadruk niet voor niets het belang van een sterke politiek die weet waar ze voor staat. Als Diemen willen een zelfstandige gemeente zijn, zodat we goed, lokaal beleid kunnen voeren. Tegelijkertijd is het omgekeerde net zo goed waar: goed lokaal bestuur is noodzakelijk om een zelfstandige gemeente te kunnen blijven. Afsluitend: ondanks de onzekere coronaperiode biedt deze begroting een stevig fundament voor de aankomende jaren. Het geeft ons ruimte om in te spelen op verwachte én onverwachte ontwikkelingen in de toekomst. De prioriteiten van D66 komen duidelijk naar voren, en we zien een gezond financieel perspectief. Kortom, een begroting waarmee we met vertrouwen richting de toekomst gaan. De heer SIKKING: dank u voorzitter. Dit is deel 4 voor ons, de programmabegroting 2022. In 2018 stonden wij hier met zes punten voor de programmabegroting van 2019. Daar willen we even op terugblikken. Het ging toen over onderwijs, een leven lang leren. Toeristenbelasting, dat is netjes afgerond. Afval, grondstoffenaanbod. Kunst en cultuur, 14

bevrijdingsbeeld en de oude pastorie. Woningnood, bouwen aan de gemeentelijke randen. Moties en amendementen hadden we toen niet. De Onafhankelijke Partij Diemen sloot het betoog toen af met: laten we niet het brave jongetje uit de regio zijn maar gewoon volgroeid en eigenwijs. Diemen blijft zelfstandig. Diemen, eigenwijs en Leefbaar, los van Amsterdam. In 2019 stonden wij hier met vier punten Mens en natuur samenleven, daar is niets mee gedaan. Meer aandacht voor goede initiatieven, helaas door de corona stop is dat niet van de grond gekomen. Een mediator voor Diemen, daar is nog niets mee gedaan en de erfpacht en dat is afgerond. Wederom in 2020 stonden wij weer met vier punten. Open water- en grachtenmanagement, nog niet zoveel mee gedaan. Sport in Diemen, moet nog veel meer. Veiligheid, het loopt door met Scheerlicht maar er zijn ook andere punten en nog wat moties. We willen niet in herhaling vallen. Echter, we moeten vooruit blijven kijken en onze punten blijven duiden want er is te weinig blijven hangen bij deze coalitie. Als eerste willen wij de medewerkers van de gemeente hartelijk bedanken voor hun inzet. Wij ondervinden dat de betrokkenheid met de raad voor ons verbeterd is. We hopen dat dit in de toekomst nog meer gestalte gaat krijgen. Dan ga ik terugkijken. Vanuit de regering worden veel taken opgedragen die de gemeente moet uitvoeren.

Er is een beperkte marge voor nieuw beleid. In het voorwoord van de begroting wordt hier ook al rekening mee gehouden. In afwachting van meer duidelijkheid is men in deze begroting terughoudend met het inzetten van nieuw beleid. De bucketlist van deze coalitie is snel afgerond omdat deze coalitie wellicht teneinde loopt. Op de bucketlist stond bijvoorbeeld: aanpassing van het afvalplan, een spoorwegonderdoorgang, de Arent Krijtsstraat 1, de busbaan open, bouwen, bouwen en nog eens bouwen. Maar helaas bouwde men in verhouding veel te weinig sociale huurwoningen. We hebben het al eerder gezegd. De coalitiepartijen lopen als makke schapen achter het college aan als het ging om de afronding van de bucketlist. GroenLinks tekende geen bezwaar aan tegen de biomassacentrale. De fractie van de Onafhankelijke Partij Diemen werd onder grove bewoordingen van een GroenLinks wethouder afgebrand omdat wij wel bezwaren hadden en hebben tegen een biomassacentrale. De Onafhankelijke Partij Diemen heeft tegen de biomassacentrale gestemd. Door de wethouder zijn eigen gedrag verdween deze GroenLinks wethouder plots uit de coalitie maar de erfenis van de biomassacentrale is onomkeerbaar. Door voortschrijdend inzicht is biomassa achterhaald.

