14_09_2021_MER_omgevingsvisie_Diemen_def_v1.pdf

Blad 20 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

waarden van ‘de natuur’ waarbij negatieve optreden wanneer dit plafond overschreden wordt. De doelstelling is dan ook dat er een stevig sociaal fundament is en dat het ecologisch plafond niet benaderd wordt. Het beoordelingskader ziet er als volgt uit: Tabel 4-1: Beoordelingskader voor het MER. Beoordelingsthema Duurzaamheid

Bodem Water en klimaatadaptatie

Natuur, groen en biodiversiteit Natuur, groen en biodiversiteit

Ecologisch plafond Indicator Ambities Diemen Energie Fossiel-onafhankelijk in 2040 49% CO2-reductie in 2030, 90% in 2050 Circulariteit Alle bronnen duurzaam Bodemkwaliteit Geen bodemverontreinigingen Bodemdaling Geen verdere bodemdaling Waterveiligheid Zo laag mogelijke overstromingskans Waterkwaliteit Voldoen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) Grondwater Wateroverlast Schade en overlast door extreme buien voorkomen: in Diemen-Centrum 90 mm/u, in de overige delen 120 mm/u Droogtestress Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel voorkomen Natura 2000-gebieden Halvering stikstofemissies ten opzichte van 2019 (van verkeer/bedrijven) NNN-gebieden Gemeentelijke groenstructuren

Geen achteruitgang oppervlak en kwaliteit natuurgebied ten opzichte van 2020

Alle delen van Diemen dragen bij de biodiversiteit, op land en in water Sociaal fundament Indicator Diemer ambitie Sociale inclusiviteit Stijging van de gemiddelde buurttevredenheid Werkgelegenheid Gelijkwaardige verdeling typologie werk Voorzieningen Voorzieningen en recreatieaanbod aansluitend bij de behoefte Bereikbaarheid Betrouwbare reistijden in de spits Biodiversiteit

Beoordelingsthema Sociaal domein

Mobiliteit

Lager en duurzamer aandeel autogebruik dan nu Een optimale inrichting voor voetgangers, fietsers en OV Milieu en gezondheidsbescherming

Verkeersveiligheid Lucht Geluid Geur Stralingsveiligheid Hittestress

Ruimtelijke kwaliteit

Externe veiligheid Landschap en cultuurhistorie Archeologie

Blad 21 van 107

0 verkeersdoden in 2040 Voldoen aan WHO-advieswaarden voor lucht Voldoen aan WHO-advieswaarden voor geluid Percentage geluidgehinderden daalt Geen geurgehinderden Geen stralingshinder Schade en overlast veroorzaakt door hitte in zowel het fysieke als het sociale domein zoveel mogelijk voorkomen en beperken Geen nieuwe risicovolle objecten Geen aantasting landschap en cultuurhistorisch erfgoed Geen aantasting archeologische waarden

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Vooraf trechtering Niet elk milieuaspect is direct relevant voor de onderzochte strategische keuzes. Meerdere aspecten hebben alleen een direct effect (zowel positief als negatief) in de ene strategische keuze, maar blijven ongewijzigd of zijn niet onderscheidend genoeg in de andere strategische keuze. Daarom is van te voren een trechtering gemaakt welke milieuaspecten bij welke strategische keuzes behandeld worden. In grote lijnen komt het er op neer dat er wordt gefocust op de strategische keuzes die mogelijk een positief of een negatief effect hebben. De milieuaspecten met een te verwachten neutraal effect worden slechts kort behandeld en weggeschreven. Tabel 4-2: Relevante strategische keuzes per milieuaspect. Milieuaspect

Ontmoeten en verbinden

Groene en gezonde leefomgeving

Duurzaam Diemen

Groei binnen grenzen

Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Mobiliteit en bereikbaarheid Milieu en gezondheidsbescherming Ruimtelijke kwaliteit

Wijze van onderzoek en beoordeling De beoordeling vindt plaats per thema van het beoordelingskader en aan de hand van de bovenstaande indicatoren. Afhankelijk van het thema zal het abstractieniveau verschillen maar dit wordt altijd afgestemd op het abstractieniveau van de te maken keuzes. Voor de beoordeling van de vier strategische keuzes wordt een scorebord gebruikt. In deze scoreborden wordt per beoordelingsthema, en bijbehorende indicatoren een beoordeling gegeven door hieraan een waarde te verbinden. Dit gebeurt volgens onderstaande scorebalk. Zeer Negatief Neutraal Positief negatief Figuur 4-5: Scorebalk van het scorebord.

Zeer positief

De score kan variëren van zeer negatief tot zeer positief en wordt gegeven ten opzichte van de referentiesituatie: de situatie in de toekomst, zonder nog te maken keuzes in de Omgevingsvisie. Vanwege het strategische karakter van de Omgevingsvisie wordt de beoordeling met name gegeven ten opzichte van de bestaande situatie zoals omschreven in de LOF en de daarin benoemde trends. Een neutrale beoordeling wordt gegeven wanneer een strategische keuze of keuze geen wezenlijke impact heeft op het betreffende beoordelingsthema (ten opzichte van de referentiesituatie). Door middel van de scoreborden kunnen de scores overzichtelijk weergeven en vergelijken worden. Dit helpt het stroomlijnen van het keuzeproces vanuit milieuperspectief voor de Omgevingsvisie. Een voorbeeld van een scorebord is weergeven in Figuur 4-6. Dit voorbeeld laat in één oogopslag zien hoe strategische keuzes ten opzichte van elkaar op bepaalde thema’s scoren.

Blad 22 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 4-6: Voorbeeld voor scorebord beoordeling strategische keuzes.

4.2

MER deel B Toetsing van de integrale koers Door elementen van de vier strategische keuzes te verbinden, ontstaat een vanuit milieuperspectief integrale koers voor in de Omgevingsvisie. Het is immers denkbaar dat bepaalde elementen uit de vier beoordeelde strategische keuzes goed scoren, maar andere elementen juist minder positief scoren. De integrale koers wordt in deel B van het MER beoordeeld. De beoordeling van deze koers kan vervolgens worden betrokken bij het afronden van de Omgevingsvisie. De integrale koers wordt eveneens aan de hand van Donutmodel beoordeeld (zie ook figuren 4-1 en 4-2 voor voorbeelden hiervan). Spelregels Op basis van de beoordeling van de integrale koers volgen enkele spelregels. Deze spelregels zijn voor de gemeente en voor ontwikkelende partijen. Met deze spelregels bij de hand kan de koers uit de Omgevingsvisie vastgehouden en uitgevoerd worden. Mitigerende spelregels en optimaliserende maatregelen zijn niet betrokken bij de initiële effectbeoordeling, maar als deze leiden tot een andere beoordeling is dit expliciet per spelregel of optimaliserende maatregel aangegeven. Waar mogelijk negatieve omgevingseffecten optreden die niet te mitigeren zijn met spelregels (bijvoorbeeld bij de precieze positionering van windturbines), moet een nadere keuze in de toekomst worden gemaakt. Dit MER zet deze nader te maken afwegingen op de agenda.

Monitoring Goede monitoring van de effecten in de toekomst zorgt er vervolgens voor dat de gemeente Diemen tijdig kan bijsturen wanneer toch wel negatieve milieueffecten optreden. In het MER wordt dan ook afgesloten met een aanzet voor de monitoren indicatoren van het Donutmodel.

