7. Bijlage bij brief 310321 MRA Verstedelijkingsconcept VERSIE 1.pdf
Tekst van het document
Verstedelijkingsconcept Metropoolregio Amsterdam 2030/2050 - versie I - april 2021
Metropool van wereldklasse met menselijke maat
De ontwikkeling van een duurzame meerkernige metropoolregio die sociaal en economisch sterk is
Inhoudsopgave
Status van dit document
3
Samenvatting
4
1.
10
Inleiding en leeswijzer
2. De metropoolregio naar 2050
12
3. Toekomstbestendige systemen
34
4. Integraal te ontwikkelen gebieden
49
5. Van concept naar uitvoering
74
Bijlagen
76
Colofon
89
2
t
Status van dit document
tafels. Wat nog ontbreekt, is een gezamenlijk ruimtelijk
Proces dit jaar
kader voor de lange termijn met onderlinge afspraken. De
De definitieve Verstedelijkingsstrategie
Voor u ligt versie 1 van het Verstedelijkingsconcept. Dit
Verstedelijkingsstrategie voorziet daarin. Een integrale
(Verstedelijkingsconcept inclusief fasering,
is een eerste tussenproduct op basis waarvan we graag
benadering is inherent. Opgaven hangen met elkaar
investeringsstrategie) wordt bij het Bestuurlijk Overleg
met u in gesprek gaan. Het Verstedelijkingsconcept zal
samen en maatregelen voor de in één opgave voorzien
MIRT in november 2021 vastgesteld. Om te komen tot
samen met een op te stellen investeringsstrategie één
hebben effecten op andere opgaven. Niet alles kan overal
die definitieve versie van het Verstedelijkingsconcept
Verstedelijkingsstrategie vormen. Deze willen we eind
en tegelijkertijd. Die integraliteit groeit met het werken
zijn drie stappen gepland. In stap 1 en 2 kunnen raden en
2021 vaststellen.
aan de Verstedelijkingsstrategie: tussen de opgaven rond
Staten en stakeholders hun inbreng leveren. Elke versie
een evenwichtige meerkernige ontwikkeling (hoofdstuk
wordt besproken door de Stuurgroep van Rijk en regio,
Hoewel deze versie van het Verstedelijkingsconcept al
2) en de systeemopgaven (hoofdstuk 3), en tussen de
die telkens wordt voorafgegaan door bestuurlijk overleg
een duidelijke koers uitzet, zijn er ook onderdelen die
systeemopgaven onderling. In hoofdstuk 4 (Integraal te
van MRA Platform Ruimte ten behoeve van afstemming
nadrukkelijk nog onderwerp van gesprek zijn. Dit geldt
ontwikkelen gebieden) komen al die opgaven bij elkaar.
binnen de MRA.
specifiek voor:
Op een aantal punten vinden er gerichte uitwerkingen
•
de uitwerking van de integraal te ontwikkelen
op plaats. Versie 1 biedt een herkenbare aanzet tot die
april 2021
gebieden (hoofdstuk 4),
integratie, wijst op verbanden en geeft aan waar de
Versie 1 van het verstedelijkingsconcept (het gezamenlijke
het mobiliteitssysteem (dit wordt uitgewerkt in
weerbarstige keuzevraagstukken zitten. In volgende
kader voor 2030 en 2050) is een ambitelijk concept, dat
samenwerking met het Rijk-regioprogramma Samen
versies zal de integratie nog verder worden uitgewerkt.
wordt besproken met raden, Staten, waterschappen en
•
Bouwen aan Bereikbaarheid), •
het energiesysteem.
relevante stakeholders in april. Onzekerheid
mei-juli 2021
Beleid voor ruimtelijke ontwikkeling heeft per definitie
Versie 2: Het verstedelijkingsconcept is aangevuld op
Tegelijkertijd zijn er al diverse afspraken gemaakt tussen
te maken met onzekerheid. We weten dat het klimaat
basis van de reacties op versie 1 en bevat een voorstel
Rijk en regio over de polycentrische ontwikkeling tot
verandert, maar we weten niet hoe snel en tot op welk
voor fasering en borging van het vervolgproces na
2030, die in dit document terugkomen. In bijlage 3 is een
niveau. We weten dat we toe moeten werken naar een
2021, inclusief governance en monitoring. Deze versie
overzicht van de reeds gemaakte afspraken opgenomen.
duurzame energiehuishouding, maar we weten nog niet
wordt na de Stuurgroep van 11 mei vrijgegeven voor een
Daarnaast heeft de Stuurgroep Verstedelijkingsstrategie
precies hoe zo’n energiesysteem eruit gaat zien en welke
schriftelijke ronde van 8 weken ten behoeve van wensen
richting bepaald voor de volgende onderdelen van het
ruimtebehoeftes daaraan verbonden zijn. Covid-19 is
en bedenkingen van raden en Staten en reactie van de
Verstedelijkingsconcept:
een heel actuele bron van onzekerheid. De pandemie zal
rijkspartners.
•
landschap,
ongetwijfeld blijvende effecten hebben op onze manier
september 2021
•
watersysteem,
van leven, maar het is nog onduidelijk welke. Ruimtelijke
Versie 3: In deze versie zijn de ontvangen reacties
•
ecologisch systeem.
programma’s moeten voortdurend worden herijkt en
verwerkt. Deze versie wordt in september samen met
aangepast aan ontwikkelingen die nu nog onzeker
de uitgewerkte investeringsstrategie voorgelegd aan de
Integraliteit
zijn. Daarom wordt aan de Verstedelijkingsstrategie
Stuurgroep.
De Verstedelijkingsstrategie heeft tot doelstelling meer
een monitoringssysteem verbonden. Dit krijgt vorm in
november 2021
synergie, versnelling en een efficiënte beleidsinzet in
komende versies van het Verstedelijkingsconcept.
Definitieve versie: Deze definitieve versie van de
de brede verstedelijkingsopgave. Het Rijk en de regio
verstedelijkingsstrategie, inclusief investeringsstrategie
werken al veel samen, aan een groot aantal bestuurlijke
en het vervolgproces worden voorgelegd voor besluitvorming bij het Bestuurlijk Overleg MIRT.
3
Samenvatting Met de Verstedelijkingsstrategie bepalen de
De Verstedelijkingsstrategie wordt onderdeel van
Evenwichtig meerkernig ontwikkelen
de Omgevingsagenda Noordwest Nederland. Dit
Eerste kernambitie is een evenwichtige meerkernige
is de gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale
ontwikkeling. De bevolking en de economie van de MRA
Omgevingsvisie (NOVI), waarmee ook toekomstige
zullen blijven groeien. Om deze groei een plek te kunnen
provinciale en gemeentelijke omgevingsvisies en
geven, moeten we die opvangen in de regio als geheel, door
-agenda’s richting krijgen.
binnenstedelijke ontwikkeling en concentratie van de groei
Metropoolregio Amsterdam (MRA) en het Rijk samen
zoveel mogelijk in de steden mogelijk te maken. We doen
de koers voor de ontwikkeling van de MRA op de
De Verstedelijkingsstrategie wordt vastgesteld in het
dat in samenhang met stedelijke vernieuwing en integrale
middellange (2030) en lange termijn (2050). De strategie
Bestuurlijk Overleg MIRT (Meerjarenprogramma
wijkaanpak in bestaande wijken. Zo spreiden we de druk op
brengt keuzes op verschillende gebieden bij elkaar: van
Infrastructuur, Ruimte en Transport) van november
de lokale woningmarkten, blijft de menselijke maat in stand
wonen, werken, mobiliteit en leefkwaliteit tot landschap,
2021. Tot die tijd werken we in drie stappen toe naar een
en benutten en versterken we de kwaliteiten van alle dorpen
energie, water, klimaatadaptatie en ecologie. Bovendien
definitieve versie voor besluitvorming. Voor u ligt versie
en steden in de MRA. Daarbij blijven de open landschappen
integreert de strategie het beleid van de afzonderlijke
1 (ambtelijk concept). In stap 1 en 2 kunnen raden, Staten
tussen de stedelijke gebieden intact. Rijk en regio hebben
gemeenten, de provincies, de waterschappen en het
en stakeholders hun inbreng leveren. Elke versie wordt
afgesproken tot 2030 175.000 woningen te bouwen, met
Rijk met eerder gemaakte afspraken. Zo geeft de
besproken door de Stuurgroep van Rijk en regio, telkens
de intentie dat op een aantal plekken in de regio versneld te
Verstedelijkingsstrategie aan waar we samen naartoe
voorafgegaan door bestuurlijk overleg van MRA Platform
doen, onder andere rond OV-knooppunten in Amsterdam
willen: naar een metropoolregio van wereldklasse met
Ruimte, voor afstemming binnen de MRA.
en Duivendrecht, in de stadsharten Almere, Haarlem,
een menselijke maat, die duurzaam is, en sociaal en economisch sterk.
