Bijlage 2 MER Omgevingsvisie Diemen.pdf
Tekst van het document
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen Incl. Aanvulling
projectnummer 0469511.100 definitief 3 december 2021
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen Incl. Aanvulling projectnummer 0469511.100 definitief v4 3 december 2021
Auteurs K. (Kjell) Spillekom J. (Johnno) Kuipers
Opdrachtgever Gemeente Diemen D.J. den Hartoglaan 1 1111 ZB Diemen
Gecontroleerd: T. Artz
datum 3 december 2021
beschrijving definitief v4
vrijgave Tim Artz
Samenvatting Aanleiding De Omgevingswet komt eraan! Dit is het moment voor alle gemeenten in Nederland om hun Structuurvisies te herzien en in te zetten op een nieuwe toekomstvisie die rekening houdt met de trends en ontwikkelingen die nu en de komende decennia spelen in de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie wordt het nieuwe visiedocument waar gemeenten hun beleid en toekomstige plannen en besluiten aan kunnen toetsen. Bij het opstellen van de Omgevingsvisie wil de gemeente nadrukkelijk aandacht besteden aan de effecten op de leefomgeving, waaronder de effecten op het milieu. De effecten van de opgaven en de beleidsopties wegen mee in de totstandkoming van en de besluitvorming over de Omgevingsvisie. Om een goede afweging te kunnen maken is een duidelijk beeld nodig van de fysieke leefomgeving nu en in de toekomst. Hierom is een m.e.r.procedure doorlopen en een MER opgesteld. Aanvulling MER Toetsingsadvies Commissie m.e.r. De onafhankelijke Commissie m.e.r. heeft op donderdag 18 november 2021 een toetsingsadvies uitgebracht, op basis waarvan is besloten het MER op onderdelen aan te vullen en aan te passen. De Commissie m.e.r. signaleert dat op de volgende vier punten informatie ontbreekt die essentieel is voor het volwaardig meewegen van het milieubelang bij de besluitvorming over de Omgevingsvisie. De commentaren van de Commissie m.e.r. zijn dikgedrukt.
Daaronder volgt de toelichting of en hoe in dit MER dit commentaar vervolgens is verwerkt. Onduidelijkheid over de effecten van de Omgevingsvisie op de kernkwaliteiten van Diemen. Het gehanteerde toetsingskader, ontleend aan het ‘donutmodel’ van Kate Raworth, wordt niet duidelijk gekoppeld aan deze waarden en speelt in de rest van het MER geen rol meer. Het donutmodel is in beperkte mate in de vorige versie van het MER toegepast. Het is gebruikt als kapstok voor de relevante milieuaspecten in het MER en heeft verder geen functie gehad. Omdat de Commissie m.e.r. dit onduidelijk vond, is besloten om in de nieuwe versie van het MER het donutmodel te verwijderden en uit te gaan van een standaard beoordelingskader (tabel 4-1). Hierin zijn de onderzochte milieuaspecten alsmede de meest relevante ambities voor de gemeente Diemen opgenomen. Onduidelijkheid over de wijze waarop de effectbepalingen in het MER tot stand zijn gekomen en hoe die verschillende effecten onderling zijn gewogen binnen de beoordelingsthema’s. In de vorige versie van het MER zijn de totaalscores per milieuaspect samengevoegd. Dit is wat de Commissie m.e.r. betreft onterecht aangezien op die manier toch een vorm van weging binnen de scores heeft plaatsgevonden. Omdat het MER zuiver de effecten in beeld dient te brengen, is in deze nieuwe versie van dit MER van deze ‘optelling’ van scores afgestapt.
Elk milieuaspect / indicator is nu afzonderlijk van elkaar beoordeeld met plussen en minnen. Onduidelijkheid over het proces om vanuit de vier ‘strategische keuzes’ tot de integrale visie te komen en de rol die de effectbepalingen uit het MER hierbij gespeeld hebben. In het proces van de Omgevingsvisie is juist eerst met denkrichtingen gewerkt, om vervolgens strategische keuzes te maken. Deze stap ontbrak in de vorige versie van het MER. Deze is nu weer toegevoegd, alsmede de beschouwing waarom bepaalde onderdelen uit de denkrichtingen zijn afgevallen (hoofdstuk 14). Het ontbreken van robuustheidstoetsen van het voorgestelde beleid in relatie tot beleid van andere overheden en in relatie tot de Regionale Energiestrategie (RES). Het proces van totstandkoming van de Omgevingsvisie (en het MER) is in goede samenwerking met de omgevingspartners en ketenpartners gebeurd. Zij hebben op meerdere momenten kunnen meediscussiëren over de inhoud van de Omgevingsvisie en het MER. We zijn van mening dat aan hun belangen tegemoet is gekomen en dat een zogeheten ‘robuustheidstoets’ op die manier in het proces heeft plaatsgevonden. In het MER is hier niks voor aangepast.
Vier denkrichtingen De gemeente Diemen heeft bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie veel inspraak van zowel bewoners als van instanties en ketenpartners gevraagd. Daarnaast heeft zij aan deze participanten de vraag gesteld: wat is het Diemen van de toekomst? De discussie werd gevoerd aan de hand van vier denkrichtingen: 1) Dorpse verbondenheid, 2) Groen en gezond, 3) Duurzame koploper, en 4) Groei en verstedelijking. Deze vier denkrichtingen zijn vervolgens getoetst op milieueffecten.
Beoordelingskader van het MER Het MER is een hulpmiddel voor het maken van keuzes in de Omgevingsvisie en zorgt ervoor dat de keuzes met aandacht voor het belang van de fysieke leefomgeving worden gemaakt. In het MER zijn de milieueffecten van vier denkrichtingen onderzocht (Deel A). De elementen van deze denkrichtingen die het beste scoren vanuit milieuperspectief zijn mede leidend om de integrale koers van de Omgevingsvisie te formuleren. De integrale koers is eveneens getoetst op milieueffecten en op het doelbereik van de ambities van Diemen (Deel B). Beoordelingskader Beoordelingsthema Duurzaamheid
Bodem Water en klimaatadaptatie
Indicator Energieopwekking Circulariteit Bodemkwaliteit Bodemdaling Waterveiligheid Waterkwaliteit Grondwater Wateroverlast Droogtestress
Ambities Diemen Fossiel-onafhankelijk in 2040 49% CO2-reductie in 2030, 90% in 2050 Alle bronnen duurzaam Geen bodemverontreinigingen Geen verdere bodemdaling Zo laag mogelijke overstromingskans Voldoen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) Schade en overlast door extreme buien voorkomen: in Diemen-Centrum 90 mm/u, in de overige delen 120 mm/u Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel mogelijk voorkomen
Natuur, groen en biodiversiteit Natuur, groen en biodiversiteit
Natura 2000-gebieden NNN-gebieden
Halvering stikstofemissies ten opzichte van 2019 (van verkeer/bedrijven)
Gemeentelijke groenstructuren
Geen achteruitgang oppervlak en kwaliteit natuurgebied ten opzichte van 2020
Biodiversiteit
Alle delen van Diemen dragen bij de biodiversiteit, op land en in water Stijging van de gemiddelde buurttevredenheid Gelijkwaardige verdeling typologie werk Voorzieningen en recreatieaanbod aansluitend bij de behoefte Betrouwbare reistijden in de spits
Sociaal domein
Sociale inclusiviteit Werkgelegenheid Voorzieningen
Mobiliteit
Bereikbaarheid
Lager en duurzamer aandeel autogebruik dan nu Een optimale inrichting voor voetgangers, fietsers en OV Milieu en gezondheidsbescherming
Ruimtelijke kwaliteit
Verkeersveiligheid Luchtkwaliteit Geluidhinder Geurhinder Stralingsveiligheid Hittestress Externe veiligheid Landschap en cultuurhistorie Archeologie
0 verkeersdoden in 2040 Voldoen aan WHO-advieswaarden voor lucht Percentage geluidgehinderden daalt Geen geurgehinderden Geen stralingshinder Schade en overlast veroorzaakt door hitte in zowel het fysieke als het sociale domein zoveel mogelijk voorkomen en beperken Geen nieuwe risicovolle objecten Geen aantasting landschap en cultuurhistorisch erfgoed Geen aantasting archeologische waarden
Toetsing van vier denkrichtingen Op basis van de bovenstaande beoordelingstabel zijn vervolgens de milieueffecten van de vier denkrichtingen getoetst. Dit zijn overigens geen volwaardige scenario’s. De bovengenoemde thema’s en indicatoren komen niet bij elke denkrichting aan bod. Dorpse verbondenheid Deze denkrichting zet voornamelijk in op de sociale verbindingen in Diemen en de recreatieve verbinding met het omliggende landschap. Buurtcentra worden bereikbaarder en toegankelijker voor eenieder – de auto schuift naar de achtergrond. Er worden duidelijke en herkenbare routes naar groenvoorzieningen en het buitengebied gerealiseerd. Recreëren en ontmoeten gaan handin-hand. Ook is er aandacht voor historie en identiteit. Veel milieuvraagstukken komen bij deze denkrichting niet aan bod. Vooral het sociaal domein en de verbeterde mobiliteitsopties doen het goed in deze denkrichting. Groen en gezond Groen en gezond scoort van alle denkrichtingen veruit het meest positief. Dit komt omdat er volop wordt ingezet op het begrenzen van de groei van Diemen. Er wordt ruimte gemaakt voor (nieuwe) natuur. Er worden klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte uitgevoerd zodat Diemen voorbereid is op de voortschrijdende klimaatverandering.
