14_09_2021_MER_omgevingsvisie_Diemen_def_v1.pdf

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen

projectnummer 0469511.100 definitief 14 september 2021

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen

projectnummer 0469511.100 definitief 14 september 2021

Auteurs K. (Kjell) Spillekom J. (Johnno) Kuipers

Opdrachtgever Gemeente Diemen D.J. den Hartoglaan 1 1111 ZB Diemen

Gecontroleerd: T. Artz

datum 14 september 2021

beschrijving definitief

vrijgave Tim Artz

Samenvatting Aanleiding De Omgevingswet komt eraan! Dit is het moment voor alle gemeenten in Nederland om hun Structuurvisies te herzien en in te zetten op een nieuwe toekomstvisie die rekening houdt met de trends en ontwikkelingen die nu en de komende decennia spelen in de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie wordt het nieuwe visiedocument waar gemeenten hun beleid en toekomstige plannen en besluiten aan kunnen toetsen. Bij het opstellen van de omgevingsvisie wil de gemeente nadrukkelijk aandacht besteden aan de effecten op de leefomgeving, waaronder de effecten op het milieu. De effecten van de opgaven en de beleidsopties wegen mee in de totstandkoming van en de besluitvorming over de omgevingsvisie. Om een goede afweging te kunnen maken is een duidelijk beeld nodig van de fysieke leefomgeving nu en in de toekomst. Hierom is een m.e.r.procedure doorlopen en een MER opgesteld. Vier strategische keuzes De gemeente Diemen heeft bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie veel inspraak van zowel bewoners als van instanties en ketenpartners gevraagd. Daarnaast heeft zij aan deze participanten en de vraag gesteld: Wat is het Diemen van de toekomst? De discussie werd gevoerd aan de hand van vier strategische keuzes: 1) Ontmoeten en verbinden, 2) Groene en gezonde leefomgeving, 3) Duurzaam Diemen, en 4) Groei binnen grenzen.

Deze vier strategische keuzes zijn vervolgens getoetst op milieueffecten.

Beoordelingskader van het MER Het MER is een hulpmiddel voor het maken van keuzes in de Omgevingsvisie en zorgt ervoor dat de keuzes met aandacht voor het belang van de fysieke leefomgeving worden gemaakt. In het MER zijn de milieueffecten van de vier strategische keuzes onderzocht (Deel A). De elementen van deze

strategische keuzes die het beste score vanuit milieuperspectief zijn mede leidend om de integrale koers van de Omgevingsvisie te formuleren. De integrale koers is eveneens getoetst op milieueffecten (Deel B). Het beoordelingskader is vervolgens opgedeeld volgens het onderstaande Donutmodel.

Het Donutmodel bestaat enerzijds uit het sociaal fundament: de impact op de mens waarbij negatieve effecten optreden wanneer dit fundament onvoldoende is. Anderzijds is er het ecologisch plafond: de impact op waarden van ‘de natuur’ waarbij negatieve optreden wanneer dit plafond overschreden wordt. De doelstelling is dan ook dat er een stevig sociaal fundament is en dat het ecologisch plafond niet benaderd wordt. Het beoordelingskader ziet er als volgt uit: Beoordelingsthema Duurzaamheid

Bodem Water en klimaatadaptatie

Ecologisch plafond Indicator Ambities Diemen Energie Fossiel-onafhankelijk in 2040 49% CO2-reductie in 2030, 90% in 2050 Circulariteit Alle bronnen duurzaam Bodemkwaliteit Geen bodemverontreinigingen Bodemdaling Geen verdere bodemdaling Waterveiligheid Zo laag mogelijke overstromingskans Waterkwaliteit Voldoen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) Grondwater Wateroverlast Schade en overlast door extreme buien voorkomen: in Diemen-Centrum 90 mm/u, in de overige delen 120 mm/u Droogtestress Schade aan gebouwen, groen, infrastructuur, water en dijken door droogte zoveel voorkomen

Natuur, groen en biodiversiteit Natuur, groen en biodiversiteit

Natura 2000-gebieden NNN-gebieden

Halvering stikstofemissies ten opzichte van 2019 (van verkeer/bedrijven)

Gemeentelijke groenstructuren

Geen achteruitgang oppervlak en kwaliteit natuurgebied ten opzichte van 2020

Alle delen van Diemen dragen bij de biodiversiteit, op land en in water Sociaal fundament Indicator Diemer ambitie Sociale inclusiviteit Stijging van de gemiddelde buurttevredenheid Werkgelegenheid Gelijkwaardige verdeling typologie werk Voorzieningen Voorzieningen en recreatieaanbod aansluitend bij de behoefte Bereikbaarheid Betrouwbare reistijden in de spits Biodiversiteit

Beoordelingsthema Sociaal domein

Mobiliteit

Lager en duurzamer aandeel autogebruik dan nu Een optimale inrichting voor voetgangers, fietsers en OV Milieu en gezondheidsbescherming

Verkeersveiligheid Lucht Geluid Geur Stralingsveiligheid Hittestress

Ruimtelijke kwaliteit

Externe veiligheid Landschap en cultuurhistorie Archeologie

0 verkeersdoden in 2040 Voldoen aan WHO-advieswaarden voor lucht Voldoen aan WHO-advieswaarden voor geluid Percentage geluidgehinderden daalt Geen geurgehinderden Geen stralingshinder Schade en overlast veroorzaakt door hitte in zowel het fysieke als het sociale domein zoveel mogelijk voorkomen en beperken Geen nieuwe risicovolle objecten Geen aantasting landschap en cultuurhistorisch erfgoed Geen aantasting archeologische waarden

Toetsing van vier strategische keuzes Ontmoeten en verbinden Deze strategische keuze zet voornamelijk in op de sociale verbindingen in Diemen en de recreatieve verbinding met het omliggende landschap. Buurtcentra worden bereikbaarder en toegankelijker voor eenieder – de auto schuift naar de achtergrond. Er worden duidelijke en herkenbare routes naar groenvoorzieningen en het buitengebied gerealiseerd. Recreëren en ontmoeten gaan hand-in-hand. Veel milieuvraagstukken (en met name het oplossen ervan) blijven bij deze strategische keuze echter onderbelicht. Groene en gezonde leefomgeving De groene en gezonde leefomgeving scoort van alle strategische keuzes veruit het meest positief. Dit komt omdat er volop wordt ingezet op het begrenzen van de groei van Diemen. Er wordt ruimte gemaakt voor (nieuwe) natuur. Er worden klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte uitgevoerd zodat Diemen voorbereid is op de voortschrijdende klimaatverandering. Daarnaast wil de gemeente in samenwerking met buurtgemeenten en de rijksoverheid het snelheidsregime op de rijkswegen in binnen de gemeente terugbrengen naar 80 km/u. Dit heeft een direct en positief op de gezondheidsbescherming van de inwoners van Diemen. Duurzaam Diemen Deze strategische keuze zet vol in op het verduurzamen van de gemeente Diemen.