Hoofddorp, Hilversum, Zaanstad, Purmerend en Lelystad en De metropoolregio naar 2050: metropool van
regionale centra zoals Amstelveen en spoorzone Beverwijk.
wereldklasse met menselijke maat
Door de stadsharten verder te ontwikkelen, werken we aan
De urgentie is hoog: er moeten veel woningen worden
De Metropoolregio Amsterdam kenmerkt zich door
een aantrekkelijk vestigingsklimaat, waarmee we stimuleren
gebouwd (175.000 tot 2030 en 325.000 tot 2050 in de
enorme verscheidenheid op relatief kleine afstand. De
dat ongeveer 10% van de werkgelegenheidsgroei zich spreidt
MRA) en we staan voor grote transities. Alleen via een
metropool is een netwerk van steden en dorpen met elk
over de regio. Met het oog op de grote woningbehoefte
integrale, gezamenlijke aanpak zal het ons lukken die
een eigen karakteristiek in een gevarieerd landschap, met
zoeken we naar mogelijkheden om de bouwproductie
opgaven het hoofd te bieden. De Verstedelijkingsstrategie
Amsterdam als kernstad. De MRA biedt daarmee een
tot 2030 te verhogen. Rijk en regio verkennen de
laat zien dat er nog onbeantwoorde vraagstukken en
menselijke maat en hoge leefkwaliteit, gecombineerd met
mogelijkheden en de randvoorwaarden daartoe op vijf
onzekerheden zijn, bijvoorbeeld op het gebied van
een internationale oriëntatie. Economisch onderscheidt
grote ontwikkellocaties: Achtersluispolder in Zaanstad,
energie en klimaat en de structurele effecten van de
de regio zich met een goed opgeleide beroepsbevolking
Almere Pampus, Haven-Stad in Amsterdam, Hoofddorp en
COVID-pandemie. Desondanks moeten we keuzes
en innovatieve bedrijvigheid. De MRA doet volop mee in
Haarlemmermeer West. Een groot deel van de plancapaciteit
maken, gezien het feit dat de ruimte schaars is en niet
de internationale top en levert als economisch, cultureel
in die gebieden is nu nog voor na 2030 voorzien. Na 2030
alle ambities naadloos op elkaar aansluiten. Bovendien
en sociaal knooppunt een belangrijke bijdrage aan
zullen nog steeds nieuwe woningen nodig zijn, alhoewel de
moeten we investeren, maar ook dat kan niet allemaal
Nederland. De Verstedelijkingsstrategie richt zich, naast
behoefte wat lijkt af te nemen. Vooralsnog gaan we uit van
overal tegelijk. De Verstedelijkingsstrategie bevat daarom
het versterken van de identiteit en de kwaliteiten van de
75.000 nieuwe woningen tussen 2030 en 2040 en nog eens
behalve een verstedelijkingsconcept, ook een fasering en
MRA, op vijf kernambities.
75.000 tussen 2040 en 2050.
een investeringsstrategie.
4
Veerkrachtige, schone en inclusieve economie
Duurzaam
willen landschappelijke verbindingen verbeteren, zodat ze
Tweede kernambitie: de economie moet veerkrachtig,
De transitieopgaven zijn groot en zullen veel
meer bijdragen aan recreatie, biodiversiteit en de vitaliteit
schoon en inclusief zijn. Rijk en MRA zullen daartoe
ruimte vragen. We moeten, bijvoorbeeld in het
van de natuur. Bij aanleg van infrastructuur en stedelijke en
bestaande en nieuwe woon- en werklocaties zoveel
Noordzeekanaalgebied en rond Schiphol, kiezen hoeveel
economische functies zorgen we dat die de landschappelijke
mogelijk circulair ontwikkelen en rekening houden met
ruimte we daarvoor kunnen en willen maken in relatie
kwaliteiten mee helpen versterken.
extra ruimte voor bedrijvigheid voor de transformatie
tot bijvoorbeeld landschap, recreatie en leefkwaliteit.
naar een circulaire en klimaatadaptieve economie,
In 2050 heeft de metropoolregio zich aangepast aan
Toekomstbestendige systemen
vooral in haven- en industriegebieden. Het kan zijn
het veranderende klimaat en is het gebruik van eindige
Een aantal systemen ‘draagt’ de verstedelijking in onze regio:
dat er aanvullend ruimte nodig is voor bedrijvigheid
grondstoffen drastisch teruggebracht. Daar moeten we
water, ecologie, energie en mobiliteit. Voor een duurzame en
buiten bestaande bedrijventerreinen. Willen we dan
nu al mee aan de slag, onder andere via de afspraken
sterke toekomst van de metropoolregio moeten we ook deze
extra ruimte voor (haven)bedrijvigheid in het landschap
in nationale en internationale Klimaatakkoorden. Deze
systemen op orde hebben.
maken of niet? Daar zullen we keuzes in moeten maken.
vierde kernambitie - duurzame metropool - betekent
In het algemeen draagt de ruimtelijk-economische
onder andere dat Rijk en MRA zodanig verstedelijken,
Water
ontwikkeling bij aan de internationale concurrentiekracht
dat nadelige effecten van klimaatverandering en
Klimaatverandering en verdergaande verstedelijking hebben
en aan het regionale en nationale innovatievermogen.
de verstedelijking zelf binnen de bouwopgave
grote invloed op ons watersysteem. Technische aanpassingen
Werkgelegenheid en arbeidsmarkt in de regio sluiten op
worden opgelost en niet worden afgewenteld op
in dat systeem zijn niet langer genoeg. Klimaatverandering
elkaar aan.
het watersysteem. Nieuwe en bestaande locaties en
vraagt om fundamentele aanpassingen in het gehele
herstructureringsgebieden worden klimaatbestendig
watersysteem in samenhang met de ruimtelijke inrichting,
Sociaal sterk
- bestand tegen hitte, overstromingen en toenemende
met de nadruk op het vasthouden van water. Dat betekent
De Verstedelijkingsstrategie besteedt expliciet aandacht
droogte - en waterneutraal aangelegd. Nieuwe stedelijke
dat we overstromingsrisico’s beperken en ruimte bieden
aan een belangrijke kwaliteit van de regio, namelijk dat
ontwikkelingen vinden alleen plaats daar waar ze te
voor waterberging. Dat we zorgen voor voldoende drink- en
de sociaaleconomische verschillen er voor internationale
combineren zijn met een robuust en toekomstbestendig
zoetwater, ook bij langdurige droogte. En dat we onze steden
begrippen beperkt zijn. Ontwikkelingen op de woning- en
water- en bodemsysteem. Ook bodemdaling - waarbij
beschermen tegen extreme hitte. Bovendien moeten we de
de arbeidsmarkt brengen die kwaliteit in gevaar. Daarom
in het geval van veenbodem broeikasgassen vrijkomen -
kwaliteit van ons water verbeteren. Rijk en regio zullen een
richt de Verstedelijkingsstrategie zich op kansengelijkheid
wordt zoveel mogelijk tegengegaan.
integrale systeemvisie opstellen voor een waterrobuuste en
en betaalbare woningen voor alle inwoners en op het
klimaatbestendige regio. Aandachtspunten zijn onder andere
tegengaan van segregatie. Bovendien moet - ook voor
Waardevol en verbindend landschap
het zoeken naar tijdelijke waterbufferlocaties, bijvoorbeeld
praktisch en middelbaar opgeleiden - de afstand en
Het gevarieerde landschap in de MRA is uniek en
in het Oer-IJ en de Gooi en Vechtstreek, en de bescherming
reistijd tussen wonen en werken optimaal in balans
waardevol. Het versterkt en verbindt de steden. Met
van vitale en kwetsbare infrastructuur tegen overstromingen.
zijn, zodat mobiliteit betaalbaar blijft. Ook moeten alle
de Verstedelijkingsstrategie willen we de functies en
inwoners in de regio in een gezonde leefomgeving wonen.
kwaliteiten van dat landschap verstevigen. Dat is de vijfde
Ecologie
Rijk en MRA zullen handelingsperspectieven opstellen
kernambitie. Dit betekent bijvoorbeeld dat we gebieden
De biodiversiteit is in een paar decennia achteruit gehold.
om deze sociaaleconomische doelen te bereiken.
