Bijlage 2 MER Omgevingsvisie Diemen.pdf

Door de uitstekende wandel- en fietspaden en goed openbaar vervoer in de woonwijken en werkgebieden, is in grote delen van Diemen in 2040 de auto te gast.

Blad 15 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 4-2: Groen en gezond (zie grotere afbeelding in de bijlagen) (Bron: Kuiper-Compagnons). Milieuaspect Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Milieu en gezondheidsbescherming Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit

4.1.3

Onderdelen denkrichting Groen en gezond Water met verblijfskwaliteit en de Diem als recreatief gebied Groenstructuren verbeteren en verblijfskwaliteit omhoog Ontmoetingsplekken in de kern en in het buitengebied en recreatieve voorzieningen Stimuleren gezonde leefomgeving, lagere rijsnelheden Autogebruik terugdringen, lagere snelheden op snelwegen Recreatielandschappen inrichten in combinatie met erfgoed, mogelijkheden voor waterrecreatie (in afstemming met het watersysteem)

Duurzame koploper In deze denkrichting staat de duurzaamheid van Diemen centraal. Landelijk maar ook binnen Diemen zijn de duurzaamheidsambities enorm. De gemeente zet vol in op energiebesparing, de verduurzaming van het lokaal opwekken, opslaan en leveren van duurzame energie door zon, wind of combinaties daarvan. Ze zoekt hiervoor verschillende geschikte locaties in de gemeente en daarbuiten. De gemeente sluit hierin volledig aan op de Regionale Energie Strategie. Woningen

Blad 16 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

worden op grote schaal geïsoleerd en gaan van het gas af. De verduurzaming van het vervoer is tevens een speerpunt van de gemeente.

Figuur 4-3: Duurzame koploper (zie grotere afbeelding in de bijlagen) (Bron: KuiperCompagnons).

In Diemen wordt geëxperimenteerd met verschillende mogelijkheden om de leefomgeving klimaatadaptief in te richten en zo hitte- en waterstress zoveel mogelijk te voorkomen. In de tuinen van Diemenaren mogen de tegels verdwijnen waardoor er meer ruimte is voor waterberging. Het Diemerbos wordt het grootste natte klimaatbos van Nederland. De biodiversiteit krijgt in Diemen een kans door meer ruimte en rust te geven aan natuur, en de stad natuurinclusief in te richten. Pleinen, daken en gevels worden waar mogelijk vergroend. Ecologisch waardevolle gebieden worden met elkaar verbonden door verbindingszones. De circulaire economie wordt nagestreefd door de bedrijventerreinen circulair in te richten. Milieuaspect Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Milieu en gezondheidsbescherming Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit

Onderdelen denkrichting Duurzame koploper Woningen van het gas af, energie duurzaam opwekken en opslaan (door wind en/of zon), bedrijven van het gas Duurzame energie opwekking uit de bodem Klimaatadaptieve maatregelen: steenbreek, klimaatbos Biodiversiteit krijgt een impuls, vergroening van daken/gevels, Verduurzaming van het vervoer Klimaatadaptieve inrichting openbare ruimte

Blad 17 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

4.1.4

Groei en verstedelijking Deze denkrichting zet in op Diemen als duidelijke versterking van de metropoolregio. Het verschil tussen stedelijkheid en het groene buitengebied wordt in deze denkrichting neergezet met de Diem als natuurlijke barrière. Binnen deze contouren is er binnen Diemen ruimte voor intensivering en transformatie. Rondom de knooppunten wordt verdicht en bebouwing geïntensiveerd. Het openbaar vervoer wordt geoptimaliseerd en uitgebreid met het netwerk van Amsterdam. Waar mogelijk wordt ontwikkeld en getransformeerd, ook de hoogte in. De Gooiseweg als stadslaan, het kantorenpark Bergwijkpark en de Diemerpolder zijn transformatie- of uitbreidingslocaties.

Figuur 4-4: Groei en verstedelijking (zie grotere afbeelding in de bijlagen) (Bron: KuiperCompagnons).

In deze denkrichting wordt de vraag naar goede en betaalbare woningen binnen Diemen gefaciliteerd. De denkrichting leidt tot een groeiend en passend woningaanbod, meer betaalbare woningen en een meegroeiend en meer gedifferentieerd voorzieningenaanbod. Mobiliteit voor een groeiend Diemen heeft binnen deze denkrichting extra de aandacht. De bedrijventerreinen krijgen een eigen gedifferentieerd karakter. De metropoolregio Amsterdam functioneert steeds meer als één stad.

Blad 18 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Milieuaspect Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein

Onderdelen denkrichting Groei en verstedelijking Transformeren van mogelijk verontreinigde zones Mogelijk toename verharding en druk op watersysteem Behoud bestaande natuur- en groengebieden Passend, betaalbaar en divers woningaanbod, ruimte voor intensivering en uitbreiding bedrijvigheid Meer gezondheidsbelasting als gevolg van groei Nieuwe OV-lijnen en knooppuntontwikkelingen Stedelijke ontwikkelingen met hoogbouw en nieuwe OV-lijnen

Milieu en gezondheidsbescherming Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit

4.1.5

Beoordelingskader Het beoordelingskader is opgebouwd uit diverse relevante milieuaspecten. Enerzijds wordt getoetst op de milieueffecten die op en/of door deze aspecten optreden. Anderzijds wordt getoetst aan de ambitie die Diemen per milieuaspect heeft. Het beoordelingskader is hieronder in de tabel opgenomen. Tabel 4-1: Beoordelingskader voor het MER. Beoordelingsthema Duurzaamheid

Bodem Water en klimaatadaptatie

Natuur, groen en biodiversiteit Natuur, groen en biodiversiteit

Beoordelingskader Aspect Ambities Diemen Energieopwekking Fossiel-onafhankelijk in 2040 49% CO2-reductie in 2030, 90% in 2050 Circulariteit Alle bronnen duurzaam in 2050 Bodemkwaliteit Geen bodemverontreinigingen Bodemdaling Geen verdere bodemdaling Waterveiligheid Zo laag mogelijke overstromingskans Waterkwaliteit Voldoen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) Grondwater Wateroverlast Schade en overlast door extreme buien voorkomen: in Diemen-Centrum 90 mm/u, in de overige delen 120 mm/u Droogtestress Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel mogelijk voorkomen Natura 2000-gebieden Halvering stikstofemissies ten opzichte van 2019 (van verkeer/bedrijven) NNN-gebieden Gemeentelijke groenstructuren

Geen achteruitgang oppervlak en kwaliteit natuurgebied verbeteren ten opzichte van 2020

Biodiversiteit

Alle delen van Diemen dragen bij aan de biodiversiteit, op land en in water Stijging van de gemiddelde buurttevredenheid Gelijkwaardige verdeling typologie werk Voorzieningen en recreatieaanbod aansluitend bij de behoefte Betrouwbare reistijden in de spits

Sociaal domein

Sociale inclusiviteit Werkgelegenheid Voorzieningen

Mobiliteit

Bereikbaarheid

Lager en duurzamer aandeel autogebruik dan nu Een optimale inrichting voor voetgangers, fietsers en OV Verkeersveiligheid

Blad 19 van 112

0 verkeersdoden in 2040

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Milieu en gezondheidsbescherming

Lucht Geluid Geur Stralingsveiligheid Hittestress Externe veiligheid

Ruimtelijke kwaliteit

Landschap en cultuurhistorie Archeologie

Voldoen aan WHO-advieswaarden voor lucht Percentage geluidgehinderden daalt Geen geurgehinderden Geen stralingshinder Schade en overlast veroorzaakt door hitte in zowel het fysieke als het sociale domein zoveel mogelijk voorkomen en beperken Geen nieuwe risicovolle inrichtingen nabij kwetsbare objecten Geen aantasting landschap en cultuurhistorisch erfgoed Geen aantasting archeologische waarden

