Bijlage 3 - Draagvlakonderzoek SUN Noodhulpbureau Diemen

DRAAGVLAKONDERZOEK SUN NOODHULPBUREAU DIEMEN Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen

32.997 1

16.669

inwonersSUN noodhulpbureau Diemen Draagvlakonderzoek

huishoudens

166

aanvragen noodhulp

• Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

VOORWOORD Met veel plezier heeft SUN Nederland gewerkt aan dit draagvlakonderzoek; zowel aan de voorbereiding, de uitvoering als de verslaglegging. De gesprekken met verschillende personen in Diemen actief of werkzaam bij particulier initiatief, geloofsgemeenschappen, maatschappelijke organisaties, fondsen, het bedrijfsleven en de gemeente waren zonder uitzondering boeiend en inspirerend. Wat opviel is de grote betrokkenheid van de gesprekspartners bij de mensen in armoede en/ of schulden. Zowel professionals als vrijwilligers zetten zich vol energie in voor inwoners met urgente noden. We willen onze opdrachtgever, Wethouder Marian Everhardt en contactpersonen Stijn Roes, Beleidsadviseur Participatiewet, armoede en schulden en Nienke de Jong, Adviseur armoede van gemeente Diemen en alle gesprekspartners bedanken voor hun openheid, tijd en betrokkenheid bij dit draagvlakonderzoek. Dit onderzoeksverslag is een geanonimiseerde weergave van de gesprekken die zijn gevoerd en bevat een conclusie en een aanbeveling.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

SUN Nederland hoopt dat het rapport volop inspiratie en aanknopingspunten biedt om samen een stap voorwaarts te zetten in het ondersteunen van mensen in een financieel kwetsbare situatie in Diemen in deze maatschappelijk turbulente tijden. Wij danken allen voor het in ons gestelde vertrouwen en de prettige samenwerking, Nathalie Boerebach, directeur SUN Nederland Monique Postma, kwartiermaker SUN Nederland

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

2

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

AANLEIDING

Voorwoord

De gemeente Diemen zet zich actief in voor het bestrijden van armoede en schuldenproblematiek.

Aanleiding en onderzoeksvraag 

Dit is zowel zichtbaar in het Beleidsplan Sociaal Domein 2020-2023 Samen Diemen als in het coalitieakkoord Diemen met elkaar en voor elkaar; Coalitieakkoord 2022 – 2026. Het beleid van de gemeente is erop gericht om de inwoners die dat nodig hebben, te bereiken en te ondersteunen met de juiste hulp. De gemeente zet de inwoner centraal. De gemeente Diemen ziet zichzelf als een sociale gemeente met ruime regelingen voor mensen die dit nodig hebben.

Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

Het college maakt zich ernstig zorgen over de gevolgen van de steeds maar stijgende prijzen voor de inwoners van Diemen. De gemeente ziet dat de nood nu hoog is voor veel inwoners. Om extra ondersteuning te bieden voor inwoners die dat nodig hebben is er een extra pakket aan maatregelen opgesteld. In het Raadsvoorstel Steunimpuls (unaniem aangenomen, november 2022) zijn extra impulsen opgenomen om armoede tegen te gaan waaronder het besluit om een draagvlakonderzoek te laten uitvoeren als eerste stap richting het opzetten van een noodhulpbureau in Diemen. De gemeente wil onderzoeken of de komst van een SUN-noodhulpbureau een goede aanvulling zou kunnen zijn op de huidige voorzieningen. De eerste stap om deze ambitie te bereiken is het uitvoeren van een onderzoek naar nut en noodzaak, wenselijkheid en haalbaarheid van de komst van een SUN-noodhulpbureau in de gemeente Diemen. In het najaar van 2022 zijn er verkennende gesprekken gevoerd met Stichting Urgente Noden Nederland (SUN Nederland) om hiernaar een onderzoek uit te voeren. In de maanden februari t/m mei 2023 is er deskresearch

3

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

gedaan en heeft een draagvlakonderzoek naar nut en noodzaak, wenselijkheid en haalbaarheid van de komst van een SUN-noodhulpbureau binnen Diemen plaatsgevonden.

ONDERZOEKSOPZET CENTRALE EN AFGELEIDE VRAAGSTELLINGEN De centrale vraag binnen het draagvlakonderzoek is: Zijn partners binnen het sociaal domein van de gemeente Diemen van mening dat een SUN-noodhulpbureau nuttig en noodzakelijk, wenselijk en haalbaar is voor inwoners met urgente noden? De hiervan afgeleide vragen zijn:

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag  Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

Nut en noodzaak • Zijn de cijfers over armoede, schulden en urgente noden dusdanig dat zij de komst van een SUN-noodhulpbureau rechtvaardigen? • Welke voorzieningen zijn al aanwezig in de gemeente? • Welke casuïstiek zien organisaties als het gaat om urgente noden?

Wenselijkheid • Hoe staan aanwezige organisaties (gemeenten, donateurs en hulp-/ dienstverleners) tegenover de komst van een SUN-noodhulpbureau?

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

4

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Haalbaarheid

Voorwoord

• Is er bereidheid om actief te participeren in een SUN Diemen? • Is er zicht op voldoende budget voor een SUN-noodhulpbureau?

Aanleiding en onderzoeksvraag 

Met als conclusie het antwoord op de vraag: • Is de komst van een SUN-noodhulpbureau haalbaar en van toegevoegde waarde en kan Diemen op voldoende draagvlak binnen de gemeenschap rekenen?

Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid

WERKWIJZE EN AANPAK Dit draagvlakonderzoek is een kwalitatief onderzoek. Met 21 personen werkzaam of actief bij 17 verschillende organisaties, actief op het gebied van armoede, schulden en urgente noden is gesproken, variërend van personen verbonden aan lokale donateurs, maatschappelijke organisaties, particuliere initiatieven tot representanten vanuit de gemeentelijke organisatie. Vanuit privacy-oogpunt beschikt alleen de opdrachtgever van dit draagvlakonderzoek over de volledige deelnemerslijst die separaat van deze rapportage wordt verstrekt en worden quotes van geïnterviewde personen anoniem verwerkt in deze rapportage. Onze interviews onder sleutelfiguren uit de gemeenschap vormen de basis voor de antwoorden op onze centrale vraag en de deelvragen. Onze bevindingen leiden tot onze conclusie en aanbevelingen die u in dit rapport aantreft. In de bijlagen kunt u achtereenvolgens meer lezen over wat een SUNnoodhulpbureau is en hoe het werkt en wat het Datadashboard Urgente Noden is. Daarnaast geven we voorbeelden van giften en renteloze leningen en een stappenplan voor de oprichting van een SUN-noodhulpbureau.