Er wordt inpassing gezocht voor de vraagstukken die één-op-één uit de vastgestelde RES 1.0 komen: mogelijkheden voor zon en wind binnen de gemeentegrenzen. Daarnaast liggen er ook

mogelijkheden om energie uit de bodem te halen. Deze aspecten scoren daarom positief. De inpassing van duurzame energiebronnen is echter een lastig proces, aangezien hier een afweging gemaakt dient te worden tussen energieopwekking enerzijds en ruimtelijke/landschappelijke inpassing anderzijds. De inpassing van zon en wind heeft namelijk een potentieel negatieve impact op de beleving van het landschap, alsmede de ecologische waarden in groen- en natuurgebieden. Groei binnen grenzen In deze strategische keuze verknoopt Diemen onlosmakelijk met Amsterdam. Er worden gebieden getransformeerd, er wordt ingezet op nieuwe openbaar vervoerlijnen naar zowel Amsterdam als Almere, en er worden aanmerkelijk meer woningen bijgebouwd met mogelijkheden voor hoogbouw. Echter, de keerzijde is dat een forse toename van het aantal inwoners in Diemen, ook leidt tot milieueffecten: meer vervoersbewegingen, meer hinder in de vorm van geluid en luchtverontreiniging, meer hittestress door dichtere bebouwing, meer recreatie en verstoring van natuurgebieden, en meer vraagstukken rondom de omgang met klimaatadaptatie.

Toetsing van de integrale koers voor de Omgevingsvisie Op basis van de toetsing in Deel A is te zien welke elementen uit welke strategische keuze het beste scoren. Om tot een integrale koers voor de Omgevingsvisie te komen, is vervolgens de vraag gesteld: Welke elementen neemt Diemen mee naar de toekomst en welke laat zij achter? Dit heeft geleid tot een integrale koers met een visiekaart waarin elementen van elk van de vier strategische keuzes zijn opgenomen. De integrale visiekaart is hieronder weergegeven.

Ecologisch plafond: Duurzaamheid Het aspect duurzaamheid blijft een lastige om te beoordelen in dit stadium van de Omgevingsvisie. Enerzijds gaat de gemeente mee met de zoekgebieden voor zon en wind vanuit de RES, maar er ligt hier wel een nadere onderzoekslast ten aanzien van de haalbaarheid en wenselijkheid. Anderzijds zet de gemeente fors in op het verduurzamen van de bestaande bebouwde omgeving. Dit betekent dat er wordt gezocht naar zonnepanelen op daken van bedrijven en woningen, en de integratie van zonnepanelen in geluidschermen langs de rijkswegen. Ook heeft de gemeente de wens om verder te onderzoeken in hoeverre het Vattenfall-terrein kan bijdragen aan de energietransitie: hier liggen mogelijkheden voor aardwarmte, aquathermie en voor het verduurzamen van de bestaande centrale. In alle gevallen moet de potentiële impact die deze ingrepen hebben op het milieu (boren door diverse bodemlagen) nader in beeld worden gebracht. Er liggen diverse kansen om de duurzaamheidsambities (circulair en forse reductie van CO2) te bewerkstelligen. De wijze waarop is echter nog een punt van discussie en onderzoek. Hierom wordt dit aspect neutraal beoordeeld: er liggen kansen, maar niet duidelijk is in hoeverre deze benut zullen worden in de toekomst. Ecologisch plafond: Bodem Voor bodem zijn geen specifieke maatregelen opgenomen in de integrale koers van de Omgevingsvisie.

Dit betekent dat simpelweg wordt aangesloten bij wat vigerend beleid is. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt er bodemonderzoek uitgevoerd. Bij het aantreffen van vervuilde gronden worden deze gesaneerd, afgevoerd en verwerkt door een erkend verwerker. Dit leidt tot een neutrale beoordeling. Ecologisch plafond: Water en klimaatadaptatie In de integrale koers van Diemen wordt actief ingezet op een klimaatbestendige openbare ruimte. De opvang van water en het verbeteren van de waterkwaliteit zijn hier primaire onderdelen van. Zo wordt voor de bestaande wijken – waar op termijn wateroverlast mogelijk een probleem kan

vormen – ruimte gemaakt voor het opvangen van incidentele grote hoeveelheden hemelwater. Daarnaast zet Diemen zich in om de sponswerking te vergroten. Het verbeteren van de waterkwaliteit van de Diem en het verbeteren van de beleefbaarheid van dit water, maakt het mogelijk op termijn meer waterrecreatie toe te laten. Hiermee streeft de gemeente ook naar het verbeteren van de waterkwaliteit zoals dit onder de KRW (Kader Richtlijn Water) op Europees niveau ook wordt beoogd. In de bestaande wijken wordt ook zoveel als mogelijk ruimte voor wateropvang op daken gevonden. Dit tezamen leidt tot een positieve beoordeling. Ecologisch plafond: Natuur, groen en biodiversiteit Vanuit de strategische keuze Groene en gezonde leefomgeving zijn veel punten overgenomen in de integrale koers. Het buitengebied van Diemen wordt gekoesterd. Hier zijn geen (grootschalige) activiteiten, evenementen en recreatielocaties wenselijk. Wel worden de verbindingen met de bebouwde kern van Diemen versterkt. De druk door recreanten neemt in de toekomstige situatie wel toe, maar dit wordt opgevangen over een groot buitengebied ten oosten van Diemen. Ook worden bepaalde gebieden die nu nog niet toegankelijk zijn, juist toegankelijker gemaakt (zoals de Spoordriehoek).