Vooraf trechtering Niet elk milieuaspect is direct relevant voor de onderzochte denkrichtingen. Meerdere aspecten hebben alleen een direct effect (zowel positief als negatief) in de ene denkrichting, maar blijven ongewijzigd of zijn niet onderscheidend genoeg in de andere. Daarom is van te voren een trechtering gemaakt welke milieuaspecten bij welke denkrichting behandeld zijn. In grote lijnen komt het er op neer dat er wordt gefocust op de denkrichtingen die mogelijk een positief of een negatief effect hebben. De milieuaspecten met een te verwachten neutraal effect worden slechts kort behandeld. Tabel 4-2: Relevante denkrichtingen per milieuaspect. Dorpse verbondenheid

Milieuaspect

Groen en gezond

Duurzame koploper

Groei en verstedelijking

Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Mobiliteit en bereikbaarheid Milieu en gezondheidsbescherming Ruimtelijke kwaliteit

Wijze van onderzoek en beoordeling De beoordeling vindt plaats per thema van het beoordelingskader en aan de hand van de bovenstaande indicatoren uit tabel 4-1. Afhankelijk van het thema zal het abstractieniveau verschillen maar dit wordt altijd afgestemd op het abstractieniveau van de te maken keuzes. Voor de beoordeling van de vier denkrichtingen wordt een vijfpuntschaal gebruikt zoals hieronder is opgenomen. Beoordeling ++ + 0 --

Omschrijving zeer positief positief neutraal negatief zeer negatief

De score kan variëren van zeer negatief tot zeer positief en wordt gegeven ten opzichte van de referentiesituatie: de situatie in de toekomst, zonder nog te maken keuzes in de Omgevingsvisie.

Blad 20 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Vanwege het strategische karakter van de Omgevingsvisie wordt de beoordeling met name gegeven ten opzichte van de bestaande situatie en de daarin benoemde trends die de referentiesituatie (de situatie in 2040 zonder implementatie van de Omgevingsvisie) beschrijven. Een neutrale beoordeling wordt gegeven wanneer een denkrichting of keuze geen wezenlijke impact heeft op het betreffende beoordelingsthema (ten opzichte van de referentiesituatie). Door middel van de plussen en minnen kunnen de scores overzichtelijk weergeven en vergelijken worden. Dit helpt het stroomlijnen van het keuzeproces vanuit milieuperspectief voor de Omgevingsvisie. Globale toets van de ambities Naast de toetsing aan de milieueffecten wordt ook per milieuaspect ingegaan op het doelbereik van de ambities. Per milieuaspect hanteert Diemen enkele ambities (zie ook tabel 4-1). Logischerwijs draagt de ene denkrichting meer hieraan bij dan de andere. Hier zijn korte beschouwingen over gegeven aan het einde van de milieuhoofdstukken.

4.2

MER deel B Toetsing van de integrale koers Door elementen van de vier denkrichtingen te verbinden, ontstaat een vanuit milieuperspectief integrale koers voor in de Omgevingsvisie. Het is immers denkbaar dat bepaalde elementen uit de vier denkrichtingen goed scoren, maar andere elementen juist minder positief scoren. De integrale koers wordt in deel B van het MER beoordeeld. De beoordeling van deze koers kan vervolgens worden betrokken bij het afronden van de Omgevingsvisie. De integrale koers wordt eveneens op milieueffecten en doelbereik van ambities. Spelregels Op basis van de beoordeling van de integrale koers volgen enkele spelregels. Deze spelregels zijn voor de gemeente en voor ontwikkelende partijen. Met deze spelregels bij de hand kan de koers uit de Omgevingsvisie vastgehouden en uitgevoerd worden. Mitigerende spelregels en optimaliserende maatregelen zijn niet betrokken bij de initiële effectbeoordeling, maar als deze leiden tot een andere beoordeling is dit expliciet per spelregel of optimaliserende maatregel aangegeven. Waar mogelijk negatieve omgevingseffecten optreden die niet te mitigeren zijn met spelregels (bijvoorbeeld bij de precieze positionering van windturbines), moet een nadere keuze in de toekomst worden gemaakt. Dit MER zet deze nader te maken afwegingen op de agenda.

Monitoring Goede monitoring van de effecten in de toekomst zorgt er vervolgens voor dat de gemeente Diemen tijdig kan bijsturen wanneer toch wel negatieve milieueffecten optreden. In het MER wordt dan ook afgesloten met een aanzet voor de te monitoren indicatoren.

Blad 21 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

MER Deel A: Milieueffecten

Blad 22 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

5

Duurzaamheid Dit hoofdstuk gaat in op het aspect duurzaamheid. Duurzaamheid is in toenemende mate een relevant milieuaspect. Er zijn veel afhankelijkheden om de klimaatdoelstellingen, zowel op nationaal als op regionale schaal, te behalen. In dit MER is dit aspect beoordeeld op de indicatoren energie en circulariteit. De gemeente hanteert enkele ambities waaraan getoetst wordt. Zo wil Diemen in 2040 een fossielonafhankelijke gemeente zijn – zowel voor woningen, bedrijven als voor wegverkeer. Daarnaast trekt de gemeente de lijn van het nationale beleid door: 49% CO2-reductie in 2030 en een 90% reductie (ten opzichte van ijkpunt 1990) in 2050. De Omgevingsvisie gaat echter tot 2040, dus dat betekent dat de gemeente dan al op weg moet zijn om ergens tussen de 49-90% reductie uit te komen. Daarnaast streeft de gemeente naar een volledige toepassing van duurzame en herbruikbare bronnen. Het beoordelingskader is hieronder in de tabel overzichtelijk uiteengezet. Beoordelingsthema Duurzaamheid

Beoordelingskader Aspect Ambitie Diemen Energieopwekking Fossiel-onafhankelijk in 2040 49% CO2-reductie in 2030, 90% in 2050 Circulariteit Alle bronnen duurzaam in 2050

5.1

Staat van de Leefomgeving

5.1.1

Energie Energie zal in toenemende mate fossielvrij en milieuvriendelijk zijn. Lokale (of regionale) opwekking, opslag en levering hiervan draagt positief bij aan het behalen van die ambitie. Om dit te bereiken worden in Nederland zogeheten Regionale Energiestrategieën (RES) opgesteld. De trend is dat woningen van het gas af gaan, en dat hele wijken worden aangesloten op een duurzame energiebron. De energietransitie is echter moeilijk te voorspellen, omdat technologische ontwikkelingen snel gaan. Maar ook het maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie verandert over de tijd. Dit komt omdat zoals bij elke te maken afweging er altijd meerdere kanten aan het verhaal zitten. Zo leiden windturbines, ondanks het positieve effect op duurzaamheidsambitie, ook tot effecten op leefbaarheid in de nabije omgeving. Een gedegen afweging hoe de energietransitie vorm te geven is daarom van belang. Een autonome ontwikkeling binnen Diemen is de mogelijke bouw van een biomassacentrale op het terrein van Vattenfall en Tennet. Voor deze biomassacentrale is een convenant afgesloten tussen Vattenfall en omliggende gemeenten waarin afspraken zijn vastgelegd ten aanzien van milieu impact en duurzaamheid. In het kader van de RES Noord-Holland Zuid, onderzoekt de gemeente de Diemen de mogelijkheden om in te zetten op het op eigen grondgebied opwekken van energie uit zon of uit wind.

In de RES zijn zoekgebieden opgetekend waarbinnen mogelijkheden liggen voor zonneenergie of windenergie. De technische en planologische haalbaarheid hiervan is daarna beoordeeld door adviesbureau Pondera (Verkenning wind en zonne-energie Diemen, d.d. 26 oktober 2020). De zoekgebieden uit de RES zijn hieronder opgenomen.

Blad 23 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 5-1: Zoekgebieden zon en wind (Bron: RES 1.0, 2021).