met bijzondere landschappelijke waarden - Natura2000,
Daarom moeten we flora en fauna ruimte bieden, in een
Natuurnetwerk Nederland, cultuurhistorische
veerkrachtig en robuust ecologisch systeem in en rond
landschappen – behouden en versterken. Ook
de stad. Tot 2027 werken we daartoe aan afronding van
veranderingen moeten het landschap versterken. We
het Natuurnetwerk Nederland. Dit netwerk van onderling
5
verbonden natuurgebieden legt de basis voor zo’n ecologisch
hebben gevolgen voor de ruimte. We onderzoeken
het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol en
systeem. Maar ook de gebieden buiten het Natuurnetwerk
de komende tijd de consequenties van drie scenario’s:
Hoofddorp en het sluiten van de metro Ringlijn tussen
moeten we natuurinclusief inrichten, met meer groen, een
het concentreren van verstedelijking op plekken waar
Amsterdam Centraal en Isolatorweg. De programmalijn
klimaatbestendige waterhuishouding en minder versnippering
netcapaciteit beschikbaar is en duurzame opweklocaties
Amsterdam Bay Area (ABA) onderzoekt hoe de oostflank van
van landschap, verdroging en uitstoot van broeikasgassen.
dichtbij zijn, het concentreren van verstedelijking bij
de MRA kan groeien én bereikbaar kan blijven. Daarbij wordt
Zo’n aanpak is onderdeel van het nationale Programma
knopen in het energienet en het concentreren van
onder andere gekeken naar een eventuele nieuwe metrolijn
Natuur van het Rijk en de provincies. Daarnaast ontwikkelen
energievragers in zelfvoorzienende clusters.
tussen Almere en Amsterdam (IJmeerverbinding).
met andere functies, zoals waterbuffering, klimaatadaptatie,
Mobiliteit
Integraal te ontwikkelen gebieden
ecologie, landbouw en recreatie. Dergelijke zones zijn onder
De verwachte groei van de bevolking en de economie
Wat betekent de Verstedelijkingsstrategie voor de bestaande
andere in beeld tussen de duinen en het Groene Hart, tussen
maakt een schaalsprong van ons mobiliteitssysteem
landschappen, steden en economische centra in de MRA?
Spaarnwoude en de Zaanstreek, tussen de Zaanstreek en IJmeer,
nodig. Vanuit het belang van bereikbaarheid en
Hoe kunnen we hun kracht en identiteit optimaal benutten
bij de Oostvaardersoevers en als groenblauwe dooradering
concurrentiekracht, maar ook vanuit leefkwaliteit
en versterken? Dat werken we in het Verstedelijkingsconcept
van het landbouwgebied van Flevoland en Noord-Holland. De
en duurzaamheid. We zien het mobiliteitssysteem
uit voor zes deelgebieden: Noordzeekanaalgebied/Zuid-
Groene Zones sluiten aan op ecologische verbindingen die tot
als één samenhangend geheel van modaliteiten:
Kennemerland, Zaanstreek/Waterland, Oostflank, Gooi en
diep in steden en dorpen doorlopen.
openbaar vervoer, fiets en auto, met daartussen hubs
Vechtstreek/Diemerscheg, Zuidflank en Amsterdam.
we Groene Zones: gebieden waar natuurwaarden samengaan
en overstappunten. Door woon- en werklocaties en Energie
voorzieningen zoveel mogelijk in steden te concentreren,
Noordzeekanaalgebied/Zuid-Kennemerland
Vanwege klimaatverandering, schaarser wordende fossiele
vlakbij knooppunten van openbaar vervoer, bevorderen
In deze ‘kennis- en energiehotspot aan zee’ strijden diverse
brandstoffen en geopolitieke overwegingen moeten we de
we dat mensen lopen, fietsen en gebruikmaken van
functies om de ruimte: energietransitie, ontwikkeling van de
transitie maken naar duurzame energie. Het energiesysteem
het openbaar vervoer. Rijk en regio werken in het
circulaire economie, landschap, water, wonen, werken. We
in de MRA staat daarom voor fundamentele vernieuwing:
programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid aan
moeten hier keuzes maken, want de ruimteclaims passen
duurzame bronnen als zon en wind zullen fossiele brandstoffen
de mobiliteitsvraagstukken die hieruit voortvloeien. De
niet allemaal tegelijk in het gebied. In de uitwerking van de
vervangen. Gecombineerd met het feit dat het stroomgebruik
programmalijn Multimodaal toekomstbeeld richt zich
Verstedelijkingstrategie zullen we ons onder meer moeten
blijft stijgen, stelt dat hoge eisen aan het elektriciteitsnet.
op ontwikkeling van de verschillende modaliteiten in
uitspreken over eventuele uitbreiding van het havencomplex,
Dat leidt tot lastige dilemma’s en forse investeringen voor
samenhang met de transitie naar een slim, duurzaam
wel of geen ruimtereservering in de Wijkermeerpolder
netbeheerders. Al op korte termijn doemen knelpunten op, ook
en veilig mobiliteitssysteem voor de MRA. Zo wordt
voor bedrijventerrein, groen landschap met tijdelijke
in onze regio. Een taskforce van overheden en de netbeheerders
onder meer een mogelijk herontwerp onderzocht van
waterbuffering in het Oer-IJ, mogelijke versnelling van
adviseert over het oplossen van deze knelpunten, samen met
het wegennet rond Amsterdam, met aandacht voor
de woningbouw en reservering van extra ruimte voor
lokale partijen. De taskforce zal ook onderzoeken wat er in
de effecten van verschillende keuzeopties voor het
energietransitie. Elke keuze heeft gevolgen voor meerdere
het energiesysteem nodig is om de Verstedelijkingsstrategie,
onderliggende wegennet. Door verkeer dat niet in
andere onderwerpen, die soms ook verder reiken dan het
inclusief duurzame opwek, tot 2030 uit te voeren. Op lange
Amsterdam hoeft te zijn, ruimer om de stad te leiden,
Noordzeekanaalgebied zelf. Daarnaast moeten we keuzes
termijn werken we toe naar een geïntegreerd, hybride
bijvoorbeeld via de A5 en de A9, ontstaat er meer ruimte
maken rond de regionale bereikbaarheid, de integrale
systeem dat een stabiele energievoorziening waarborgt op
op de huidige ring A10. De programmalijn Zuidwest
ontwikkeling van stadshart Haarlem en het verbinden van
basis van verschillende duurzame bronnen en kleinschalige
Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp (ZWASH) richt
Nationaal Park Zuid-Kennemerland met Spaarnwoude en
energiewinning. De langetermijnkeuzes voor het energiesysteem
zich in de kern op de twee voorkeursalternatieven:
PARK21.
6
Zaanstreek/Waterland
van datacenters) in Zeewolde. Als wordt besloten tot een
over de leefkwaliteit rondom Schiphol in relatie tot de
Hier zien we inclusieve steden in een authentiek en eigentijds
IJmeerverbinding, dan moeten we op termijn keuzes
verstedelijking en de toekomst van de luchthaven. Andere
Hollands landschap. De groei van de stedelijke centra moet
maken over hoe deze in te passen in zowel het IJmeer als
aandachtspunten zijn ontwikkeling van en landschappelijke
gepaard gaan met sociaal-maatschappelijke versterking,
bij de aanlanding in de Diemerscheg.
verbinding tussen de Westeinderscheg en PARK21, het
bijvoorbeeld via integrale plannen voor de stadsharten van
doortrekken van de Noord/Zuidlijn van Amsterdam-Zuid
Zaanstad en Purmerend en mogelijk versnelde ontwikkeling van
Gooi en Vechtstreek/Diemerscheg
naar Schiphol en Hoofddorp, integrale ontwikkeling van
de Achtersluispolder. De bodemdaling in veenweidegebieden
Gooi en Vechtstreek is de groenblauwe verbinder
de zone Haarlemmermeer-Schiphol-Zuidas-Amsterdam
vormt een tweede belangrijke opgave. Samen met alle
van de dichtbevolkte stedelijke regio’s Amsterdam,
Zuidoost/Duivendrecht-Diemen en doorontwikkeling van de
betrokkenen, waaronder agrarisch ondernemers, moeten we
Almere, Amersfoort en Utrecht. Met hoogwaardige
Amstelscheg.
hier van onderop werken aan een nieuwe toekomst. Andere
voorzieningen is dit een prettige omgeving om te
aandachtspunten in dit gebied zijn onder meer het zoeken naar
wonen, werken en recreëren. Een opgave in dit gebied
Amsterdam
een tracé-alternatief voor de 380 kV-hoogspanningsleiding
is de klimaatbestendige inrichting van de ruimte in
Amsterdam is de kernstad van de metropoolregio, met een
vanwege mogelijke versterking van het elektriciteitsnet, en
samenhang met het watersysteem. De regio verkent
zeer diverse bevolking en een grote aantrekkingskracht. De
ruimtelijke inpassing van de verbinding A8-A9 in het landschap
hiertoe bestaande en toekomstige knelpunten als
kunst is om de demografische en economische groei hand
van het UNESCO Werelderfgoed Stelling van Amsterdam.