Daarnaast wil de gemeente in samenwerking met buurtgemeenten en de rijksoverheid het snelheidsregime op de rijkswegen in de gemeente terugbrengen naar 80 km/u. Dit heeft een direct en positief effect op de gezondheid van de inwoners van Diemen.
Duurzame koploper Deze denkrichting zet vol in op het verduurzamen van de gemeente Diemen. Er wordt inpassing gezocht voor de vraagstukken die één-op-één uit de vastgestelde RES 1.0 komen: mogelijkheden voor zon en wind binnen de gemeentegrenzen. Daarnaast liggen er ook mogelijkheden om energie uit de bodem te halen. Deze aspecten scoren daarom positief. De inpassing van duurzame energiebronnen is echter een lastig proces, aangezien hier een afweging gemaakt dient te worden tussen energieopwekking enerzijds en landschappelijke en ecologische inpassing anderzijds. De inpassing van zon en wind heeft namelijk een potentieel negatieve impact op de beleving van het landschap, alsmede de ecologische waarden in groen- en natuurgebieden. Groei en verstedelijking In deze denkrichting verknoopt Diemen onlosmakelijk met Amsterdam. Er worden gebieden getransformeerd, er wordt ingezet op nieuwe openbaar vervoerlijnen naar zowel Amsterdam als Almere, en er worden aanmerkelijk meer woningen bijgebouwd met mogelijkheden voor hoogbouw. Echter, de keerzijde is dat een forse toename van het aantal inwoners in Diemen, ook leidt tot milieueffecten: meer vervoersbewegingen, meer hinder in de vorm van geluid en luchtverontreiniging, meer hittestress door dichtere bebouwing, meer recreatie en verstoring van natuurgebieden, en meer vraagstukken rondom de omgang met klimaatadaptatie.
De negatieve scores bij deze denkrichting reflecteren dit spanningsveld. Thema
Aspect
Duurzaamheid
Energieopwekking Circulariteit Bodemkwaliteit Bodemdaling Waterveiligheid Waterkwaliteit Grondwater Wateroverlast Droogtestress Natura 2000 Natuurnetwerk Nederland Gemeentelijk groen Biodiversiteit Sociale inclusiviteit Werkgelegenheid Voorzieningen Bereikbaarheid Verkeersveiligheid Luchtkwaliteit Geluidhinder Geurhinder Stralingsveiligheid Hittestress Externe veiligheid Landschap en cultuurhistorie Archeologie
Bodem Water en klimaatadaptatie
Natuur, groen en biodiversiteit
Sociaal domein
Mobiliteit Milieu- en gezondheidsbescherming
Ruimtelijke kwaliteit
Dorpse verbondenheid
Groen en gezond
0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ++ + + + + 0 0 0 0 0 0 + 0
0 0 0 0 0 0 0 + 0 0 0 + + + 0 + + + + + 0 0 + 0 + 0
Duurzame koploper
Groei en verstedelijking
+ + + + 0 0 ++ + 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 + 0
Toetsing van de integrale koers voor de Omgevingsvisie Op basis van de toetsing in Deel A is te zien welke elementen uit welke denkrichting het beste scoren. Om tot een integrale koers voor de Omgevingsvisie te komen, is vervolgens de vraag
0 0 + 0 0 0 0 + + 0 0 0 0
gesteld: Welke elementen neemt Diemen mee naar de toekomst en welke laat zij achter? Dit heeft geleid tot een integrale koers met een visiekaart waarin elementen van elk van de vier denkrichtingen zijn opgenomen. De onderdelen die in het proces op basis van milieueffecten (en mogelijk ander zwaarwegende redenen) zijn afgevallen, zijn hieronder in de tabel opgenomen. Onderdeel Verkleinen zoekgebieden windenergie
Denkrichting Relevant voor alle denkrichtingen
Diemerpolder als uitbreidingslocatie
Groei en verstedelijking
Metrostation DiemenNoord
Groei en verstedelijking
Stedelijke stadsrand langs de Diem
Groei en verstedelijking
Woningbouw Spoordriehoek
Groei en verstedelijking
Bebouwing langs water en trekvaarten
Groei en verstedelijking
Weillanddriehoek voor zonnevelden
Duurzaam Diemen
Ecologische verbinding Gooiseweg
Duurzaam Diemen
Toelichting waarom afgevallen gedurende het proces De gemeenteraad heeft bij het vaststellen van de RES 1.0 in juli 2021 moties aangenomen die ertoe leiden dat de zoekgebieden voor windenergie kleiner worden. De zoekgebieden komen dan op minimaal 400 meter afstand van woningen en worden geconcentreerd langs de zware infrastructuur. De beoogde woningbouwlocatie in de Diemerpolder is afgevallen in het proces. Redenen zijn de potentiële milieueffecten: aantasting van Natuurnetwerk Nederland, cultuurhistorisch, en een impact op de recreatieve mogelijkheden. Daarnaast ligt de locatie dichtbij de rijksweg A1 en is er een hoogspanningslijn. Metrostation Diemen-Noord hoort onlosmakelijk bij de Diemerpolder als uitbreidingslocatie. Door die uitbreidingslocatie af te laten vallen, heeft ook een metrostation op deze locatie geen meerwaarde. Een stedelijke stadsrand langs de Diem doet afbreuk aan het rustige karakter, de cultuurhistorische waarde en de recreatieve waarde van de Diem. De spoordriehoek is momenteel een onbereikbaar stuk niemandsland in het midden van een knooppunt van spoorlijnen. Dit is de primaire reden dat deze plek onwenselijk is om woningbouw te realiseren: er is een hoge mate van geluidhinder, alsmede veiligheidsrisico’s. Ook is de onbereikbaarheid van de driehoek problematisch en een reden om deze niet mee te nemen in de koers voor de Omgevingsvisie.
Verdichtende (en hogere) bebouwing langs wateren en trekvaarten in de kern doen afbreuk aan het cultuurhistorische karakter van de laagbouw langs het water. De weilanddriehoek lijkt een ideale plek voor zonnevelden. Het ligt buiten de bebouwingsgrenzen dus er zal weinig hinder op het individu optreden. Desondanks is de locatie afgevallen omdat het onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland is en het bij de entree van het Diemerbos ligt. Op een kleinere schaal kan zonneenergie overigens mogelijk wel een rol spelen. De keuze is gemaakt om de Gooiseweg af te waarderen en als stadsstraat te herinrichten. Dit sluit aan bij de wens die buurgemeente Amsterdam heeft in haar Omgevingsvisie 2050. Bij de herinrichting wordt wel rekening gehouden met groenvoorzieningen en de biodiversiteit. Maar de keuze om hier een ecologische verbindingszone van de maken staat hier haaks op en is daarom afgevallen.
De gemaakte keuzes hebben tot een integrale visie geleid, zoals deze ook in de Omgevingsvisie is opgenomen. De integrale visiekaart is hieronder weergegeven.