5

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Afbakening De opdracht tot verkenning van draagvlak voor de komst van een SUNnoodhulpbureau gaat over het werkgebied en de ruim 30.000 inwoners van de gemeente Diemen. Binnen de gemeentegrenzen liggen naast de hoofdplaats Diemen en Oud-Diemen ook nog de buurtschappen Over-Diemen en Stammerdijk. De gemeente Diemen bestaat uit de wijken Diemen Centrum, Diemen Zuid, Diemen Noord, Plantage de Sniep, Holland Park en Buitengebied. Deze wijken zijn onderverdeeld in 37 buurten.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag  Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

6

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

NUT EN NOODZAAK Dit hoofdstuk gaat in op nut en noodzaak van de komst van een SUNnoodhulpbureau in gemeente Diemen. Daarbij kijken we naar: • Cijfers over armoede, schulden en urgente noden; • Regelingen en voorzieningen in de gemeente die (nood)hulp bieden; • Welke casuïstiek hulp- en dienstverleners/organisaties kennen waaruit blijkt dat mensen tussen wal en schip vallen; • Of gesprekspartners nut en noodzaak van de komst van een SUN noodhulpbureau onderschrijven. De gemeente Diemen overweegt de komst van een SUN-noodhulpbureau als aanvulling op de huidige voorzieningen. Uit de verkennende gesprekken met de gemeente kwam naar voren dat de gemeente Diemen actief inzet op het bestrijden van armoede en schuldenproblematiek en het lenigen van urgente noden. Dat blijkt onder meer uit de extra maatregelen van de Steunimpuls, de -naar eigen zeggen- ruime minimaregelingen en de mogelijkheid om daarbinnen maatwerk te bieden. De gemeente zoekt daarbij naar de rek binnen de regels (zgn. Rekmanifest). Daarnaast liep de gemeente in 2022 bijvoorbeeld alvast vooruit op nieuwe wetgeving rond de kostendelersnorm, door deze al niet meer toe te passen voor (thuiswonende) jongeren tot 27 jaar. Hiermee kan voorkomen worden dat er grote sociale spanningen in gezinnen die het al lastig hebben ontstaan die zelfs kunnen leiden tot dakloosheid onder jongeren.

Ouders voelen zich soms gedwongen hun thuiswonende kinderen, ouder dan 21 jaar, de deur te wijzen vanwege de impact van de kostendelersnorm op hun inkomen.

Voorwoord

Hulpverlener: “Noodhulp is echt nodig hier in Diemen. Er zijn bijvoorbeeld veel gezinnen met kinderen in Diemen die boodschappen moeten doen van 80 euro leefgeld per week. Ook zie ik gezinnen die weliswaar voor zwemmen of sport een bijdrage ontvangen vanuit de ‘Doe mee’’-regeling. Maar ze krijgen helaas maar voor één keer vergoeding voor vervoer.

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

7

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De gemeente heeft duidelijk oog voor individuele financiële problematiek onder de inwoners en wil onderzoeken of een SUN-noodhulpbureau een interessante aanvulling zou kunnen zijn op hetgeen er op dit moment in Diemen door de gemeente en andere partijen gefaciliteerd en/of gefinancierd wordt.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak

ARMOEDE EN SCHULDEN

Wenselijkheid

Cijfers over armoede en schulden zijn relevant voor het vormen van een beeld over nut en noodzaak in Diemen, daarom volgen enkele cijfers over armoede en schulden in Diemen afkomstig van diverse bronnen (CBS, Waar staat je gemeente)

Haalbaarheid

Onderwerp

Aantal

Inwoners1 (jan 2024)

32.997

Huishoudens2 (2023)

16.669

Huishoudens met een laag inkomen (2020)

6,7%

Conclusie en aanbevelingen

CBS: Een laag inkomen is een inkomen dat, omgerekend naar een inkomen van een alleenstaande, een lagere koopkracht vertegenwoordigt dan een bedrag van 13 500 euro per jaar, 1 130 euro per maand (in prijzen van 2021). Huishoudens met langdurig laag inkomen (2020) >4 jaar

2,3%

Kinderen in armoede (2019)3

10,4 % (Nederland 5,2% 2023)

Percentage kinderen in huishoudens met een huishoudinkomen dat lager ligt dan 120% van het beleidsmatig minimum

1 www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2024/10/voorlopige-bevolkingsaantallen-per-gemeente 2 opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/71486ned/table 3 staat-van-de-jeugd.nl/indicatorpagina/?i=i08

8

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Kinderen in uitkeringsgezinnen (2021)

5% (Nederland 6%)

Huishoudens met geregistreerde4 problematische schulden (meetmoment 2023-1)5

10,5% (Nederland 8,8%)

Huishoudens met bijstandsuitkeringen (sept 2023)6

3,0% (Nederland 4,7%)

Kinderen zonder periodieke controle tandarts (2020)7

26% (Nederland 23,3%)

Bij een inkomen onder de lage-inkomensgrens spreekt het CBS van een laag inkomen of van een armoederisico. In Diemen heeft 6,7% van de huishoudens een laag inkomen. In Diemen Centrum is het percentage huishoudens met een laag inkomen gemiddeld 7 tot 9%8. In afzonderlijke buurten liggen de percentages hoger. Buurten in Diemen met een hoog percentage huishoudens met een laag inkomen zijn:9: Spoorzicht (22%), Beukenhorst (15,4%), Studentenflats Rode Kruislaan (15,4%), Centrum Oost (10,6%), Ruimzicht Oost (9,2%) en Schelpenhoek (9,1%).

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

In 2020 was het percentage huishoudens met langdurig laag inkomen10 (4 jaar of langer) 2,3% in Diemen. Ook hier geldt dat dit een gemiddelde is, in bepaalde buurten liggen de percentages hoger.

4 Zie voor definitie per schuldregistratie dashboards.cbs.nl/v5/SchuldenproblematiekInBeeld/ 5 dashboards.cbs.nl/v5/SchuldenproblematiekInBeeld/ 6 www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/werk-en-inkomen 7 www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/gezondheid 8 dashboards.cbs.nl/v3/appArmoede_2020/ 9 dashboards.cbs.nl/v3/appArmoede_2020/ 10 dashboards.cbs.nl/v3/appArmoede_2020/

9

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Het percentage huishoudens met geregistreerde problematische schulden in Diemen is 10,5%, dat is hoger dan het gemiddelde in Nederland (8,8%).

Huishoudens met problematische schulden Wijken (indeling 2023), %

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag

Cijfers over kinderen die niet naar de tandarts gaan kunnen een relatie hebben met armoedeproblematiek. Vaak gaan kinderen van ouders die wegens financiële redenen niet naar de tandarts gaan ook niet naar de tandarts ondanks dat de mondzorg voor kinderen tot 18 jaar in het basispakket zit.

Nut en noodzaak Wenselijkheid

ARMOEDE- EN SCHULDENBESTRIJDING Het Armoede en schuldenbeleid van de gemeente is vastgelegd in het Beleidsplan Sociaal Domein 2020-2023 en aangescherpt in het Coalitieakkoord 2022 - 2026 “Diemen met elkaar en voor elkaar”. Het armoedebeleid is verbonden aan het jeugdzorgbeleid om te bevorderen dat jongeren gelijke kansen hebben. De gemeente ziet dat onder meer als gevolg van de coronacrisis gezinnen in armoede extra hard getroffen worden en ook dat er nieuwe gezinnen in armoede terechtkomen. De gemeente heeft in 2021 besloten om aan te sluiten bij de Alliantie Kinderarmoede. De uitvoering van het armoede en schuldenbeleid en de Participatiewet valt onder Team Sociale Zaken. Het Sociaal Team in de Brede Hoed binnen de gemeente Diemen voert casusregie bij de huishoudens met complexe problematiek. De gemeente Diemen is de afgelopen jaren flink gegroeid en dat brengt zowel mogelijkheden als uitdagingen met zich mee. De gemeente wil werken aan kansengelijkheid en bestaanszekerheid voor iedereen. Waar je wieg staat mag niet bepalend zijn voor de kansen die je in het leven krijgt.

Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen Bron: www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/ dashboard/gezondheid

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

10

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De gemeente wil actief optreden om armoede en de effecten daarvan te bestrijden. Ze erkent de stress die armoede oplevert en wil in haar dienstverlening daarmee rekening houden door toegankelijk, begrijpelijk en behulpzaam te zijn. Inwoners moeten laagdrempelig de weg kunnen vinden naar ondersteuning. Om dit verder te verbeteren gaat de gemeente onder andere de informatie op de website van de gemeente aanpassen en waar mogelijk samenwerken met ervaringsdeskundigen bij het ontwikkelen en evalueren van beleid en inkoop van voorzieningen. De gemeente ontwikkelde een Rekmanifest met het doel om te blijven kijken naar mogelijkheden en oplossingen voor de inwoners daar waar het niet op te lossen is met de bestaande regels. De gemeente ziet dat vooral jongeren, flexwerkers en zelfstandigen met inkomensterugval en/of werkloosheid te maken hebben (gehad). De gemeente gaat toetsen of het huidige re-integratiebeleid nog passend is voor de huidige bijstandsgerechtigden.

Armoede De gemeente geeft extra financiële ondersteuning aan inwoners met een laag inkomen om maatschappelijke participatie mogelijk te maken. Diemen voert een ruimhartig armoedebeleid, waarbij niet-gebruik van voorzieningen wordt tegengegaan, onder andere door zoveel mogelijk minimaregelingen automatisch toe te kennen. Voor minimahuishoudens met opgroeiende kinderen is extra aandacht, zodat deze kinderen niet buitengesloten worden van deelname aan maatschappelijke activiteiten vanwege geldgebrek, maar gelijke kansen krijgen om zich te ontwikkelen. In een pilot voor 2 jaar wordt het kindaanbod via de stadspas uitgebreid en gelijkgetrokken met dat van Amsterdam. Hiermee kunnen kinderen in gezinnen met financiële moeilijkheden op een laagdrempelige manier meedoen aan meer educatieve, culturele en sportieve activiteiten.

In het Coalitieakkoord 2022 – 2026 Diemen met elkaar en voor elkaar geeft de gemeente aan: “Er ontstaat een steeds grotere kloof tussen mensen die het eigenlijk best goed hebben en mensen die keer op keer in de hoek zitten waar de klappen vallen. Een deel van de inwoners haakt steeds verder af en heeft weinig vertrouwen in overheid en politiek (onder andere door de toeslagenaffaire). De zeer lage opkomst tijdens de gemeenteraadsverkiezingen is een alarmerend signaal. In Diemen willen we in deze uitdagende tijd juist samen optrekken met onze inwoners en organisaties. Wij werken constant aan het vertrouwen in de lokale politiek”.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

11

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Schuldhulpverlening De gemeente is verantwoordelijk voor schuldhulpverlening aan haar inwoners. Het vroeg signaleren van betalingsachterstanden is een belangrijk speerpunt om te voorkomen dat schulden hoger oplopen. Inwoners met schulden moeten snel perspectief krijgen op een schuldenvrij bestaan. Na aanmelding bij schuldhulpverlening creëert de gemeente ademruimte, door eerst uitstel van betaling te bedingen bij schuldeisers, de zogenaamde pauzeknop. Met de Kredietbank zijn afspraken gemaakt om schulden van inwoners over te nemen, waardoor de inwoner alleen nog hoeft af te lossen aan de Kredietbank. Met de Kredietbank worden ook speciale afspraken gemaakt over het saneren van schulden bij jongeren. Niet alleen de schuldenproblematiek wordt snel aangepakt, bij jongeren wordt breder ingezet op onder meer leefstijl en werk en inkomen om nieuwe schulden te helpen voorkomen. De gemeente voert een sociaal incassobeleid voeren bij inwoners die vorderingen bij de gemeente hebben. Het helpen bij het oplossen van de schulden en voorkomen van verhogingen staat centraal. De Schuldhulpverlening in Diemen wordt verzorgd door Maatschappelijke Dienstverlening Diemen (Madi Diemen) ), die intensief samenwerkt met de professionals in de Brede Hoed, Team Sociale Zaken en maatschappelijke partners zoals de Voedselbank, Humanitas en bewindvoerders.

Door samenwerking in de keten wordt doorverwijzing naar passende hulp mogelijk gemaakt (denk hierbij aan maatschappelijk werk, verslavingszorg etc.).

Voorwoord Hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire (Mogelijk) gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire hebben een hulpaanbod gekregen vanuit Madi Diemen, gemeentelijke schulden zijn gepauzeerd of kwijtgescholden, de gemeente heeft lotgenotenbijeenkomsten georganiseerd en de bijzondere bijstand is voor deze doelgroep toegankelijker gemaakt. Diemen blijft zich maximaal inzetten voor gedupeerden van de toeslagenaffaire op de leefgebieden financiën, wonen, zorg, gezin en werk, zodat deze inwoners de nieuwe schuldenvrije start kunnen maken die zij verdienen.

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

12

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Maatregelen steunimpuls11 In 2023 is er extra ondersteuning geregeld voor mensen met geldzorgen via de Steunimpuls: een pakket aan extra maatregelen boven op de landelijke maatregelen om inwoners die geldproblemen hebben te bereiken en te ondersteunen met de juiste hulp. Het pakket aan maatregelen van de steunimpuls voor inwoners omvat: • Het bestaande beleid (energietoeslag toekennen aan zelfstandige huishoudens met een inkomen tot 130%) uitbreiden met het toekennen van de energietoeslag aan zelfstandige huishoudens op basis van draagkracht en gestegen energiekosten (regeling energietoeslag naar draagkracht); • Plan van aanpak voor uitvoering ‘Vliegende Brigade’. (verspreidt proactief informatie over de regelingen van de gemeente, op plekken waar veel mensen samen komen);

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

• Tijdelijk verhogen van de reiskostenvergoeding voor Diemense werknemers van Pantar; • Het opzetten van een ‘Crisis fix team’. Professionele fixers brengen energiebesparende maatregelen aan voor mensen die het financieel moeilijk hebben; • Het Diemense Stadspasaanbod wordt gelijkgetrokken met het Amsterdamse Stadspasaanbod; • Draagvlakonderzoek laten uitvoeren als eerste stap richting het opzetten van een noodhulpbureau in Diemen. - door SUN Nederland; • Uitvoeren van drie concrete acties die uit de armoedebrainstorm zijn gekomen;

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen

11 Bron: Raadsvoorstel Steunimpuls

13

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

• Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

• Alle rechthebbenden op de individuele Inkomenstoeslag die geen aanvraag hebben gedaan middels een brief actief benaderen om aan te geven dat ze een aanvraag kunnen doen; • Uitbreiding Vroeg Eropaf en budgetgesprekken; • Verruimen normen Voedselbank; • Communicatie offensief over beschikbare regelingen; • Plan van aanpak menstruatiearmoede; • Uitvoering armoedemonitor.