gevolg van klimaatverandering - via de risicodialogen
in hand te laten gaan met verbetering van het leefklimaat en
van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) - én
gelijke kansen voor alle inwoners. Opgaven hier zijn de bouw
Oostflank
de verstedelijkingsopgave. Het gaat dan bijvoorbeeld
van 150.000 woningen met bijbehorende voorzieningen
De Oostflank levert een grote bijdrage aan de MRA qua wonen,
over verdroging en extra belasting door piekbuien. Voor
en werkruimtes binnen de bestaande stad tot 2050,
werken en recreëren. De natuurrijke omgeving van Nationaal
deze knelpunten wordt een oplossing gezocht in de
het bevorderen van de bouw van sociale en middeldure
Park Nieuw Land en het groene karakter van het stedelijke
regio. Eventuele restopgaven worden besproken met
huurwoningen en het versnellen van de bouwproductie
gebied bieden ook kansen om de vrijetijdseconomie van
het Rijk, via de gezamenlijke systeemstudie. Overige
tot 2030 in Haven-Stad en Amsterdam Zuidoost. Ook
Lelystad en Almere verder te ontwikkelen. Het economisch
aandachtspunten in dit gebied zijn onder andere het
bínnen de stad wordt gestreefd naar meerkernigheid, door
profiel van dit nieuwe land van de Flevopolder is nog volop
versterken van de Gooispoorcorridor, ook in relatie tot
versterking van de centra in Noord, Nieuw-West en Zuid-
in beweging. Lelystad krijgt steeds meer een profiel als
integrale ontwikkeling van stadshart Hilversum, blijvende
Oost en door de verdere ontwikkeling van de Zuidas. Overige
multimodaal bereikbare hub. Hier ontstaat een cluster waar
doorstroming op de A1 en behoud en versterking van
aandachtspunten zijn onder meer een toekomstbestendig
andere werkgelegenheid omheen groeit. Met versnelling van
oude cultuurlandschappen.
verkeers- en vervoerssysteem, en het behouden en
de woningbouw in het stadshart en stedelijke vernieuwing
versterken van de groene scheggen en landschappen.
spelen we op deze ontwikkeling in. Het economisch profiel
Zuidflank
van Almere kan zich verder ontwikkelen door versterking van
Dit deelgebied, Amstelland-Meerlanden, bruist
de transitiesectoren, onder andere met uitbreiding van het
van economische activiteit, bijvoorbeeld langs de
onderwijsaanbod. We zetten ons ook in voor versnelling van de
internationale corridor Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp
woningbouw in Almere-Centrum. Andere opgaven in dit gebied
en rond de mainports Schiphol en Greenport Aalsmeer.
zijn onder meer ontsluiting van Almere Pampus via OV, weg en
Dat trekt arbeid uit heel Nederland. De behoefte aan
fiets, natuur- en landschapsontwikkeling in verband met een
woningen is groot, terwijl nieuwbouw in dit gebied
Toekomstbestendig Ecologisch Systeem Markermeer-IJmeer en
vanwege Schiphol en geluids- en stikstofnormen een
de mogelijke aanleg van een hyperconnectiviteitshub (cluster
uitdaging is. Rijk en regio moeten hier keuzes maken
7
Overeenstemming op hoofdlijnen Over de volgende onderwerpen in deze versie van het Verstedelijkingsconcept bestaat bestuurlijk op hoofdlijnen overeenstemming en is richting gekozen: Afspraken BO Leefomgeving 2020 •
Meerkernige ontwikkeling tot 2030: woningbouwontwikkeling en werkgelegenheidsontwikkeling: 175.000 woningen en stimuleren 10% werkgelegenheidsspreiding in stadsharten
Afspraken stuurgroep 30 maart 2021 •
Landschap: elementen landschapsontwikkeling.
Afspraken stuurgroep 17 februari 2021 •
Hoofdontwikkelrichting water en klimaatadaptatie robuust watersysteem (vasthouden, bergen, afvoeren), klimaatadaptatie aan de start van ruimtelijke ontwikkelingen meenemen.
•
Hoofdontwikkelrichting Ecologie: Natuurnetwerk Nederland afmaken, nieuwe Groene Zones, oplossen en voorkomen van knelpunten in verbindingen.
Nog keuzes nodig Over de volgende onderwerpen en gebieden moeten nog keuzes worden gemaakt Noordzeekanaalgebied (NZKG) Wijkermeerpolder: zijn we bereid in gesprek te gaan over het al dan niet benutten van een deel van de Wijkermeerpolder als reservering voor bedrijventerrein voor bedrijven die door binnenstedelijke transformatie een andere locatie zoeken in de regio (niet havengebonden)? Of handhaven we het huidige standpunt vanuit de visie NZKG 2040? - Energietransitie De omvang van de ruimteclaims van bijvoorbeeld aanlanding van wind op zee in de IJmond is nog onzeker. Tot hoever zijn we in dat licht bereid om ruimte te reserveren voor de aanlanding van energie en benodigde faciliteiten (bijvoorbeeld een waterstoffabriek, onderstations, opslag waterstof) op land, deels op bestaande terreinen deels daarbuiten? - Gezonde leefomgeving: Zijn we bereid de maximale ruimte die de wetgever biedt, te benutten om hogere grenswaarden te hanteren met als doel maximale menging van wonen en werken in de buurt van de haven mogelijk te maken? Schiphol Leefkwaliteit: integrale aanpak leefkwaliteit en wat die nodig heeft in het gebied dat onder de invloed van Schiphol ligt, de ruimtelijk-economische ontwikkelingen rond Schiphol en de ontwikkeling van Schiphol zelf (in samenhang met de Luchtvaartnota).
Transformeren verrommeld glas: Ook voor verbetering van de leefkwaliteit en een landschappelijke verbinding tussen de Westeinderscheg, de Amstelscheg en het Groene Hart. Overige keuzevraagstukken •
380 kV: twee opties voor tracés door Noord-Holland en één tracé door Flevoland.
•
IJmeerverbinding: als wordt besloten tot een IJmeerverbinding, dan moeten we keuzes maken over hoe deze in te passen zowel in het IJmeer als bij de aanlanding in de Diemerscheg.
•
Waterbuffer/peilverhoging Amsterdam-Rijnkanaal, NZKG.
•
Vierde Hyperconnectiviteitshub.
•
Handelingsperspectieven sociaalmaatschappelijke vraagstukken.
•
Fasering van ontwikkelingen zoals woningbouw in samenhang met noodzakelijke randvoorwaarden zoals bereikbaarheid, energietransitie, landschapsontwikkeling.
8
9
1. Inleiding en leeswijzer 10
ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam op de
Hoofdstuk 3 gaat in op de ruimtelijke systemen die de
middellange en lange termijn. In de strategie komen
verstedelijking dragen:
Inleiding en leeswijzer
keuzes op het gebied van woningbouw, werklocaties,
•
het watersysteem
mobiliteit, landschap, energie, water en ecologie bij
•
het ecologisch systeem
De Metropoolregio Amsterdam is een van de
elkaar. De strategie integreert daarbij het beleid van de
•
het energiesysteem
economische groeimotoren en belangrijkste sociale
afzonderlijke gemeenten, de provincies en het Rijk en
•
het mobiliteitssysteem
knooppunten van Nederland en doet mee met de
eerder gemaakte afspraken. Tot slot geeft het aan waar
Deze systemen kennen hun eigen opgaven zoals het
internationale top. En de regio staat voor een aantal
we gezamenlijk met de regio naar toe willen. Hoe we
oplossen van knelpunten en het verduurzamen en
urgente, complexe en omvangrijke opgaven. De enorme
voortbouwen aan een metropoolregio van wereldklasse
toekomstbestendig maken van de systemen. En soms
aantrekkingskracht van de regio brengt economisch
met een menselijke maat. En hoe we samen werken aan
zijn aanpassingen nodig om de voorziene verstedelijking
succes, maar zet de leefkwaliteit op onderdelen ook
een duurzame en sociaal en economisch sterke MRA.
mogelijk te maken.
groei zich voornamelijk in en om Amsterdam. Dit heeft
De Verstedelijkingsstrategie van de MRA wordt onderdeel
Hoofdstuk 4 zoomt in op de verschillende deelgebieden
toenemende drukte en oplopende vastgoedprijzen tot
van de Omgevingsagenda Noordwest Nederland. Dit
van de Metropoolregio:
gevolg. En als de verdeling van de groei blijft zoals nu,
is de gebiedsgerichte uitwerking van de Nationale
•
dan groeien de verschillen in de regio en heeft dat een
Omgevingsvisie (NOVI) en vormt het beleidskader en
negatieve uitwerking op de kansengelijkheid binnen de
de uitvoeringsagenda voor de samenwerking tussen
•
Zaanstreek-Waterland
MRA. De vraag is dus hoe we de groei accommoderen op
Rijk en regio. Ook geeft de Verstedelijkingsstrategie
•
Oostflank MRA (Almere-Lelystad)
zo’n manier dat we de leefkwaliteit en de economische
richting aan toekomstige provinciale en gemeentelijke
•
Gooi en Vechtstreek
kracht van de regio bestendigen. Daarbovenop komt dat
omgevingsvisies en -agenda’s.