Duurzaamheid Het aspect duurzaamheid blijft een lastige om te beoordelen in dit stadium van de Omgevingsvisie. Enerzijds gaat de gemeente mee met de zoekgebieden voor zon en wind vanuit de RES, maar er ligt hier wel een nadere onderzoekslast ten aanzien van de haalbaarheid en wenselijkheid. Anderzijds zet de gemeente fors in op het verduurzamen van de bestaande bebouwde omgeving. Dit betekent dat er bijvoorbeeld wordt gezocht naar mogelijkheden voor zonnepanelen op daken van bedrijven en woningen, en de integratie van zonnepanelen in geluidschermen langs de rijkswegen. Ook heeft de gemeente de wens om verder te onderzoeken in hoeverre het Vattenfall en Tennet terrein kan bijdragen aan de energietransitie: hier liggen mogelijkheden voor aardwarmte, aquathermie en voor het verduurzamen van de bestaande centrale. In alle gevallen moet de potentiële impact die deze ingrepen hebben op het milieu (boren door diverse bodemlagen) nader in beeld worden gebracht. Er liggen diverse kansen om de duurzaamheidsambities (circulair en forse reductie van CO2) te bewerkstelligen. De wijze waarop is echter nog een punt van discussie en onderzoek. Bodem Voor bodem zijn geen specifieke maatregelen opgenomen in de integrale koers van de Omgevingsvisie. Dit betekent dat simpelweg wordt aangesloten bij wat vigerend beleid is. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt er bodemonderzoek uitgevoerd.
Bij het aantreffen van vervuilde gronden worden deze gesaneerd, afgevoerd en verwerkt door een erkend verwerker. Water en klimaatadaptatie In de integrale koers van Diemen wordt actief ingezet op een klimaatbestendige openbare ruimte. De opvang van water en het verbeteren van de waterkwaliteit zijn hier primaire onderdelen van. Zo wordt voor de bestaande wijken – waar op termijn wateroverlast mogelijk een probleem kan vormen – ruimte gemaakt voor het opvangen van incidentele grote hoeveelheden hemelwater. Daarnaast zet Diemen zich in om de sponswerking te vergroten en op het vernatten van het
Diemerbos. Het verbeteren van de waterkwaliteit van de Diem en het verbeteren van de beleefbaarheid van dit water, maakt het mogelijk op termijn meer waterrecreatie toe te laten. Hiermee streeft de gemeente ook naar het verbeteren van de waterkwaliteit zoals dit onder de KRW (Kader Richtlijn Water) op Europees niveau ook wordt beoogd. In de bestaande wijken wordt ook zoveel als mogelijk ruimte voor wateropvang op daken gevonden. Natuur, groen en biodiversiteit Vanuit de denkrichting Groen en gezond zijn veel punten overgenomen in de integrale koers. Het buitengebied van Diemen wordt gekoesterd. Hier zijn geen (grootschalige) activiteiten, evenementen en recreatielocaties wenselijk. Wel worden de verbindingen met de bebouwde kern van Diemen versterkt. De druk door recreanten neemt in de toekomstige situatie wel toe, maar dit wordt opgevangen over een groot buitengebied ten oosten van Diemen. Ook worden bepaalde gebieden die nu nog niet toegankelijk zijn, juist toegankelijker gemaakt (zoals de Diemer Vijfhoek). Tussen de natuurgebieden (NNN en gemeentelijke groenstructuren) worden nieuwe ecologische verbindingen gerealiseerd, zowel op land als in het water. Er zijn verschillende ecologische stapstenen zoals Park Spoorzicht, de Diemerpolders, de Omloop, het Penbos, de Weilanddriehoek en de Spoordriehoek.
In de kern Diemen worden buurten uitgerust met kwalitatief beter groen en zetten we in op natuurinclusief bouwen. Hiermee wordt een positieve impuls van de biodiversiteit beoogd. Beschermde soorten worden verder beschermd en een afname van soorten wordt actief tegengegaan in de integrale koers. Sociaal domein Diemen streeft ernaar om nog enkel binnenstedelijk te bouwen door een harde grens aan het stedelijk gebied te geven. Er wordt ingezet op meer betaalbare woonruimte. Dit leidt tot wijken waarin Diemenaren hun wooncarrière kunnen beginnen, maar ook op latere leeftijd nog terecht kunnen. Dit betekent dat er ook mogelijkheden voor combinaties tussen wonen en zorg en welzijn worden gemaakt. Dit zijn de zogeheten levensloopbestendige buurten. Gelieerd aan een passend woonklimaat voor Diemenaren, is er ook sprake van een meegroeiend en meer gedifferentieerd voorzieningenaanbod. Daarnaast blijven de bestaande bedrijventerreinen behouden en wordt hun profilering gespecifieerd. Het resultaat is dat Diemenaren niet alleen kunnen wonen en recreëren in hun eigen gemeente, maar dat er ook voor alle lagen in de bevolking voldoende werkgelegenheden ter beschikking is. Daarnaast wordt op buurtniveau ruimte gemaakt voor ontmoeten en langdurig verblijven.
Dit betekent dat enkele centrale assen in de bebouwde kom (Ouddiemerlaan-Ouderkerkerlaan en de boulevard langs de Weespertrekvaart) aantrekkelijker worden gemaakt. De snelheid van het autoverkeer wordt verlaagd. Mobiliteit Diemen zet in op de mobiliteitstransitie. Dit betekent dat het autogebruik verder wordt ontmoedigd en dat de openbare ruimte weer grotendeels wordt toegekend aan andere schonere vormen van mobiliteit. Er worden duidelijkere (vrijliggende) fietsroutes gerealiseerd. Wandelroutes ten behoeve van gezondheidsbevordering vormen ook een belangrijke focus in de Omgevingsvisie. Auto’s worden meer naar de achtergrond geschoven: dat betekent dat auto’s vooral te gast zijn in woonbuurten en dat parkeren in de openbare ruimte langzaam wordt teruggedrongen. Parkeren op eigen terrein is het uitgangspunt. Belangrijke hoofdaders in de gemeente, zoals de Gooiseweg, Hartveldseweg, Muiderstraatweg en de Ouddiemerlaan, blijven belangrijke routes voor de bereikbaarheid van de gemeente. De status van de Gooiseweg wordt wel afgewaardeerd tot stadslaan. De wens is ook om tramlijn 19 vanuit Amsterdam te verlengen naar Amsterdam-Zuidoost. En Diemen houdt de optie open om een metroverbinding tussen Diemen-Zuid naar IJburg en Almere te realiseren met mogelijkheden voor nieuwe stations langs deze route.
Een andere mobiliteitsingreep is de wens om de rijsnelheid op de rijkswegen binnen de gemeente terug te brengen van 100 km/u naar 80 km/u. De naburige gemeente Amsterdam heeft in haar Omgevingsvisie dit ook voor haar rijkswegen opgenomen. Het resultaat is een verdere ontmoediging van autogebruik en een positief effect op de geluidhinder en luchtkwaliteit. De kansen die er voor mobiliteit liggen worden als positief beoordeeld. Wel ligt er een monitoringsopgave ten aanzien van bereikbaarheid, kruispuntbelasting en doorstroming. De ambitie van Diemen is dat deze niet achteruit gaat, maar wordt mogelijk bemoeilijkt door maatregelen als het autoluw-maken van delen van de gemeente en door het afwaarderen van doorgaande wegen. Milieu en gezondheidsbescherming De gemeente streeft naar het behalen van de WHO-advieswaarden voor lucht. In de praktijk zal blijken dat de luchtkwaliteit autonoom verbetert door de voortschrijdende technologische ontwikkeling van schonere motoren en generatoren. De WHO-advieswaarden worden echter daarmee niet behaald. Het terugbrengen van de rijsnelheid op de rijkswegen (één van de primaire geluidbronnen in de gemeente) leidt maar tot een beperkte afname van geluidbelasting tot 1,5 dB. Wel leidt het terugdringen van het autogebruik binnen de kern tot een afname van geluidbelasting.