Minimaregelingen Gemeente Diemen heeft een uitgebreid aanbod van minimaregelingen (zie kader rechts). Maar niet iedereen die er recht op heeft, maakt gebruik van de regelingen. De gemeente werkt aan een groter bereik onder andere door in te zetten op een communicatieoffensief. Regelingen in Diemen zoals een gratis Nederlandse identiteitskaart of vergoeding voor bezoek aan de dierenarts kunnen in voorkomende situaties van grote waarde zijn voor inwoners. Soms kunnen relatief kleine noden (bijvoorbeeld geen identiteitskaart hebben) als ze niet opgelost worden voor grote problemen zorgen. Toelichting op de minimaregelingen is te vinden op de gemeentelijke website12:

12 www.diemen.nl/Onderwerpen/Rondkomen_schulden_werk_en_bijstand/Extra_s_bij_laag_inkomen

14

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Voorwoord

Minimaregelingen gemeente Diemen • Regeling chronisch zieken en gehandicapten • Collectieve Zorgverzekering Minima • Duurzame gebruiksgoederen voor AOW’ers • Energietoeslag naar draagkracht • Extra geld voor uw kind • Gratis maandverband en tampons • Gratis Nederlandse identiteitskaart • Gratis openbaar vervoer voor AOW’ers • Individuele inkomenstoeslag • Jeugdfonds Sport en Cultuur • Ouderbijdrage met stadspas • Stadspas • Studietoeslag • Vergoeding bezoek dierenarts • Witgoedregeling • Kwijtschelding gemeentebelasting • Voedselbank • Dierenhulp aan minima

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

BEVINDINGEN VANUIT INTERVIEWS IN DIEMEN Bestaanszekerheid en multi-problematiek Alle gesprekspartners (h)erkennen dat er problemen op het gebied van bestaanszekerheid spelen in de gemeente. Het gaat gelukkig met veel inwoners goed, maar er zijn volgens gesprekspartners ook relatief veel inwoners die (steeds) moeilijk(er) kunnen rondkomen. Gesprekspartners geven aan dat ze een grotere groep cliënten en inwoners zien die de eindjes niet meer aan elkaar kunnen knopen. Bij armoede is vaak sprake van multi-problematiek geven gesprekspartners aan. Armoede betekent vaak ook leven in eenzaamheid, niet kunnen bewegen zowel letterlijk als figuurlijk vanwege financiële beperkingen, het is een vicieuze cirkel waar mensen in terecht komen. Mensen met beperkte middelen vervallen eerder in eenzaamheid omdat alles (veel) geld kost.

Voorwoord

“Diemen heeft een overzichtelijke kleine keten en goede samenwerking. De gemeente is heel erg ondersteunend en initiatiefrijk.”

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

Regelingen gemeente Een deel van de gesprekspartners ervaart Gemeente Diemen als proactief en toegankelijk, met goede regelingen. De regelingen zijn volgens een aantal gesprekspartners gemakkelijk om aan te vragen. Anderen geven juist weer aan dat er sprake is van ambtelijke taal, het mag toegankelijker en laagdrempeliger. Zij ervaren de gemeente niet als ruimhartig en geven aan dat inkomensconsulenten te maken hebben met veel regels en werkdruk. Het aanvragen van bijzondere bijstand duurt (te) lang. Er is behoefte aan dat het sneller gaat. De gemeente zou volgens hen meer kunnen werken met pro forma toekenningen. Ook wordt aangegeven dat de uitkomst lijkt af te hangen van bij wie je het aanvraagt.

“We vinden Diemen een sociale gemeente en worden serieus genomen. Er zijn goede regelingen en voorzieningen.”

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

15

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De geïnterviewde ambtenaren vinden juist dat gemeente Diemen een ruimhartig beleid heeft. Kortom volgens hen is Gemeente Diemen goed in maatwerk.

Voorwoord

“Er wordt wel aan gewerkt.”

Rol gemeente Een paar gesprekspartners benoemt dat een groot aantal medewerkers al langere tijd bij de gemeente werkt. Ze geven aan soms een omslag in denken te missen. Ze zouden graag zien dat het idee van zelfredzaamheid wat meer wordt losgelaten en dat de gemeente uitstraalt dat je kunt aankloppen voor ondersteuning. Wel zien ze dat er hiervoor aandacht is binnen de gemeentelijke organisatie. De armoedebijeenkomsten die de gemeente afgelopen jaar heeft georganiseerd voor maatschappelijke partners zijn erg gewaardeerd zo geven de gesprekspartners aan.

Samenwerking Gesprekspartners geven aan dat ze korte lijnen ervaren binnen Diemen. Partijen kennen elkaar en weten elkaar gemakkelijk te vinden. In een aantal interviews kwam naar voren dat men de Maatschappelijke Dienstverlening als een log systeem ervaart. De wens is om meer te werken met vaste contactpersonen. En ook dat hulp- en dienstverleners op locaties in de buurten/wijken bereikbaar zijn en/of spreekuur houden. Outreachend werken kan nog verbeterd worden. De manier waarop de gemeente zegt te werken en de manier waarop datzelfde werk door het veld ervaren wordt lijkt qua perceptie soms uiteen te lopen. Gesprekspartners geven aan wisselende ervaringen te hebben in de samenwerking met de gemeente en als partijen onderling.

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

“Er is moeizame communicatie; je meldt iemand aan, maar het wordt niet goed opgepakt.”

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

16

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Aandachtspunten zijn: • Communicatie en informatievoorziening, begrijpelijke taal. • Vaste contactpersonen. • Afhandelingstermijnen bijzondere bijstand.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag

• Bereikbaarheid/spreekuren in wijken en buurten.

Nut en noodzaak

Doelgroepen / casuïstiek

Wenselijkheid

Gesprekspartners zien verschillende groepen mensen die met financiële problemen te maken hebben of krijgen en het hoofd net of niet meer boven water kunnen houden. Genoemd worden: • Werkende armen;

Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

• zzp’ers; • Gezinnen met kinderen; • Jongeren/studenten; • Mensen met een hoog inkomen met hoge schulden; • Inwoners met vechtscheidingen en een toenemend aantal slachtoffers van huiselijk geweld; • Vluchtelingen; • Ouderen met een AOW en klein pensioen. Een groot deel van de gesprekspartners geeft aan dat de problematiek steeds groter wordt. Er komen meer kansarmen in Diemen. Veel zzp’ers zijn niet verzekerd. Zij zien bij (echt)paren die uit elkaar gaan een grote kans op problemen die tot schulden kunnen leiden. De groep ouderen komt ook steeds meer in beeld. Het is een groep die niet snel klaagt of om hulp vraagt, er is schaamte en

17

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

onbekendheid met regelingen. Mensen hebben wantrouwen jegens hulpverleners en de gemeente en schaamte over hun problematiek. Naar mening van de gesprekspartners blijven sommige mensen tussen wel en schip vallen ondanks alle mogelijkheden in Diemen.

CONCLUSIE NUT EN NOODZAAK We concluderen op basis van alle informatie en gevoerde gesprekken dat er voldoende nut en noodzaak is voor een SUN-noodhulpbureau in Diemen. Hiermee creëert de gemeente een extra vangnet dat laagdrempelig is en bijdraagt aan het bereiken en ondersteunen van diverse doelgroepen in de gemeente, ook die niet geholpen kunnen of willen worden door de gemeente of andere organisaties. Geld, een gift of een renteloze lening, is nodig om armoede of schuldenval te voorkomen danwel niet te verergeren, het helpt om mensen vooruit te helpen en te empoweren.

Voorwoord

Hulp- en dienstverlener: “Bijna al onze cliënten hebben urgente noden, het zijn allemaal starters. Wat er aan regelingen is, is fijn. Belangrijk voor perspectief op werk is het hebben van een rijbewijs, maar vaak zijn daar de middelen niet voor beschikbaar. Een SUNnoodhulpbureau zou hierin goed kunnen ondersteunen met een gift of renteloze lening.”