Op de bucketlist zijn ook zaken doorgedrukt, de Onafhankelijke Partij Diemen heeft vaak tegengestemd zoals bij het openstellen van de busbaan, bouwen in Buitenlust en als klapper op de vuurpijl, de GroenLinks vegahapjes. Zaken die door de tijdgeest en voortschrijdend inzicht achterhaald zijn zullen we in een volgende coalitie, indien mogelijk, terugdraaien maar nu de nieuwe voorstellen. In de begroting 2022 is weinig nieuw beleid te vinden. Een paar ideeën van de Onafhankelijke Partij Diemen zijn stilletjes overgenomen en doorgevoerd. Zoals de toeristenbelasting welke nu weer is aangepast, meldingskaarten voor grofvuil en oud en nieuw vuurwerk. De ambtenaren gaan de wijken in om de bewoners te horen en zelfs ons idee voor een schillenboer 2.0 met milieukar vindt nu gehoor bij de betreffende ambtenaren. Vaak heeft alles tijd nodig om in te dalen. Maar de tijd dringt, de klok tikt door. Er moeten nieuwe plannen komen want het milieu is in nood. Voor windmolens is Diemen te klein en waarom zonnepanelenvelden als heel veel 15

daken onbenut blijven. Werk samen met bedrijven en omliggende gemeenten, stem het beleid met hen hierop af. Diemen verstrekt geen subsidies maar biedt wel leningen aan. Dit stimuleert de mensen niet om in actie te komen om te verduurzamen. Gezamenlijke inkoopacties zonder prijsvergelijk of het echt voordeliger is trekt maar heel weinig huiseigenaren over de streep. Duurzaamheid moet veel duidelijker ingezet worden. Huisvesting. Betaalbare huisvesting voor doelgroepen zoals Diemense jongeren, gescheiden gezinnen uit Diemen, statushouders en studenten. Veel mensen die in ons dorp Diemen willen wonen en deel willen uitmaken van de Diemense gemeenschap. Bouw aan de randen van de gemeente. Mens en natuur moeten kunnen samenwonen maar nee, er is gekozen voor de landelijke GroenLinks partijopgave van stedelijke verdichting. De coalitie is trots op de samenhang in onze gemeenschap en ziet de dorpse schaal van Diemen als een grote verworvenheid. Is stedelijke verdichting dan nog steeds van toepassing? Misschien is er licht aan het eind van de tunnel om na de verkiezingen met een vernieuwde GroenLinks-fractie te kunnen samenwerken. Aan de ruimte voor tiny houses is geen gevolg gegeven. De Onafhankelijke Partij Diemen blijft hiervoor opkomen. Om met inhaalslagen te bouwen voor sociale huurwoningen heeft een klein effect op de behoefte van de doelgroep van Diemense bewoners.

Slechts een beperkt deel kan toegewezen worden aan onze eigen bewoners. Als binnenkort 106 sociale huurwoningen direct aan onze bewoners toegewezen worden, dan kunnen hopelijk alle urgente woningzoekenden uit Diemen in één klap uit hun benarde situatie geholpen zijn. Maar hebben we zoveel urgente woningzoekenden? Sociale woningen zouden naar behoefte regelmatig vrij moeten komen en niet in één keer zodat sociale huurwoningen niet uitgegeven gaan worden aan gemeenten in de regio die niet in verhouding bijbouwen. Afvalscheiding. Trots op de borst kloppen en met mooie grafieken aankomen over afvalscheiding blijft navelstaren als er geen oplossing is voor de problematiek van afvalscheiding bij de hoogbouw. Een of twee keer per week, straat voor straat, het hele Diemense dorp met vrachtwagens doorrijden om rolcontainers van de laagbouw te legen heeft veel meer negatief effect op het milieu dan het regelmatig legen van centrale inleverpunten, bijvoorbeeld met gft, papier, glas en plasticcontainers die nu grotendeels verdwenen zijn. Het aantal vervoersbewegingen van de Meerlanden moet omlaag om het milieu te sparen. Wie kent de sportcoach, de wijkwethouder of de wijkagent? Heeft u ze ooit gezien? Wie zijn ze? Daarom wil de Onafhankelijke Partij Diemen gewoon de schillenboer terug.