Blad 23 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

MER deel A

Blad 24 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

5

Duurzaamheid Duurzaamheid is in toenemende mate een relevant milieuaspect. Er zijn veel afhankelijkheden om de klimaatdoelstellingen, zowel op nationaal als op regionale schaal, te behalen. Binnen het donutmodel valt duurzaamheid onder het ‘ecologisch plafond’. Het is beoordeeld op de indicatoren energie en circulariteit. Daarnaast hanteert de gemeente enkele ambities waaraan getoetst wordt. Zo wil Diemen in 2040 een fossiel-onafhankelijke gemeente zijn – zowel voor woningen, bedrijven als voor wegverkeer. Daarnaast trekt de gemeente de lijn van het nationale beleid door: 49% CO2-reductie in 2030 en een 90% reductie (ten opzichte van ijkpunt 1990) in 2050. De Omgevingsvisie gaat echter tot 2040, dus dat betekent dat de gemeente dan al op weg moet zijn om ergens tussen de 49-90% reductie uit te komen. Daarnaast streeft de gemeente naar een volledige toepassing van duurzame en herbruikbare bronnen. Het beoordelingskader is hieronder in de tabel overzichtelijk uiteengezet. Beoordelingsthema Duurzaamheid

Ecologisch plafond Indicator Ambitie Diemen Energie Fossiel-onafhankelijk in 2040 49% CO2-reductie in 2030, 90% in 2050 Circulariteit Alle bronnen duurzaam

5.1

Staat van de Leefomgeving

5.1.1

Energie Energie zal in toenemende mate fossielvrij en milieuvriendelijk zijn. Lokaal (of regionale) opwekking, opslag en levering hiervan draagt positief bij aan het behalen van die ambitie. Om dit te bereiken worden in Nederland zogeheten Regionale Energiestrategieën (RES) opgesteld. De trend is dat woningen van het gas af gaan, en dat hele wijken worden aangesloten op een duurzame energiebron. De energietransitie is echter moeilijk te voorspellen, omdat technologische ontwikkelingen snel gaan. Maar ook het maatschappelijk draagvlak voor de energietransitie verandert over de tijd. Dit komt omdat zoals bij elke te maken afweging er altijd meerdere kanten aan het verhaal zitten. Zo leiden windturbines, ondanks het positieve effect op duurzaamheidsambitie, ook tot effecten op leefbaarheid in de nabije omgeving. Een gedegen afweging hoe de energietransitie vorm te geven is daarom van belang. Een autonome ontwikkeling binnen Diemen is de mogelijke bouw van een biomassacentrale op het terrein van Vattenfall. Voor deze biomassacentrale is een convenant afgesloten tussen Vattenfall en omliggende gemeenten waarin afspraken zijn vastgelegd ten aanzien van milieuimpact en duurzaamheid. In het kader van RES Noord-Holland Zuid, onderzoekt de gemeente de Diemen de mogelijkheden om in te zetten op het op eigen grondgebied opwekken van energie uit zon of uit wind.

In de RES zijn zoekgebieden opgetekend waarbinnen mogelijkheden liggen voor zonne-energie of windenergie. De technische en planologische haalbaarheid hiervan is daarna beoordeeld door adviesbureau Pondera (Verkenning wind en zonne-energie Diemen, d.d. 26 oktober 2020). De zoekgebieden uit de RES zijn hieronder opgenomen.

Blad 25 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 5-1: Zoekgebieden zon en wind (Bron: RES 1.0, 2021).

Voor zonne-energie heeft de gemeente Diemen een potentie tussen de 9 en 33,4 MW. De zoekgebieden voor zonne-energie overlappen grotendeels met ‘lege’ ruimtes nabij infrastructuur. Nagenoeg alle locaties zijn volgens het rapport van Pondera (2020) theoretisch geschikt om zonneenergie op te wekken, met uitzondering van de locatie langs de Gooiseweg waar inpassing lastiger te bewerkstelligen is. Daarnaast is de zonne-energieopgave ook te combineren met het verduurzamen van woningen en bedrijven, door zonnepanelen op daken, aan gevels en op/aan andere civiel-technische installaties te ontwikkelen. Zodoende wordt ook gezocht naar mogelijkheden om zon op daken in te passen. Windturbines vormen duidelijke iconen in het landschap, produceren geluid, zorgen voor slagschaduw en kennen veiligheidsrisico’s. Het onderzoek van Pondera laat zien dat Diemen een technisch beschikbare ruimte heeft voor 39 MW aan windturbines. Of deze zoekgebieden waar Pondera onderzoek naar heeft uitgevoerd ook werkelijk haalbare locaties zijn, moet nader onderzoek uitwijzen. De gemeenteraad heeft bij het vaststellen van de RES 1.0 in juli 2021 moties aangenomen die ertoe leiden dat de hierboven weergegeven zoekgebieden kleiner worden. De zoekgebieden komen dan op minimaal 400m op afstand van woningen en worden geconcentreerd langs de zware infrastructuur.

5.1.2

Circulariteit Evenals het begrip ‘duurzaam’ is het begrip ‘circulair’ een begrip dat nogal verschillende interpretaties heeft en waaraan een grote diversiteit aan inhoud wordt toegekend. Voor dit rapport wordt met circulair alleen de circulaire economie bedoeld. Het onderwerp van de circulaire economie is nog volop in ontwikkeling en beweging. Op rijksniveau heeft het kabinet in 2016 geschetst hoe de Nederlandse economie kan worden getransformeerd naar een duurzame,

Blad 26 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

volledig circulaire economie in 2050. De tussendoelstelling is een vermindering van het grondstoffenverbruik met 50% in 2030. De vermindering van het grondstoffenverbruik kan zowel bij het individu, het bedrijfsleven, maar ook bij fysieke objecten in de openbare ruimte behaald worden.

Figuur 5-2: Beoogde transitie naar een circulaire economie.

Een circulaire vraagt om enkele concrete acties en strategische keuzes. De totale landelijke doelstelling is om in 2050 volledig (dus 100%) volledig circulair te zijn. De acties om dit op de lange termijn te bereiken bestaan uit:    

Het voorkomen van afval en dit zo goed mogelijk te scheiden Het zoveel mogelijk benutten van materialen afkomstig uit de eigen regio Het beperken van het gebruik van fossiele brandstoffen en het terugdringen van het gebruik van water Het slim ontwerpen van gebouwen zodat de herkomst van materialen helder is, dat gebouwen multifunctioneel en demontabel zijn, en dat de grondstoffen voor de gebouwen elders hergebruikt kunnen worden.

In ‘Duurzaam Diemen: Duurzaamheidsagenda 2020-2025’ stelt de gemeente zelf dat de transitie naar de circulaire economie een speerpunt is. Eén van de hoofddoelen is om op relatief korte termijn de hoeveelheid ongescheiden restafval per inwoners met 100 kg per jaar terug te dringen. Op basis van monitoringsgegevens van het CBS blijkt dat de inwoners van Diemen al ruim onder het landelijk gemiddelde zitten qua totaal huishoudelijk restafval. Het gemiddelde in Nederland ligt rond de 490 kg per inwoner per jaar. In Diemen ligt rond de 420 kg. Een structurele verlaging zoals Diemen dit beoogt, leidt tot een totaal aantal kilogram restafval per inwoner van ongeveer 320 kg op jaarbasis.

Blad 27 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 5-3: Totaal huishoudelijk afval in kg per inwoner (Bron: CBS).

Echter, het grof huishoudelijk afval ligt in Diemen boven het landelijk gemiddelde: 53 kg tegenover 30 kg gemiddeld in Nederland.