Tussen de natuurgebieden (NNN en gemeentelijke groenstructuren) worden nieuwe ecologische verbindingen gerealiseerd, zowel op land als in het water. En in de kern Diemen worden buurten uitgerust met meer groen. Hiermee wordt een positieve impuls van de biodiversiteit beoogd. Beschermde soorten worden verder beschermd en een afname van soorten wordt actief tegengegaan in de integrale koers. Dit alles tezamen leidt tot een positieve beoordeling. Sociaal fundament: Sociaal domein Diemen streeft ernaar om nog enkel binnenstedelijk te bouwen door een harde grens aan het stedelijk gebied te geven. Er wordt ingezet op meer betaalbare woonruimte. Dit leidt tot wijken waarin Diemenaren hun wooncarrière kunnen beginnen, maar ook op latere leeftijd nog terecht kunnen. Dit betekent dat er ook mogelijkheden voor combinaties tussen wonen en zorg en welzijn worden gemaakt. Dit zijn de zogeheten levensloopbestendige buurten. Gelieerd aan een passend woonklimaat voor Diemenaren, is er ook sprake van een meegroeiend en meer gedifferentieerd voorzieningenaanbod. Daarnaast blijven de bestaande bedrijventerreinen behouden en wordt hun profilering gespecifieerd. Het resultaat is dat Diemenaren niet alleen kunnen wonen en recreëren in hun eigen gemeente, maar dat er ook voor alle lagen in de bevolking voldoende werkgelegenheden ter beschikking is.

Daarnaast wordt op buurtniveau ruimte gemaakt voor ontmoeten en langdurig verblijven. Dit betekent dat enkele centrale assen in de bebouwde kom (Ouddiemerlaan-Ouderkerkerlaan en de boulevard langs de Weespertrekvaart) aantrekkelijker worden gemaakt. De snelheid van het autoverkeer wordt verlaagd. De kansen die er liggen voor het sociaal domein worden als zeer positief beoordeeld. Sociaal fundament: Mobiliteit Diemen zet in op de mobiliteitstransitie. Dit betekent dat het autogebruik verder wordt ontmoedigd en dat de openbare ruimte weer grotendeels wordt toegekend aan andere schonere vormen van mobiliteit. Er worden duidelijkere (vrijliggende) fietsroutes gerealiseerd. Wandelroutes ten behoeve van gezondheidsbevordering vormen ook een belangrijke focus in de Omgevingsvisie. Auto’s worden meer naar de achtergrond geschoven: dat betekent dat auto’s vooral te gast zijn in woonbuurten en dat parkeren in de openbare ruimte langzaam wordt teruggedrongen. Parkeren op eigen terrein is het uitgangspunt. Belangrijke hoofdaders in de gemeente, zoals de Gooiseweg, Hartveldseweg, Muiderstraatweg en de Ouddiemerlaan, blijven belangrijke routes voor de bereikbaarheid van de gemeente. De status van de Gooiseweg wordt wel afgewaardeerd tot stadslaan. Tramlijn 19 vanuit Amsterdam wordt verlengd naar AmsterdamZuidoost.

En Diemen houdt de optie open om een metroverbinding tussen Diemen-Zuid naar IJburg en Almere te realiseren met mogelijkheden voor nieuwe stations langs deze route.

Een andere mobiliteitsingreep is de wens om de rijsnelheid om de rijkswegen binnen de gemeente terug te brengen van 100 km/u naar 80 km/u. De naburige gemeente Amsterdam heeft in haar Omgevingsvisie dit ook voor haar rijkswegen opgenomen. Het resultaat is een verdere ontmoediging van autogebruik en een positief effect op de geluidhinder en luchtkwaliteit. De kansen die er voor mobiliteit liggen worden als positief beoordeeld. Wel ligt er een monitoringsopgave ten aanzien van bereikbaarheid, kruispuntbelasting en doorstroming. De ambitie van Diemen is dat deze niet achteruit gaat, maar wordt mogelijk bemoeilijkt door maatregelen als het autoluw-maken van delen van de gemeente en door het afwaarderen van doorgaande wegen. Sociaal fundament: Milieu en gezondheidsbescherming De gemeente streeft naar het behalen van de WHO-advieswaarden voor lucht en geluid. In de praktijk zal blijken dat er autonoom al aan de WHO-advieswaarden voor lucht wordt voldaan door de voortschrijdende technologische ontwikkeling van schonere motoren en generatoren. Het voldoen aan de WHO-advieswaarden voor geluid zal lastig zijn. Het terugbrengen van de rijsnelheid op de rijkswegen (één van de primaire geluidbronnen in de gemeente) leidt maar tot een beperkte afname van geluidbelasting tot 1,5 dB. Wel leidt het terugdringen van het autogebruik binnen de kern tot een afname van geluidbelasting.

In welke mate deze afname zich zal manifesteren, dient nader onderzocht te worden. Wel is duidelijk dat er maatregelen nodig zijn – zeker bij nieuwe ontwikkelingen langs spoorlijnen – om aan deze ambitie te voldoen. Hittestress vormt een focuspunt in de integrale koers. Een aantal gebieden in Diemen (vooral de oudere woonwijken) zijn aangemerkt als aandachtsgebieden om de hittestress tegen te gaan. Het gaat om vooral stenige omgevingen waar weinig groen aanwezig is. Het aanplanten van nieuw groen in deze gebieden – in de openbare ruimte en op daken – en het aanleggen van voldoende bijbehorend oppervlaktewater zal tot een positief effect op hittestress leiden. Dit heeft ook een positief effect op de klimaatbestendigheid van deze buurten. Bij nieuwe ontwikkelingen moet rekenschap gegeven worden aan mogelijke veiligheidsrisico’s. Zo zijn de spoorlijnen en de rijkswegen drukbereden transportroutes voor gevaarlijke stoffen met aandachtsgebieden voor brand en explosies eromheen. Bij ontwikkelingen nabij deze routes is een verantwoording van de veiligheidsrisico’s noodzakelijk. Zo ook bij stralingsveiligheid: er dient rekening gehouden te worden met een zone rondom de hoogspanning waarbinnen een straling groter dan 0,4 microtesla wordt berekend. Binnen deze zone is het niet wenselijk om langdurig kinderen te huisvesten. Geur speelt daarentegen binnen de gemeente geen rol.