In welke mate deze afname zich zal manifesteren, dient nader onderzocht te worden. Wel is duidelijk dat er maatregelen nodig zijn – zeker bij nieuwe ontwikkelingen langs spoorlijnen – om aan de verdergaande ambitie te voldoen om het percentage geluidgehinderden omlaag te brengen. Hittestress vormt een focuspunt in de integrale koers. Een aantal gebieden in Diemen (vooral de oudere woonwijken) zijn aangemerkt als aandachtsgebieden om de hittestress tegen te gaan. Het gaat om vooral stenige omgevingen waar weinig groen aanwezig is. Het aanplanten van nieuw groen in deze gebieden – in de openbare ruimte en op daken – en het aanleggen van voldoende bijbehorend oppervlaktewater zal tot een positief effect op hittestress leiden. Dit heeft ook een positief effect op de klimaatbestendigheid van deze buurten. Bij nieuwe ontwikkelingen moet rekenschap gegeven worden aan mogelijke veiligheidsrisico’s. Zo zijn de spoorlijnen en de rijkswegen drukbereden transportroutes voor gevaarlijke stoffen met aandachtsgebieden voor brand en explosies eromheen. Bij ontwikkelingen nabij deze routes is een verantwoording van de veiligheidsrisico’s noodzakelijk. Zo ook bij stralingsveiligheid: er dient rekening gehouden te worden met een zone rondom de hoogspanning waarbinnen een straling groter dan 0,4 microtesla wordt berekend. Binnen deze zone is het niet wenselijk om langdurig kinderen te huisvesten.
Geur speelt daarentegen binnen de gemeente geen rol. Ruimtelijke kwaliteit De ruimtelijke kwaliteit wordt sterk verbeterd met de integrale koers. Op het thema archeologie zullen weinig tot geen effecten zijn, aangezien dit een gegeven is waarmee bij elk project rekening gehouden dient te worden. Wel zet de gemeente volop in op het verbeteren van de verbindingen met het cultuurhistorisch landschap rondom Diemen. Vooral langs de Diem liggen meerdere cultuurhistorisch waardevolle objecten. Ook de historische linten, zoals langs de Muidertrekvaart en tussen de historische kern over de Ouddiemerlaan en de Ouderkerkerlaan, zijn belangrijke focuspunten. De Diemerscheg zal een belangrijke recreatieve rol vervullen voor het Diemen van de toekomst. Het open landschap in het buitengebied wordt behouden en waar mogelijk versterkt.
Beoordeling en adviezen op basis van het MER De totale beoordeling van de integrale koers van de Omgevingsvisie van Diemen ziet er als volgt uit: Thema
Aspect
Duurzaamheid
Energieopwekking Circulariteit Bodemkwaliteit Bodemdaling Waterveiligheid Waterkwaliteit Grondwater Wateroverlast Droogtestress Natura 2000 Natuurnetwerk Nederland Gemeentelijk groen Biodiversiteit Sociale inclusiviteit Werkgelegenheid Voorzieningen Bereikbaarheid Verkeersveiligheid Luchtkwaliteit Geluidhinder Geurhinder Stralingsveiligheid Hittestress Externe veiligheid Landschap en cultuurhistorie Archeologie
Bodem Water en klimaatadaptatie
Natuur, groen en biodiversiteit
Sociaal domein
Mobiliteit Milieu- en gezondheidsbescherming
Ruimtelijke kwaliteit
Integrale koers + 0 + + 0 + 0 + + 0 + + + + 0 + + 0 0 0 0 0 + 0 + 0
Doelbereik van de ambities In het beoordelingskader van dit MER voor de Omgevingsvisie Diemen zijn ook enkele ambities per milieuaspect opgenomen. Deze zijn voor de integrale koers getoetst op het doelbereik ervan. In het overzicht hieronder is te zien: -
Welke Diemense ambities de integrale koers behaald: deze zijn groen gemarkeerd; Welke ambities worden nagestreefd maar nog niet volledig worden behaald: deze zijn geel gemarkeerd; Welke ambities geenszins worden behaald: deze zijn oranje gemarkeerd.
De laatste twee categorieën (niet halen van ambities en deels halen van ambities) biedt voeding voor de monitoringsopgave. Beoordelingsthema Duurzaamheid
Bodem
Ambities Diemen Fossiel-onafhankelijk in 2040 49% CO2-reductie in 2030, 90% in 2050 Alle bronnen duurzaam in 2050 Geen bodemverontreinigingen Geen verdere bodemdaling
Beoordeling
Water en klimaatadaptatie
Natuur, groen en biodiversiteit
Sociaal domein
Mobiliteit
Milieu en gezondheidsbescherming
Ruimtelijke kwaliteit
Zo laag mogelijke overstromingskans Voldoen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) Schade en overlast door extreme buien voorkomen: in DiemenCentrum 90 mm/u, in de overige delen 120 mm/u Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel mogelijk voorkomen Halvering stikstofemissies ten opzichte van 2019 (van verkeer/bedrijven) Geen achteruitgang oppervlak en kwaliteit natuurgebied verbeteren ten opzichte van 2020 Alle delen van Diemen dragen bij aan de biodiversiteit, op land en in water Stijging van de gemiddelde buurttevredenheid Gelijkwaardige verdeling typologie werk Voorzieningen en recreatieaanbod aansluitend bij de behoefte Betrouwbare reistijden in de spits Lager en duurzamer aandeel autogebruik dan nu Een optimale inrichting voor voetgangers, fietsers en OV 0 verkeersdoden in 2040 Voldoen aan WHO-advieswaarden voor lucht Percentage geluidgehinderden daalt Geen geurgehinderden Geen stralingshinder Schade en overlast veroorzaakt door hitte in zowel het fysieke als het sociale domein zoveel mogelijk voorkomen en beperken Geen nieuwe risicovolle inrichtingen nabij kwetsbare objecten Geen aantasting landschap en cultuurhistorisch erfgoed Geen aantasting archeologische waarden
Hoewel de overall beoordeling positief van aard is, zijn er aandachtspunten en omissies in de Omgevingsvisie waar de gemeente Diemen idealiter rekenschap aan geeft in een vervolgtraject. De adviezen om een zo gezond en veilig mogelijke fysieke leefomgeving te creëren zijn in onderstaande tabel samengevat. Monitoring is noodzakelijk om een vinger aan de pols te houden wanneer het milieubelang en de effecten erop in het geding komen. Milieuaspect Duurzaamheid
Bodem
Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein
Advies / spelregel Nader onderzoek uitvoeren naar de implementatie van een duurzaam energiesysteem Rekenschap geven aan meerdere hinderaspecten ten aanzien van windturbines en zonnevelden Mogelijkheden onderzoeken voor de omgang circulariteit en afval Onderzoek uitvoeren naar bodemkwaliteit bij realisatie van gevoelige functies Onderzoek naar het tegengaan van verdere bodemdaling binnen de gemeente Aanvullende maatregelen ter bevordering van het groen en watersysteem opstellen Onderzoeken hoe droogtestress tegengegaan kan worden Bij elke ontwikkeling wordt nader onderzocht of er beschermde soorten aanwezig zijn Natuurinclusief bouwen Per ontwikkeling wordt de stikstofdepositie in beeld gebracht Eerlijke verdeling woningbouwcategorieën over milieubelaste locaties Zorg voor verschillende woningtypes
Mobiliteit Milieu en gezondheidsbescherming
Ruimtelijke kwaliteit
Nieuwe voorzieningen zijn bereikbaar en complementair Het diverse aanbod werkgelegenheid blijft behouden Reduceer de snelheid van diverse wegen naar 30 km/uur Voldoen aan de WHO-advieswaarden voor lucht Onderzoek uitvoeren naar de haalbaarheid van milieuzones Uitwerken beleid voor voorschriftgebieden binnen aandachtsgebieden (omgevingsveiligheid) Nieuwe risicovolle inrichtingen worden in de kernen uitgesloten De omgevingsveiligheidsrisico’s worden nabij risicobronnen verantwoord Opstellen van een hitteplan tegen hittestress Een maatregelenpakket opstellen om geluidhinder zoveel als mogelijk tegen te gaan. Denk hierbij onder andere aan: o Slaapkamers aan de stille zijde situeren o Voorkomen/beperken geluidsweerkaatsing van gebouwen o Positionering niet-woonfuncties als afscherming van geluidsbronnen o Geluidluwe plekken realiseren o Groenstructuren realiseren als middel om geluid te verstrooien o Geen gevoelige bestemmingen nabij drukke wegen Beschermingsregimes van cultuurhistorisch erfgoed borgen Verantwoord de landschappelijke inpassing duurzaamheidsmaatregelen en woningbouw
Inhoudsopgave
Blz.