Voor zonne-energie heeft de gemeente Diemen een potentie van tussen de 9 en 33,4 MW. De zoekgebieden voor zonne-energie overlappen grotendeels met ‘lege’ ruimtes nabij infrastructuur. Nagenoeg alle locaties zijn volgens het rapport van Pondera (2020) theoretisch geschikt om zonneenergie op te wekken, met uitzondering van de locatie langs de Gooiseweg waar inpassing lastiger is. Daarnaast is de zonne-energieopgave ook te combineren met het verduurzamen van woningen en bedrijven, door zonnepanelen op daken, aan gevels en op/aan andere civieltechnische installaties te ontwikkelen. Zodoende wordt ook gezocht naar mogelijkheden om zon op daken in te passen. Windturbines vormen duidelijke iconen in het landschap, produceren geluid, zorgen voor slagschaduw en kennen veiligheidsrisico’s. Het onderzoek van Pondera laat zien dat Diemen een technisch beschikbare ruimte heeft voor 39 MW aan windturbines. Of deze zoekgebieden waar Pondera onderzoek naar heeft uitgevoerd ook werkelijk haalbare locaties zijn, moet uit nader onderzoek blijken.

5.1.2

Circulariteit Evenals het begrip ‘duurzaam’ is het begrip ‘circulair’ een begrip dat nogal verschillende interpretaties heeft en waaraan een grote diversiteit aan inhoud wordt toegekend. Voor dit rapport wordt met circulair alleen de circulaire economie bedoeld. Het onderwerp van de circulaire economie is nog volop in ontwikkeling en beweging. Op rijksniveau heeft het kabinet in 2016 geschetst hoe de Nederlandse economie kan worden getransformeerd naar een duurzame, volledig circulaire economie in 2050. De tussendoelstelling is een vermindering van het grondstoffenverbruik met 50% in 2030. De vermindering van het grondstoffenverbruik kan zowel bij het individu, het bedrijfsleven, maar ook bij fysieke objecten in de openbare ruimte behaald worden.

Blad 24 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 5-2: Beoogde transitie naar een circulaire economie.

Een circulaire economie vraagt om enkele concrete acties en denkrichtingen. De totale landelijke doelstelling is om in 2050 volledig (dus 100%) volledig circulair te zijn. De acties om dit op de lange termijn te bereiken bestaan uit:    

Het voorkomen van afval en dit zo goed mogelijk te scheiden Het zoveel mogelijk benutten van materialen afkomstig uit de eigen regio Het beperken van het gebruik van fossiele brandstoffen en het terugdringen van het gebruik van water Het slim ontwerpen van gebouwen zodat de herkomst van materialen helder is, dat gebouwen multifunctioneel en demontabel zijn, en dat de grondstoffen voor de gebouwen elders hergebruikt kunnen worden.

In ‘Duurzame koploper: Duurzaamheidsagenda 2020-2025’ stelt de gemeente zelf dat de transitie naar de circulaire economie een speerpunt is. Eén van de hoofddoelen is om op relatief korte termijn de hoeveelheid ongescheiden restafval per inwoners met 100 kg per jaar terug te dringen. Op basis van monitoringsgegevens van het CBS blijkt dat de inwoners van Diemen al ruim onder het landelijk gemiddelde zitten qua totaal huishoudelijk restafval. Het gemiddelde in Nederland ligt rond de 490 kg per inwoner per jaar. In Diemen ligt rond de 420 kg. Een structurele verlaging zoals Diemen dit beoogt, leidt tot een totaal aantal kilogram restafval per inwoner van ongeveer 320 kg op jaarbasis.

Blad 25 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 5-3: Totaal huishoudelijk afval in kg per inwoner (Bron: CBS).

Echter, het grof huishoudelijk afval ligt in Diemen boven het landelijk gemiddelde: 53 kg tegenover 30 kg gemiddeld in Nederland.

5.2

Effecten denkrichtingen De denkrichtingen Dorpse verbondenheid, Groei en verstedelijking en Groen en gezond hebben elk weinig specifieke raakvlakken met het aspect duurzaamheid. Er zitten wel elementen in die verband houden met de duurzaamheidsambities, zoals het klimaatbestendig maken van de gemeente, maar deze vallen in dit MER onder het aspect Water. In deze paragraaf wordt puur ingegaan op het energievraagstuk en op circulariteit. De onderstaande tabel geeft aan dat de elementen uit Duurzame koploper relevant zijn voor dit beoordelingsaspect. Dorpse verbondenheid

Groen en gezond

Duurzame koploper

Groei en verstedelijking

Duurzaamheid

In de overige drie denkrichtingen wordt eenvoudigweg gekoerst op het vigerend klimaatbeleid dat op het niveau van het rijk en provinciale overheid wordt gehanteerd. Dat betekent dat er niks onderscheidends in deze drie denkrichtingen zit waardoor het doelbereik van de duurzaamheidsambities (verder) wordt behaald. De score voor deze drie denkrichtingen is daarom neutraal. Enkel de denkrichting Duurzame koploper zet massaal in op energie en circulariteit. De beoordeling volgt hieronder. Duurzame koploper De denkrichting Duurzame koploper bestaat uit een viertal type ontwikkelingen die passen bij de beoordeelde aspecten energieopwekking en circulariteit: de energieopwekking uit zonne- en windenergie (onderdelen uit de RES Noord-Holland Zuid), de potentie voor aardwarmte op het terrein van Vattenfall en Tennet toepassen, de Diemercentrale verduurzamen, en een circulaire gemeente. Deze vier onderdelen zijn één voor één hieronder beschouwd. Energieopwekking uit zon en wind In de RES zijn enkele zoekgebieden opgenomen voor de energieopwekking uit wind en uit zon. Enkele zoekgebieden overlappen en zijn aangemerkt als zoekgebieden voor zowel zon als wind. Langs de infrastructuurbundels en in de spoordriehoek zijn zoekgebieden die primair voor zon bedoeld zijn: dit kan door zonnevelden aan te leggen of door zonnepanelen te integreren in

Blad 26 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

bijvoorbeeld geluidschermen langs de A1. Verder is een groot deel van de Diemerscheg aangewezen als zoekgebied voor windturbines. Deze denkrichting zet in op het volledig onderzoeken van de mogelijkheden om windturbines te realiseren in dit gebied. Uitgangspunt is wel dat de inwoners van Diemen geen hinder ondervinden van deze potentiële turbines. Daarnaast moet rekening gehouden worden met de inpasbaarheid, die mogelijk belemmerd wordt door de aanwezigheid van risicobronnen die tezamen cumulatieve veiligheidsrisico’s kennen: zo zijn windturbines lastiger in te passen nabij hoogspanningslijnen en nabij buisleidingen en transportroutes voor gevaarlijke goederen (spoor en weg). Ook is er een kans dat er landschappelijke en ecologische effecten optreden bij het plaatsen van turbines in de Diemerscheg. Dit dient echter nader onderzocht te worden. Op het duurzaamheidsaspect ‘energie’ scoort deze denkrichting wel positief, aangezien hiermee wel invulling gegeven wordt aan de benodigde energievraag. Uit nader vervolgonderzoek moet echter naar voren komen of dit haalbaar is. Aandachtspunten ten aanzien van windturbines volgen in hoofdstuk 14.4. Weilanddriehoek als zonneveldlocatie In de denkrichting Duurzame koploper is de weilanddriehoek aangemerkt als een locatie die als potentiële ecologische zonneveldlocatie kan dienen.

De weilanddriehoek ligt afgelegen van woonbebouwing waardoor potentiële hinder van zonnevelden beperkt is. Desondanks heeft het gebied een ecologische en recreatieve claim. Het ligt tegenover de entree van het Diemerbos en het weiland zelf is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland, waardoor een inrichting als zonneveldlocatie tegenstrijdigheden botst met andere milieuaspecten zoals landschap en natuur, groen en biodiversiteit. Voor de potentie van energieopwekking uit zonnevelden is de locatie uiteraard wel gunstig.