Hoewel en kansen liggen om milieu en gezondheidsbescherming aan te pakken, ontbreekt het momenteel aan een concretisering van de ambities en de borging hiervan. Het aspect wordt daarom neutraal beoordeeld. Sociaal fundament: Ruimtelijke kwaliteit De ruimtelijke kwaliteit wordt sterk verbeterd met de integrale koers. Op archeologie zullen weinig tot geen effecten zijn, aangezien dit een gegeven is waarmee bij elk project rekening gehouden dient te worden. Wel zet de gemeente volop in op het verbeteren van de verbindingen met het cultuurhistorisch landschap rondom Diemen. Vooral langs de Diem liggen meerdere cultuurhistorisch waardevolle objecten. Ook de historische linten, zoals langs de Muidertrekvaart en tussen de historische kern over de Ouddiemerlaan en de Ouderkerkerlaan, zijn belangrijke focuspunten. De Diemerscheg zal een belangrijke recreatieve rol vervullen voor het Diemen van de toekomst. Het open landschap in het buitengebied wordt behouden en waar mogelijk versterkt.

Dit aspect wordt vanwege de kansen die er liggen en worden benut in de integrale koers, als positief beoordeeld. Beoordeling en adviezen op basis van het MER De totale beoordeling van de integrale koers van de Omgevingsvisie van Diemen ziet er als volgt uit:

Hoewel de overall beoordeling positief van aard is, zijn er aandachtspunten en omissies in de Omgevingsvisie waar de gemeente Diemen idealiter rekenschap aan geeft in een vervolgtraject. De adviezen om een gezond en veilig mogelijke fysieke leefomgeving te creëren zijn in onderstaande tabel samengevat. Monitoring is noodzakelijk om een vinger aan de pols te houden wanneer het milieubelang en de effecten erop in het geding komen. Milieuaspect

Advies / spelregel

Duurzaamheid

Nader onderzoek uitvoeren naar duurzaam energiesysteem Rekenschap geven aan meerdere hinderaspecten ten aanzien van windturbines Mogelijkheden onderzoeken voor omgang circulariteit en afval Onderzoeken bodemkwaliteit bij realisatie gevoelige functies Onderzoek naar tegengaan van verdere bodemdaling innen de gemeente Aanvullende maatregelen ter bevordering van het groen en watersysteem opstellen Onderzoeken hoe droogtestress tegengegaan kan worden Bij elke ontwikkeling wordt nader onderzocht of er beschermde soorten aanwezig zijn Natuurinclusief bouwen Per ontwikkeling wordt de stikstofdepositie in beeld gebracht Eerlijke verdeling woningbouwcategorieën over geluid belaste locaties Zorg voor verschillende woningtypes Nieuwe voorzieningen zijn bereikbaar en complementair Divers aanbod werkgelegenheid behouden Voldoen aan de WHO-advieswaarden voor lucht en geluid Slaapkamers aan de stille zijde situeren Voorkomen/beperken geluidsweerkaatsing van gebouwen Positionering niet-woonfuncties als afscherming van geluidbronnen Geluidluwe plekken realiseren Groenstructuren realiseren als middel om geluid te verstrooien Geen gevoelige bestemmingen nabij drukke wegen Aanwijzen van milieuzones Uitwerken beleid voor voorschriftgebieden binnen aandachtsgebieden (omgevingsveiligheid) Nieuwe Brzo-bedrijven (of: Seveso-bedrijven) worden in de kernen uitgesloten Nieuwe risicovolle inrichtingen

terughoudend toelaten Veiligheidsrisico’s worden verantwoord Opstellen van een hitteplan tegen hittestress Reduceer de snelheid van diverse wegen naar 30 km/uur Beschermingsregimes van cultuurhistorisch erfgoed borgen Verantwoord de landschappelijke inpassing duurzaamheidsmaatregelen en woningbouw

Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein

Milieu en gezondheidsbescherming

Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit

Inhoudsopgave

Blz.

Samenvatting 1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding De m.e.r.-procedure Aanpassingen sinds NRD Leeswijzer

1 1 2 3

2

Diemen in vogelvlucht

4

2.1 2.2 2.3 2.4

Algemene kenmerken Historische ontwikkeling Autonome trends Autonome ontwikkelingen

4 5 7 8

3

De Omgevingsvisie Diemen

11

3.1 3.2 3.3 3.4

Wat is een Omgevingsvisie? Het proces van de Omgevingsvisie Wisselwerking met het MER Diemen en de donuteconomie

11 11 12 12

4

Aanpak van het MER

15

4.1 4.2

MER deel A MER deel B

15 23

MER deel A 5

Duurzaamheid

25

5.1 5.2 5.3

Staat van de Leefomgeving Effecten strategische keuzes Beoordeling

25 28 30

6

Bodem

31

6.1 6.2 6.3

Staat van de Leefomgeving Effecten strategische keuzes Beoordeling

31 33 34

7

Water en klimaatadaptatie

35

7.1 7.2 7.3

Staat van de Leefomgeving Effecten strategische keuzes Beoordeling

35 39 40

8

Natuur, groen en biodiversiteit

42

8.1 8.2 8.3

Staat van de Leefomgeving Effecten strategische keuzes Beoordeling

42 46 48

9

Sociaal domein

50

9.1 9.2 9.3

Staat van de Leefomgeving Effecten strategische keuzes Beoordeling

50 54 56

10

Mobiliteit

57

10.1 10.2 10.3

Staat van de Leefomgeving Effecten strategische keuzes Beoordeling

57 59 61

11

Milieu en gezondheidsbescherming

62

11.1 11.2 11.3

Staat van de Leefomgeving Effecten strategische keuzes Beoordeling

62 78 82

12

Ruimtelijke kwaliteit

84

12.1 12.2 12.3

Staat van de Leefomgeving Effecten strategische keuzes Beoordeling

84 87 88

13

Conclusie MER deel A

90

MER deel B 14

Integrale koers Diemen

93

14.1 14.2 14.3 14.4 14.5

Van strategische keuzes naar koers Gemaakte keuzes Effecten van de integrale koers Beoordeling integrale koers Aandachtspunten per milieuaspect