5.2

Effecten strategische keuzes De strategische keuzes Ontmoeten en verbinden, Groei binnen grenzen en Groene en gezonde leefomgeving hebben elk weinig specifieke raakvlakken met het aspect duurzaamheid. Er zitten wel elementen in die verband houden met de duurzaamheidsambities, zoals het klimaatbestendig maken van de gemeente, maar deze vallen in dit MER onder het aspect Water. In deze paragraaf wordt puur ingegaan op het energievraagstuk en op circulariteit. De onderstaande tabel geeft aan dat de elementen uit Duurzaam Diemen relevant zijn voor dit beoordelingsaspect. Ontmoeten en verbinden

Groene en gezonde leefomgeving

Duurzaam Diemen

Groei binnen grenzen

Duurzaamheid

Dat betekent dat er in al deze strategische keuzes eenvoudigweg wordt gekoerst op het vigerend klimaatbeleid dat op het niveau van de overheden wordt gehanteerd. Dat betekent dat er niks onderscheidends in de strategische keuzes zit waardoor het doelbereik van de duurzaamheidsambities (verder) wordt behaald. De score voor deze drie strategische keuzes is daarom neutraal. Enkel de strategische keuze Duurzaam Diemen zet massaal in op energie en circulariteit. De beoordeling volgt hieronder. Duurzaam Diemen De strategische keuze Duurzaam Diemen bestaat uit een viertal type ontwikkelingen die verband houden met de duurzaamheidsambities: de energieopwekking uit zonne- en windenergie (onderdelen uit de RES Noord-Holland Zuid), de potentie voor aardwarmte op het Vattenfallterrein toepassen, de Diemercentrale verduurzamen, en een circulaire gemeente. Deze vier onderdelen zijn één voor één hieronder beschouwd. Energieopwekking uit zon en wind In de RES zijn enkele zoekgebieden opgenomen voor de energieopwekking uit wind en uit zon. Enkele zoekgebieden overlappen en zijn aangemerkt als zoekgebieden voor zowel zon als wind. Langs de infrastructuurbundels en in de spoordriehoek zijn zoekgebieden die primair voor zon

Blad 28 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

bedoeld zijn: dit kan door zonnevelden aan te leggen of door zonnepanelen te integreren in bijvoorbeeld geluidschermen langs de A1. Verder is een groot deel van de Diemerscheg aangewezen als zoekgebied voor windturbines. Deze strategische keuze zet in op het volledig onderzoeken van de mogelijkheden om windturbines te realiseren in dit gebied. Uitgangspunt is wel dat de inwoners van Diemen geen hinder ondervinden van deze potentiële turbines. Daarnaast moet rekening gehouden worden met de inpasbaarheid, die mogelijk belemmerd wordt door de aanwezigheid van risicobronnen die tezamen cumulatieve veiligheidsrisico’s kennen: zo zijn windturbines lastiger in te passen nabij hoogspanningslijnen en nabij buisleidingen en transportroutes voor gevaarlijke goederen (spoor en weg). Ook is er een kans dat er landschappelijke en ecologische effecten optreden bij het plaatsen van turbines in de Diemerscheg. Dit dient echter nader onderzocht te worden. Op het duurzaamheidsaspect ‘energie’ scoort deze strategische keuze wel positief, aangezien hiermee wel invulling gegeven wordt aan de benodigde energievraag. Uit nader vervolgonderzoek moet echter naar voren komen of dit haalbaar is. Aandachtspunten ten aanzien van windturbines volgen in hoofdstuk 14.4. Benutten aardwarmte Vattenfall De Diemercentrale staat op een bestaand industrieterrein waar energie wordt opgewekt.

Deze locatie is bij uitstek een plek waar synergie tussen de opwekking van energie uit diverse bronnen kan ontstaan. Er worden kansen gezien voor het opwekken van energie uit aardwarmte op deze plek. De strategische keuze Duurzaam Diemen pleit voor het nader onderzoeken en zo mogelijk toepassen van deze aardwarmte. Dat is een positief effect op beoordelingscriterium energie. Verduurzamen Diemercentrale NUON Vattenfall wil een tijdelijke biomassacentrale bouwen binnen de inrichting van de elektriciteitscentrale in Diemen. Er is een convenant tussen Vattenfall en de gemeenten opgesteld en ondertekend. Hierin zijn afspraken gemaakt over de tijdelijkheid van de inzet van biomassa, de luchtkwaliteit en duurzaamheidscriteria van de biomassa. Met deze afspraken komen de partijen tegemoet aan de belangrijkste zorgen van omwonenden op het gebied van luchtkwaliteit en duurzaamheid. Biomassa is hiermee een tijdelijke energiebron in een overgangssituatie naar schonere vormen van energieopwekking. Er is bijvoorbeeld reeds een omgevingsvergunning verleend voor het bouwen en in gebruik nemen van een elektrisch boilersysteem (e-boilersysteem) binnen de inrichting, met als doel het op duurzame wijze genereren van warmte ten behoeve van het stadswarmtenet van de regio Amsterdam. Dergelijke verduurzamingsmaatregelen dragen bij aan het verduurzamen van de gehele Diemercentrale.

In de toekomst wordt verwacht dat nieuwe technieken (en Best Beschikbare Technieken) hier verder aan kunnen bijdragen. Circulaire gemeente Om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben (zoals is vastgesteld in de Duurzaamheidsagenda), wordt ingezet op enkele speerpunten. De gemeente stuurt bij nieuwbouwontwikkelingen aan op circulair bouwen en slopen. Hieronder valt ook het toepassen van houtbouw en andere vormen van bio-based bouwen in nieuwe ontwikkelingen. Zo gaan de grondstoffen van bouwmaterialen niet verloren als afval, maar behouden ze hun waarde in de kringloop. Het afval dat bedrijven genereren wordt ook zoveel mogelijk hergebruikt. Of alle grondstoffen volledig herbruikbaar zijn (zoals het beoordelingscriterium nastreeft) is de vraag, maar het doelbereik van de ambitie is in elk geval positiever dan in de referentiesituatie.

Blad 29 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

5.3

Beoordeling Enkel de strategische keuze Duurzaam Diemen zet echt actief in op de verduurzaming binnen de gemeente met verregaande maatregelen die hierop inspelen. Hier zijn positieve scores aan toegekend. De overige strategische keuzes hebben geen sterke proactieve houding ten aanzien van de duurzaamheidsambities en zijn daarom allemaal neutraal beoordeeld – uitgaan van het idee dat geen van de strategische keuze een negatieve impact op de duurzaamheidsambities nastreeft.

Blad 30 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

6

Bodem De overheid werkt aan beleid voor duurzaam gebruik van de bodem. De bodemkwaliteit moet geschikt zijn voor de beoogde functie. De gemeentelijke rol wat betreft bodem is om te zorgen dat er bij het vaststellen van ruimtelijke plannen wordt getoetst of het huidige of toekomstige gebruik van de bodem afgestemd kan worden op de aanwezige bodemkwaliteit. Daarnaast wordt de ondergrond steeds belangrijker (voor bijvoorbeeld ondergronds bouwen, bodemenergie, CO2- en gasopslag) en zal deze dan ook in ruimtelijke besluiten een plaats krijgen. Bijkomend punt van aandacht in laaggelegen gebieden is bodemdaling. Bijna de gehele gemeente Diemen is beneden Normaal Amsterdams Peil gelegen, waardoor bodemdaling moet worden beperkt. Bodemdaling leidt tot het gevoeliger worden van gemeente Diemen voor wateroverlast en voor uitdroging van veengronden, waardoor CO2 (koolstofdioxide) en CH4 (methaan) vrijkomen. Beoordelingsthema Bodem

Ecologisch plafond Indicator Ambitie Diemen Bodemkwaliteit Geen bodemverontreinigingen Geen verdere bodemdaling Bodemdaling

6.1

Staat van de Leefomgeving

6.1.1

Bodemkwaliteit De kwaliteit van de bodem is afhankelijk van de gebruikshistorie van de grond. Voor de gemeente Diemen geldt dat er grote delen tot de ‘achtergrondwaarde’ behoren (groen in figuur 6-1), wat in principe schone grond betekent. Enkele gebieden vallen onder de zogenoemde categorie ‘wonen’ (geel in figuur 6-1), waarvan in ieder geval de toplaag schoon is, maar bij diepere lagen mogelijk verontreiniging aanwezig is. Afhankelijk van ontwikkelingen binnen die gebieden is nader onderzoek wenselijk in het geval er in de bodem wordt geroerd. De oranje velden in figuur 6-1 hebben worden generiek gezien als (matig tot sterk) verontreinigd, ook omdat er lokaal in het verleden industrie heeft plaatsgevonden. Deze gebieden dienen bij ontwikkelingen per definitie te worden onderzocht en moeten bij nieuwe activiteiten worden gesaneerd. De bruine velden in de figuur zijn verontreinigd en dienen bij ontwikkeling en roering in de bodem gesaneerd te worden.