•
Zuidflank MRA (Amstelland-Meerlanden)
•
Amsterdam
onder druk. De afgelopen jaren concentreerde de
transities nodig zijn om de regio ook in de verre toekomst bewoonbaar en leefbaar te houden.
Het Noordzeekanaalgebied, de IJmond en ZuidKennemerland
Leeswijzer
Daarbij gaat aandacht uit naar de karakteristiek van
In de volgende hoofdstukken wordt de
het gebied en de bijdrage aan de regio en naar de
Het schaalniveau van de Metropoolregio Amsterdam is
Verstedelijkingsstrategie van de Metropoolregio
grote opgaven in het gebied en de maatregelen die
hierbij van groot belang. De regio vormt functioneel één
Amsterdam uiteengezet. Hoofdstuk 2 zet de ambities
daarvoor nodig zijn. De gebieden overlappen deels
geheel: de MRA omspant het gebied waarbinnen het
voor de verstedelijking van de regio op hoofdlijnen uiteen.
en opgaven raken elkaar. Zo werken keuzes voor het
grootste deel van het woon-werkverkeer, de recreatieve
Naast het versterken van de identiteit en de kwaliteiten
Noordzeekanaalgebied door in de aangrenzende
verplaatsingen en de verhuisbewegingen plaatsvindt.
van de Metropoolregio Amsterdam gaat daarbij expliciet
deelgebieden en worden ontwikkelingen in de
Ontwikkelingen in het ene deel van de regio zijn ook van
aandacht uit naar vijf kernambities:
Diemerscheg beïnvloed door keuzes in vrijwel elk
betekenis voor inwoners die elders in de MRA wonen.
•
deelgebied.
En ontwikkelingen op de ene plek beïnvloeden het functioneren van andere plekken in de MRA.
Evenwichtige ontwikkeling van de meerkernige metropool
•
Veerkrachtige, schone en inclusieve economie
Hoofdstuk 5 gaat in op de uitvoering van de benoemde
•
Sociaal sterke metropool
opgaven en maatregelen. Dit hoofdstuk is in deze versie
Om de urgente, complexe en omvangrijke opgaven tot
•
Duurzame metropool
nog niet ingevuld.
een goed einde te brengen, zetten het Rijk en de MRA
•
Waardevol landschap dat de metropool verbindt
met de Verstedelijkingsstrategie de koers uit voor de
In de bijlagen wordt een aantal recente bestuurlijke
11
2. De metropoolregio naar 2050 12
Verstedelijkingsconcept 2050 Legenda 380 kV-onderstation 150 kV-onderstation Energy Hubs (conversie) Conversie van waterstof naar elektriciteit Waterstof Opslag
H2
Windturbines op zee Capaciteitsknelpunten (electriciteit) Circulair Energie Data
woningbouw kantoren bedrijventerrein energiecentrale sluiting energiecentrale Multimodal knooppunt Kennis & Innovatieclusters Bestaande snelwegen Nieuwe ringweg van Amsterdam Downgraded wegen Bestaande spoorwegen Stedelijke treincorridor Sprinter stations Intercity stations Bestaande HOV metrolijnen Nieuwe HOV buslijnen Nieuwe HOV metrolijnen Stadshart
Legenda 380 kV-onderstation
Ecologische verbinding
150 kV-onderstation Waterbuffer
Energy Hubs (conversie) Conversie van waterstof naar elektriciteit H2
Kustzone IJmeer
Waterstof Opslag Windturbines op zee
Verdiepen open water Capaciteitsknelpunten (electriciteit) Circulair
Vasthouden en kwelwater benutten
Energie
Zoekgebied tijdelijke waterbuffer
Data
Spons woningbouw
Waterrobuust en klimaatbestendig ontwikkelen
kantoren bedrijventerrein
Extra afvoer
energiecentrale
Transitie beplanting II
sluiting energiecentrale
N
Multimodal knooppunt
Bestaande snelwegen
Transformatie van agrarische functie Primarire kering
Downgraded wegen Unesco heritage
Stedelijke treincorridor Sprinter stations Intercity stations Bestaande HOV metrolijnen
schaal 1:100.000
0
Dijken versterken Zoetwater reservoir en piekwater berging
Bestaande spoorwegen
schaal 1:100.000 0 5.000
I
Kennis & Innovatieclusters
Nieuwe ringweg van Amsterdam
N
II I
Nieuwe HOV buslijnen
10.000
5.000
15.000
20.000
10.000
Nieuwe HOV metrolijnen
15.000
20.000
Stadshart
Recreatie gebied Scheggen (Diemerscheg, Westeinderscheg, Amstelscheg) Veenweiden Laag Holland Gooi en Vechtplassen Recreatieve landschapscorridors Ecoverbindingen Buitenpoort Verbindingen
Ecologische verbinding
Waterbuffer Kustzone IJmeer
NZKG landschap
2.1
Metropool van wereldklasse met menselijke maat De MRA is een metropool van wereldklasse met een menselijke maat. De inzet voor de verdere verstedelijking van de Metropoolregio is om de identiteit en kwaliteiten van de MRA te versterken. Gecombineerd met de urgente, complexe en omvangrijke opgaven waar we voor staan, betekent dit dat we inzetten op de ontwikkeling van een duurzame meerkernige metropool die sociaal en economisch sterk is en waar het landschap de metropoolregio verbindt. De kracht van verscheidenheid Verscheidenheid bepaalt de kracht van de Metropoolregio Amsterdam. In 2050 zal dat niet anders zijn. Van de eeuwenoude binnensteden van Amsterdam, Haarlem en Weesp tot de groene wijken in Hoofddorp en Almere; van grootstedelijk tot suburbaan en dorps; van stranden bij Zandvoort en Wijk aan Zee tot de heidevelden bij Hilversum en Bussum. Weinig metropolen ter wereld kennen zo’n verscheidenheid op relatief kleine afstand als de Metropoolregio Amsterdam. En die gaat veel dieper dan alleen in de landschappelijke en stedelijke verschijningsvorm. Binnen de MRA geeft de bevolking iedere stad en elk dorp zijn eigen couleur locale. Ook de afkomst van de bewoners in de regio weerspiegelt verscheidenheid, met maar liefst zo’n 180 nationaliteiten. Een breed scala aan
bedrijven en instellingen maakt alledaagse diensten en producten permanent beschikbaar. Andere weten met hun innovaties en producties de ogen van de wereld op zich gericht. De Metropoolregio Amsterdam wil de meest inventieve regio van Europa zijn met de best opgeleide bevolking. De verschillende delen van de regio kennen hun eigen specifieke economische profiel en deze profielen vullen elkaar aan tot een compleet economisch spectrum, dat talent opleidt en aantrekt en op een aantal terreinen tot de internationale top behoort. Regionaal en internationaal sterk verbonden De Metropoolregio Amsterdam is een sterk verbonden regio. De stedelijke regio functioneert als één grote stad – als een samenhangend daily urban system – met 2,5 miljoen inwoners, 300.000 bedrijven en 1,5 miljoen banen. Veel mensen werken in een andere stad dan waar ze wonen. Inwoners kennen hun favoriete plekken om te winkelen, te stappen, te sporten of uit te waaien, en die plekken kunnen verdeeld zijn over de hele regio. De Metropoolregio omspant het gebied waarbinnen het meeste woon-werkverkeer plaatsvindt. Tegelijkertijd heeft de Metropoolregio ook een sterke band met de direct omliggende regio’s. Ook daar wonen mensen die in de MRA werken, zijn bedrijven gevestigd die producten en
14
diensten leveren aan de inwoners en bedrijven in de MRA en is op het gebied van vrije tijd onderling veel verkeer. Als een van de belangrijkste economische groeimotoren en het belangrijkste sociale en digitale knooppunt van Nederland doet de Metropoolregio mee in de internationale top en is de regio ook internationaal sterk verbonden. Via de luchthaven Schiphol, de haven en internationale treinen, via digitaal knooppunt AMS-IX en via de sociale netwerken van de inwoners.
coronacrisis, plukte de MRA in economisch opzicht de vruchten van haar internationale aantrekkingskracht. Tegelijk bleek hoe die ontwikkeling kan inwerken op de leefkwaliteit en de menselijke maat. Het daily urban system dijt uit, maar de economische groei gaat niet overal even hard. Dat brengt risico’s met zich mee voor de druk op de ruimte en de woningmarkt, en op aantasting van de relatieve sociaaleconomische gelijkheid binnen de MRA.