Niet een oude man met paard en wagen maar een buurtadviseur, een sociale voelspriet, een mediator, een aanspreekpunt, een medewerker met een milieukar die behulpzaam is met afvalscheiding en hierop toeziet, te beginnen met het invoeren bij de hoogbouw. Met een schillenboer 2.0 kunnen we echt gaan werken aan duurzaam samenleven. Diemen groeit. Vooruitkijken is belangrijk. Waar kunnen we sociaal bijbouwen of hebben we al het maximum bereikt? Waar kunnen we extra sportfaciliteiten creëren? Is de WKOinstallatie optimaal benut? Waar plaatsen we een nieuwe brug? Hoe versnellen we onze milieudoelstellingen? Waar creëren we open zwemwater? Hoe trekken we lijn 19 door? Kunnen we de ijsbaan multifunctioneel maken? Bijvoorbeeld als buitensportplaats voor de Kersenboom of met een atletiekbaan of een buiten fitness voor mensen die niet lid zijn van een fitnessorganisatie? Allemaal punten waar een nieuwe coalitie rekening mee moet gaan houden als men met de Onafhankelijke Partij Diemen in onderhandeling wil. Ja, de Onafhankelijke Partij Diemen 16

neemt een voorschot op de begrotingsveranderingen voor 2022 want Diemen groeit hard door. We hebben niets aan makke schapen, een minderheidscoalitie kan ook. Mevrouw KUILMAN: dank u voorzitter. Donkere wolken bakken zich samen. Breekt het nog open of barst het los? Het gaat vanavond en vanmiddag uiteraard over de gemeentefinanciën maar het weer is daarvoor een uitgelezen metafoor. Niets zo wisselvallig als de gemeentefinanciën. De afgelopen jaren is het financiële perspectief van Diemen verbeterd ondanks alle uitdagingen die er waren. Ook dit jaar is het Diemen gelukt een sluitende meerjarenbegroting op te stellen. Daar zijn we trots op. Maar dan kom ik bij de donkere wolken. Breekt het open of barst het los? Hoewel de begroting sluitend is zijn er de komende jaren veel onzekerheden. Onzekerheden waar niet alleen Diemen maar vrijwel alle gemeenten mee te kampen hebben. En die onzekerheden, die donkere wolken, kunnen we helaas niet allemaal wegnemen maar door goed en daadkrachtig bestuur kunnen we ermee omgaan. En voor een deel zal ook het nieuwe kabinet - als dat er ooit komt - keuzes moeten maken. Een van die donkere wolken is de coronacrisis of beter gezegd de mogelijke crisis na de crisis. Het coronavirus zal onder ons blijven, ook al keert de samenleving met horten en stoten steeds meer terug naar normaal. Ook het Rijk doet dat.

De verschillende steunmaatregelen zijn inmiddels gestopt. Het is zeer de vraag wat de effecten hiervan op de gezondheid, het welzijn en de economie op lange termijn zullen zijn. Behalve de mogelijke crisis na de coronacrisis hangt er nog een andere donkere wolk boven de gemeente. De herverdeling van het gemeentefonds pakt niet goed uit voor Diemen of eigenlijk zelfs zeer slecht. Diemen wordt, als de nieuwe verdeling van het gemeentefonds van kracht wordt, flink gekort op de algemene uitkering. Simpelweg betekent dat heel veel minder geld en dus scherpere keuzes. Tot slot de laatste donkere wolk, de ontwikkeling van de kosten in het sociaal domein. De Partij van de Arbeid Diemen was een groot voorstander van de decentralisaties van 2015. In de praktijk pakken de decentralisaties heel goed uit. Als kleine zelfstandige gemeente staan we dicht bij onze inwoners en kunnen we hen snel en goed helpen. Maar de financiële kant, de korting waarmee de decentralisaties gepaard gingen, hangt als het zwaard van Damocles boven de gemeenten. Hoe de kosten zich de komende jaren ontwikkelen in het sociaal domein is ongewis. Het abonnementstarief in de Wmo heeft in ieder geval niet bijgedragen aan de kostenbeheersing en moet wat de PvdA betreft van tafel, zo snel mogelijk.