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

18

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

WENSELIJKHEID Bij deze verkenning gaat het uitdrukkelijk ook om de beeldvorming en verwachtingen van de gesprekspartners omtrent het functioneren van een SUNnoodhulpbureau en de bereidheid tot betrokkenheid. In dit hoofdstuk gaan we in op • Hoe staan aanwezige organisaties (gemeenten, donateurs en hulp-/ dienstverleners) tegenover de komst van een SUN-noodhulpbureau?

GEMEENTE Gemeente Diemen toont zich ambitieus op het domein van de armoede- en schuldenbestrijding. De gemeente zoekt de ruimte en rek in de regels en wil waar mogelijk maatwerk te bieden. Met het pakket “extra maatregelen steunimpuls inwoners” worden bestaande regelingen verruimd en nieuwe initiatieven ingezet om de mensen die dat nodig hebben beter te bereiken en te ondersteunen. Een van de voorgenomen acties uit de Steunimplus is het uitvoeren van een draagvlakonderzoek als eerste stap om te komen tot een noodhulpbureau in Diemen.

Voorwoord

Medewerker gemeente: “Een gedetineerde die ontslagen wordt heeft een identiteitskaart nodig, bijzondere bijstand aanvragen duurt lang. Via SUN kunnen we dit snel oplossen”.

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

LOKALE INITIATIEVEN / DONATEURS In de gemeenten Diemen kunnen inwoners met urgente noden momenteel naast formele ondersteuning via de gemeente ook informeel ondersteuning bij lokale initiatieven en (kerkelijke) organisaties ontvangen. Kerkelijke organisaties die we in dit kader gesproken hebben zijn: • Rooms Katholieke Kerk St. Petrusbanden;

19

De aanpak van SUN Nederland

• Evangelie gemeente Diemen;

Bijlagen

• Protestantse gemeente Diemen.

• Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De kerken geven aan steeds meer inwoners met urgente noden te zien. In beperkte gevallen nemen ze zelf aanvragen in behandeling en geven een gift danwel materiële hulp als er geen gebruik gemaakt kan worden van een gemeentelijke regeling of voorziening. In andere gevallen verwijzen ze door naar de gemeente of naar andere hulpverlening of voorzieningen. De kerken zien het nut en de noodzaak van een noodhulpbureau en staan positief tegenover de komst van een SUN-noodhulpbureau in Diemen. Uit de interviews met de kerken komt naar voren dat de kerken in Diemen het zelf ook niet breed hebben. Ze beschikken niet over veel geld en delen bijvoorbeeld huisvesting. Voor hun activiteiten zijn ze afhankelijk van giften van onder andere hun leden.

HULP- EN DIENSTVERLENERS De geïnterviewde hulp- en dienstverleners zien meerwaarde in de komst van een SUN-noodhulpbureau in Diemen. Zij zien de armoede en schuldenproblematiek onder inwoners en cliënten stijgen. De Voedselbank geeft aan nog steeds te maken te hebben met een stijgend klantenbestand. In 2022 was er sprake van meer dan een verdubbeling ten opzichte van 20211. Het aantal volwassen personen groeide met 137% en het aantal kinderen jonger dan 18 met 138%. De Voedselbank spreekt van trieste records. Ook de eerste maanden van 2023 laten nog steeds een doorgaande groei zien. Hulpverleners van cliënten in Beschermd Wonen geven aan dat er veel urgente noden zijn. Het gaat in veel gevallen om mondzorg, kleding, huisraad en fietsen. Welzijn Diemen ziet kinderen die onvoldoende te eten hebben. Zij regelen bijvoorbeeld bij activiteiten in de Beukenhorst gezonde tussendoortjes en/of maaltijden en zien dat veel kinderen honger hebben en zich op het eten storten.

1 Bron: Jaarverslag Voedselbank 2022

20

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Voorwoord

Medewerker gemeente: “Inwoners die in een schuldentraject zitten, mogen geen nieuwe schulden maken. Wanneer zij met urgente noden of een kleine onverwachte schuld te maken krijgen kan een gift hen verder helpen en hoeven zij dus geen nieuwe schulden op te bouwen. In die situaties is een SUN echt een meerwaarde”.

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Welzijn Diemen hoort dat voor veel volwassenen die willen sporten een contributie van € 200 tot € 300 euro te veel is. Met de stadspas kunnen ze gelukkig wel deelnemen aan diverse andere activiteiten en eenmalige acties. Maar ze missen het om onderdeel te kunnen zijn van een vaste sportclub of vereniging. Het nietgebruik van bestaande regelingen baart veel hulp- en dienstverleners ook zorgen. Er zijn veel mensen die niet weten dat ze recht hebben op een regeling en ze weten ook de weg niet om het aan te vragen. Ook voor hulp- en dienstverleners is het lastig alle ondersteuningsmogelijkheden te kennen. Een SUN-noodhulpbureau kan volgens hen een rol spelen in het verbinden van hulp- en dienstverleners, hen attenderen op bestaande regelingen en voorzieningen en hen helpen om hun cliënten meer perspectief te bieden. Gesprekspartners geven aan dat er grote betrokkenheid in Diemen is vanuit het bedrijfsleven, de lokale middenstand en Serviceclubs als het gaat om inwoners met armoedeproblematiek. Zij dragen bij aan grote en kleine initiatieven in Diemen en voor Diemenaren door het benutten van hun netwerken, de inzet van mens- en organisatiekracht en aanbod van goederen. Veelal in samenwerking met organisaties vanuit het maatschappelijk middenveld, waaronder scholen en de Voedselbank.

Ook inwoners zijn zeer betrokken, zo hebben veel mensen in 2022 de energietoeslag gedoneerd aan de Voedselbank. Via een tasjesproject kunnen inwoners houdbare levensmiddelen en verzorgingsproducten doneren aan de Voedselbank. De serviceclub geeft aan vooral betrokken te willen zijn door middel van het inzetten van het ondernemerschap van de leden, het netwerk en hun ‘hands on’ mentaliteit.

21

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Voorwoord

Hulp-/dienstverlener: “We zien dat mensen hun hulpmiddelen niet meer op orde hebben. Bijvoorbeeld de rollator of hun bril. Ze kunnen reparaties of nieuwe glazen voor hun bril niet betalen en modderen voort. Door een gift van een SUN-noodhulpbureau kunnen ze weer goed functioneren en meedoen in de samenleving”.

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Meerwaarde SUN-noodhulpbureau De meeste gesprekspartners vinden de komst van een SUN-noodhulpbureau in Diemen wenselijk. Ze zien onder andere de volgende meerwaarde: • Een coördinerend loket waar bekend is welke regelingen er zijn; • De snelheid waarmee mensen die tussen wal en schip vallen geholpen kunnen worden; • Extra mogelijkheden voor mensen in Diemen; • Laagdrempelig, makkelijk en snel; • Mensen verder kunnen helpen en een positief zetje geven; • Een SUN-noodhulpbureau kan mensen helpen met hun eerste behoefte; • Een gift of renteloze lening kan ook preventief werken; • Het verminderen van stress door het verhelpen van de urgente nood. Dit werkt door in het leven van mensen en mede hierdoor kunnen ze mee blijven doen in de samenleving; • Een meerwaarde is de signaleringsfunctie van het noodhulpbureau; • Voor kwetsbare groepen (waaronder ouderen) kan de steun rust geven;

Voorwoord

Hulp-/dienstverlener: “We zien de groep ouderen die niet rond kunnen komen toenemen. De AOW in combinatie met een klein pensioen is niet altijd toereikend. Ouderen hebben vaak de verwarming hoog staan terwijl dat veel geld kost. Het is een groep die nooit steun nodig heeft gehad en niet gemakkelijk om hulp vraagt en/of de weg niet weet”.