Blad 31 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 6-1 Bodemkwaliteit (Bron: Kaartenatlas Diemen).

6.1.2

Bodemdaling Enkele gebieden van Diemen ervaren bodemdaling. Potentieel kunnen meer gebieden in Diemen hier mee te maken gaan krijgen. Bodemdaling leidt op termijn tot een onhoudbaar en duur waterbeheer in het landelijk gebied. Er ontstaan hogere kosten voor het beheer van de openbare ruimte en voor woningeigenaren met houten funderingen en/of verzakkende tuinen. Daarnaast breekt veen af bij bodemdaling, waardoor er meer broeikasgassen in de atmosfeer komen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in veengebieden is het noodzakelijk rekening te houden met het watersysteem, en aangepast te bouwen (extra te funderen, gebied op te hogen en flexibele leidingen te gebruiken). De figuur hierna laat schematisch zien waar bodemdaling het meest actueel is. In Diemen Noord is deze het hoogst: meer dan 5 mm per jaar. In het centrale deel van Diemen ligt de bodemdaling ongeveer rond de 3 mm per jaar.

Blad 32 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 6-2: Bodemdaling in Diemen.

6.2

Effecten strategische keuzes Niet alle strategische keuzes hebben dezelfde effecten op bodemkwaliteit en bodemdaling. Voor de strategische keuzes Groei binnen grenzen en Duurzaam Diemen zijn effecten van bodemkwaliteit en bodemdaling eerder te verwachten dan voor de andere twee strategische keuzes. Dat betekent niet dat bodemeffect volledig afwezig zijn in de overige strategische keuzes, maar deze effecten zijn niet onderscheidend ten opzichte van de effecten uit de twee hier beschouwde strategische keuzes. Ontmoeten en verbinden

Groene en gezonde leefomgeving

Duurzaam Diemen

Groei binnen grenzen

Bodem

Duurzaam Diemen Duurzame energiebronnen in de ondergrond kunnen een versnelling in de energietransitie teweeg brengen. De mate waarin de ondergrond hierin een bijdrage kan leveren dient onderzocht te worden, zeker in relatie met grondwaterstanden en mogelijkheden om gebruik te maken van de thermische ladingen in de ondergrond. Omdat de gemeente zich wel committeert aan de ambities voor duurzaamheid in relatie tot de ondergrond en er een te verwachte potentie in de ondergrond ligt die kan bijdragen aan deze duurzaamheidsambities, is deze daarom positief beoordeeld. Bodemdaling is tevens relevant voor deze strategische keuze. Nathouden van de veengronden voorkomt bodemdaling. Dit heeft een drietal positieve effecten: door het nathouden van de bodem wordt paalrot voorkomen; door het voorkomen van veenoxidatie wordt de uitstoot van CO2- en CH4 verminderd; en door het voorkomen van bodemdaling worden de gronden niet vatbaarder voor wateroverlast via het grondwater. Bodemdaling is positief beoordeeld.

Blad 33 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Groei binnen grenzen Met de strategische keuze Groei binnen grenzen wordt ingezet op het faciliteren van het aanbod van goede en betaalbare woningen in Diemen. Tot 2040 moeten woningen worden gebouwd, voornamelijk op inbreidings- en transformatielocaties en enkel binnenstedelijk. Een nadere studie moet verder inzicht geven in welke locaties geschikt zijn hiervoor, waardoor precieze beoordeling in dit stadium nog niet mogelijk is. Een reeds bestaande vervuilde ondergrond kan een risico vormen voor het woon- en leefklimaat, met name in bestaande en beoogde woonwijken. Op verschillende locaties in de gemeente moet onderzoek uitwijzen of bodemverontreinigingen bestaan (zie figuur 6-2). Indien sprake is van bodemverontreinigingen bij ontwikkelingen, moet de bodem voor de functie geschikt gemaakt worden. Sanering kan dan aan de orde zijn. Dit zorgt voor positief effect op de bodemkwaliteit in het algemeen en voor een impuls van de omgevingskwaliteit. Dit effect is daarom als positief beoordeeld.

6.3

Beoordeling De beoordeling van de strategische keuzes is de figuur hieronder opgenomen. De positieve beoordeling dragen bij aan het behalen van de ambities voor Diemen. De neutrale scores komen bij meerdere strategische keuzes door het gebrek aan ambities ten aanzien van het aspect bodem bij deze strategische keuze.

Blad 34 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

7

Water en klimaatadaptatie In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het milieuaspect water en klimaatadaptatie. Het aspect gaat bijvoorbeeld over de effecten van de Omgevingsvisie van Diemen op de waterveiligheid en waterkwaliteit. Daarnaast vormt het relatief nieuwere aspect klimaatadaptatie een bijzonder aandachtspunt. In dit hoofdstuk wordt in beeld gebracht in hoeverre de Omgevingsvisie effecten heeft op de wateraspecten en welke aanbevelingen er zijn om het doelbereik van de ambities (in dit geval landelijk algemeen geldende ambities) voor water verder te behalen. Beoordelingsthema Water en klimaatadaptatie

Ecologisch plafond Indicator Ambitie Diemen Waterveiligheid Zo laag mogelijke overstromingskans Waterkwaliteit Voldoen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) Grondwater Geen grondwaterverontreinigingen Wateroverlast Schade en overlast door extreme buien voorkomen: in Diemen-Centrum 90 mm/u, in de overige delen 120 mm/u Droogtestress Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel voorkomen

7.1

Staat van de Leefomgeving

7.1.1

Waterveiligheid Bij waterveiligheid gaat het in de eerste plaats om de bescherming tegen water. Nederland ligt voor een groot deel onder de zeespiegel. Bij hoogwater ontstaat er overstromingsgevaar, het risico dat de waterkeringen bezwijken. Dit wordt uitgedrukt in overstromingskansen. In het stedelijk gebied van Diemen is de overstromingskans klein, het gebied aan de oostkant kent een middelgrote overstromingskans. Vanuit het principe meerlaagse veiligheid is het belangrijk dat de gemeente bij ruimtelijke ontwikkelingen rekening houdt met het risico van overstroming bij een dijkdoorbraak. Dat wil zeggen: geen vitale infrastructuur in gebieden die kunnen overstromen, of deze aanvullend beschermen (denk aan: elektriciteitsvoorzieningen, ziekenhuizen en dergelijke).

Blad 35 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 7-1 Overstromingskans (meer dan 20cm) voor de gemeente Diemen (Bron: Klimaateffectatlas.nl).

7.1.2

Waterkwaliteit De waterkwaliteit is in Nederland de afgelopen decennia flink verbeterd. Desondanks is de kwaliteit nog altijd aan verbetering onderhevig. Hiervoor zijn richtlijnen opgesteld in de Kader Richtlijn Water (KRW) dat toeziet op een verbetering van de chemische en ecologische waterkwaliteit in 2027. Activiteiten en ruimtelijke ontwikkelingen mogen de waterkwaliteit niet (verder) verslechteren en het liefst een positief effect hebben. In 2027 moeten deze wateren een goede ecologische toestand hebben. Het waterschap voert maatregelen uit om de kwaliteit te verbeteren, samen met gebiedspartners. De gemeente heeft een belangrijke rol bij het aanpakken van verontreinigingen bij de bron, denk aan: voorkomen van verontreiniging vanuit de recreatievaart (met name op de recreatieplassen), aanpakken van riooloverstorten en foutaansluitingen bij een gescheiden rioolstelsel, natuurvriendelijk beheer en onderhoud van stedelijk water, aanpak van plastic en zwerfvuil en rekening houden met waterkwaliteit bij de inrichting van stedelijk gebied. De huidige kwaliteit van het oppervlaktewater in de gemeente, waarbij het vooral gaat om interne waterpartijen de Diem en de Weespertrekvaart, is matig tot ontoereikend.