Menselijke maat en hoge leefkwaliteit De Metropoolregio heeft een internationale oriëntatie, maar weet die te combineren met de menselijke maat en hoge leefkwaliteit. Een belangrijke bijdrage daaraan levert de meerkernige structuur van de metropool, met Amsterdam als kernstad en op korte afstand een aantal nieuwe en historische steden en karakteristieke dorpen en met daartussen open, veelal waterrijke landschappen, groene scheggen tot diep in het stedelijke gebied en het grote open water van Markermeer en IJmeer. Het landschap is een groenblauw raamwerk met een veelheid aan waarden en kansen. Het houdt de afzonderlijke steden herkenbaar en zorgt voor een uitgestrekt recreatiegebied dat voor iedereen in de regio dichtbij is. In verhouding met andere Europese metropoolgebieden is in de MRA sprake van relatieve sociaaleconomische gelijkheid. Ook dat draagt in belangrijke mate bij aan de hoge leefkwaliteit van de regio. De combinatie van de menselijke maat en de internationale oriëntatie is een krachtige, maar het vergt flinke inspanningen om deze in stand te houden. De afgelopen jaren, zeker vóór de
15
2.2
Evenwichtige ontwikkeling van de meerkernige metropool De bevolking en de economie van de MRA blijven groeien.
krijgt.
We willen die groei benutten om de onderscheidende kwaliteiten van de metropoolregio verder te versterken:
Bijzondere aandacht gaat daarbij uit naar de ontwikkeling
haar leefkwaliteit, menselijke maat en diversiteit. Om
van knooppunten van openbaar vervoer. Daarbij maken
dat te bereiken, zetten we de meerkernige structuur van
we onderscheid tussen drie soorten knooppunten, elk met
sterke steden en dorpen in een sterk landschap verder
een eigen profiel:
kracht bij.
•
Multimodale knooppunten: (hoog)stedelijk gemengd woon-werkmilieu direct bereikbaar met bus, trein én
Met het zoveel mogelijk spreiden van de groei over
metro, met aanwezigheid van of potentie voor een
de regio en deze bij voorkeur binnenstedelijk te realiseren, combineren we verschillende ambities. We
zwaar economisch programma. •
Stadsharten: (hoog)stedelijk gemengd woon-
verminderen we de druk op de woon- en werklocaties
werkmilieu met veel stedelijke voorzieningen, direct
in de Amsterdamse agglomeratie en zorgen voor
bereikbaar via bus en trein of metro en met de
minder spitspendel richting Amsterdam. We benutten
potentie voor groei van economisch programma.
de kwaliteiten van alle steden en dorpen in de MRA en
•
Haltes: stedelijk woonmilieu direct bereikbaar via trein
komen tegemoet aan woningbehoeften per deelregio. We
of metro met potentie voor een licht commercieel
houden de menselijke maat in stand en behouden we de
programma. De dichtheid kan variëren. Naarmate de
open landschappen tussen de stedelijke gebieden in. Nog
afstand naar de halte groter wordt, zal de dichtheid
steeds zal een groot deel van de behoefte aan woningen
soms minder worden, waardoor er ook suburbane
en werkplekken in de agglomeratie van Amsterdam
woonmilieus in de invloedssfeer van ‘haltes’ worden
worden opgevangen, waarbij ook binnen de stad en de
gerealiseerd.
agglomeratie spreiding over meerdere kernen wordt nagestreefd. Maar een fors deel landt ook elders, bij de
Spreiding van de groei gaat niet vanzelf. Dat geldt
verschillende intercitystations in de regio en in steden
in het bijzonder voor de werkgelegenheid. De groei
als Beverwijk en Purmerend. Door een samenhangende
concentreert zich in Amsterdam en het zuiden van de
spreiding van woningbouw en werkplekken, versterken
metropoolregio, en laat zich niet zomaar verplaatsen.
we de afzonderlijke delen van de Metropoolregio, wat van
Naar verwachting is met ruimtelijk-economisch beleid
belang is om kansengelijkheid te bevorderen. Dat waar je
de locatiekeuze van zo’n 10% van de banengroei
woont in de regio, geen invloed heeft op de kansen die je
16
te beïnvloeden. Daarvoor zijn aantrekkelijke
en bijdragen aan de doorgroei van deze nieuwe steden tot
De ambitie is dat zittende bewoners per saldo baat
woonwerkmilieus nodig op korte afstand (maximaal
complete steden. Een klein deel van de bouwproductie
hebben bij de verdichting. In vier gebieden werken Rijk
vijftien minuten lopen) van een intercitystation en die
vindt plaats in uitbreidingswijken.
en regio samen aan de stedelijke vernieuwing, binnen
aansluiten op het economische profiel van de omgeving.
Met oog op de grote woningbehoefte wordt gezocht
het Programma Leefbaarheid en Veiligheid: Amsterdam
De versnelling van de woningbouw in deze stadsharten
naar mogelijkheden om de bouwproductie tot 2030
Zuidoost, Amsterdam Nieuw-West, Lelystad Oost en
tot 2030 is een belangrijke randvoorwaarde voor een
te verhogen door realisatie op een aantal locaties te
Zaandam Oost. Voor deze gebieden werkt het Rijk samen
aantrekkelijk vestigingsmilieu. De inzet is om die spreiding
versnellen . Rijk en regio verkennen de mogelijkheden en
met decentrale overheden en maatschappelijke partners
van ongeveer 10% van de banengroei te bereiken.
de randvoorwaarden op vijf grote ontwikkellocaties:
(zoals scholen, bedrijven, politie en woningcorporaties)
•
Haven-Stad,
aan een langjarige maatwerkaanpak per gebied.
•
Achtersluispolder in Zaanstad,
Ook in andere wijken en buurten met een stedelijke
Ontwikkeling tot 2030
•
Hoofddorp centrum en westflank Haarlemmermeer,
vernieuwingsopgave wordt maatwerk geleverd, waarbij
Rijk en regio hebben afspraken gemaakt over de bouw
•
Almere Pampus,
het Programma Leefbaarheid en Veiligheid met kennis,
van 175.000 woningen tot 2030. Veel ontwikkellocaties
•
Amsterdam Zuidoost.
expertise en het stimuleren van doorbraken een bijdrage
kunnen door gemeenten gerealiseerd worden, zonder
kan leveren. Een specifieke opgave ligt in de voormalige
dat Rijk-regio-samenwerking nodig is. Maar dat geldt
Voor de stadsharten aan intercitystations wordt een
groeikernen, waar grote delen van de stad gelijktijdig
niet voor alle ontwikkellocaties. Prioriteit voor Rijk-
integraal plan gemaakt , met een samenhangende aanpak
verouderen. Dat gaat om Lelystad, Almere, Purmerend en
regio-samenwerking hebben (1) de ontwikkeling van de
en uitvoeringsstrategie voor zowel de toe te voegen
Haarlemmermeer.
knooppunten in en om Amsterdam (de internationale
bebouwing als de bestaande voorraad en de openbare
corridor Zuidwest Amsterdam, Schiphol, Hoofddorp,
ruimte. Deze omvat:
Lange termijn
Amsterdam Zuidoost (ZWASH)) en (2) de ontwikkeling
•
het behouden en verbeteren van de leefbaarheid, de
Na 2030 lijkt de behoefte aan nieuwe woningen af te
ontmoetingsfunctie en aantrekkingskracht,
nemen, maar de prognoses kennen flinke bandbreedtes.
in de stadsharten met intercitystations (Almere, Haarlem, Hoofddorp, Hilversum, Lelystad, Purmerend en Zaanstad).
•
een forse en versnelde woningbouwproductie,
Vooralsnog wordt uitgegaan van een bouwopgave
Tot 2030 is op de knooppunten in en om Amsterdam
•
een noodzakelijke impuls aan de economische
van 75.000 woningen tussen 2030 en 2040 en nog
profilering, structuurversterking en extra banen,
eens 75.000 woningen tussen 2040 en 2050. De
ruimte voor zo’n 70.000 woningen en kunnen in de genoemde stadsharten zo’n 75.000 woningen worden
•
het klimaatbestendig maken,
uitbreidingsvraag lijkt zich daarbij meer dan in de periode
toegevoegd.
•
het benutten en optimaliseren van de ov-
tot 2030 te concentreren op (hoog)stedelijke milieus.
bereikbaarheid en het langzame verkeer.