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

• Hoofdpijndossiers die vastlopen kunnen één op één naar SUN voor daadwerkelijke actie; • Laagdrempelige instap en van daaruit de weg wijzen; • Voor mensen die overal buiten vallen, tussen wal en schip vallen; • Een goede aanvulling op wat er is in Diemen;

De aanpak van SUN Nederland

• Onafhankelijk en werkt vanuit vertrouwen; • Heeft kennis van voorzieningen en netwerken in Diemen en is in staat om te verbinden; • Gericht op actie en doen, in staat snel de ondersteuning te regelen.

22

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Randvoorwaarden Een SUN-noodhulpbureau mag wat de gesprekpartners betreft geen bestaand aanbod verdringen of lopende (financiële) structuren belemmeren. Een goede integratie in de huidige lokale infrastructuur is essentieel. Een SUNnoodhulpbureau is van toegevoegde waarde als er goed wordt samengewerkt.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak

MOGELIJKHEDEN VOOR VERVOLG Vooral de gemeente heeft aangegeven te willen verkennen wat voor- en nadelen zijn van verschillende scenario’s om noodhulp voor Diemen te organiseren. In de gesprekken met de andere gesprekspartners is de vraag naar verschillende scenario’s niet expliciet aan de orde gekomen.

Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

Er zijn drie scenario’s mogelijk voor het organiseren van noodhulp conform het SUN format voor inwoners met urgente noden in Diemen: • Lokaal noodhulpbureau in/voor Diemen; • Regionaal noodhulpbureau in samenwerking met andere gemeenten in de regio (zoals Ouder-Amstel, Amstelveen, Uithoorn); • Aansluiten bij het noodhulpbureau in Amsterdam, Fonds Bijzondere Noden Amsterdam (FBNA). Met betrekking tot het scenario van een regionaal noodhulpbureau geeft gemeente Diemen in de gesprekken aan op dit moment weinig animo te verwachten vanuit de gemeente Ouder-Amstel. Vanuit SUN Nederland zien we op dit moment ook weinig slagingskans voor een regionaal noodhulpbureau. In gemeente Aalsmeer is het noodhulpbureau per 1 juli 2022 (in overleg met de gemeente} gestopt in verband met een veranderende werkwijze van de gemeente en een teruglopend aantal

23

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

aanvragen. Het noodhulpbureau in de gemeente Uithoorn is een zeer bescheiden noodhulpbureau die rond de 11 aanvragen per jaar behandeld. In gemeente Amstelveen zijn door SUN Nederland verkennende gesprekken gevoerd die (nog) niet tot een vervolg hebben geleid.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag

Daarmee blijven twee kansrijke scenario’s over. Hieronder schetsen wij de voor- en nadelen van de twee scenario’s, te weten een lokaal noodhulpbureau voor Diemen en aansluiten bij het noodfonds FBNA in Amsterdam.

Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid

Voordelen

Nadelen/aandachtspunten

Lokaal noodhulpbureau in Diemen

Lokaal bestuur met netwerk in Diemen (bv voor funding) Korte lijnen met aanvragende partijen en gemeente

Verhouding publiek private middelen pakt bij kleiner noodhulpbureau iets nadeliger uit, een kleiner noodhulpbureau is kwetsbaarder en heeft soms minder slagkracht

Aansluiten bij FBNA

Infrastructuur staat, kan relatief snel starten met aanvragen uit Diemen Diemen werkt al samen met Amsterdam rond stadspas Organisaties/instellingen zijn vaak regionaal georganiseerd

Zorgdragen voor korte lijnen met aanvragende partijen in Diemen Zorgdragen voor kennis over voorzieningen en andere ondersteuningsmogelijkheden in Diemen

Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland In het hoofdstuk haalbaarheid wordt van beide scenario’s (waar mogelijk) de kostenkant belicht.

Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

24

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

CONCLUSIE WENSELIJKHEID Een SUN-noodhulpbureau wordt als een welkome aanvulling gezien vanwege de coördinerende rol, de snelheid en laagdrempeligheid. Het wordt gezien als een welkome aanvulling vanwege het ontbreken van een noodfonds in de gemeente Diemen. Bij de meeste vertegenwoordigers van de bewoners, de gemeente, de hulpverleners, het maatschappelijk middenveld en donateurs is duidelijk uitgesproken dat zij een SUN-noodhulpbureau met open armen ontvangen. In een enkel geval is er een meer neutraal geluid of ziet men nog niet in eigen praktijk om hoeveel aanvragen het zou gaan. Het merendeel vindt verder dat een lokaal SUNnetwerk uitstekend past binnen het vigerend beleid.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

25

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

HAALBAARHEID

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag

Naast het achterhalen van antwoorden op de vragen over nut, noodzaak en wenselijkheid van de komst van een SUN-noodhulpbureau naar de gemeente, kijkt SUN Nederland ook naar de haalbaarheid ervan. • Is er bereidheid om actief te participeren in een SUN Diemen?

Nut en noodzaak

• Is er zicht op voldoende budget voor een SUN-noodhulpbureau?

Wenselijkheid

BEREIDHEID OM ACTIEF TE PARTICIPEREN IN SUN DIEMEN

Haalbaarheid

Verschillende gesprekspartners hebben aangegeven actief te willen meewerken aan en betrokken te worden bij eventuele verdere voorbereidingen en oprichting van het SUN-noodhulpbureau in Diemen. Hulp- en dienstverleners zien situaties bij hun cliënten waarvoor ze graag een aanvraag bij het SUN-noodhulpbureau zouden willen doen.

Conclusie en aanbevelingen

FINANCIËLE HAALBAARHEID Donaties voor het giftenbudget en Sociaal Leenfonds groeien werkenderwijs is de ervaring van SUN-noodhulpbureaus in het land. Soms is er lokaal vanaf de start al een (flink) budget beschikbaar, soms heeft het wat meer tijd nodig. Via SUN Nederland ontvangt een startend noodhulpbureau een flink startbudget.

Funding SUN Diemen Uit de gesprekken die gevoerd zijn tijdens dit draagvlakonderzoek is nog geen zicht gekomen op concrete mogelijkheden voor funding. Binnen de kerken zijn er collectes voor goede doelen. Eén daarvan zou SUN Diemen kunnen zijn. Echter ook wordt aangegeven dat de kerken in Diemen het zelf niet breed hebben.

26

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Andere genoemde mogelijkheden zijn het Schipholfonds en Stichting Het Meerlandenfonds. Uit de gesprekken blijkt dat er in Diemen grote betrokkenheid is vanuit ondernemers en het bedrijfsleven. We verwachten dat daar potentieel zit voor geld en/of goederen, net als onder inwoners van Diemen die als weldoener kunnen optreden.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid

Belangrijk aandachtspunt van een van de gesprekspartners is dat funding van het SUN-noodhulpbureau niet ten koste mag gaan van de bestaande initiatieven die gedeeltelijk ook een beroep op dezelfde donateurs moeten doen. Vanuit de landelijke praktijk van noodhulpbureaus en het landelijke SUN format kunnen we aangeven dat een SUN-noodhulpbureau uitgaat van afstemming en samenwerking met bestaande initiatieven en organisaties. Een SUN-noodhulpbureau is goed in het verbinden en bundelen en ontsluiten van geldstromen.

Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

Bijdrage gemeente In veel gemeenten waar een SUN-noodhulpbureau actief is, doneert de gemeente zelf ook aan het giftenbudget en/of het Sociaal Leenfonds. Dit kan vanuit reguliere middelen zijn op het terrein van armoede-/ schuldenbestrijding, maar ook vanuit extra gelden die door het Rijk ter beschikking worden gesteld zoals geld voor een Crisisfonds, ten behoeve van kinderen die in armoede opgroeien, slachtoffers van de toeslagenaffaire, een energiefonds, geld voor het ondersteunen van minima bij kosten voor hun huisdieren, het beschikbaar stellen van laptops, of anderszins. Een SUN-noodhulpbureau kan een gemeente op die manier dienstbaar zijn bij het verdelen van geld/ middelen onder haar inwoners en daardoor een oplossing bieden bij een capaciteits- en allocatievraagstuk.

27

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Landelijke bijdrage startkapitaal SUN Diemen SUN Nederland heeft een rijke voorgeschiedenis en stamt met haar rechtsvoorgangers uit 1914. Omdat SUN Nederland vanuit de sector filantropie actief is, resulteert de stichting onder de brancheorganisatie FIN: Fondsen in Nederland (vereniging van vermogensfondsen en corporate foundations). Binnen het FIN is een aantal vermogensfondsen lid dat het werk van SUN Nederland actief steunt: hetzij door een bijdrage aan de landelijke kosten van het werk dat SUN Nederland doet, hetzij doordat zij hebben aangegeven dat zij elke keer dat SUN Nederland een nieuw SUN-noodhulpbureau opricht actief willen bijdragen aan het lokale giftenbudget of de Sociale Leenfondsen. Vanwege dit partnerschap met een aantal landelijke donateurs kan SUN Nederland een bijdrage doen voor het giftenbudget en een Sociaal Leenfonds meegeven aan nieuwe SUNnoodhulpbureaus. Gemiddeld betreft dit bedragen van respectievelijk €30.0000 (giftenbudget) en €30.000 (SLF). De hoogte van het uiteindelijke bedrag is mede afhankelijk van de grootte van het werkgebied en de lokale (on)mogelijkheden. Daarnaast zijn er toezeggingen van een aantal grote vermogensfondsen waar door SUN Diemen een aanvraag ingediend kan worden. Het gaat om 4 vermogensfondsen waar 4x €5.000 = €20.000 per jaar aangevraagd kan worden.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

Kostenoverzicht Hieronder geven we inzicht in de kosten die gemoeid zijn met de komst van een noodhulpbureau voor Diemen. We gaan daarbij uit van de volgende twee scenario’s: • Een lokaal SUN-noodhulpbureau in Diemen: SUN Diemen; • Aansluiten bij noodhulpbureau in Amsterdam (FBNA). Voorafgaand schetsen we een beeld van de verwachtte omvang van urgente noden in Diemen.

28

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Uit landelijke ervaring weet SUN Nederland dat gemiddeld per jaar 2% van het aantal huishoudens in een gemeente met urgente noden te maken krijgt. Ongeveer 1% van deze huishoudens lost deze financiële problemen zelf op door het vinden van werk, gebruik te maken van (gemeentelijke) voorzieningen, een lening bij de bank of een gift van familie, enz. De resterende 1% doet via hulpen dienstverleners een beroep op een SUN-noodhulpbureau. Wanneer we deze ervaringskennis toepassen op uw gemeente ontstaat het volgende beeld:

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid

Gemeente Diemen

Aantal inwoners

Aantal huishoudens

Aantal aanvragen voor noodhulp per jaar

32.997

16.669

166

Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

Een gemiddelde gift van SUN bedraagt €600,-. Deze inschatting betekent dat SUN Diemen op termijn op jaarbasis met een giftenbudget van €99.600 (166 aanvragen x € 600) zou moeten gaan werken. Let wel: het betreft hier een inschatting die gebaseerd is op onze ervaring uit het verleden, het zou kunnen dat de situatie in Diemen anders ligt vanwege de actualiteit of vigerend armoedebeleid. Het zou kunnen dat het Rijk of de gemeente voorzieningen in het leven gaan roepen die een hoger of lager gebruik van het SUN-noodhulpbureau tot gevolg hebben (bijvoorbeeld het vullen van een Crisisfonds via SUN), ook zou het kunnen dat door economische ontwikkelingen of actualiteit in binnen- of buitenland de donateurs bereid zijn om minder of meer budget te geven, enz. We schatten op basis van de ervaringen in dat een giftenbudget van 25% van het totaal, d.w.z. ongeveer €25.000 een mooie start zou kunnen vormen (uitgaande van ca. 40 aanvragen in het eerste jaar, afhankelijk van het moment van de start) voor SUN Diemen.

29

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

Daarnaast is er de mogelijkheid om te werken met een revolverend Sociaal Leenfonds (SLF) waaruit inwoners zonder (problematische) schulden een renteloze lening kunnen krijgen om daarmee urgente betalingsverplichtingen na te komen c.q. kleine schulden ineens af te lossen. SUN Nederland vindt het raadzaam om een SLF te starten met tenminste €25.000. Na de start is onze verwachting dat SUN Diemen in 5 jaar tijd zal doorgroeien tot haar volle potentie, zowel qua naamsbekendheid als qua giftenbudget en Sociaal Leenfonds.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid

SUN Diemen

Haalbaarheid

Kostenoverzicht lokaal noodhulpbureau

Conclusie en aanbevelingen

Wat

Toelichting

Bedrag

Opdracht voor voorbereidings- en oprichtingsfase aan SUN Nederland

SUN Nederland maakt werkvoorstel. Na akkoord op werkvoorstel start SUN Nederland de volgende fase: voorbereiding en oprichting.

€ 8.000 € 3.200 betaald door SUN Nederland € 4.800 te betalen door Diemen

Oprichting SUN Diemen Bestuur is geworven, coördinator is geworven

Eenmalige kosten voor gemeente: website/registratiesysteem, notariskosten oprichting, VOG bestuursleden en coördinator

€ 7.000

SUN Diemen operationeel Kan aanvragen in behandeling nemen

Coördinator aangesteld voor 16 uur (ca €35.000) Gemeente betaalt jaarlijkse kosten coördinator en bureaukosten (ca. €5.000)

€ 40.000 per jaar

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

30

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Giftenbudget en Sociaal Leenfonds

Bijdrage loonkosten coördinator via SUN Nederland voor drie jaar (indien SUNDiemen in 2024 wordt opgericht)

Nodig voor het eerste jaar ca. €25.000 voor ongeveer 40 aanvragen in het eerste jaar Via 4 grote vermogensfondsen toezegging van € 5000 per jaar voor eerste jaren noodhulpbureau door SUN Diemen zelf aan te vragen

€ 30.000 startbudget voor giften beschikbaar via SUN Nederland € 30.000 beschikbaar voor Sociaal Leenfonds via SUN Nederland 4x € 5000 per jaar aan te vragen door SUN Diemen