Milieueffectrapport
2
MER bij Omgevingsvisie Diemen
2
Samenvatting
1
1
Inleiding
1
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Aanleiding De m.e.r.-procedure Aanpassingen sinds NRD Aanpassingen op basis van het advies van de Commissie m.e.r. Leeswijzer
1 1 2 2 3
2
Diemen in vogelvlucht
5
2.1 2.2 2.3 2.4
Algemene kenmerken Historische ontwikkeling Autonome trends Autonome ontwikkelingen
5 6 8 9
3
De Omgevingsvisie Diemen
11
3.1 3.2 3.3
Wat is een Omgevingsvisie? Het proces van de Omgevingsvisie Wisselwerking met het MER
11 11 12
4
Aanpak van het MER
13
4.1 4.2
MER deel A MER deel B
13 21
MER Deel A: Milieu-effecten 5
Duurzaamheid
23
5.1 5.2 5.3
Staat van de Leefomgeving Effecten denkrichtingen Beoordeling
23 26 28
6
Bodem
29
6.1 6.2 6.3
Staat van de Leefomgeving Effecten denkrichtingen Beoordeling
29 31 32
7
Water en klimaatadaptatie
33
7.1 7.2 7.3
Staat van de Leefomgeving Effecten denkrichtingen Beoordeling
33 37 38
8
Natuur, groen en biodiversiteit
40
8.1 8.2 8.3
Staat van de Leefomgeving Effecten denkrichtingen Beoordeling
40 44 47
9
Sociaal domein
48
9.1 9.2 9.3
Staat van de Leefomgeving Effecten denkrichtingen Beoordeling
48 51 55
10
Mobiliteit
56
10.1 10.2 10.3
Staat van de Leefomgeving Effecten denkrichtingen Beoordeling
56 58 60
11
Milieu en gezondheidsbescherming
62
11.1 11.2 11.3
Staat van de Leefomgeving Effecten denkrichtingen Beoordeling
62 78 83
12
Ruimtelijke kwaliteit
85
12.1 12.2 12.3
Staat van de Leefomgeving Effecten denkrichtingen Beoordeling
85 88 89
13
Conclusie MER Deel A
91
MER Deel B: Integrale koers 14
Integrale koers Diemen
94
14.1 14.2 14.3 14.4
Gemaakte keuzes Effecten van de integrale koers Doelbereik ambities integrale koers Aandachtspunten per milieuaspect
94 97 101 103
15
Monitoring en evaluatie
109
15.1 15.2
Monitoringsopzet Te monitoren onderdelen
109 109
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
1
Inleiding
1.1
Aanleiding De Omgevingswet komt eraan! Dit is het moment voor alle gemeenten in Nederland om hun Structuurvisies te herzien en in te zetten op een nieuwe toekomstvisie die rekening houdt met de trends en ontwikkelingen die nu en de komende decennia spelen in de fysieke leefomgeving. Het energieverbruik verandert, de manier van personenvervoer staat onder spanning, en het klimaat staat in het middelpunt van de belangstelling. De Omgevingsvisie wordt het nieuwe visiedocument waar gemeenten hun beleid en toekomstige plannen en besluiten aan kunnen toetsen. Ook de gemeente Diemen stelt een Omgevingsvisie op. Bij het opstellen van de Omgevingsvisie wil de gemeente nadrukkelijk aandacht besteden aan de effecten op de leefomgeving, waaronder de effecten op het milieu. De effecten van de opgaven en de beleidsopties wegen mee in de totstandkoming van en de besluitvorming over de Omgevingsvisie. Om een goede afweging te kunnen maken is een duidelijk beeld nodig van de fysieke leefomgeving nu en in de toekomst. Het MER zal daarom bestaan uit de traditionele milieuaspecten aangevuld met sociale aspecten om zo een breder beeld te schetsen van de omgevingseffecten op de fysieke leefomgeving.
1.2
De m.e.r.-procedure In de Wet milieubeheer is vastgelegd dat kaderstellende plannen voor (mogelijk) m.e.r.-plichtige activiteiten de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.)1 moeten doorlopen. Het doel van de m.e.r. is het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen. De Omgevingsvisie is kaderstellend2 en er is daarom sprake van een plan m.e.r.-plicht voor de Omgevingsvisie. Voor het opstellen van het MER worden vijf procedurestappen doorlopen. De stappen worden in deze paragraaf verder toegelicht. Opstellen NRD en openbare kennisgeving Als eerste stap van de m.e.r. procedure is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld. In de NRD is de onderzoeksaanpak van het MER uiteengezet. Terinzagelegging NRD en advieswinning Gedurende de periode dat de Notitie Reikwijdte en Detailniveau ter inzage heeft gelegen (2 juli t/m 13 augustus 2021) kon een ieder naar keuze schriftelijk (wat de voorkeur heeft) of mondeling een zienswijze bij het college van burgemeester en wethouders naar voren brengen. 1
Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkortingen m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staan voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport. 2 Het op hoofdlijnen vaststellen van beleid en aangeven van de grenzen waarbinnen bestuurlijk bevoegdheden mogen worden uitgevoerd is kaderstellend.
Blad 1 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
In de zienswijzeperiode wordt ook advies gevraagd aan de overlegpartners van de gemeente. Dit zijn onder andere: provincie Noord-Holland, de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG), het waterschap Amstel, Gooi en Vecht, de GGD, en eventuele overige stakeholders. Zie paragraaf 1.3 voor de aanpassingen die zijn doorgevoerd op basis van binnengekomen zienswijzen op de NRD. Opstellen MER Het opstellen van het MER loopt parallel aan het opstellen van de ontwerp-Omgevingsvisie. Het MER is het hoofdrapport waar de procedure om draait. Hierin wordt het proces en de uiteindelijke integrale koers van de Omgevingsvisie vanuit milieuperspectief beschouwd. Terinzagelegging MER, zienswijzen en toetsingsadvies Commissie m.e.r. Het MER is als bijlage bij de ontwerp-Omgevingsvisie ter inzage gelegd. Eenieder kon hier wederom een reactie op geven. De in het kader van de NRD benaderde en betrokken partijen zijn gevraagd een reactie te geven. Daarnaast heeft de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) een toetsingsadvies over het MER gegeven. Deze is 18 november 2021 gepubliceerd. Hiermee is de m.e.r.-procedure officieel afgerond. Desondanks is gekozen om dit MER wel aan te vullen op basis van het toetsingsadvies van de Commissie m.e.r.
Vaststellen Omgevingsvisie, inclusief MER De resultaten van de terinzagelegging worden door het bevoegd gezag bij de vaststelling van Omgevingsvisie betrokken.
1.3
Aanpassingen sinds NRD Op basis van de zienswijzen en reacties van de ketenpartners op de NRD, zijn er enkele zaken aangepast en toegevoegd ten gunste van het MER. In de tabel hieronder is weergegeven welke wezenlijke wijzigingen (niet zijnde tekstuele aanpassingen) zijn doorgevoerd in dit MER die niet als onderdelen in de NRD waren opgenomen. Nr. 1 2 3
4
1.4
Aanpassing in het MER In de NRD is per abuis in het beoordelingskader geen ruimte geboden voor ‘ruimtelijke kwaliteit’ met een aandacht op landschap, cultuurhistorie en archeologie. Dit is in het MER hersteld. Aan het milieuaspect ‘bodem’ is op verzoek van o.a. de Omgevingsdienst het onderdeel ‘bodemdaling’ toegevoegd. Het in de NRD benoemde aspect ‘economie en werkgelegenheid’ bleek moeilijk te specifiëren ruimtelijke en milieutechnische componenten te hebben om te toetsen. Deze is dan ook komen te vervallen. Relevante onderdelen van dat aspect zijn in het MER bijgevoegd bij het aspect ‘sociaal domein’. Het kaartmateriaal van de denkrichtingen zijn gedurende het proces gewijzigd. In het MER zijn de kaarten opgenomen zoals deze ook in de (ontwerp-)Omgevingsvisie zijn geland.