Figuur 5-4: Ligging weilanddriehoek.

Benutten aardwarmte Vattenfall De Diemercentrale staat op een bestaand industrieterrein waar energie wordt opgewekt. Deze locatie is bij uitstek een plek waar synergie tussen de opwekking van energie uit diverse bronnen kan ontstaan. Er worden kansen gezien voor het opwekken van energie uit aardwarmte op deze plek. De denkrichting Duurzame koploper pleit voor het nader onderzoeken en zo mogelijk toepassen van deze aardwarmte. Dat is een positief effect op beoordelingscriterium energieopwekking.

Blad 27 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Diemercentrale Vattenfall wil een biomassacentrale bouwen voor de verduurzaming van het stadswarmtenet, totdat meer duurzame bronnen voldoende zijn ontwikkeld. De biomassa wordt benut als transitiebrandstof. Na de eerste 12 jaar wordt het gebruik van biomassa geleidelijk weer afgebouwd. Diemen heeft met tegenzin de benodigde Verklaring van geen bedenkingen verstrekt vanwege het ontbreken van juridische gronden om deze te weigeren. De gemeente Diemen heeft Vattenfall en de Tweede Kamer opgeroepen om een streep te zetten door deze plannen. Dit heeft echter nog niet tot het gewenste resultaat geleid. Wel is er een convenant opgesteld tussen Vattenfall, de gemeenten Diemen, Almere, Amsterdam, Weesp en Gooise Meren en de provincie Noord-Holland. Hierin zijn afspraken gemaakt over de tijdelijkheid van de inzet van biomassa, de luchtkwaliteit en duurzaamheidscriteria van de biomassa. Met deze afspraken komen de partijen tegemoet aan de belangrijkste zorgen van omwonenden op het gebied van luchtkwaliteit en duurzaamheid. Er loopt nog een hoger beroep tegen de vergunningen voor deze centrale.

Circulaire gemeente Om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben (zoals is vastgesteld in de Duurzaamheidsagenda), wordt ingezet op enkele speerpunten. De gemeente stuurt bij nieuwbouwontwikkelingen aan op circulair bouwen en slopen. Hieronder valt ook het toepassen van houtbouw en andere vormen van bio-based bouwen in nieuwe ontwikkelingen. Zo gaan de grondstoffen van bouwmaterialen niet verloren als afval, maar behouden ze hun waarde in de kringloop. Het afval dat bedrijven genereren wordt ook zoveel mogelijk hergebruikt. Dit leidt tot een positieve (+) effectbeoordeling.

5.3

Beoordeling Toets op milieueffecten Enkel de denkrichting Duurzame koploper zet echt actief in op de verduurzaming binnen de gemeente met verregaande maatregelen die hierop inspelen. Hier zijn positieve scores aan de potentie voor energieopwekking en mogelijkheden voor circulariteit toegekend. De overige denkrichtingen hebben geen sterke proactieve houding ten aanzien van deze beoordelingscriteria. Duurzaamheid Energieopwekking Circulariteit

Dorpse verbondenheid 0 0

Groen en gezond 0 0

Duurzame koploper + +

Groei en verstedelijking 0 0

Toets aan Diemense ambities Zoals in het begin van het hoofdstuk is gesteld, heeft de gemeente Diemen ambities ten aanzien van duurzaamheid. Deze staan hieronder andermaal gepresenteerd. Ambitie Diemen Fossiel-onafhankelijk in 2040 49% CO2-reductie in 2030, 90% in 2050 Alle bronnen duurzaam in 2050

De ambities zijn staand beleid, opgesteld in de Duurzaamheidsagenda van Diemen. Behoudens de denkrichting Duurzame koploper draagt geen van de overige drie actief bij aan het behalen van deze ambitie. Deze zijn daarom neutraal gescoord. Enkel Duurzame koploper draagt positief bij aan het doelbereik van deze ambities. Of de ambities gehaald worden, dient gemonitord te worden.

Blad 28 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

6

Bodem Dit hoofdstuk gaat in op het aspect bodem. De overheid werkt aan beleid voor duurzaam gebruik van de bodem. De bodemkwaliteit moet geschikt zijn voor de beoogde functie. De gemeentelijke rol wat betreft bodem is om te zorgen dat er bij het vaststellen van ruimtelijke plannen wordt getoetst of het huidige of toekomstige gebruik van de bodem afgestemd kan worden op de aanwezige bodemkwaliteit. Daarnaast wordt de ondergrond steeds belangrijker (voor bijvoorbeeld ondergronds bouwen, bodemenergie, CO2- en gasopslag) en zal deze dan ook in ruimtelijke besluiten een plaats krijgen. Bijkomend punt van aandacht in laaggelegen gebieden is bodemdaling. Bijna de gehele gemeente Diemen is beneden Normaal Amsterdams Peil gelegen, waardoor bodemdaling moet worden beperkt. Bodemdaling leidt tot het gevoeliger worden van gemeente Diemen voor wateroverlast en voor uitdroging van veengronden, waardoor CO2 (koolstofdioxide) en CH4 (methaan) vrijkomen. Beoordelingsthema Bodem

Beoordelingskader Aspect Ambitie Diemen Bodemkwaliteit Geen bodemverontreinigingen Geen verdere bodemdaling Bodemdaling

6.1

Staat van de Leefomgeving

6.1.1

Bodemkwaliteit De kwaliteit van de bodem is afhankelijk van de gebruikshistorie van de grond. Voor de gemeente Diemen geldt dat er grote delen tot de ‘achtergrondwaarde’ behoren (groen in figuur 6-1), wat in principe schone grond betekent. Enkele gebieden vallen onder de zogenoemde categorie ‘wonen’ (geel in figuur 6-1), waarvan in ieder geval de toplaag schoon is, maar bij diepere lagen mogelijk verontreiniging aanwezig is. Afhankelijk van ontwikkelingen binnen die gebieden is nader onderzoek wenselijk in het geval er in de bodem wordt geroerd. N.B. Ondanks de categorie ‘wonen’ mag er op het Vattenfall en Tennet terrein niet worden gewoond. De oranje velden in figuur 6-1 worden generiek gezien als (matig tot sterk) verontreinigd, ook omdat er lokaal in het verleden industrie heeft plaatsgevonden. Deze gebieden dienen bij ontwikkelingen per definitie te worden onderzocht en moeten bij nieuwe activiteiten worden gesaneerd. De bruine velden in de figuur zijn verontreinigd en dienen bij ontwikkeling en roering in de bodem gesaneerd te worden.

Blad 29 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 6-1 Bodemkwaliteit (Bron: Kaartenatlas Diemen).

6.1.2

Bodemdaling Enkele gebieden van Diemen ervaren bodemdaling. Potentieel kunnen meer gebieden in Diemen hier mee te maken gaan krijgen. Bodemdaling leidt op termijn tot een onhoudbaar en duur waterbeheer in het landelijk gebied. Er ontstaan hogere kosten voor het beheer van de openbare ruimte en voor woningeigenaren met houten funderingen en/of verzakkende tuinen. Daarnaast breekt veen af bij bodemdaling, waardoor er meer broeikasgassen in de atmosfeer komen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in veengebieden is het noodzakelijk rekening te houden met het watersysteem, en aangepast te bouwen (extra te funderen, gebied op te hogen en flexibele leidingen te gebruiken). In stedelijk gebied daalt de bodem ook. Dit wordt doorgaans opgelost door de verzakte gebieden opnieuw op te hogen als onderdeel van gemeentelijke werkzaamheden. De figuur hierna laat schematisch zien waar bodemdaling het meest actueel is. In Diemen Noord is deze het hoogst: meer dan 5 mm per jaar. In het centrale deel van Diemen ligt de bodemdaling ongeveer rond de 3 mm per jaar.