De focus blijft zodoende liggen op de ontwikkeling van
Op ontwikkellocaties op overige plekken in de MRA
woonwerkmilieus op goed bereikbaar plekken, vooral op
worden circa 30.000 woningen toegevoegd. Deze zijn
In de periode tot 2030 landt een deel van de
knooppunten en stadsharten. Dat neemt niet weg dat er
ook goed bereikbaar per openbaar vervoer en dragen
binnenstedelijke bouwopgave in stedelijke
na 2030 ook gebouwd blijft worden in kleinere steden en
bij aan een divers, op de woningbehoefte aansluitend
vernieuwingsgebieden. Hier wordt verdichting ingezet
kernen en op grotere, reeds bekende uitbreidingslocaties
aanbod. Een deel wordt gebouwd in stadsharten zonder
als deel van een integrale gebiedsgerichte aanpak die de
in de Flevopolder en Haarlemmermeer. Dat is nodig
intercity-aansluiting (met name Amstelveen en de
leefbaarheid in deze wijken en de sociaaleconomische
om voldoende en bij de woningbehoefte passende
spoorzone Beverwijk) en andere verdichtingslocaties,
positie van de huidige bewoners versterkt. Dat vraagt
woningbouw te kunnen realiseren.
en een deel in nieuwbouwwijken die al sinds lang
om woningen in verschillende woonsegmenten en
geprojecteerd zijn als onderdeel van Lelystad en Almere
voorzieningen en ruimte voor lokaal onder-nemerschap.
Een groot aantal factoren speelt een rol bij de
17
afweging waar, wanneer en hoe ruimte kan worden benut om de nieuwbouwopgave te realiseren. Denk aan werkgelegenheid, energie, klimaatadaptiviteit, ecologie, landbouw, landschap, mobiliteit (zowel bestaande infrastructuur als eventueel benodigde grote infrastructuur-investeringen, woonwerkbalans), sociaal-maatschappelijke afwegingen (kansengelijkheid, vervoersarmoede, gezondheid) en de woningmarkt (betaalbaarheid, afzetmogelijkheden). Ook zijn hierbij bestaande afspraken en kaders van kracht, zoals ZWASH (Zuidwest Amsterdam, Schiphol, Hoofddorp, Amsterdam Zuidoost) in het zuidwesten van de regio en RRAAM (het Rijk-regioprogramma Amsterdam–Almere–Markermeer).
18
Meerkernige metropool
Ontwikkelrichting 2050
N N
schaal 1:100.000
schaal 1:100.000 0 5.000 0
10.000
5.000
15.000
20.000
10.000
15.000
20.000
2.3
Veerkrachtige, schone en inclusieve economie De economie van 2050 is schoon, veerkrachtig, inclusief
mensen wonen met die opleiding.
en internationaal georiënteerd. Dankzij de brede, gevarieerde basis en een aantal bijzondere clusters
Gemengde woonwerkmilieus
is er werk in alle categorieën van de arbeidsmarkt. In
Binnen de MRA concentreert de economische dynamiek
stadsharten en bij multimodale knooppunten komen
zich met name in Amsterdam en in de Zuidflank. Een
levendige stadsomgevingen tot bloei, met een gemengd
groot deel van de gemengde woonwerkgebieden zal
gebruik en veel nieuwe banen. Daarnaast kent de
ook in de toekomst in de Amsterdamse agglomeratie zijn
MRA bovenregionale clusters van bedrijvigheid en
geconcentreerd. Om meer spreiding van werk in de MRA
werkgelegenheid die zich niet of moeilijk met een
mogelijk te maken, versterken we de vestigingsmilieus
stedelijke omgeving laten verenigen: de haveneconomie
elders in de regio door ook daar in te zetten op gemengde
van het Noordzeekanaalgebied en Flevokust Haven, de
woonwerkmilieus met een eigen onderscheidend
omgeving van de luchthavens, moderne glastuinbouw en
profiel en een wenkend ontwikkelingsperspectief, in
grootschalige logistiek.
aansluiting op de historisch gegroeide economische karakteristiek. Een aantal steden heeft al een sterk
Voor de kennis- en innovatie-economie die vooral in
economisch profiel. Zo is Hilversum mediastad, draait
stedelijke en hoogstedelijke omgevingen een plek vindt,
Aalsmeer om de sierteelt, scheepsbouw en logistiek, is
is de bereikbaarheid belangrijk, maar ook de leefkwaliteit.
Lelystad een logistieke en energiehub met een vliegveld
Een hoogwaardige stedelijke omgeving, een levendig
voor zakenluchtvaart (dat klaar is voor doorgroei
cultureel klimaat en een aantrekkelijke landschappelijke
als vakantieluchthaven) en is Haarlem sterk in de
omgeving dragen bij aan de internationale
creatieve en culturele sector. Met name voor Almere
concurrentiekracht van de metropoolregio. Een andere
is dat economische profiel nog niet uitgekristalliseerd,
vestigingsconditie is de arbeidsmarkt; de aanwezigheid
vanwege de korte bestaansgeschiedenis. Hier moet
van voldoende talent met opleidingen waar behoefte
aan worden gewerkt door te investeren in de groei van
aan is. In de MRA zetten we in op een goede aansluiting
technisch onderwijs voor het ontwikkelen van een eigen
van onderwijs op de arbeidsmarkt met oog voor de
economische kracht . Er ligt al een basis door de circulaire
verschillende economische profielen die er binnen de
economie die een groeiende nichemarkt is in Almere, en
MRA zijn. We streven een goede match na tussen waar de
waar de komende jaren meer op ingezet gaat worden.
banen zijn voor bepaalde opleidingsniveaus en waar de
Door het profiel in deze richting uit te werken, ontstaan kansen in Almere om nog meer dan nu bij te dragen aan
20
de transities voor energie en circulaire economie, en op
bedrijven (net als sociale woningbouw) niet vanzelf door
Ook in de energietransitie is een belangrijke rol
die manier te profiteren van de economische groei die
marktpartijen wordt gerealiseerd.
weggelegd voor havens, vanwege de aanwezigheid
daarmee samenhangt.
van grote energievragers en de traditionele, maar Ongemengde bedrijventerreinen
eindigende doorvoerfunctie voor grondstoffen zoals
Regionaal economische profielen zijn niet statisch. Ze
Niet ieder bedrijf leent zich voor menging met
kolen. Het Noordzeekanaalgebied ontwikkelt zich
vragen om een regelmatige actualisering op basis van
woningbouw in ‘productieve wijken’. Voor deze bedrijven,
tot knooppunt van duurzame energie in de regio. De
trends en ontwikkelingen in de markt. De MRA is dit jaar
die wel belangrijk zijn voor de werkgelegenheid in de
invulling van die functie is afhankelijk van nationale en
gestart met het opstellen van economische profielen. De
MRA, blijven ongemengde bedrijventerreinen nodig.
regionale keuzes (uiteengezet in de paragraaf over het
komende jaren wordt dat belangrijker. Ze zijn cruciaal voor
Bij grootschalige transformatie van bedrijventerreinen
Noordzeekanaalgebied).
het kwalitatief versterken van de regionale ontwikkeling,
ontstaat de noodzaak voor alternatieve vestigingslocaties.
zodat optimaal kan worden geprofiteerd van de
Tot 2040 heeft de MRA alle beschikbare harde en
Het havengebied is voor een blijvend sterke positie op
ontwikkeling van stadsharten en vestiging van bedrijven
zachte plancapaciteit nodig om te voorzien in de
het internationale toneel en voor zijn spilfunctie in de
op nieuwe regionale groeilocaties.
behoefte aan bedrijventerreinen, zowel voor nieuwe
nationale economie niet meer alleen afhankelijk van
bedrijven als bedrijven afkomstig van te transformeren
volumes, maar juist ook van de duurzaamheid van de
Productieve wijken
terreinen. Die capaciteit is met name te vinden in de
bedrijfsvoering en de innovaties die daarbij horen. De
Een diverse en inclusieve economie die kansen biedt op
gemeenten Lelystad en Almere, ten noorden van het IJ
haven kan met zijn innoverend vermogen de transitie in
werk voor iedereen, vraagt om ruimte voor de inpassing
en Purmerend/Volendam-Edam, en in de Zuidflank. Het
de bredere regionale economie aanjagen.
van productieve bedrijven in de stad. Dat geldt in het
is noodzakelijk om deze ruimte de komende 20 jaar voor
bijzonder bij transformatie van bedrijventerreinen.
deze twee doelen (nieuwe en te verplaatsen bedrijven)
De circulaire economie brengt, naast kennisgeoriënteerde
De komende decennia worden tal van stedelijke
vast te houden, en deze toekomstige groeilocaties voor
bedrijvigheid, ook behoefte met zich mee aan bedrijven
bedrijventerreinen getransformeerd tot gemengde
het personeel uit de regio goed bereikbaar te maken.