Aanpassingen op basis van het advies van de Commissie m.e.r. De onafhankelijke Commissie m.e.r. heeft op donderdag 18 november 2021 een toetsingsadvies uitgebracht, op basis waarvan is besloten het MER op onderdelen aan te vullen en aan te passen. De Commissie m.e.r. signaleert dat op de volgende vier punten informatie ontbreekt die essentieel is voor het volwaardig meewegen van het milieubelang bij de besluitvorming over de
Blad 2 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
Omgevingsvisie. De commentaren van de Commissie m.e.r. zijn dikgedrukt. Daaronder volgt de toelichting of en hoe in dit MER dit commentaar vervolgens is verwerkt.
1.5
Onduidelijkheid over de effecten van de Omgevingsvisie op de kernkwaliteiten van Diemen. Het gehanteerde toetsingskader, ontleend aan het ‘donutmodel’ van Kate Raworth, wordt niet duidelijk gekoppeld aan deze waarden en speelt in de rest van het MER geen rol meer. Het donutmodel is in beperkte mate in de vorige versie van het MER toegepast. Het is gebruikt als kapstok voor de relevante milieuaspecten in het MER en heeft verder geen functie gehad. Omdat de Commissie m.e.r. dit onduidelijk vond, is besloten om in de nieuwe versie van het MER het donutmodel te verwijderden en uit te gaan van een standaard beoordelingskader (tabel 4-1). Hierin zijn de onderzochte milieuaspecten alsmede de meest relevante ambities voor de gemeente Diemen opgenomen.
Onduidelijkheid over de wijze waarop de effectbepalingen in het MER tot stand zijn gekomen en hoe die verschillende effecten onderling zijn gewogen binnen de beoordelingsthema’s. In de vorige versie van het MER zijn de totaalscores per milieuaspect samengevoegd. Dit is wat de Commissie m.e.r. betreft onterecht aangezien op die manier toch een vorm van weging binnen de scores heeft plaatsgevonden. Omdat het MER zuiver de effecten in beeld dient te brengen, is in deze nieuwe versie van dit MER van deze ‘optelling’ van scores afgestapt. Elk milieuaspect / indicator is nu afzonderlijk van elkaar beoordeeld met plussen en minnen.
Onduidelijkheid over het proces om vanuit de vier ‘strategische keuzes’ tot de integrale visie te komen en de rol die de effectbepalingen uit het MER hierbij gespeeld hebben. In het proces van de Omgevingsvisie is juist eerst met denkrichtingen gewerkt, om vervolgens strategische keuzes te maken. Deze stap ontbrak in de vorige versie van het MER. Deze is nu weer toegevoegd, alsmede de beschouwing waarom bepaalde onderdelen uit de denkrichtingen zijn afgevallen (hoofdstuk 14).
Het ontbreken van robuustheidstoetsen van het voorgestelde beleid in relatie tot beleid van andere overheden en in relatie tot de Regionale Energiestrategie (RES). Het proces van totstandkoming van de Omgevingsvisie (en het MER) is in goede samenwerking met de omgevingspartners en ketenpartners gebeurd. Zij hebben op meerdere momenten kunnen meediscussiëren over de inhoud van de Omgevingsvisie en het MER. We zijn van mening dat aan hun belangen tegemoet is gekomen en dat een zogeheten ‘robuustheidstoets’ op die manier in het proces heeft plaatsgevonden. In het MER is hier niks voor aangepast.
Leeswijzer Het MER bestaat uit de volgende onderdelen en hoofdstukken: Hoofdstuk 2 beschrijft in vogelvlucht de karakteristieken van Diemen, de geschiedenis ervan en de huidige situatie. In hoofdstuk 3 wordt toegelicht hoe dit MER zich verhoudt tot het moederbesluit waar dit de bijlage bij vormt: de Omgevingsvisie. Daarnaast wordt het beoordelingskader toegelicht.
Blad 3 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
-
-
In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op hoe er in dit MER op milieueffecten wordt getoetst. Het hoofdstuk beschrijft de vier denkrichtingen (Deel A) en er wordt toegelicht hoe de stap naar de toetsing van de integrale koers (Deel B) wordt gemaakt. In de hoofdstukken 5 t/m 12 worden de effecten op milieuaspecten en het doelbereik van de ambities van Diemen beoordeeld. Respectievelijk worden de volgende aspecten behandeld: duurzaamheid, bodem, water en klimaatadaptatie, natuur groen en biodiversiteit, sociaal domein, mobiliteit, milieu en gezondheidsbescherming, en ruimtelijke kwaliteit. In hoofdstuk 13 volgen de conclusies van de toetsing van de milieueffecten van alle voorgaande hoofdstukken. De best scorende elementen worden hier uitgelicht. Hoofdstuk 14 focust rond de gemaakte keuzes (mede op basis van de milieutoetsing uit de hoofdstukken 5 t/m 12). De integrale koers zoals is opgenomen in de Omgevingsvisie wordt toegelicht en getoetst op milieueffecten. In hoofdstuk 15 wordt een voorzet gedaan voor de belangrijkste te monitoren milieuaspecten en indicatoren.
Blad 4 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
2
Diemen in vogelvlucht
2.1
Algemene kenmerken De gemeente Diemen ligt aan de zuidoostzijde van Amsterdam en grenst aan de (noord)oostzijde gedeeltelijk aan het IJmeer. De gemeente wordt verder omsloten door verschillende wijken van Amsterdam, onder andere IJburg en Zuidoost, en grenst tevens aan de gemeente Ouder Amstel. De snelwegen A10, A1 en A9 lopen langs en door de gemeente. Ook de spoorverbindingen tussen Amsterdam, Almere, Schiphol en Utrecht lopen door de gemeente. Gemeente Diemen is opgedeeld in meerdere deelgebieden. Deze staan weergegeven in de figuur hieronder en vormt de basis voor de gebiedsindeling die ook in de Omgevingsvisie wordt opgenomen.
Figuur 2-1 De gebiedsindeling van gemeente Diemen (Bron: KuiperCompagnons).
De gemeente Diemen telt ruim 30.000 inwoners en ruim 15.000 woningen. Figuur 2.2 toont de bevolkingsdichtheid per buurt zoals opgesteld door het CBS in 2020. De woningvoorraad bestaat voor ongeveer 37% uit gezinswoningen. Ruim 40% van de woningen zijn koopwoningen.
Blad 5 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
Figuur 2-2 Bevolkingsdichtheid per buurt (Bron: CBS, 2020).
Figuur 2-3 Ontwikkeling van het percentage koop- en huurwoningen in de gemeente Diemen (Bron: waarstaatjegemeente.nl).
2.2
Historische ontwikkeling Diemen ontleent zijn naam aan het riviertje de Diem, dat in de middeleeuwen een verbinding vormde tussen het Bijlmermeer, de Gaasp en de Zuiderzee. Zo'n duizend jaar geleden werd het
Blad 6 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
veenweidegebied ontgonnen en streken de eerste bewoners neer. Waarschijnlijk waren zij afkomstig uit de omgeving van Utrecht. Uit opgravingen is gebleken dat er vanaf de 11e eeuw bewoning was nabij de Diem. De oudste vermelding dateert van 1033, en daarmee is Diemen een van de eerste nederzettingen in deze omgeving en zo'n twee eeuwen ouder dan Amsterdam. In de 13e eeuw werd de Diem afgedamd met de Diemerdam in de Diemerzeedijk. Te Oud-Diemen leefden de bewoners op een circa drie meter hoge terp, nabij de huidige nieuwbouwwijk Diemen-Noord, waar een houten kerk en huizen stonden. Restanten van een stenen kerk uit de 15e eeuw zijn bij archeologische opgravingen teruggevonden. De funderingen van de kerk op de begraafplaats 'Gedenkt te Sterven' zijn weer zichtbaar gemaakt. In de 17e eeuw was Oud-Diemen de kern, en de bewoners leefden hoofdzakelijk van de veeteelt. In deze eeuw is dit dorpje diverse keren door Rembrandt in etsen en tekeningen vereeuwigd. Na de aanleg van de Muidertrekvaart en Weespertrekvaart in 1638 en 1640 verplaatste het centrum van de gemeente zich naar de Diemerbrug, bij de huidige Hartveldseweg.
Figuur 2-4 Kaart van de gemeente Diemen in 1890 (Bron: topotijdreis.nl).