Blad 30 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 6-2: Bodemdaling in millimeter per jaar in Diemen.

6.2

Effecten denkrichtingen Niet alle denkrichtingen hebben dezelfde effecten op bodemkwaliteit en bodemdaling. Voor de denkrichtingen Groei en verstedelijking en Duurzame koploper zijn effecten van bodemkwaliteit en bodemdaling eerder te verwachten dan voor de andere twee denkrichtingen. Dat betekent niet dat bodemeffect volledig afwezig zijn in de overige denkrichtingen, maar deze effecten zijn niet onderscheidend ten opzichte van de effecten uit de twee hier beschouwde denkrichtingen. Dorpse verbondenheid

Groen en gezond

Duurzame koploper

Groei en verstedelijking

Bodem

Duurzame koploper Duurzame energiebronnen in de ondergrond kunnen een versnelling in de energietransitie teweeg brengen. De mate waarin de ondergrond hierin een bijdrage kan leveren dient onderzocht te worden, zeker in relatie met grondwaterstanden en mogelijkheden om gebruik te maken van de thermische ladingen in de ondergrond. Omdat de gemeente zich wel committeert aan de ambities voor duurzaamheid in relatie tot de ondergrond en er een te verwachte potentie in de ondergrond ligt die kan bijdragen aan deze duurzaamheidsambities, is deze daarom positief (+) beoordeeld. Bodemdaling is tevens relevant voor deze denkrichting. Nathouden van de veengronden voorkomt bodemdaling. Dit heeft een drietal positieve effecten: door het nathouden van de bodem wordt paalrot voorkomen; door het voorkomen van veenoxidatie wordt de uitstoot van CO2- en CH4 verminderd; en door het voorkomen van bodemdaling worden de gronden niet vatbaarder voor wateroverlast via het grondwater. Bodemdaling is positief (+) beoordeeld.

Blad 31 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Groei en verstedelijking Met de denkrichting Groei en verstedelijking wordt ingezet op het faciliteren van het aanbod van goede en betaalbare woningen in Diemen. Tot 2040 moeten woningen worden gebouwd, voornamelijk op inbreidings- en transformatielocaties en enkel binnenstedelijk. Een nadere studie moet verder inzicht geven in welke locaties geschikt zijn hiervoor, waardoor precieze beoordeling in dit stadium nog niet mogelijk is. Een reeds bestaande vervuilde ondergrond kan een risico vormen voor het woon- en leefklimaat, met name in bestaande en beoogde woonwijken. Op verschillende locaties in de gemeente moet onderzoek uitwijzen of bodemverontreinigingen bestaan (zie figuur 6-2). Indien sprake is van bodemverontreinigingen bij ontwikkelingen, moet de bodem voor de functie geschikt gemaakt worden. Sanering kan dan aan de orde zijn. Dit zorgt voor positief effect op de bodemkwaliteit in het algemeen en voor een impuls van de omgevingskwaliteit. Dit effect is daarom als positief (+) beoordeeld. Groei en verstedelijking leidt ook tot het tegengaan van verdere bodemdaling. Stedelijke gebieden worden opgehoogd om bouwwerkzaamheden mogelijk te maken, waardoor daling van de bodem wordt tegengegaan. De denkrichting heeft in tegenstelling tot Duurzame koploper minder effect op de bodemdaling in het buitengebied. Tegen elkaar afgezet scoort dit aspect hierom neutraal (0).

6.3

Beoordeling Toets op milieueffecten De beoordeling van de denkrichtingen is in de figuur hieronder opgenomen. Vooral bij Duurzame koploper en Groei en verstedelijking zijn positieve scores toegekend. Dit komt omdat er bij de duurzame denkrichting actief gebruik wordt gemaakt van mogelijkheden voor bodemenergie en dat er actief wordt ingezet op het tegengaan van bodemdaling. Bij de verstedelijkingsdenkrichting worden juist nieuwe ontwikkelingen mogelijk gemaakt die aanwezige bodemverontreinigingen wegneemt. Bodem Bodemkwaliteit Bodemdaling

Dorpse verbondenheid 0 0

Groen en gezond 0 0

Duurzame koploper + +

Groei en verstedelijking + 0

Toets aan Diemense ambities Zoals in het begin van het hoofdstuk is gesteld, heeft de gemeente Diemen ambities ten aanzien van bodem. Deze staan hieronder andermaal gepresenteerd. Ambitie Diemen Geen bodemverontreinigingen Geen verdere bodemdaling

De ambities van Diemen reiken ver: geen bodemverontreinigingen in de gemeente en geen verdere bodemdaling. De ambities worden in de toekomst niet geheel behaald. Het vergt actief beleid, sanering en landinrichting om aan deze ambities te voldoen. De positieve milieueffecten zoals hierboven gepresenteerd dragen wel bij aan het doelbereik van de ambitie, maar de ambities worden waarschijnlijk niet behaald in 2040.

Blad 32 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

7

Water en klimaatadaptatie Dit hoofdstuk gaat in op het milieuaspect water en klimaatadaptatie. Het aspect gaat bijvoorbeeld over de effecten van de Omgevingsvisie van Diemen op de waterveiligheid en waterkwaliteit. Daarnaast vormt het relatief nieuwere aspect klimaatadaptatie een bijzonder aandachtspunt. In dit hoofdstuk wordt in beeld gebracht in hoeverre de Omgevingsvisie effecten heeft op de wateraspecten en welke aanbevelingen er zijn om het doelbereik van de ambities (in dit geval landelijk algemeen geldende ambities) voor water verder te behalen. Beoordelingsthema Water en klimaatadaptatie

Beoordelingskader Aspect Ambitie Diemen Waterveiligheid Zo laag mogelijke overstromingskans Waterkwaliteit Voldoen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) Grondwater Geen grondwaterverontreinigingen Wateroverlast Schade en overlast door extreme buien voorkomen: in Diemen-Centrum 90 mm/u, in de overige delen 120 mm/u Droogtestress Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel mogelijk voorkomen

7.1

Staat van de Leefomgeving

7.1.1

Waterveiligheid Bij waterveiligheid gaat het in de eerste plaats om de bescherming tegen water. Nederland ligt voor een groot deel onder de zeespiegel. Bij hoogwater ontstaat er overstromingsgevaar, het risico dat de waterkeringen bezwijken. Dit wordt uitgedrukt in overstromingskansen. In het stedelijk gebied van Diemen is de overstromingskans klein, het gebied aan de oostkant kent een middelgrote overstromingskans. Vanuit het principe meerlaagse veiligheid is het belangrijk dat de gemeente bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening houdt met het risico van overstroming bij een dijkdoorbraak. Dat wil zeggen: geen vitale infrastructuur in gebieden die kunnen overstromen, of deze aanvullend beschermen (denk aan: elektriciteitsvoorzieningen, ziekenhuizen en dergelijke).

Blad 33 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 7-1 Overstromingskans (meer dan 20cm) voor de gemeente Diemen (Bron: Klimaateffectatlas.nl).

7.1.2

Waterkwaliteit De waterkwaliteit is in Nederland de afgelopen decennia flink verbeterd. Desondanks is de kwaliteit nog altijd aan verbetering onderhevig. Hiervoor zijn richtlijnen opgesteld in de Kader Richtlijn Water (KRW) dat toeziet op een verbetering van de chemische en ecologische waterkwaliteit in 2027. Activiteiten en ruimtelijke ontwikkelingen mogen de waterkwaliteit niet (verder) verslechteren en dragen het liefst positief bij. In 2027 moeten deze KRW-wateren een goede ecologische toestand hebben. Het waterschap voert maatregelen uit om de kwaliteit te verbeteren, samen met gebiedspartners. De gemeente heeft een belangrijke rol bij het aanpakken van verontreinigingen bij de bron, denk aan: voorkomen van verontreiniging vanuit de recreatievaart (met name op de recreatieplassen), aanpakken van riooloverstorten en foutaansluitingen bij een gescheiden rioolstelsel, natuurvriendelijk beheer en onderhoud van stedelijk water, aanpak van plastic en zwerfvuil en rekening houden met waterkwaliteit bij de inrichting van stedelijk gebied. De huidige kwaliteit van het oppervlaktewater in de gemeente, waarbij het vooral gaat om interne waterpartijen de Diem en de Weespertrekvaart, is matig tot ontoereikend.