93 93 95 98 99

15

Monitoring en evaluatie

105

15.1 15.2

Monitoringsopzet Te monitoren onderdelen

105 105

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

1

Inleiding

1.1

Aanleiding De Omgevingswet komt eraan! Dit is het moment voor alle gemeenten in Nederland om hun Structuurvisies te herzien en in te zetten op een nieuwe toekomstvisie die rekening houdt met de trends en ontwikkelingen die nu en de komende decennia spelen in de fysieke leefomgeving. Het energieverbruik verandert, de manier van personenvervoer staat onder spanning, en het klimaat staat in het middelpunt van de belangstelling. De Omgevingsvisie wordt het nieuwe visiedocument waar gemeenten hun beleid en toekomstige plannen en besluiten aan kunnen toetsen. Ook de gemeente Diemen stelt een omgevingsvisie op. Bij het opstellen van de omgevingsvisie wil de gemeente nadrukkelijk aandacht besteden aan de effecten op de leefomgeving, waaronder de effecten op het milieu. De effecten van de opgaven en de beleidsopties wegen mee in de totstandkoming van en de besluitvorming over de omgevingsvisie. Om een goede afweging te kunnen maken is een duidelijk beeld nodig van de fysieke leefomgeving nu en in de toekomst. Het MER zal daarom bestaan uit de traditionele milieuaspecten aangevuld met sociale aspecten om zo een breder beeld te schetsen van de omgevingseffecten op de fysieke leefomgeving.

1.2

De m.e.r.-procedure In de Wet milieubeheer is vastgelegd dat kaderstellende plannen voor (mogelijk) m.e.r.-plichtige activiteiten de procedure van de milieueffectrapportage (m.e.r.)1 moeten doorlopen. Het doel van de m.e.r. is het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming mee te nemen. De Omgevingsvisie is kaderstellend2 en er is daarom sprake van een plan m.e.r.-plicht voor de Omgevingsvisie. Voor het opstellen van het MER worden vijf procedurestappen doorlopen. De stappen worden in deze paragraaf verder toegelicht. Opstellen NRD en openbare kennisgeving Als eerste stap van de m.e.r. procedure is de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld. In de NRD is de onderzoeksaanpak van het MER uiteengezet. Terinzagelegging NRD en advieswinning Gedurende de periode dat de Notitie Reikwijdte en Detailniveau ter inzage heeft gelegen (2 juli t/m 13 augustus 2021) kon een ieder naar keuze schriftelijk (wat de voorkeur heeft) of mondeling een zienswijze bij het college van burgemeester en wethouders naar voren brengen. 1

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkortingen m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staan voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport. 2 Het op hoofdlijnen vaststellen van beleid en aangeven van de grenzen waarbinnen bestuurlijk bevoegdheden mogen worden uitgevoerd is kaderstellend.

Blad 1 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

In de zienswijzeperiode wordt ook advies gevraagd aan de overlegpartners van de gemeente. Dit zijn onder andere: provincie Noord-Holland, de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland, de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG), het waterschap Amstel, Gooi en Vecht, de GGD, en eventuele overige stakeholders. Zie paragraaf 1.3 voor de aanpassingen die zijn doorgevoerd op basis van binnengekomen zienswijzen op de NRD. Opstellen MER Het opstellen van het MER loopt parallel aan het opstellen van de ontwerp-Omgevingsvisie. Het MER is het hoofdrapport waar de procedure om draait. Hierin wordt het proces en de uiteindelijke integrale koers van de Omgevingsvisie vanuit milieuperspectief beschouwd. Terinzagelegging MER, zienswijzen en toetsingsadvies Commissie m.e.r. Het MER wordt als bijlage bij de ontwerp-Omgevingsvisie ter inzage gelegd. Eenieder kan hierop dan wederom een reactie geven. De in het kader van de NRD benaderde en betrokken partijen worden gevraagd een reactie en in deze fase geeft de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie m.e.r.) een toetsingsadvies over het MER3. Hiermee wordt de m.e.r.-procedure afgerond. Vaststellen Omgevingsvisie, inclusief MER De resultaten van de terinzagelegging worden door het bevoegd gezag bij de vaststelling van Omgevingsvisie betrokken.

1.3

Aanpassingen sinds NRD Op basis van de zienswijzen en reacties van de ketenpartners op de NRD, zijn er enkele zaken aangepast en toegevoegd ten gunste van het MER. In de tabel hieronder is weergegeven welke wezenlijke wijzigingen (niet zijnde tekstuele aanpassingen) zijn doorgevoerd in dit MER die niet als onderdelen in de NRD waren opgenomen. Nr. 1 2 3

4 5

Aanpassing in het MER In de NRD is per abuis in het beoordelingskader geen ruimte geboden voor ‘ruimtelijke kwaliteit’ met een aandacht op landschap, cultuurhistorie en archeologie. Dit is in het MER hersteld. Aan het milieuaspect ‘bodem’ is op verzoek van o.a. de Omgevingsdienst het onderdeel ‘bodemdaling’ toegevoegd. Het in de NRD benoemde aspect ‘economie en werkgelegenheid’ bleek moeilijk te specifiëren ruimtelijke en milieutechnische componenten te hebben om te toetsen. Deze is dan ook komen te vervallen. Relevante onderdelen van dat aspect zijn in het MER bijgevoegd bij het aspect ‘sociaal domein’. Het kaartmateriaal van de strategische keuzes zijn gedurende het proces gewijzigd. In het MER zijn de kaarten opgenomen zoals deze ook in de (ontwerp-)omgevingsvisie zijn geland. Het gehanteerde donutmodel is in de NRD in de oorspronkelijke Engelstalige versie opgenomen. In dit MER is een Nederlandse vertaling ervan opgenomen om eventuele taalbarrières hiermee te beslechten.