In de nieuwe nederzetting Diemerbrug werden in de 18e en 19e eeuw kerken, winkels, bedrijven, scholen en woningen gebouwd. De smederij aan de Ouddiemerlaan uit 1749, de gerestaureerde Schuilkerk De Hoop uit 1787 en het voormalige raadhuis aan de Hartveldseweg uit 1882 zijn nog tastbare herinneringen uit die tijd. De rooms-katholieke kerk Sint Petrusbanden aan de Hartveldseweg dateert uit 1910.
Blad 7 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
Tot 1896 behoorde ook de buurtschap Outersdorp bij Diemen, dat lag op de plaats van het huidige Amsterdamse Flevopark, maar werd geannexeerd door Amsterdam voor de bouw van de Indische Buurt waarbij de buurtschap verdween.
Figuur 2-5 De gemeente Diemen in 1965 (Bron: topotijdreis.nl).
Vanaf halverwege de 20e eeuw begon Diemen sterk te groeien als forensengemeente van Amsterdam. De sindsdien gebouwde nieuwbouwwijken hebben het karakter van het oude agrarische dorp veranderd in een moderne buitenwijk. De oude dorpen groeiden aaneen en voorts verrezen Diemen-Noord en Diemen-Zuid. Diemen heeft zich weten te handhaven als zelfstandige gemeente ingeklemd tussen Amsterdam-Watergraafsmeer, Duivendrecht en AmsterdamZuidoost.
2.3
Autonome trends Het beleid van de Omgevingsvisie is gericht op de komende 20 jaar. In die tussentijd kan er veel veranderen. Ontwikkelingen die plaatsvinden of geleidelijk ontwikkelen noemen we autonome ontwikkelingen. Hierbij maken we onderscheid tussen autonome trends op nationaal niveau en ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving in en rond Diemen die de leefomgeving kunnen beïnvloeden. Demografische ontwikkeling Een belangrijke autonome ontwikkeling is de demografische ontwikkeling: de verandering van de bevolkingssamenstelling. Vergrijzing is een bekende (landelijke) trend. Het aandeel ouderen neemt toe. Ook het aandeel eenpersoonshuishoudens neemt toe. Deze trends zijn van invloed op de
Blad 8 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
fysieke leefomgeving. Met name de kwalitatieve vraag naar woningen wordt hierdoor beïnvloed. Eenpersoonshuishoudens vragen om meer kleinschalige woningen en voor ouderen zijn gelijkvloerse woningen nodig. Levensloopbestendige woningen passen goed bij deze trend. Dat zijn woningen die geschikt (te maken) zijn voor meerdere levensfases. Klimaatverandering Veranderingen in het klimaat zijn de laatste jaren steeds nadrukkelijker merkbaar. De gemiddelde temperatuur stijgt en de weersextremen nemen toe. Klimaatverandering leidt tot diverse knelpunten voor de fysieke leefomgeving. Door temperatuurstijging neemt het risico op hittestress toe. Toenemende droogte leidt tot verdrogingsproblemen door wegzakkende grondwaterstanden en risico’s op natuurbranden. Tegelijkertijd neemt de intensiteit van buien toe, wat kan leiden tot wateroverlast in stedelijke gebieden en overstromingsgevaar bij hoog water. Verduurzaming Een algemeen bekende trend is de verduurzaming, het terugdringen van negatieve milieueffecten. Het beperken van de uitstoot van schadelijke stoffen zoals broeikasgassen en fijnstof is een belangrijke opgave voor de mobiliteit en de gebouwde omgeving. In de autobranche is er al jaren een sterke groei van het aandeel elektrische voertuigen. Technieken die leiden tot schonere verbrandingsmotoren en energiezuinige gebouwen zijn volop in ontwikkeling.
Daarnaast wordt onder verduurzaming ook de energietransitie verstaan. Dit betekent dat er mogelijkheden worden onderzocht om woningen en bedrijven van het gas af te koppelen. Warmte (en koude) worden daar waar mogelijk uit andere hernieuwbare bronnen gehaald. Binnen Nederland zijn regio’s aangewezen die zelf een strategie opstellen hoe aan de energievraag en energieopwekking te kunnen voldoen. Daarnaast geven steeds meer gemeenten een invulling hoe om te gaan met circulariteit, afvalverwerking, recycling, etc.
2.4
Autonome ontwikkelingen De Omgevingsvisie Diemen 2040 schetst een toekomstbeeld voor de gemeente. Een onderdeel van die toekomst zijn plannen die al een juridisch-planologische status hebben, of bijna die status hebben. Dit zijn autonome plannen. Om een goede vergelijkingssituatie te hebben, is het relevant deze harde plannen inzichtelijk te hebben. De visie borduurt immers voort op de situatie waarin deze autonome plannen zijn gerealiseerd. Dit wordt de referentiesituatie genoemd. In het MER bij de Omgevingsvisie wordt de vergelijking met de referentiesituatie gemaakt om te toetsen welke effecten de Omgevingsvisie heeft. De komende jaren staan er in Diemen meerdere grote plannen op stapel, waarvan de doorontwikkeling van de woonwijk Holland Park de grootste is. In totaal worden er tot en met 2026 in het gebied nog circa 3.000 woningen gebouwd, aangevuld met ca. 7.500 m2 aan winkels, horeca en dienstverlening. Het betreft hier harde plancapaciteit, dat is plancapaciteit die al vast ligt in een bestemmingsplan en/of overeenkomst. De figuur op de volgende pagina geeft weer welke autonome ontwikkelingen er in de referentiesituatie van de Omgevingsvisie van Diemen uitgevoerd zijn.
Blad 9 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
Figuur 2-6: Autonome ontwikkelingen in Diemen.
Blad 10 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
3
De Omgevingsvisie Diemen
3.1
Wat is een Omgevingsvisie? Met de invoering van de Omgevingswet worden nieuwe instrumenten voor de ruimtelijke ordening geïntroduceerd. Een van de instrumenten van deze nieuwe wet is de Omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie en (gedeeltelijk) van thematische visies en beleidsplannen. Een Omgevingsvisie is een integrale visie waarin de overheid de strategische hoofdkeuzes van beleid, gericht op de fysieke leefomgeving, voor de langere termijn opneemt. Veelal zijn gemeentelijke beleidskaders nu gericht op één of enkele onderdelen van de ruimtelijke ordening. Een Omgevingsvisie heeft echter betrekking op alle aspecten van de fysieke leefomgeving, aansluitend bij de reikwijdte van de Omgevingswet. Er ligt een integrale focus op beleid op het gebied van milieu, mobiliteit, gezondheid, veiligheid, natuurlijke omgeving en energie. De integrale benadering betekent ook dat een Omgevingsvisie geen optelsom is van losse beleidsvisies van verschillende domeinen. Gemeenten hebben de verplichting om uiterlijk in 2024 een Omgevingsvisie te hebben vastgesteld, die voldoet aan de eisen die de Omgevingswet stelt.
De Omgevingsvisie in de Omgevingswet Volgens de Omgevingswet bevat een Omgevingsvisie: Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; De hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; De hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.
3.2
Het proces van de Omgevingsvisie De Omgevingsvisie voor de gemeente Diemen is opgesteld in samenwerking met Kuiper Compagnons. In 2020 is de gemeente zelf begonnen met de kaderstelling van het proces, de participatie en het formuleren van de Omgevingsagenda. Daarna is de gemeente in samenwerking met Kuiper Compagnons verder gegaan met de volgende fase van de Omgevingsvisie, namelijk het opstellen van de uiteindelijke Omgevingsvisie. Het streven is dat in januari 2022 de Omgevingsvisie gereed is voor besluitvorming in de gemeenteraad. Participatie Het opstellen van de Omgevingsvisie is niet enkel een taak van de gemeente, maar een gezamenlijke opgave voor inwoners, partners en belanghebbenden. Participatie is dan ook een belangrijk onderdeel van het visievormingsproces voor de Omgevingsvisie Diemen. Aan de participatie is onder andere invulling gegeven middels de week ‘Mijn Diemen van Morgen’ van 7 tot en met 11 juni 2021. Voor de discussie over de Omgevingsvisie zijn vier denkrichtingen geformuleerd. Deze zijn in de week ‘Mijn Diemen van Morgen’ voorgelegd aan de procespartners, inwoners en belanghebbenden om zo verder invulling te geven aan het participatieproces.