Blad 34 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 7-2 Ecologische kwaliteit van oppervlaktewater. Geel = matig tot ontoereikend.

7.1.3

Grondwater Het beheer van grondwaterkwantiteit en -kwaliteit is geen taak van het waterschap, maar van provincie en gemeenten. Het waterschap speelt wel een rol door het verlenen van vergunningen voor kleine en middelgrote grondwateronttrekkingen. Gemeenten hebben de taak om de sponsfunctie van stedelijk gebied te verbeteren om zo het grondwaterpeil in stand te houden. Negatieve effecten op grondwater door energiemaatregelen (bv. WKO installaties) dienen vermeden te worden.

7.1.4

Wateroverlast Wateroverlast kan ontstaan bij hevige neerslag. Dit speelt voornamelijk in stedelijke gebieden waar veel verharding aanwezig is. Hemelwater kan daar niet of onvoldoende infiltreren in de bodem en blijft daardoor ‘op straat staan’. Figuur 7-3 toont de waterdiepte bij een bui van 70 mm per 2 uur, dat ongeveer eens in de honderd jaar voorkomt. Op sommige plaatsen kan meer dan 20 mm water op straat blijven staan. Dit leidt in Diemen niet tot overlast door het onderlopen van kelders of parkeergarages of doordat wegen onbegaanbaar worden. De gemeente heeft de ambitie om een bui van 120 mm te kunnen verwerken zonder dat schade aan gebouwen ontstaat. In Diemen Centrum is de ambitie beperkt tot een bui van 90 mm/uur. Om dit te bereiken wordt het stedelijk gebied zodanig ingericht dat voldoende maaiveldberging aanwezig is om schade te voorkomen. Water blijft daardoor staan op straat en in groen om vervolgens via de riolering naar het oppervlaktewater af te stromen. De hoge grondwaterstand staat het faciliteren van infiltratie niet toe. Om het oppervlaktewatersysteem niet te overbelasten bij hevige regenval zijn waterbergingsgebieden aangewezen die als eerst onderlopen bij hoge waterstanden. Hierbij kan gedacht worden aan weilanden en natuurgebieden. En positief gevolg is dat de boezem niet direct hoeft te worden aangesproken.

De gemeente is aangesloten bij de actie Steenbreek.

Blad 35 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 7-3 Waterdiepte bij intense neerslag dat 1:100 jaar voorkomt (Bron:Klimaateffectatlas.nl).

7.1.5

Droogtestress Door langdurige periodes van droogte dalen de grondwaterstanden. Voor agrarische gebieden kan dit leiden tot verzilting van de bodem, gewasderving, en voor natuurgebieden leidt dit tot risico op natuurbranden. Ook kan droogtegevoelige (vochtminnende) natuur verloren gaan door langdurige structurele watertekorten. Dalende grondwaterstanden vergroten de doorluchting van de bodem, wat bij bodembelasting door bebouwing of zware voertuigen kan leiden tot inklinking van de bodem (bodemdaling). Dalende grondwaterstanden kunnen ook leiden tot problemen in stedelijk gebied. Als de grondwaterstand daalt kunnen funderingen droog komen te staan. Bij houten funderingen kan dit leiden tot paalrot. In de gemeente Diemen zijn er twee gebieden waar dit risico relatief groot is (zie figuur 7-4). Het langer vasthouden van water op de plek waar het valt, helpt tegen droogte waardoor er minder snel water ingelaten hoeft te worden in de polders. Bij iedere herinrichting in Diemen wordt de bestaande hemelwaterriolering vervangen door DITriolering (drainage, infiltratie en transport). Door de vrije aansluiting op het oppervlaktewatersysteem vindt in droge periodes infiltratie van oppervlaktewater in de bodem plaats. Omdat hierdoor de grondwaterstand slechts beperkt onder het polderpeil zakt, is het risico op het droogvallen van houten paalfunderingen in Diemen beperkt.

Door de stabiele grondwaterstand blijven bomen ook vitaler tijdens droge periodes.

Blad 36 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 7-4: Risico's op paalrot in de gemeente Diemen (Bron: Klimaateffectatlas.nl).

7.2

Effecten denkrichtingen Niet alle denkrichtingen hebben dezelfde effecten op water en klimaatadaptatie. Voor de denkrichtingen Groen en gezond, Duurzame koploper en Groei en verstedelijking zijn de effecten op waterveiligheid, waterkwaliteit, grondwater, wateroverlast en droogtestress groter dan bij de denkrichting Dorpse verbondenheid. De tabel hierna laat ook zien dat de eerste denkrichting minder onderscheidende effecten heeft dan de overige drie denkrichtingen. Er wordt daarom alleen op de drie onderscheidende denkrichtingen gefocust. Dorpse verbondenheid

Groen en gezond

Duurzame koploper

Groei en verstedelijking

Water en klimaatadaptatie

Naar verwachting zijn de positieve en negatieve effecten bij de denkrichting Dorpse verbondenheid kleiner dan in de andere denkrichtingen, doordat weinig grootschalige ontwikkelingen met betrekking tot water en klimaatadaptatie zijn opgenomen. Alle aspecten zijn onder deze denkrichting neutraal beoordeeld. Groen en gezond Bij de denkrichting Groen en gezond staat groen, water en gezondheid centraal. Er is met name aandacht voor het stimuleren van wandelen en bewegen, onder andere door het verbinden van het wandellandschap met de woongebieden. Bestaande parken en groenstructuren worden beter

Blad 37 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

toegankelijk gemaakt en de verblijfskwaliteit gaat omhoog. De toevoeging van meer groen heeft een positief effect op het vasthouden van water en daarmee een verkleinend effect op de kans dat wateroverlast ontstaat. Wateroverlast is hierom positief beoordeeld. Meer groen en water betekent ook een verkleinend effect op het hitte-eiland effect. Droogtestress is echter neutraal beoordeeld aangezien meer groen ook meer water vraagt. Bij deze denkrichting komt er meer ruimte voor waterrecreatie. De beleving van het oppervlaktewater wordt verbeterd. Dit leidt mogelijk echter tot een achteruitgang van de waterkwaliteit – immers kan dit mogelijk leiden tot aantasting van de aquatische biodiversiteit. Duurzame koploper Met de denkrichting Duurzame koploper wordt ingezet op duurzaamheid en klimaatadaptatie, waarbij droogte- en hittestress verminderd/voorkomen moeten worden. In de tuinen verdwijnen tegels, en ook pleinen en daken worden vergroend. Hierdoor wordt water vastgehouden en waar mogelijk worden waterstanden verhoogd. Bovendien moet het Diemerbos het grootste natte klimaatbos van Nederland worden, zodat water wordt vastgehouden. Het vasthouden van water voorkomt snelle afstroom, waardoor de kans op wateroverlast wordt verkleind. Wateroverlast is daarom zeer positief beoordeeld. Het nathouden van de bodem door het vasthouden van water voorkomt ook paalrot en droogtestress.