Blad 36 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 7-2 Ecologische kwaliteit van oppervlaktewater. Geel = matig tot ontoereikend.

7.1.3

Grondwater Het beheer van grondwaterkwantiteit en -kwaliteit is geen taak van het waterschap, maar van provincie en gemeenten. Het waterschap speelt wel een rol door het verlenen van vergunningen voor kleine en middelgrote grondwateronttrekkingen. Gemeenten hebben de taak om de sponsfunctie van stedelijk gebied te verbeteren om zo het grondwaterpeil in stand te houden. Negatieve effecten op grondwater door energiemaatregelen (bv. WKO installaties) dienen vermeden te worden.

7.1.4

Wateroverlast Wateroverlast kan ontstaan bij hevige neerslag. Dit speelt voornamelijk in stedelijke gebieden waar veel verharding aanwezig is. Hemelwater kan daar niet of onvoldoende infiltreren in de bodem en blijft daardoor ‘op straat staan’. Figuur 10-3 toont de waterdiepte bij een bui van 70 mm per 2 uur, dat ongeveer eens in de honderd jaar voorkomt. Op sommige plaatsen kan meer dan 20 mm water op straat blijven staan. Dit leidt in Diemen niet tot overlast door het onderlopen van kelders of parkeergarages of doordat wegen onbegaanbaar worden. De gemeente heeft de ambitie om een bui van 120 mm te kunnen verwerken zonder dat schade aan gebouwen ontstaat. In Diemen Centrum is de ambitie beperkt tot een bui van 90 mm/uur. Om dit te bereiken wordt het stedelijk gebied zodanig ingericht dat voldoende maaiveldberging aanwezig is om schade te voorkomen. Water blijft daardoor staan op straat en in groen om vervolgens via de riolering naar het oppervlaktewater af te stromen. De hoge grondwaterstand staat het faciliteren van infiltratie niet toe. Om het oppervlaktewatersysteem niet te overbelasten bij hevige regenval zijn waterbergingsgebieden aangewezen die als eerst onderlopen bij hoge waterstanden. Hierbij kan gedacht worden aan weilanden en natuurgebieden. En positief gevolg is dat de boezem niet direct hoeft te worden aangesproken.

De gemeente is aangesloten bij de actie Steenbreek.

Blad 37 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 7-3 Waterdiepte bij intense neerslag dat 1:100 jaar voorkomt (Bron:Klimaateffectatlas.nl).

7.1.5

Droogtestress Door langdurige periodes van droogte dalen de grondwaterstanden. Voor agrarische gebieden kan dit leiden tot verzilting van de bodem, gewasderving, en voor natuurgebieden leidt dit tot risico op natuurbranden. Ook kan droogtegevoelige (vochtminnende) natuur verloren gaan door langdurige structurele watertekorten. Dalende grondwaterstanden vergroten de doorluchting van de bodem, wat bij bodembelasting door bebouwing of zware voertuigen kan leiden tot inklinking van de bodem (bodemdaling). Dalende grondwaterstanden kunnen ook leiden tot problemen in stedelijk gebied. Als de grondwaterstand daalt kunnen funderingen droog komen te staan. Bij houten funderingen kan dit leiden tot paalrot. In de gemeente Diemen zijn er twee gebieden waar dit risico relatief groot is (zie figuur 12.4). Het langer vasthouden van water op de plek waar het valt, helpt tegen droogte waardoor er minder snel water ingelaten hoeft te worden in de polders. Bij iedere herinrichting in Diemen wordt de bestaande hemelwaterriolering vervangen door DITriolering (drainage, infiltratie en transport). Door de vrije aansluiting op het oppervlaktewatersysteem vindt in droge periodes infiltratie van oppervlaktewater in de bodem plaats. Omdat hierdoor de grpndwaterstand slechts beperkt onder het polderpeil zakt, is het risico op het droogvallen van houten paalfunderingen in Diemen beperkt.

Door de stabiele grondwaterstand blijven bomen ook vitaler tijdens droge periodes.

Blad 38 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 7-4: Risico's op paalrot in de gemeente Diemen (Bron: Klimaateffectatlas.nl).

7.2

Effecten strategische keuzes Niet alle strategische keuzes hebben dezelfde effecten op water en klimaatadaptatie. Voor de strategische keuzes Groene en gezonde leefomgeving, Duurzaam Diemen en Groei binnen grenzen zijn de effecten op waterveiligheid, waterkwaliteit, grondwater, wateroverlast en droogtestress groter dan bij de strategische keuze Ontmoeten en verbinden. De tabel hierna laat ook zien dat de eerste strategische keuze minder onderscheidende effecten heeft dan de overige drie strategische keuzes. Er wordt daarom alleen op de drie onderscheidende strategische keuzes gefocust. Ontmoeten en verbinden

Groene en gezonde leefomgeving

Duurzaam Diemen

Groei binnen grenzen

Water en klimaatadaptatie

Naar verwachting zijn de positieve en negatieve effecten bij de strategische keuze Ontmoeten en verbinden kleiner dan in de andere strategische keuzes, doordat weinig grootschalige ontwikkelingen met betrekking tot water en klimaatadaptatie zijn opgenomen. Alle aspecten zijn onder deze strategische keuze neutraal beoordeeld. Groene en gezonde leefomgeving Bij de strategische keuze Groene en gezonde leefomgeving staat groen, blauw en gezondheid centraal. Er is met name aandacht voor het stimuleren van wandelen en bewegen, onder andere door het verbinden van het wandellandschap met de woongebieden. Bestaande parken en

Blad 39 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

groenstructuren worden beter toegankelijk gemaakt en de verblijfskwaliteit gaat omhoog. De toevoeging van meer groen heeft een positief effect op het vasthouden van water en daarmee een verkleinend effect op de kans dat wateroverlast ontstaat. Wateroverlast is hierom positief beoordeeld. Meer groen en blauw betekent ook een verkleinend effect op het hitte-eiland effect. Droogtestress is echter neutraal beoordeeld aangezien meer groen ook meer water vraagt. Bij deze strategische keuze komt er meer ruimte voor waterrecreatie. De beleving van het oppervlaktewater wordt verbeterd. Dit leidt mogelijk echter tot een achteruitgang van de waterkwaliteit – immers kan dit mogelijk leiden tot aantasting van de aquatische biodiversiteit. Duurzaam Diemen Met de strategische keuze Duurzaam Diemen wordt ingezet op duurzaamheid en klimaatadaptatie, waarbij droogte- en hittestress verminderd/voorkomen moeten worden. In de tuinen verdwijnen tegels, en ook pleinen en daken worden vergroend. Hierdoor wordt water vastgehouden en waar mogelijk worden waterstanden verhoogd. Bovendien moet het Diemerbos het grootste natte klimaatbos van Nederland worden, zodat water wordt vastgehouden. Het vasthouden van water voorkomt snelle afstroom, waardoor de kans op wateroverlast wordt verkleind. Wateroverlast is daarom zeer positief beoordeeld.