Wij willen terug naar een systeem met een inkomensafhankelijke bijdrage zodat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Dan de jeugdzorg. Daar heeft het kabinet na lang gesteggel extra middelen voor toegezegd maar in die middelen wordt inmiddels ook alweer gesneden. Zolang het Rijk de gemeenten blijft zien als uitvoeringsloketten waar je simpelweg taken naar kan delegeren zonder voldoende middelen mee te geven blijft de financiële positie van de gemeente onzeker. De PvdA hoopt dat het nieuwe kabinet, of beter gezegd het doorstartkabinet, echt een nieuwe start gaat maken zoals de onderhandelende partijen meermaals hebben benadrukt en de gemeenten, als eerste overheid, serieuzer neemt. Ik ga er natuurlijk niet alleen over donkere wolken hebben. Dat zou een te sombere weergave zijn van de realiteit. De afgelopen jaren is er veel bereikt in Diemen. Door het vertrouwen van de kiezer heeft de Partij van de Arbeid al die jaren vanuit de coalitie een bijdrage hieraan mogen leveren. Ondanks alle donkere wolken zijn we ervan overtuigd dat ook de komende jaren met daadkrachtig en kwalitatief bestuur een hoop bereikt kan worden in Diemen. En dat 17

is hard nodig want de tweedeling in de samenleving groeit en de bestaanszekerheid van bepaalde groepen inwoners komt nog te vaak in het geding. Voor de PvdA Diemen stonden vier speerpunten centraal de afgelopen bestuursperiode. De PvdA Diemen wil dat alle Diemenaren en Diemenezen zeker zijn van voldoende en betaalbare huizen, zeker zijn van adequate en toegankelijke publieke voorzieningen, zeker zijn van een steuntje in de rug en zeker zijn van een duurzame gemeente. Ten eerste voldoende en betaalbare huizen. De afgelopen jaren vonden duizenden mensen een huis in Diemen of beter gezegd een thuis want, ik heb het al vaker gezegd, een huis is zoveel meer dan een dak boven je hoofd. Het is een plek waar je tot rust kan komen na je werkdag, waar je samen kan zijn met vrienden, waar je verjaardagen kunt vieren met familie. We zijn trots op de ontwikkelingen die Diemen heeft doorgemaakt als het gaat om woningbouw. Maar ondanks alle woningen die er gebouwd zijn en alle nieuwe Diemenaren die hier hun thuis vonden vallen nog te veel mensen tussen wal en schip. De bouwlocaties liggen niet meer voor het oprapen. De PvdA Diemen vindt dat op de plekken waar nog gebouwd kan worden we streng moeten reguleren. Dat betekent dat we vastleggen wat voor woningen er gebouwd worden met nog meer accent op sociale en middeldure huur.

En het betekent ook dat we alle instrumenten die beschikbaar zijn om te voorkomen dat woningen als een beleggingsobject gebruikt worden inzetten. Dat doen we al met een zelfbewoningsplicht voor nieuwbouw en als het aan de PvdA Diemen ligt voeren we zo snel als het kan een opkoopbescherming in voor bestaande woningen. De PvdA is voor het beteugelen van de vrije markt. Wonen is geen verdienmodel maar een eerste levensbehoefte. De woningcrisis oplossen kunnen we echter niet alleen. Dat vraagt ook om inzet van andere gemeenten, van de provincies en van het nieuwe kabinet. Zeker zijn van adequate en toegankelijke publieke voorzieningen. De PvdA Diemen is trots op alle voorzieningen die er zijn in onze gemeente. Vrijwel elke sport kan binnen de gemeentegrenzen beoefend worden. Het culturele aanbod is enorm en het verenigingsleven bloeit. Dat is geweldig want die voorzieningen en verenigingen, plekken waar alle Diemenaren en Diemenezen ongeacht de grootte van hun beurs elkaar ontmoeten zijn het cement van onze samenleving. De PvdA Diemen ziet de openbare ruimte ook als een belangrijke publieke voorziening. Straten en pleinen zijn onze gezamenlijke huiskamers. De afgelopen jaren zijn ze steeds mooier geworden en daar gaan we mee door.