Blad 11 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
3.3
Wisselwerking met het MER In het proces is veel ruimte gemaakt voor een goede wisselwerking tussen het MER en de Omgevingsvisie. In Figuur 3-1 is deze wisselwerking schematisch weergeven.
Figuur 3-1: Processchema wisselwerking MER en Omgevingsvisie
Een belangrijke basis voor het MER en de Omgevingsvisie is een integrale nulmeting van de huidige staat van de fysieke leefomgeving en de trends. Deze informatie is inzichtelijk gemaakt in de reeds opgestelde Leefomgevingsfoto (LOF). Omdat de nulmeting voor zowel de Omgevingsvisie als ook het MER relevant is, is de LOF mede input geweest voor de Omgevingsvisie en de totstandkoming van de te onderzoeken denkrichtingen. Op basis van de huidige staat van de leefomgeving van Diemen zijn verschillende denkrichtingen ontwikkeld die in het MER beoordeeld zijn op de impact die deze hebben op de fysieke leefomgeving. Samen met het participatieproces en afwegingen vanuit onder andere het milieuspoor zijn de keuzes voor een integrale koers gemaakt voor de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie. In dit MER is vervolgens een integrale beoordeling op de concept-Omgevingsvisie uitgevoerd. Ook is inzicht gegeven in de wijze waarop het omgevingsbelang kan worden meegewogen bij de uitwerking en actualisatie van de Omgevingsvisie in de toekomst. De concept-Omgevingsvisie en het MER worden gezamenlijk ter inzage gelegd. Eenieder kan hierop een zienswijze indienen. Op basis van de reacties kunnen de Omgevingsvisie en het MER worden aangepast. Daarna volgt de formele vaststelling door de gemeenteraad van Diemen.
Blad 12 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
4
Aanpak van het MER In dit hoofdstuk wordt omschreven hoe de beoordeling van de vier denkrichtingen en de integrale koers heeft plaatsgevonden.
4.1
MER deel A In het MER is gekeken naar de gevolgen tot 2040, dit is tevens de planhorizon voor de Omgevingsvisie. Het plangebied van het MER komt overeen met dat van de Omgevingsvisie, namelijk de gemeente Diemen. Wanneer de gevolgen van het omgevingsbeleid groter zijn dan de gemeentegrenzen kan het studiegebied in het MER groter zijn. Zo kunnen ontwikkelingen effecten hebben op bijvoorbeeld omliggende Natura 2000-gebieden. In de separate milieuhoofdstukken is aangegeven tot waar het studiegebied van dat aspect reikt. Twee beoordelingsfasen Het MER is een hulpmiddel voor het maken van keuzes in de Omgevingsvisie en zorgt ervoor dat de keuzes met aandacht voor het belang van het milieu en de fysieke leefomgeving worden gemaakt. In het MER zijn de milieueffecten van vier zogeheten denkrichtingen onderzocht. De uitkomsten van Deel A samen met onder andere het participatieproces hebben geleid tot strategische keuzes voor een integrale koers. De impact van deze integrale koers, de koers van de Omgevingsvisie, is vervolgens ook in dit MER beoordeeld. De beoordeling vindt dan ook in twee fases plaats. In het eerste fase zijn vier denkrichtingen beoordeeld (MER deel A). In de tweede fase (MER deel B) is de beoordeling van de integrale koers te vinden. Vier denkrichtingen In deel A van het MER zijn vier denkrichtingen beoordeeld.
Daarbij wordt gekeken naar de impact die de denkrichtingen hebben op de fysieke leefomgeving. Zo worden de hoeken van het speelveld benaderd. Aan de hand van de beoordeling van de denkrichtingen kunnen vervolgens goed afgewogen keuzes worden gemaakt die in de Omgevingsvisie landen. Zo kunnen bepaalde elementen die niet goed scoren vanuit milieuperspectief afvallen, maar ook goed scorende elementen kunnen om allerhande redenen uiteindelijk alsnog niet in de integrale koers landen. Dit MER geeft voor het maken van de keuzes een onderbouwing en achtergrondinformatie over de fysieke leefomgeving. Vooraf is per denkrichting een overzicht gemaakt welke milieuaspecten relevant zijn bij de beoordeling van die denkrichting. Immers, niet alle denkrichtingen zijn onderscheidend genoeg ten opzichte van elkaar om effecten te hebben en mogelijk zijn er ook milieuaspecten waar helemaal geen effecten op te verwachten zijn. Deze worden dan vooraf weggeschreven, zodat het stuk leesbaar en overzichtelijk blijft. De vier denkrichtingen, die de hoeken van het speelveld symboliseren, worden hierna kort toegelicht met een inleidende tekst, een schetstekening ervan, een overzicht van de relevante kernpunten per milieuaspect en een indicatie of er een effect te verwachten is per milieuaspect.
Blad 13 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
4.1.1
Dorpse verbondenheid In deze denkrichting staat het dorp Diemen, waar Diemenaren elkaar kunnen ontmoeten, en de sociale cohesie binnen Diemen centraal. In elke wijk krijgen de dorpsharten en ontmoetingspleinen een kwaliteitsimpuls waarmee elke wijk een centrale plek voor ontmoeting zal hebben met daarbij passende voorzieningen. De Ouddiemerlaan en de Ouderkerkerlaan verbindt deze dorpsharten en ontmoetingspleinen. De centrale oost-westas wordt ingericht als een levendige boulevard vanwaar je het recreatielint Overdiemerweg-Stammerdijk kunt bereiken.
Figuur 4-1: Dorpse verbondenheid (zie grotere afbeelding in de bijlagen) (Bron: KuiperCompagnons).
Er wordt gebruik gemaakt van de cultuurhistorische kracht die Diemen al bezit. Verspreid over Diemen zijn nog meer koesterplekken aangewezen die een bijdrage kunnen leveren aan de beleefbaarheid van de gemeente, recreatie en ontmoeting. Aanwezige erfgoedwaarden worden beschermd. Daarnaast worden herkenbare entrees gerealiseerd wanneer je de gemeente binnenkomt per fiets, OV of de auto. Er wordt tot 2040 op dorpse wijze woningen gebouwd door goed doordacht gebruik te maken van potentiële inbreidingslocaties. Het voorzieningenniveau wordt op peil gehouden (sport, zorg, welzijn en cultuur), evenals het aantal arbeidsplaatsen.
Blad 14 van 112
Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 3 december 2021 Gemeente Diemen
Milieuaspect Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Milieu en gezondheidsbescherming Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit
4.1.2
Onderdelen denkrichting Dorpse verbondenheid Kwaliteitsimpuls groen en verbindingen tussen dorpsharten Ontmoetingen, sociale cohesie, dorpsharten verbeteren, voorzieningen en werkgelegenheid op peil Herkenbare entrees per auto, OV en fiets Cultuurhistorie benutten en beschermen, recreatie stimuleren
Groen en gezond In deze denkrichting staat groen, water en gezondheid centraal. Er is met name aandacht voor het stimuleren van wandelen en bewegen, onder andere door het verbinden van het wandellandschap met de woongebieden. Groene ommetjes en sporten in de buitenruimte zorgen ervoor dat Diemenaren elkaar ontmoeten en in beweging komen. Bestaande parken en groenstructuren worden beter toegankelijk gemaakt en de verblijfskwaliteit gaat omhoog. In Diemen wordt bewegen in alle opzichten gestimuleerd, onder andere door het verbinden van de woongebieden, scholen, zorg, winkelcentra, buurthuizen via prettige fiets- en wandelpaden. Het wandellandschap is uitgebreid en recreatief versterkt. De Oost-West As is een prettige verbinding naar het recreatielandschap de Diemerscheg, zodat deze toegankelijker en uitnodigender wordt om naartoe te gaan. De bestaande negatieve milieueffecten wordt zoveel als mogelijk teruggedrongen door onder andere de snelheid op de snelwegen te verlagen en het gebruik van de auto in het centrum van Diemen terug te dringen. Ook parkeermogelijkheden worden waar mogelijk beperkt ten gunste van een gezondere leefomgeving. Als tegenhanger stimuleert de gemeente daarom uiteraard in schonere en innovatievere vormen van (deel)mobiliteit.