Het nathouden van de bodem door het vasthouden van water voorkomt ook paalrot en droogtestress. Droogtestress is hierom positief beoordeeld. Tenslotte heeft het gebruik van energiebronnen uit de bodem een mogelijk negatief effect op het grondwater. Dit dient nader onderzocht te worden. Belangrijk is dat grondwaterbeschermingsgebieden – die overigens niet in de buurt van gemeente Diemen liggen – beschermd blijven. Groei binnen grenzen Bij deze strategische keuze is er sprake van een vergroting van het versteend oppervlak, waardoor – in het hypothetische geval zonder maatregelen – het water sneller afstroomt. Door het sneller afstromen van water wordt de kans op wateroverlast groter en komen verontreinigingen van het oppervlakte sneller in het oppervlaktewater. Tevens lopen door de toevoeging van woningen in een gebied met een middelgrote overstromingskans meer personen risico op overstromingen en wateroverlast. Dit leidt daarnaast tot een negatief effect op het grondwater. Gebieden met een middelgrote overstromingskans bevinden zich voornamelijk in het zuiden en oosten van de gemeente Diemen. Wateroverlast is daarom negatief beoordeeld. Verstening van het landschap heeft een verhogend effect op de temperaturen in de bebouwde omgeving (hitte-eilandeffect). Het aspect droogtestress is hierom ook negatief beoordeeld.

Maatregelen ter voorkomen/beperken van het hitte-eiland effect kunnen ervoor zorgen dat genoemd effect verkleind wordt.

7.3

Beoordeling De beoordeling van de strategische keuzes is de figuur hieronder opgenomen. De positieve beoordeling dragen bij aan het behalen van de ambities voor Diemen. De neutrale scores komen bij meerdere strategische keuzes door het gebrek aan ambities ten aanzien van het aspect water en klimaatadaptatie bij deze strategische keuze. N.B. Waterveiligheid wordt overal neutraal beoordeeld. Dat komt omdat dat criterium specifiek gaat over de veiligheid door dijken. Omdat geen van de strategische keuzes iets aan de dijken doet, alsmede er niet buitendijks gebouwd wordt, neemt de waterveiligheid als gevolg van de Omgevingsvisie geenszins af.

Blad 40 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Blad 41 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

8

Natuur, groen en biodiversiteit In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de milieuaspecten natuur, groen en biodiversiteit. Deze milieuaspecten gaan over effecten van de Omgevingsvisie op planten en dieren. Bij ontwikkelingen bestaat altijd de mogelijkheid dat belangrijke natuurwaarden worden verstoord en mogelijk zelfs worden vernietigd. In dit hoofdstuk wordt in beeld gebracht in hoeverre de Omgevingsvisie effecten heeft op natuur, groen en biodiversiteit. Beoordelingsthema Natuur, groen en biodiversiteit

Ecologisch plafond Indicator Ambitie Diemen Natura 2000-gebieden Halvering stikstofemissies ten opzichte van 2019 (van verkeer/bedrijven) NNN-gebieden Gemeentelijke Geen achteruitgang oppervlak en kwaliteit groenstructuren natuurgebied ten opzichte van 2020 Biodiversiteit Alle delen van Diemen dragen bij de biodiversiteit, op land en in water

8.1

Staat van de Leefomgeving

8.1.1

Natura 2000 Grenzend aan de gemeente Diemen ligt het Natura 2000 gebied ‘Markermeer en IJmeer’, die de gelijknamige meren omvat. Het Markermeer is een zoetwatermeer met een slibrijke bodem en geringe diepte. Het is een gebied waar veel watervogels foerageren. Het doel van de aanwijzing tot Natura 2000 gebied is dan ook vooral gericht op bescherming van de habitat van flora en fauna (Habitatrichtlijn) en specifiek vogels (vanuit de Vogelrichtlijn). Het gebied heeft geen stikstofgevoelige habitattypen. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied met stikstofgevoelige habitattypen is het Natura 2000-gebied Naardermeer.

Markermeer & IJmeer

Naardermeer

Figuur 8-1 Natura 2000-gebieden (Bron: Natura2000.nl).

Blad 42 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Net als Amsterdam ‘profiteert’ de gemeente Diemen van de gunstige ligging ten opzichte van Natura 2000-gebieden. De meeste gebieden liggen òf ver weg òf hebben geen stikstofgevoelige habitattypen. Stikstofdepositie zou vooral bij grootschalige oprichting van bedrijven in hogere milieucategorieën of bij grote hoeveelheden verkeersgeneratie tot problemen kunnen leiden. Daar dit niet de huidige trend van de gemeente Diemen is, worden er voor de gemeente in relatie tot Natura 2000-gebieden geen of nauwelijks belemmeringen verwacht.

8.1.2

Natuurnetwerk Nederland Het Natuurnetwerk Nederland is een voortzetting van de vroegere Ecologische Hoofdstructuur met als doel om de vaak losliggende natuurgebieden in Nederland middels verbindingszones met elkaar te verbinden. Zo ontstaat er een omvangrijk netwerk met natuurgebieden waartussen diersoorten en planten gemakkelijker kunnen migreren. Dit komt in theorie de biodiversiteit ten goede. Binnen de gemeentegrenzen liggen diverse gebieden die behoren tot het NNN. Het betreft hierbij voornamelijk gebieden aan de oostzijde van de gemeente, zoals het Diemerbos, OverDiemen en de Diemer Vijfhoek. Ook het IJmeer vanaf het Buiten-IJ tot de vaargeul behoort tot het NNN (in dit geval het netwerk van de grote wateren).

Figuur 8-2 NNN-gebieden in en om Diemen (Bron: Omgevingsverordening NH2020 Provincie Noord-Holland).

In de provincie Noord-Holland zijn 32 gebieden aangewezen als ‘Bijzonder Provinciaal Landschap’, die geen overlap met NNN-gebieden vertonen. Deze bijzondere provinciale landschappen wil de provincie, naast de natuurgebieden, behouden en beschermen. In Diemen komt vooral in de oostzijde van de gemeente een deel voor; het gebied ‘Vechtstreek Noord’ loopt tot daar.

Blad 43 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 8-3 BPL gebieden (Bron: Omgevingsverordening NH2020 Provincie Noord-Holland).

Het gehele buitengebied is ook aangewezen als “Landelijk Gebied”. De regels die hiervoor gelden maken bijna alle stedelijke ontwikkelingen binnen deze begrenzing onmogelijk. Enkel kleinschalige ontwikkeling is toegestaan, op locaties waar nu al een stedelijke functie toegestaan is, mits het toegestane bebouwde oppervlak niet wordt vergroot en het aantal burgerwoningen niet toeneemt).

8.1.3

Gemeentelijke groenstructuren Diemen valt onder te verdelen in twee delen; stedelijk (west) en buitengebied (oost). De groenstructuren verschillen in deze twee gebieden behoorlijk. Waar in het stedelijk gebied vooral een netwerk van groene routes bestaat, zijn in het buitengebied grote bos- en weidelandschappen te vinden. Er zijn ook belangrijke blauwe structuurdragers: de Diem, het Amsterdam-Rijnkanaal, de Weespertrekvaart en de Muidertrekvaart.

Blad 44 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 8-4 Groenstructuur Diemen (bron: Groenplan gemeente Diemen).

8.1.4

Biodiversiteit en soortenbescherming Op de kaart wordt voor heel Nederland de geschatte soortendiversiteit per kilometerhok in klassen weergegeven, op basis van gegevens van de laatste 10 jaar uit de Nationale Databank Flora en Fauna. De zeven belangrijkste en best onderzochte soortgroepen zijn hierin samengenomen (vaatplanten, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en vogels). In de kaart is gecorrigeerd voor het effect dat er niet op elke locatie even intensief wordt waargenomen. De kaart geeft relatieve en geen absolute soortenaantallen in klassen weer, waardoor relatief soortenrijke gebieden worden onderscheiden van relatief soortenarme gebieden op basis van de zeven belangrijke soortgroepen. De meest soortenrijke gebieden liggen in het noordoosten van de gemeente, hier ligt ook het NNNgebied. In het westen komt een gering aantal soorten voor. Dit gebied heeft een hoge bebouwingsdichtheid. Relatief soortenarme gebieden in deze kaart zegt niets over het wel of niet voorkomen van beschermde soorten onder de Wet natuurbescherming.