Droogtestress is hierom positief beoordeeld. Tenslotte heeft het gebruik van energiebronnen uit de bodem een mogelijk negatief effect op het grondwater. Dit dient nader onderzocht te worden. Belangrijk is dat grondwaterbeschermingsgebieden – die overigens niet in de buurt van gemeente Diemen liggen – beschermd blijven. Groei en verstedelijking Bij deze denkrichting is er sprake van een vergroting van het versteend oppervlak, waardoor – in het hypothetische geval zonder maatregelen – het water sneller afstroomt. Door het sneller afstromen van water wordt de kans op wateroverlast groter en komen verontreinigingen van het oppervlakte sneller in het oppervlaktewater. Tevens lopen door de toevoeging van woningen in een gebied met een middelgrote overstromingskans meer personen risico op overstromingen en wateroverlast. Dit leidt daarnaast tot een negatief effect op het grondwater. Gebieden met een middelgrote overstromingskans bevinden zich voornamelijk in het zuiden en oosten van de gemeente Diemen. Wateroverlast is daarom negatief beoordeeld. Verstening van het landschap heeft een verhogend effect op de temperaturen in de bebouwde omgeving (hitte-eilandeffect). Het aspect droogtestress is hierom ook negatief beoordeeld. Maatregelen ter voorkoming en beperking van het hitte-eiland effect kunnen ervoor zorgen dat genoemd effect verkleind wordt.

7.3

Beoordeling Toets op milieueffecten De beoordeling van de denkrichtingen is in de figuur hieronder opgenomen. Waterveiligheid wordt overal neutraal beoordeeld. Dat komt omdat dat criterium specifiek gaat over de veiligheid door dijken. Omdat geen van de denkrichtingen iets aan de dijken doet, alsmede er niet buitendijks gebouwd wordt, neemt de waterveiligheid als gevolg van de Omgevingsvisie geenszins af. Verder is te zien dat vooral Duurzame koploper positief scoort op het aspect water en klimaatadaptatie. Dit komt door de actieve inzet op het klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte. De denkrichting Groei en verstedelijking laat juist het tegenovergestelde zien: meer bebouwing en een stenige inrichting leiden juist tot meer problematiek voor dit aspect.

Blad 38 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Water en klimaatadaptatie Waterveiligheid Waterkwaliteit Grondwater Wateroverlast Droogtestress

Dorpse verbondenheid 0 0 0 0 0

Groen en gezond 0 0 0 + 0

Duurzame koploper 0 0 ++ +

Groei en verstedelijking 0 0 -

Toets aan Diemense ambities Zoals in het begin van het hoofdstuk is gesteld, heeft de gemeente Diemen ambities ten aanzien van water en klimaatadaptatie. Deze staan hieronder andermaal gepresenteerd. Ambitie Diemen Zo laag mogelijke overstromingskans Voldoen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) Geen grondwaterverontreinigingen Schade en overlast door extreme buien voorkomen: in Diemen-Centrum 90 mm/u, in de overige delen 120 mm/u Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel mogelijk voorkomen

Het doelbereik van de Omgevingsvisie op de ambities voor water en klimaatadaptatie is enigszins beperkt. De ambities liggen deels vast in de Duurzaamheidsagenda van Diemen en is dus grotendeels staand beleid. Maar vooral Groen en gezond en Duurzame koploper dragen actief bij aan het behalen van deze ambities. Hier wordt actief gewerkt aan het tegengaan van de wateroverlast en de droogtestress. Juist de Groei en verstedelijking doet afbreuk aan het behalen van de ambities: meer woningbouw en meer ruimte voor infrastructuur en voorzieningen leidt tot beperktere mogelijkheden om adequaat op de klimaatverandering in te spelen alsmede dat de ruimte hiervoor beperkt wordt.

Blad 39 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

8

Natuur, groen en biodiversiteit Dit hoofdstuk gaat in op de milieuaspecten natuur, groen en biodiversiteit. Deze milieuaspecten gaan over effecten van de Omgevingsvisie op planten en dieren. Bij ontwikkelingen bestaat altijd de mogelijkheid dat belangrijke natuurwaarden worden verstoord en mogelijk zelfs worden vernietigd. In dit hoofdstuk wordt in beeld gebracht in hoeverre de Omgevingsvisie effecten heeft op natuur, groen en biodiversiteit en op de ambities die voor Diemen gelden. Beoordelingsthema Natuur, groen en biodiversiteit

Beoordelingskader Aspect Ambitie Diemen Natura 2000-gebieden Halvering stikstofemissies ten opzichte van 2019 (van verkeer/bedrijven) NNN-gebieden Gemeentelijke Geen achteruitgang oppervlak en kwaliteit groenstructuren natuurgebied verbeteren ten opzichte van 2020 Biodiversiteit Alle delen van Diemen dragen bij aan de biodiversiteit, op land en in water

8.1

Staat van de Leefomgeving

8.1.1

Natura 2000 Grenzend aan de gemeente Diemen ligt het Natura 2000 gebied ‘Markermeer en IJmeer’, die de gelijknamige meren omvat. Het Markermeer is een zoetwatermeer met een slibrijke bodem en geringe diepte. Het is een gebied waar veel watervogels hun voedsel vinden. Het doel van de aanwijzing tot Natura 2000 gebied is dan ook vooral gericht op bescherming van de habitat van flora en fauna (Habitatrichtlijn) en specifiek vogels (vanuit de Vogelrichtlijn). Het gebied heeft geen stikstofgevoelige habitattypen. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied met stikstofgevoelige habitattypen is het Natura 2000-gebied Naardermeer.

Markermeer & IJmeer

Naardermeer

Figuur 8-1 Natura 2000-gebieden (Bron: Natura2000.nl).

Blad 40 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Net als Amsterdam ‘profiteert’ de gemeente Diemen van de gunstige ligging ten opzichte van Natura 2000-gebieden. De meeste gebieden liggen òf ver weg òf hebben geen stikstofgevoelige habitattypen. Stikstofdepositie zou vooral bij grootschalige oprichting van bedrijven in hogere milieucategorieën of bij grote hoeveelheden verkeersgeneratie tot problemen kunnen leiden. Daar dit niet de huidige trend van de gemeente Diemen is, worden er voor de gemeente in relatie tot Natura 2000-gebieden geen of nauwelijks belemmeringen verwacht.

8.1.2

Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland is een voortzetting van de vroegere Ecologische Hoofdstructuur met als doel om de vaak losliggende natuurgebieden in Nederland middels verbindingszones met elkaar te verbinden. Zo ontstaat er een omvangrijk netwerk met natuurgebieden waartussen diersoorten en planten gemakkelijker kunnen migreren. Dit komt in theorie de biodiversiteit ten goede. Binnen de gemeentegrenzen liggen diverse gebieden die behoren tot het NNN. Het betreft hierbij voornamelijk gebieden aan de oostzijde van de gemeente, zoals het Diemerbos, OverDiemen en de Diemer Vijfhoek. Ook het IJmeer vanaf het Buiten-IJ tot de vaargeul behoort tot het NNN (in dit geval het netwerk van de grote wateren).

Figuur 8-2 NNN-gebieden in en om Diemen (Bron: Omgevingsverordening NH2020 Provincie Noord-Holland).

In de provincie Noord-Holland zijn 32 gebieden aangewezen als ‘Bijzonder Provinciaal Landschap’, die geen overlap met NNN-gebieden vertonen. Deze bijzondere provinciale landschappen wil de provincie, naast de natuurgebieden, behouden en beschermen. In Diemen komt vooral in de oostzijde van de gemeente een deel voor; het gebied ‘Vechtstreek Noord’ loopt tot daar.

Blad 41 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 8-3 BPL gebieden (Bron: Omgevingsverordening NH2020 Provincie Noord-Holland).

Het gehele buitengebied is ook aangewezen als “Landelijk Gebied”. De regels die hiervoor gelden maken bijna alle stedelijke ontwikkelingen binnen deze begrenzing onmogelijk. Enkel kleinschalige ontwikkeling is toegestaan, op locaties waar nu al een stedelijke functie toegestaan is, mits het toegestane bebouwde oppervlak niet wordt vergroot en het aantal burgerwoningen niet toeneemt.