3

Er is gekozen om de Commissie m.e.r. niet tijdens de NRD fase, maar enkel tijdens de terinzagelegging van het MER om een toetsingsadvies te vragen.

Blad 2 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

1.4

Leeswijzer Het MER bestaat uit de volgende onderdelen en hoofdstukken: Hoofdstuk 2 beschrijft in vogelvlucht de karakteristieken van Diemen, de geschiedenis ervan en de huidige situatie. In hoofdstuk 3 wordt toegelicht hoe dit MER zich verhoudt tot het moederbesluit waar dit de bijlage bij vormt: de Omgevingsvisie. Daarnaast wordt de inspiratiebron voor het beoordelingskader toegelicht: het zogeheten donutmodel. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op hoe er in dit MER op milieueffecten wordt getoetst. Het hoofdstuk beschrijft de vier strategische keuzes (Deel A) en er wordt toegelicht hoe de stap naar de toetsing van de integrale koers (Deel B) wordt gemaakt. Hoofdstukken 5 t/m 8 gaan over de milieuaspecten die passen bij het zogeheten ecologisch plafond. Respectievelijk gaat het om milieuaspecten duurzaamheid, bodem, water en klimaatadaptatie, en natuur groen en biodiversiteit. Hoofdstukken 9 t/m 12 gaan over het sociaal fundament. Respectievelijk worden hier de aspecten sociaal domein, mobiliteit, milieu en gezondheidsbescherming en ruimtelijke kwaliteit beschouwd. In hoofdstuk 13 volgen de conclusies van de toetsing van de milieueffecten van alle voorgaande hoofdstukken. De best scorende elementen worden hier uitgelicht. Hoofdstuk 14 focust rond de gemaakte keuzes (mede op basis van de milieutoetsing uit hoofdstukken 5 t/m 12).

De integrale koers zoals is opgenomen in de Omgevingsvisie wordt toegelicht en getoetst op milieueffecten. In hoofdstuk 15 wordt een voorzet gedaan voor de belangrijkste te monitoren milieuaspecten en indicatoren.

Blad 3 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

2

Diemen in vogelvlucht

2.1

Algemene kenmerken De gemeente Diemen ligt aan de zuidoostzijde van Amsterdam en grenst aan de (noord)oostzijde gedeeltelijk aan het IJmeer. De gemeente wordt verder omsloten door verschillende wijken van Amsterdam, onder andere IJburg en Zuidoost, en grenst tevens aan de gemeente Ouder Amstel. De snelwegen A10, A1 en A9 lopen langs en door de gemeente. Ook de spoorverbindingen tussen Amsterdam, Almere, Schiphol en Utrecht lopen door de gemeente. Gemeente Diemen is opgedeeld in meerdere deelgebieden. Deze staan weergegeven in de figuur hieronder en vormt de basis voor de gebiedsindeling die ook in de Omgevingsvisie wordt opgenomen.

Figuur 2-1 De gebiedsindeling van gemeente Diemen (Bron: KuiperCompagnons).

De gemeente Diemen telt ruim 30.000 inwoners en ruim 15.000 woningen. Figuur 2.2 toont de bevolkingsdichtheid per buurt zoals opgesteld door het CBS in 2020. De woningvoorraad bestaat voor ongeveer 37% uit gezinswoningen. Ruim 40% van de woningen zijn koopwoningen.

Blad 4 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 2-2 Bevolkingsdichtheid per buurt (Bron: CBS, 2020).

Figuur 2-3 Ontwikkeling van het percentage koop- en huurwoningen in de gemeente Diemen (Bron: waarstaatjegemeente.nl).

2.2

Historische ontwikkeling Diemen ontleent zijn naam aan het riviertje de Diem, dat in de middeleeuwen een verbinding vormde tussen het Bijlmermeer, de Gaasp en de Zuiderzee. Zo'n duizend jaar geleden werd het

Blad 5 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

veenweidegebied ontgonnen en streken de eerste bewoners neer. Waarschijnlijk waren zij afkomstig uit de omgeving van Utrecht. Uit opgravingen is gebleken dat er vanaf de 11e eeuw bewoning was nabij de Diem. De oudste vermelding dateert van 1033, en daarmee is Diemen een van de eerste nederzettingen in deze omgeving en zo'n twee eeuwen ouder dan Amsterdam. In de 13e eeuw werd de Diem afgedamd met de Diemerdam in de Diemerzeedijk. Te Oud-Diemen leefden de bewoners op een circa drie meter hoge terp, nabij de huidige nieuwbouwwijk Diemen-Noord, waar een houten kerk en huizen stonden. Restanten van een stenen kerk uit de 15e eeuw zijn bij archeologische opgravingen teruggevonden. De funderingen van de kerk op de begraafplaats 'Gedenkt te Sterven' zijn weer zichtbaar gemaakt. In de 17e eeuw was Oud-Diemen de kern, en de bewoners leefden hoofdzakelijk van de veeteelt. In deze eeuw is dit dorpje diverse keren door Rembrandt in etsen en tekeningen vereeuwigd. Na de aanleg van de Muidertrekvaart en Weespertrekvaart in 1638 en 1640 verplaatste het centrum van de gemeente zich naar de Diemerbrug, bij de huidige Hartveldseweg.

Figuur 2-4 Kaart van de gemeente Diemen in 1890 (Bron: topotijdreis.nl).

In de nieuwe nederzetting Diemerbrug werden in de 18e en 19e eeuw kerken, winkels, bedrijven, scholen en woningen gebouwd. De smederij aan de Ouddiemerlaan uit 1749, de gerestaureerde Schuilkerk De Hoop uit 1787 en het voormalige raadhuis aan de Hartveldseweg uit 1882 zijn nog tastbare herinneringen uit die tijd. De rooms-katholieke kerk Sint Petrusbanden aan de Hartveldseweg dateert uit 1910.