Blad 45 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 8-5 Soortendiversiteit (aantal soorten) in gemeente Diemen (bron: NDFF in Atlas voor de Leefomgeving, 2021).

8.2

Effecten strategische keuzes Alle strategische keuzes zijn relevant voor het thema Natuur, groen en biodiversiteit. Diverse effecten zijn te verwachten voor de verschillende strategische keuzes. De opbouw van deze paragraaf verschilt iets ten opzichte van de paragraaf Effecten in de overige hoofdstukken. In deze paragraaf worden de effecten per aspect besproken (niet per strategische keuze, zoals in de overige paragrafen). Dit is om de verschillen tussen de effecten van de beoordelingscriteria duidelijker toe te lichten. Ontmoeten en verbinden

Groene en gezonde leefomgeving

Duurzaam Diemen

Groei binnen grenzen

Natuur, groen en biodiversiteit

Natura 2000 De stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden liggen op enige afstand van gemeente Diemen, ongeveer 5,5 kilometer vanaf de gemeentegrens (en ca. 8 km vanaf de bebouwde kom). Dit betekent niet dat stikstofeffecten van ontwikkelingen in gemeente Diemen niet kunnen reiken tot in deze gebieden, maar hiervoor is veel meer nodig dan wanneer Natura 2000 nabij zou liggen. Meer woningen of werkgelegenheid in de gemeente kan leiden tot meer verkeersbewegingen. Verkeer stoot stikstof uit (in de vorm van NOx of NH3) en verkeersbewegingen gaan soms wel langs natuur. Bij een grote hoeveelheid verkeer kan dit tot bijdragen leiden op natuur. Stikstofdepositie zal het grootst zijn bij de strategische keuze waarin het meest wordt ontwikkeld. Dit is de strategische keuze Groei binnen grenzen. De stikstofeffecten op Natura 2000 zijn voor deze strategische keuze negatief beoordeeld. Ook in de overige strategische keuzes is stikstofdepositie aan de orde bij ontwikkelingen (en daarmee een toename van verkeer). Doordat hier minder sprake is van uitbreiding, zullen effecten hier echter kleiner zijn. Hiervoor zijn de effecten neutraal

Blad 46 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

beoordeeld. Daadwerkelijke effecten zijn afhankelijk van de grootte van de ontwikkeling en de mogelijkheden ter mitigatie/compensatie. Andere effecten dan stikstofeffecten zijn door de grote afstand tot Natura 2000 niet te verwachten. Met de strategische keuze Groene en gezonde leefomgeving is een verlaging van de maximumsnelheid naar van 80 km/u op de snelweg voorzien. Deze snelheidsverlaging heeft slechts een gering effect op de uitstoot van stikstof door verkeer. Het verkleinend effect op stikstofdepositie is veel kleiner bij een snelheidsreductie van 100 naar 80 km/u dan bij de reductie van 130 naar 100 km/u (die in maart 2020 is doorgevoerd op de landelijke snelwegen). Oorzaak hiervan is dat de meest brandstofefficiënte snelheid van een motorvoertuig ergens ligt tussen de 70 en 90 km/u. Bovendien worden brandstofvoertuigen steeds schoner (zelfs steeds vaak elektrisch), waardoor de stikstofhoeveelheid ten gevolge van verkeer in de toekomst autonoom zal afnemen. De snelheidsverlaging heeft daarom geen invloed op de beoordeling. Natuurnetwerk Nederland In het oosten en zuidoosten van gemeente Diemen is Natuurnetwerk Nederland aanwezig. De Diemerpolder, het Diemerbos, en de omgeving ten noordoosten van de Vattenfall energiecentrale zijn aangewezen als NNN-gebied.

De strategische keuze met de meeste ontwikkelingen heeft ook hier naar verwachting de grootste effecten op NNN-gebieden. Deze strategische keuze betreft Groei binnen grenzen. In de strategische keuze Groei binnen grenzen wordt de Diemerpolder als mogelijk ontwikkelgebied voor een metroverbinding en station voorzien. De Diemerpolder is momenteel aangewezen als NNN-gebied, waardoor NNN-areaal verloren gaat. Bovendien kunnen effecten optreden die betrekking hebben op verstoring door verlichting, verstoring door trilling, optische verstoring en/of verdroging. Ook de recreatiedruk in de NNN-gebieden nemen evenredig toe met een toename van de bevolking van Diemen. Er ligt een belangrijk aandachtspunt voor NNN bij deze strategische keuze. Natuurnetwerk Nederland is vanwege deze ontwikkelingen voor Groei binnen grenzen negatief beoordeeld. In de strategische keuze Ontmoeten en verbinden wordt de Overdiemerweg – Stammerdijk gezien als landschappelijk lint, waarin kleinschalige recreatie plaatsvindt. Hierdoor ontstaat een grotere druk op NNN-gebied. Deze grotere druk heeft een potentieel negatief effect op planten en dieren in het NNN-gebied. Bovendien is in de strategische keuze een sportvoorziening voorzien tussen de Weteringweg en Muiderstraatweg, wat onderdeel uitmaakt van het NNN-gebied. Dit gebied gaat daardoor als potentieel waardevol NNN-gebied verloren.

Door deze ontwikkelingen scoort Ontmoeten en verbinden negatief. Ook in de strategische keuze Groene en gezonde leefomgeving wordt de Overdiemerweg – Stammerdijk gezien als landschappelijk lint, waarin kleinschalige recreatie plaatsvindt. Hierdoor ontstaat een grotere druk op NNN-gebied. Deze grotere druk heeft een potentieel negatief effect op planten en dieren in het NNN-gebied, maar de beleefbaarheid neemt wel toe. Door deze ontwikkelingen scoort deze strategische keuze neutraal. In de strategische keuze Duurzaam Diemen zijn NNN-gebieden aangewezen als zoekgebied voor windturbines. Windturbines hebben een zeer negatief effect op areaal aangewezen als NNNgebied en de natuurwaarden in NNN-gebieden, door het verstoren van vliegroutes voor vogels en productie van geluid. De strategische keuze is daarom als negatief beoordeeld.

Blad 47 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Gemeentelijke groenstructuren Negatieve effecten op gemeentelijke groenstructuren zijn het meest aan de orde in de strategische keuzes waarin het meest ontwikkeld wordt. Groei binnen grenzen is het thema waarin dit het meest aan de orde is, waarin onder meer een metrolijn met station is voorzien in de Diemerpolder. Het groene karakter van de polder, inclusief slootstructuren, gaat hiermee deels verloren. Ook de afwaardering en potentiële herontwikkeling van de Gooiseweg heeft een negatief effect op de groenstructuren aldaar. Door windturbines verslechtert de beleving van het groene landschap. De strategische keuzes Duurzaam Diemen en Groei binnen grenzen zijn hierom negatief beoordeeld. Positieve effecten zijn voornamelijk te verwachten in de strategische keuze Groene en gezonde leefomgeving. Bij deze strategische keuze staan groen, blauw en gezondheid centraal. Groene ommetjes moeten er onder andere voor zorgen dat personen elkaar ontmoeten en in beweging komen. Als maatregelen worden bestaande parken en groenstructuren beter toegankelijk gemaakt en wordt de verblijfskwaliteit verbeterd. Daarnaast leidt het toevoegen van natuurvriendelijke oevers (met zowel een goede boven- als onderwaterinrichting) langs en in het water voor een goede ecologische verbinding.