Vanwege middelen beschikbaar gesteld door het ministerie van SZW kan SUN Nederland ca. 25-30% van de salariskosten van de coördinator betalen in de eerste drie jaar

Ca. € 9.000 per jaar beschikbaar via SUN Nederland voor 3 jaar

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

31

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Aansluiting bij fonds Bijzondere Noden Amsterdam (FBNA) Bij opschaling of uitbreiding van een bestaand noodhulpbureau naar een aangrenzende gemeente worden door het bestaande noodhulpbureau een aantal kosten in rekening gebracht. Het gaat om kosten voor inzet van een medewerker als coördinator voor de aanvragen in Diemen en de daarmee gepaard gaande bureaukosten. Daarnaast worden er afspraken gemaakt over het giftenbudget en een eventueel Sociaal Leenfonds. Op dit moment zijn de exacte kosten voor aansluiting van Diemen bij het noodfonds FBNA in Amsterdam nog niet te geven aangezien de verkennende gesprekken met FBNA nog gevoerd worden.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

In dit scenario is er vanuit SUN Nederland uitsluitend een bijdrage voor het giftenbudget voor Diemen beschikbaar. Dit gaat om een bedrag tot een maximum van € 10.000 . Het bedrag dat uiteindelijk beschikbaar is, is afhankelijk van het bedrag dat door FBNA aan gemeente Diemen wordt gevraagd. Uiteraard kan wel gebruik gemaakt worden van andere middelen die via SUN Nederland beschikbaar zijn of komen voor bestaande noodhulpbureaus. Zo waren er in de afgelopen jaren middelen beschikbaar in coronatijd en was er budget beschikbaar voor vluchtelingen.

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

32

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

CONCLUSIE HAALBAARHEID Concluderend kunnen we zeggen dat de start van een lokaal noodhulpbureau in Diemen is gewaarborgd. SUN Diemen kan opstarten en vervolgens de contacten voor funding zelf verder oppakken en uitbouwen. Diemen heeft als klein ‘dorp’ best een groot bedrijfsleven, we verwachten zeker potentie daarvoor in Diemen. Daarnaast kan het noodhulpbureau ook kerken helpen hun gelden te besteden waarvoor ze zijn bedoeld. Dus het hoeft niet altijd direct geld voor SUN Diemen te zijn, maar SUN Diemen kan ook helpen de beschikbare middelen in Diemen in samenwerking en afstemming in te zetten. Ondanks dat er op dit moment onvoldoende zicht is op kosten voor de gemeente Diemen in het geval van aansluiting bij FBNA kunnen we wel aangeven dat we verwachten dat dit scenario op langere termijn voordeel biedt. Er staat al een infraen organisatiestructuur, er is bij een groter bureau meer slagkracht, aanwezige kennis en expertise is beschikbaar. Vanuit SUN Nederland zijn er in dit scenario minder middelen beschikbaar.

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

33

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN In dit hoofdstuk geven we antwoord op de centrale vraag: Zijn partners binnen het sociaal domein van de gemeente Diemen van mening dat een SUNnoodhulpbureau nuttig, noodzakelijk en wenselijk is en is de komst van een SUN-noodhulpbureau financieel haalbaar?

Voorwoord Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid

CONCLUSIE Op basis van de uitkomsten van het draagvlakonderzoek stelt SUN Nederland vast dat er voldoende draagvlak is voor de komst van een SUN-noodhulpbureau. Gezien de ontwikkelingen met bestaanszekerheid, de aanwezige multi-problematiek en toename van doelgroepen die niet goed rond kunnen komen is de conclusie van SUN Nederland dat een SUN-noodhulpbureau in Diemen / voor Diemenaren een toegevoegde waarde heeft.

Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

Een SUN-noodhulpbureau is een welkome aanvulling op de bestaande voorzieningen. Het is volgens de gesprekspartners: • Nuttig: een SUN-noodhulpbureau draagt bij aan het bereiken en ondersteunen van diverse doelgroepen in de gemeente, ook die niet geholpen kunnen of willen worden door de gemeente of andere organisaties; • Noodzakelijk: geld, een gift of een sociale lening, is nodig om armoede of schuldenval te voorkomen danwel niet te verergeren, het helpt om mensen vooruit te helpen, te empoweren; • Wenselijk: de gesprekpartners zien een SUN-noodhulpbureau graag komen vanwege de intensiteit en omvang van de problematiek en de onoplosbaarheid van situaties en vanwege het ontbreken van een noodhulpbureau met

34

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

giftenbudget en/of sociale leningen voor een groter wordende groep inwoners met urgente noden; • Haalbaar: zowel financieel als organisatorisch is er voldoende draagvlak en infrastructuur aanwezig om een duurzaam SUN-noodhulpbureau op te kunnen richten cq. aansluiting bij FBNA te verkennen.

AANBEVELING Het advies voor de komst van een SUN-noodhulpbureau is positief. Wat betreft SUN Nederland is er voldoende basis om een SUN-noodhulpbureau op te starten en de komende jaren door te laten groeien tot een duurzaam, robuust bureau. SUN Nederland wil de gemeente voorstellen om een SUN op te richten in de gemeente Diemen voor de komende drie jaar cq. aan te sluiten bij het noodfonds in Amsterdam. Aan het eind van het derde jaar kunnen betrokkenen het reilen en zeilen van de stichting evalueren en op basis van de uitkomsten bepalen of de gemeente en het SUN-bestuur vinden dat het noodhulpbureau gecontinueerd dient te worden of niet. Een SUN-noodhulpbureaus is van en voor de lokale gemeenschap, met bestaande initiatieven en noodfondsen wordt nauw samengewerkt. Een SUN-noodhulpbureau levert daarnaast voorlichting aan hulp- en dienstverleners en geeft adviezen bij de ingediende aanvragen, hiermee levert een SUN een positieve bijdrage aan het vergroten van het gebruik van reguliere voorzieningen. De professionals kunnen zodoende snel bij het goede potje komen, bij voorkeur lokaal, maar als het nodig is ook landelijk.

Voorwoord

Hulp-/dienstverlener: “Voor cliënten van wijkzorg zouden we graag aanvragen doen voor woninginrichting, het meubilair waar ze het mee moeten doen is vaak heel erg verouderd. Fijn als een SUN-noodhulpbureau hierin iets kan betekenen.”

Aanleiding en onderzoeksvraag Nut en noodzaak Wenselijkheid Haalbaarheid Conclusie en aanbevelingen

De aanpak van SUN Nederland Bijlagen • Datadashboard • Giftenbudget en Sociaal Leenfonds • Stappenplan oprichting SUN-noodhulpbureau

35

Draagvlakonderzoek SUN noodhulpbureau Diemen

Een SUN-noodhulpbureau kan signaleren: geanonimiseerde kennis over mensen die net buiten de boot vallen of tussen wal en schip terecht zouden zijn gekomen zal gedeeld worden met de gemeente Diemen, zodat de procedures beter op elkaar kunnen aansluiten. Uit ervaring weet SUN Nederland dat gemeenten en betrokken partners prijs stellen op monitoring en het genereren van beleidsinformatie. Het door SUN Nederland ontwikkelde Datadashboard Urgente Noden (DUN) is daarin een mooie aanvulling (zie voor verdere toelichting van het Datadashboard de bijlagen).