8.1.3

Gemeentelijke groenstructuren Diemen valt onder te verdelen in twee delen; stedelijk (west) en buitengebied (oost). De groenstructuren verschillen in deze twee gebieden behoorlijk. Waar in het stedelijk gebied vooral een netwerk van groene routes bestaat, zijn in het buitengebied grote bos- en weidelandschappen te vinden. Er zijn ook belangrijke blauwe structuurdragers: de Diem, het Amsterdam-Rijnkanaal, de Weespertrekvaart en de Muidertrekvaart.

Blad 42 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 8-4 Groenstructuur Diemen (bron: Groenplan gemeente Diemen).

8.1.4

Biodiversiteit en soortenbescherming In figuur 8-5 voor heel Nederland de geschatte soortendiversiteit per kilometerhok in klassen weergegeven, op basis van gegevens van de laatste 10 jaar uit de Nationale Databank Flora en Fauna. De zeven belangrijkste en best onderzochte soortgroepen zijn hierin samengenomen (vaatplanten, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en vogels). In de kaart is gecorrigeerd voor het effect dat er niet op elke locatie even intensief wordt waargenomen. De kaart geeft relatieve en geen absolute soortenaantallen in klassen weer, waardoor relatief soortenrijke gebieden worden onderscheiden van relatief soortenarme gebieden op basis van de zeven belangrijke soortgroepen. De meest soortenrijke gebieden liggen in het noordoosten van de gemeente, hier ligt ook het NNNgebied. In het westen komt een gering aantal soorten voor. Dit gebied heeft een hoge bebouwingsdichtheid. Relatief soortenarme gebieden in deze kaart zegt niets over het wel of niet voorkomen van beschermde soorten onder de Wet natuurbescherming.

Blad 43 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

Figuur 8-5 Soortendiversiteit (aantal soorten) in gemeente Diemen (bron: NDFF in Atlas voor de Leefomgeving, 2021).

8.2

Effecten denkrichtingen Alle denkrichtingen zijn relevant voor het thema Natuur, groen en biodiversiteit. Diverse effecten zijn te verwachten voor de verschillende denkrichtingen. De opbouw van deze paragraaf verschilt iets ten opzichte van de paragraaf Effecten in de overige hoofdstukken. In deze paragraaf worden de effecten per aspect besproken (niet per denkrichting, zoals in de overige paragrafen). Dit is om de verschillen tussen de effecten van de beoordelingscriteria duidelijker toe te lichten. Dorpse verbondenheid

Groen en gezond

Duurzame koploper

Groei en verstedelijking

Natuur, groen en biodiversiteit

Natura 2000 De stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden liggen op enige afstand van de gemeente Diemen, ongeveer 5,5 kilometer vanaf de gemeentegrens (en ca. 8 km vanaf de bebouwde kom). Dit betekent niet dat stikstofeffecten van ontwikkelingen in Diemen niet kunnen reiken tot in deze gebieden, maar hiervoor is veel meer nodig dan wanneer Natura 2000 nabij zou liggen. Meer woningen of werkgelegenheid in de gemeente kan leiden tot meer verkeersbewegingen. Verkeer stoot stikstof uit (in de vorm van NOx of NH3) en verkeersbewegingen gaan soms wel langs natuur. Bij een grote hoeveelheid verkeer kan dit tot bijdragen leiden op natuur. Stikstofdepositie zal het grootst zijn bij de denkrichting waarin het meest wordt ontwikkeld. Dit is de denkrichting Groei en verstedelijking. De stikstofeffecten op Natura 2000 zijn voor deze denkrichting dan ook negatief () beoordeeld. Ook in de overige denkrichtingen is stikstofdepositie aan de orde bij ontwikkelingen (en daarmee een toename van verkeer). Doordat hier minder sprake is van uitbreiding, zullen effecten hier echter kleiner zijn. Hiervoor zijn de effecten neutraal (0) beoordeeld. Daadwerkelijke effecten zijn afhankelijk van de grootte van de ontwikkeling en de mogelijkheden ter

Blad 44 van 112

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen

mitigatie/compensatie. Andere effecten dan stikstofeffecten zijn door de grote afstand tot Natura 2000 niet te verwachten. Met de denkrichting Groen en gezond is een verlaging van de maximumsnelheid naar van 80 km/u op de snelweg voorzien. Deze snelheidsverlaging heeft slechts een gering effect op de uitstoot van stikstof door verkeer. Het verkleinend effect op stikstofdepositie is veel kleiner bij een snelheidsreductie van 100 naar 80 km/u dan bij de reductie van 130 naar 100 km/u (die in maart 2020 is doorgevoerd op de landelijke snelwegen). Oorzaak hiervan is dat de meest brandstofefficiënte snelheid van een motorvoertuig ergens ligt tussen de 70 en 90 km/u. Bovendien worden brandstofvoertuigen steeds schoner (zelfs steeds vaak elektrisch), waardoor de stikstofhoeveelheid ten gevolge van verkeer in de toekomst autonoom zal afnemen. De snelheidsverlaging heeft daarom geen invloed op de beoordeling. Natuurnetwerk Nederland In het oosten en zuidoosten van Diemen is Natuurnetwerk Nederland aanwezig. De Diemerpolder, het Diemerbos, Over-Diemen en de Diemer Vijfhoek en het gebied ten noordoosten van de Vattenfall energiecentrale zijn aangewezen als NNN-gebied. De denkrichting met de meeste ontwikkelingen heeft ook hier naar verwachting de grootste effecten op NNN-gebieden. Deze denkrichting betreft Groei en verstedelijking.

In de denkrichting Groei en verstedelijking wordt de Diemerpolder als mogelijk ontwikkelgebied voor een metroverbinding en station voorzien. De Diemerpolder is momenteel aangewezen als NNN-gebied, waardoor NNN-areaal verloren gaat. Bovendien kunnen effecten optreden die betrekking hebben op verstoring door verlichting, verstoring door trilling, optische verstoring en/of verdroging. Ook de recreatiedruk in de NNN-gebieden neemt evenredig toe met een toename van de bevolking van Diemen. Er ligt een belangrijk aandachtspunt voor NNN bij deze denkrichting. Natuurnetwerk Nederland is vanwege deze ontwikkelingen voor Groei en verstedelijking negatief (-) beoordeeld. In de denkrichting Dorpse verbondenheid wordt de Overdiemerweg – Stammerdijk gezien als landschappelijk lint, waarin kleinschalige recreatie plaatsvindt. Hierdoor ontstaat een grotere druk op het NNN-gebied. Deze grotere druk heeft een potentieel negatief effect op planten en dieren in het NNN-gebied. Bovendien is in de denkrichting een sportvoorziening voorzien tussen de Weteringweg en Muiderstraatweg, wat onderdeel uitmaakt van het NNN-gebied. Dit gebied gaat daardoor als potentieel waardevol NNN-gebied verloren. Door deze ontwikkelingen scoort Dorpse verbondenheid negatief (-).

Ook in de denkrichting Groen en gezond wordt de Overdiemerweg – Stammerdijk gezien als landschappelijk lint, waarin kleinschalige recreatie plaatsvindt. Hierdoor ontstaat een grotere druk op het NNN-gebied. Deze grotere druk heeft een potentieel negatief effect op planten en dieren in het NNN-gebied, maar de beleefbaarheid neemt wel toe. Door deze ontwikkelingen scoort deze denkrichting neutraal (0). In de denkrichting Duurzame koploper zijn NNN-gebieden aangewezen als zoekgebied voor windturbines. Windturbines hebben een zeer negatief effect op areaal aangewezen als NNNgebied en de natuurwaarden in NNN-gebieden, door het verstoren van vliegroutes voor vogels en productie van geluid. De denkrichting is daarom als negatief (-) beoordeeld.

Blad 45 van 112