Bij de strategische keuze wordt het Diemerbos het grootste natte klimaatbos van Nederland en wordt de Overdiemerweg – Stammerdijk als landschappelijk lint met kleinschalige recreatie en kleinschalige boerenwoonerven versterkt. Als gevolg van deze ontwikkelingen wordt de groenstructuur versterk. Het aspect gemeentelijke groenstructuren is voor de strategische keuze Groene en gezonde leefomgeving positief beoordeeld. Biodiversiteit In het westen van de gemeente is een lage mate van biodiversiteit. Dit komt enerzijds doordat de kern Diemen een stedelijk landschap vertegenwoordigt waar vooral ruimte is voor stadsbewonende soorten. De vier strategische keuzes hebben verschillende effecten op biodiversiteit. De strategische keuze met de meeste negatieve effecten is Groei binnen grenzen. In deze strategische keuze zijn ontwikkelingen voorzien in biodivers gebied. De ontwikkeling van de metrolijn en station en transformatie Gooiseweg heeft een negatieve invloed. Groei binnen grenzen is daarom negatief beoordeeld. De strategische keuze Duurzaam Diemen heeft zowel positieve als negatieve effecten. Biodiversiteit heeft nadrukkelijk plaats gekregen in de strategische keuze Duurzaam Diemen. Natuur krijgt hier meer ruimte, en het stedelijk gebied wordt natuurinclusief ingericht. Ecologisch waardevolle gebieden worden met elkaar verbonden door verbindingszones.

Deze ontwikkeling heeft een positief effect op biodiversiteit. In deze strategische keuze is echter ook sprake van een zoekgebied voor zon- en windenergie. Voornamelijk windenergie heeft een negatief effect op soortendiversiseit van vogels, die weer onderdeel uitmaken van de voedselkringloop. Door deze tegenstrijdige effecten is het aspect biodiversiteit voor Duurzaam Diemen neutraal beoordeeld. Positieve effecten zijn voorzien voor de strategische keuze Groene en gezonde leefomgeving. In deze strategische keuze worden bestaande parken en groenstructuren beter toegankelijk gemaakt worden en de verblijfskwaliteit verbeterd. Dit effect is positief beoordeeld.

8.3

Beoordeling De beoordeling van de strategische keuzes is de figuur hieronder opgenomen. De positieve beoordeling dragen bij aan het behalen van de ambities voor Diemen. De neutrale scores komen bij meerdere strategische keuzes door het gebrek aan ambities ten aanzien van het aspect natuur,

Blad 48 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

groen en biodiversiteit in deze strategische keuzes. De negatieve beoordelingen houden verband met een mogelijke aantasting van het groen – er zijn maatregelen nodig om deze effecten op voorhand uit te sluiten of om deze effecten te mitigeren.

Blad 49 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

9

Sociaal domein Waar een MER traditioneel gaat over sec milieueffecten, draait het onder de Omgevingswet in toenemende mate om omgevingseffecten. Om niet alleen ruimtelijke implicaties te duiden, is besloten ook inzicht te verschaffen in het sociaal domein. De Omgevingsvisie is erop gericht om van Diemen een gemeente voor iedereen te maken: voor mensen uit alle sociaal-economische klassen. Sterker nog, het wordt gezien als een essentiële rijkdom om alle belangen en groepen te vertegenwoordigen. Dit uit zich onder andere in een divers woningaanbod en een gedifferentieerd aanbod aan voorzieningen, werkgelegen, scholen, etc. Dit hoofdstuk draait specifiek om de sociale inclusiviteit en status van Diemen. Dit betekent dat er is gekeken welke maatregelen voor handen zijn om een kwaliteitsimpuls aan zogenaamde ‘slecht scorende wijken’ te geven en wat nodig is om de buurttevredenheid te doen stijgen. Dit zijn de ambities van de gemeente Diemen. Het beoordelingskader is hieronder in de tabel overzichtelijk uiteengezet. Beoordelingsthema Sociaal domein

9.1

Sociaal fundament Indicator Ambitie Diemen Sociale inclusiviteit Stijging van de gemiddelde buurttevredenheid Werkgelegenheid Gelijkwaardige verdeling typologie werkgelegenheid Voorzieningen Voorzieningen en recreatieaanbod aansluitend bij de behoefte

Staat van de Leefomgeving Om het oordeel over de leefbaarheid in te schatten heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een honderdtal indicatoren opgesteld die het per gemeente tweejaarlijks verzamelt. De uitkomsten daarvan resulteren in de zogeheten Leefbaarometer tot een leefbaarheidsscore per gemeente en per buurt. De totale score voor de gemeente Diemen ligt op een ‘Ruim voldoende’, en is in vijf thema’s onderverdeeld. De losse thema’s worden in dit hoofdstuk verder toegelicht. De Leefbaarometer geeft ook per buurt de scores weer, wat resulteert in de kaart op figuur 12.2. Wat opvalt is dat de buurten Diemen-Zuid en -Oost zwak scoren, terwijl de nieuwere wijken juist naar het positieve uitslaan.

Figuur 9-1 Leefbaarometer van de gemeente Diemen uitgesplitst op thema’s vergeleken met het landelijk gemiddelde (Bron: Leefbaarometer, 2021).

Blad 50 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 9-2 Leefbaarometer per buurt (Bron: Leefbaarometer, 2021).

Woningen Kijkend naar de score voor het thema woningen scoort Diemen iets onder het landelijk gemiddelde op de Leefbaarometer. Indicatoren die hierbij horen zijn onder andere verdeling van eigendomssituatie, bouwjaren en variatie in bouwtypologie. De gemeente Diemen kent een hoog aantal huurwoningen vergeleken met het landelijk gemiddelde. Waar in Nederland het gemiddeld aantal koopwoningen 57,2% is, ligt deze in Diemen op 40,8%. Het aandeel van de huurwoningen in het sociale segment is daarbij ook fors hoger. Waar landelijk gemiddeld 13,3% onder sociale huur valt, is dit in Diemen 34% van alle woningen. Wanneer gekeken wordt naar de verdeling van de woningtypologie komt dit ook duidelijk terug. In Diemen is meer dan de helft (59%) van de in totaal bijna 14.000 woningen een appartement. De bouwperiode van de woningen in Diemen ligt vooral rond de jaren ’80. Dit gegeven, gecombineerd met het aandeel huurwoningen, kan leiden tot een lagere waardering voor de onderhoudsstaat. Wel moet vermeld worden dat Diemen in de afgelopen 10 jaar meer dan 4.000 woningen bijgebouwd heeft, wat duidelijk terug te zien is in de kaart per buurt (nieuwe wijken scoren hoog op de Leefbaarometer).

Blad 51 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 9-3 Eigendomssituatie gemeente Diemen (bron: Kaartenatlas gemeente Diemen).

Bewoners Het thema Bewoners gaat in op de diversiteit en het (sociaaleconomische) toekomstperspectief van de inwoners. Aantallen autochtonen, allochtonen, eenoudergezinnen, ouderen, mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, onderwijs zijn voorbeelden van indicatoren. Diemen scoort hierin behoorlijk onder het landelijke gemiddelde. Wat hiervoor al duidelijk werd is dat in Diemen veel sociale woningbouw is. Dat betekent dat er relatief ook veel mensen wonen die qua sociaaleconomische situatie onder het landelijk gemiddelde uitkomen. Ook de woonsituatie is gemiddeld anders; Diemen telt meer alleenwonenden. De cijfers zijn echter aan het verschuiven, onder andere door de nieuwere wijken. Diemen scoort bijvoorbeeld qua schooladvies bovengemiddeld, en ook opleidingsniveau onder volwassenen ligt hoger dan de norm (laag: 28,4%, middelbaar: 41,4%, hoog: 30,2%). Zie figuren 12.4 en 12.5.

Blad 52 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 9-4 Opleidingsniveau Diemen.