Blad 6 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Tot 1896 behoorde ook de buurtschap Outersdorp bij Diemen, dat lag op de plaats van het huidige Amsterdamse Flevopark, maar werd geannexeerd door Amsterdam voor de bouw van de Indische Buurt waarbij de buurtschap verdween.

Figuur 2-5 De gemeente Diemen in 1965 (Bron: topotijdreis.nl).

Vanaf halverwege de 20e eeuw begon Diemen sterk te groeien als forensengemeente van Amsterdam. De sindsdien gebouwde nieuwbouwwijken hebben het karakter van het oude agrarische dorp veranderd in een moderne buitenwijk. De oude dorpen groeiden aaneen en voorts verrezen Diemen-Noord en Diemen-Zuid. Diemen heeft zich weten te handhaven als zelfstandige gemeente ingeklemd tussen Amsterdam-Watergraafsmeer, Duivendrecht en AmsterdamZuidoost.

2.3

Autonome trends Het beleid van de omgevingsvisie is gericht op de komende 20 jaar. In die tussentijd kan er veel veranderen. Ontwikkelingen die plaatsvinden of geleidelijk ontwikkelen noemen we autonome ontwikkelingen. Hierbij maken we onderscheid tussen autonome trends op nationaal niveau en ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving in en rond Diemen die de leefomgeving kunnen beïnvloeden. Demografische ontwikkeling Een belangrijke autonome ontwikkeling is de demografische ontwikkeling: de verandering van de bevolkingssamenstelling. Vergrijzing is een bekende (landelijke) trend. Het aandeel ouderen neemt toe. Ook het aandeel eenpersoonshuishoudens neemt toe. Deze trends zijn van invloed op de

Blad 7 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

fysieke leefomgeving. Met name de kwalitatieve vraag naar woningen wordt hierdoor beïnvloed. Eenpersoonshuishoudens vragen om meer kleinschalige woningen en voor ouderen zijn gelijkvloerse woningen nodig. Levensloopbestendige woningen passen goed bij deze trend. Dat zijn woningen die geschikt (te maken) zijn voor meerdere levensfase. Klimaatverandering Veranderingen in het klimaat zijn de laatste jaren steeds nadrukkelijker merkbaar. De gemiddelde temperatuur stijgt en de weersextremen nemen toe. Klimaatverandering leidt tot diverse knelpunten voor de fysieke leefomgeving. Door temperatuurstijging neemt het risico op hittestress toe. Toenemende droogte leidt tot verdrogingsproblemen door wegzakkende grondwaterstanden en risico’s op natuurbranden. Tegelijkertijd neemt de intensiteit van buien toe, wat kan leiden tot wateroverlast in stedelijke gebieden en overstromingsgevaar bij hoog water. Verduurzaming Een algemeen bekende trend is de verduurzaming, het terugdringen van negatieve milieueffecten. Het beperken van de uitstoot van schadelijke stoffen zoals broeikasgassen en fijnstof is een belangrijke opgave voor de mobiliteit en de gebouwde omgeving. In de autobranche is er al jaren een sterke groei van het aandeel elektrische voertuigen. Technieken die leiden tot schonere verbrandingsmotoren en energiezuinige gebouwen zijn volop in ontwikkeling.

Daarnaast wordt onder verduurzaming ook de energietransitie verstaan. Dit betekent dat er mogelijkheden worden onderzocht om woningen en bedrijven van het gas af te koppelen. Warmte (en koude) worden daar waar mogelijk uit andere hernieuwbare bronnen gehaald. Binnen Nederland zijn regio’s aangewezen die zelf een strategie opstellen hoe aan de energievraag en energieopwekking te kunnen voldoen. Daarnaast geven steeds meer gemeenten een invulling hoe om te gaan met circulariteit, afvalverwerking, recycling, etc.

2.4

Autonome ontwikkelingen De Omgevingsvisie Diemen 2040 schetst een toekomstbeeld voor de gemeente. Een onderdeel van die toekomst zijn plannen die al een juridisch-planologische status hebben, of bijna die status hebben. Dit zijn autonome plannen. Om een goede vergelijkingssituatie te hebben, is het relevant deze harde plannen inzichtelijk te hebben. De visie borduurt immers voort op de situatie waarin deze autonome plannen zijn gerealiseerd. Dit wordt de referentiesituatie genoemd. In het MER bij de Omgevingsvisie wordt de vergelijking met de referentiesituatie gemaakt om te toetsen welke effecten de Omgevingsvisie heeft. De komende jaren staan er in Diemen meerdere grote plannen op stapel, waarvan de doorontwikkeling van de woonwijk Holland Park de grootste is. In totaal worden er tot en met 2026 in het gebied nog circa 3.000 woningen gebouwd, aangevuld met ca. 7.500 m2 aan winkels, horeca en dienstverlening. Het betreft hier harde plancapaciteit, dat is plancapaciteit die al vast ligt in een bestemmingsplan en/of overeenkomst. Daarnaast werkt de gemeente aan de volgende plannen t.a.v. onder andere woningbouw, verkeer en voorzieningen:  De bouw van het laatste deel van de woonwijk Plantage de Sniep. In totaal gaat het om circa 400 woningen door realisatie van nieuwbouw bij de tramlus en op de Punt Sniep. Een groot deel is inmiddels opgeleverd.

 De nieuwbouw van circa 50 huurwoningen in de vrije sector op de hoek van de Arent Krijtsstraat en Hartveldseweg.