die materialen opslaan en bewerken voor hergebruik.
woonwerkgebieden. Grootschalige woningbouw op
De energietransitie vraagt om nieuwe voorzieningen in
bedrijventerreinen vergroot de sociaaleconomische
Haveneconomie
het energienet voor bijvoorbeeld opslag en conversie.
opgave om in de stad voldoende ruimte te behouden
In de overgang van een fossiele, lineaire economie naar
Voor een deel zijn dat activiteiten waar milieucirkels aan
voor werkgelegenheid, in het bijzonder voor praktisch
een circulaire economie is een belangrijke rol weggelegd
verbonden zijn. We houden rekening met de mogelijkheid
geschoolden. Dat is een voorwaarde om te zorgen
voor het havengebied. Havens kunnen fungeren
dat voorzieningen voor de circulaire economie en de
dat de reis tussen woon- en werkplaats voor praktisch
als doorvoerhaven van hoogwaardige producten,
traditionele economie gedurende enige tijd naast elkaar
geschoolden niet te lang of te kostbaar wordt. Het
vestigingsplaats van hoogwaardige industrie en bedrijven,
zullen bestaan, wat een tijdelijk extra ruimtebeslag tot
ontwikkelen van productieve wijken, waarin een
proeftuin voor nieuwe bedrijvigheid en als ecosysteem
gevolg heeft.
deel van de bestaande bedrijven wordt gemengd
met interacterende bedrijven, kennisinstellingen en
met woningbouw, is een cruciale opgave voor een
publieke partijen . Hier liggen kansen om nieuwe kennis te
Transformaties van bedrijventerreinen naar gemengde
economisch evenwichtige metropool en kan bijdragen
ontwikkelen, bedrijfsprocessen met elkaar te verbinden,
stedelijke milieus zijn in beeld in het oostelijk deel van het
aan het economische profiel van het gebied of de
maar ook om grondstoffen op te slaan en te bewerken
Noordzeekanaalgebied, waar plannen in ontwikkeling zijn
deelregio. Dat vraagt om aandacht in regelgeving en
voor hergebruik.
voor Haven-Stad en ZaanIJ (de Achtersluispolder en het
bij gebiedsontwikkelingen, ook al omdat bedrijfsruimte
Hembrugterrein), en in het westelijke deel waar plannen
voor kleinschalige maakbedrijven en stadsverzorgende
worden ontwikkeld voor de Spoorzone van Beverwijk.
21
Omgevingsvisie gaat voor hyperscale datacenters (die Luchthaveneconomie
in bezit zijn van grote techbedrijven en alleen door hen
In absolute zin waren voor de coronapandemie de
worden gebruikt) de voorkeur uit naar locaties aan de
hoogste economische groeicijfers te vinden in de
randen van Nederland, maar voor andere datacenters
Zuidflank van de MRA. De aanwezigheid van Schiphol
liggen er mogelijkheden in de MRA. Daar worden
is, naast de Greenport Aalsmeer, een belangrijke motor
wel voorwaarden aan verbonden over onder meer de
voor deze werkgelegenheid. Het gaat om directe
energievoorziening, en het gebruik en het lozen van water.
en indirecte arbeidsplaatsen, zowel voor praktisch,
De MRA heeft een Datacenterstrategie in voorbereiding
middelbaar als theoretisch geschoolden; te vinden op het
over onder meer de programmering en duurzaamheid.
luchthavencomplex, op bedrijventerreinen en in kantooren hotelomgevingen. Met Amsterdam is de Zuidflank het
Op drie locaties biedt de MRA vestigingsmogelijkheden
enige deel van de MRA waar het aantal arbeidsplaatsen
voor datacenters die gebruik willen maken van
groter is dan de beroepsbevolking, vooral onder praktisch
hyperconnectiviteit, om extra digitale snelheid te kunnen
en middelbaar opgeleiden.
aanbieden. Deze ‘hyperconnectiviteitshubs’ liggen in Haarlemmermeer (Schiphol) en Amsterdam (Science
Op MRA-niveau is het belangrijk om de kansen die hier
Park en Zuidoost). Het beleid is gericht op selectieve,
liggen te behouden en te benutten, in het bijzonder voor
geclusterde groei van deze hubs, en tegelijk lijkt in de
praktisch en middelbaar geschoolde werkgelegenheid.
markt behoefte te bestaan aan een vierde hub. Voor de
Die banen moeten wel goed en betaalbaar bereikbaar
locatie is een zoekgebied in beeld in Oosterwold, in de
zijn voor de werknemers. De groei van de woningbouw
gemeenten Almere en Zeewolde. De gemeente Almere
in de nabijheid loopt tegen beperkingen aan vanwege
voert (in samenwerking met de gemeente Zeewolde) een
diezelfde aanwezigheid van Schiphol. Opgave hier is om
locatieonderzoek uit naar de inpassingsmogelijkheden.
de ontwikkelingsruimte die er wel is, optimaal te benutten. We zoeken naar maatwerkoplossingen in de ruimtelijke ontwikkeling en mogelijkheden via de herziening van het luchtruim. Daarnaast zoeken we naar goede oplossingen voor gebieden waar geen verstedelijking mogelijk of wenselijk is, maar waar wel kansen liggen om de bijdrage aan de leefkwaliteit in de omgeving te verbeteren. De aanpak van verrommelde glastuinbouwgebieden kan daar onderdeel van zijn. In de paragraaf Zuidflank is deze benadering verder uitgewerkt. Datacenters De digitale infrastructuur groeit en alles wijst erop dat deze groei zich doorzet. Conform de Nationale
22
Veerkrachtige, schone en inclusieve economie
Ontwikkelrichting 2050
N N
schaal 1:100.000
schaal 1:100.000 0 5.000 0
10.000
5.000
15.000
20.000
10.000
15.000
20.000
2.4
Sociaal sterke metropool
Een sociaal-maatschappelijk sterke metropoolregio is
dat op deze punten nog een aantal uitdagingen en
een metropoolregio zonder grote sociaaleconomische
taaie vraagstukken resteren. Om naar oplossingen
verschillen tussen gebieden, waar sprake is van
toe te werken worden drie handelingsperspectieven
kansengelijkheid en een hoge leefkwaliteit. De
geformuleerd.
Metropoolregio Amsterdam heeft daar een traditie in die we ook in de toekomst willen doorzetten. Met de
Kansengelijkheid en het terugdringen van segregatie
Verstedelijkingsstrategie willen we bereiken dat de
•
Belangrijkste uitdaging: tegengaan van
kansen en beperkingen die het ruimtelijk systeem biedt
kansenongelijkheid vanwege armoedeproblematiek
aan individuen en groepen, eerlijk worden verdeeld over
en (regionale) segregatie door het verbeteren van
de bevolking. Dat betekent dat de magneetwerking van
de sociale balans in de MRA en van de kansen van
de MRA niet ten koste mag gaan van kwetsbaardere en
(bewoners in) de gebieden met een lage ‘Sociaal-
minder kapitaalkrachtige groepen. Zij delen in de baten van de ruimtelijke ontwikkeling, zoals de economische
Economische Score’. •
Handelingsperspectief: o.a. afspraken over
kansen en de verbetering van de leefkwaliteit, en ontlenen
woningbouw, woonruimteverdeling, betaalbaarheid,
daar zo mogelijk nieuwe kansen aan. Ze ondervinden
brede armoedeaanpak, voorzieningenplanning,
geen extra hinder van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.
de economische ontwikkeling en bereikbaarheid van kwetsbare gebieden; stedelijke vernieuwing als
Op drie punten is via de Verstedelijkingsstrategie sociaal-
onderdeel van metropolitane agenda.
maatschappelijke versterking wenselijk: 1.
kansengelijkheid en het terugdringen van segregatie,
Woonwerkbalans en het tegengaan van
2.
woonwerkbalans en het tegengaan van
vervoersarmoede
vervoersarmoede,
•
3.
gezondheid als verstedelijkingsopgave.
Belangrijkste uitdaging: zorgen voor een betere match tussen vraag en aanbod op de lokale en regionale arbeidsmarkt, om o.a. (vervoers)armoede,
Inzet op de versterking van de meerkernige structuur
werknemerstekorten en onbenut potentieel tegen te
van de metropool en een samenhangende benadering van stad en landschap dragen hieraan bij, net als de duurzaamheid van de verstedelijking. Tegelijk is duidelijk
gaan. •
Handelingsperspectief: o.a. afspraken over differentiëren in (programmering en locaties van) wonen, werken en bereikbaarheid, in samenhang met
24
o.a. arbeidsmarktbeleid en vervoersarmoedebeleid om de bereikbaarheid van werk en arbeidsparticipatie te vergroten. Gezondheid als verstedelijkingsopgave •