Blad 8 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen











Verschillende plannen in Diemen Zuid, waaronder de uitbreiding van het winkelcentrum Kruidenhof en het aanpassen van de verkeersstructuur inclusief het openstellen van de busbaan voor o.a. autoverkeer en de aanleg van een rotonde. Door de verhuizing van de bedrijfslocatie Saan van Diemen Zuid naar de Overdiemerweg, komt aan de Weesperstraat een locatie beschikbaar die zich goed leent voor realisatie van circa 130 woningen. De herinrichting van het stationsgebied in Diemen Centrum. Er wordt een spooronderdoorgang aangelegd en de omgeving van het station wordt opnieuw ingericht. Over de Ouddiemerlaan ontstaat een wandellandschap. Er is dan een directe verbinding met de groene gebieden. Plannen voor toevoeging woningbouw rondom het stationsgebied bevinden zich echter nog in de initiatieffase. De bouw van een tweede sporthal aan de Prins Bernhardlaan. De gemeente Diemen grijpt de realisatie van het nieuwe indoor sportcomplex aan om ook de directe omgeving te verbeteren. Daarin worden de parkeervoorzieningen, het groen, het openbare sportveld en een speelplek meegenomen. Een herinrichting van sportpark De Diemen. Op het sportpark komen er twee hockeyvelden, een handbalveld, een half voetbalveld en een beachveld bij. De flora en fauna worden beschermd, het wandelpad blijft volledig intact en de groene buffer met de wijk blijft behouden.

De Oosterringdijk wordt heringericht om het wandellandschap te verbeteren. Dat wordt gecombineerd met de opknapbeurt van de openbare ruimte rond de flats aan de naastgelegen Tobias Asserlaan en Martin Luther Kinglaan.

Figuur 2-6: Autonome ontwikkelingen Diemen (Bron: Gemeente Diemen, 2021).

Blad 9 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Tot slot zijn er drie noemenswaardige ontwikkelingen bij het Vattenfall terrein in het noordoosten van de gemeente:  Vattenfall wil een biomassacentrale bouwen voor de verduurzaming van het stadswarmtenet, totdat meer duurzame bronnen voldoende zijn ontwikkeld. De biomassa wordt benut als transitiebrandstof. Na de eerste 12 jaar wordt het gebruik van biomassa geleidelijk weer afgebouwd. Diemen heeft met tegenzin de benodigde Verklaring van geen bedenkingen verstrekt vanwege het ontbreken van juridische gronden om deze te weigeren. De gemeente Diemen heeft Vattenfall en de Tweede Kamer opgeroepen om een streep te zetten door deze plannen. Dit heeft echter nog niet tot het gewenste resultaat geleid. Wel is er een convenant opgesteld tussen Vattenfall, de gemeenten Diemen, Almere, Amsterdam, Weesp en Gooise Meren en de provincie Noord-Holland. Hierin zijn afspraken gemaakt over de tijdelijkheid van de inzet van biomassa, de luchtkwaliteit en duurzaamheidscriteria van de biomassa. Met deze afspraken komen de partijen tegemoet aan de belangrijkste zorgen van omwonenden op het gebied van luchtkwaliteit en duurzaamheid. Er loopt nog een hoger beroep tegen de vergunningen voor deze centrale.  De verhuizing van de bedrijfslocatie Saan van Diemen Zuid naar de Overdiemerweg.

 Er is een omgevingsvergunning verleend voor het bouwen en in gebruik nemen van een elektrisch boilersysteem (e-boilersysteem) binnen de inrichting van de elektriciteitscentrale van Vattenfall te Diemen, met als doel het op duurzame wijze genereren van warmte ten behoeve van het stadswarmtenet van de regio Amsterdam.

Blad 10 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

3

De Omgevingsvisie Diemen

3.1

Wat is een Omgevingsvisie? Met de invoering van de Omgevingswet worden nieuwe instrumenten voor de ruimtelijke ordening geïntroduceerd. Een van de instrumenten van deze nieuwe wet is de Omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie en (gedeeltelijk) van thematische visies en beleidsplannen. Een Omgevingsvisie is een integrale visie waarin de overheid de strategische hoofdkeuzes van beleid, gericht op de fysieke leefomgeving, voor de langere termijn opneemt. Veelal zijn gemeentelijke beleidskaders nu gericht op één of enkele onderdelen van de ruimtelijke ordening. Een Omgevingsvisie heeft echter betrekking op alle aspecten van de fysieke leefomgeving, aansluitend bij de reikwijdte van de Omgevingswet. Er ligt een integrale focus op beleid op het gebied van milieu, mobiliteit, gezondheid, veiligheid, natuurlijke omgeving en energie. De integrale benadering betekent ook dat een Omgevingsvisie geen optelsom is van losse beleidsvisies van verschillende domeinen. Gemeenten hebben de verplichting om uiterlijk in 2024 een Omgevingsvisie te hebben vastgesteld, die voldoet aan de eisen die de Omgevingswet stelt.

De Omgevingsvisie in de Omgevingswet Volgens de Omgevingswet bevat een Omgevingsvisie:  Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving;  De hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied;  De hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.

3.2

Het proces van de Omgevingsvisie De Omgevingsvisie voor de gemeente Diemen wordt opgesteld in samenwerking met KuiperCompagnons. In begin 2021 zijn zij begonnen met de eerste fase van de Omgevingsvisie, namelijk de kaderstelling van het proces, de participatie en de opgaven. Dit alles is vastgelegd in de Omgevingsagenda van Diemen. Het streven is dat eind 2021 de Omgevingsvisie gereed is voor vaststelling door de gemeenteraad. Participatie Het opstellen van de Omgevingsvisie is niet enkel een taak van de gemeente, maar een gezamenlijke opgave voor inwoners, partners en belanghebbenden. Participatie is dan ook een belangrijk onderdeel van het visievormingsproces voor de Omgevingsvisie Diemen. Aan de participatie is onder andere invulling gegeven middels de week ‘Mijn Diemen van Morgen’ van 7 tot en met 11 juni 2021. Voor de discussie over de Omgevingsvisie zijn vier strategische keuzes geformuleerd. Deze zijn in de week ‘Mijn Diemen van Morgen’ voorgelegd aan de procespartners, inwoners en belanghebbenden om zo verder invulling te geven aan het participatieproces.

Blad 11 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

3.3

Wisselwerking met het MER In het proces is veel ruimte gemaakt voor een goede wisselwerking tussen het MER en de Omgevingsvisie. In Figuur 3-1 is deze wisselwerking schematisch weergeven.

Figuur 3-1: Processchema wisselwerking MER en Omgevingsvisie

Een belangrijke basis voor het MER en de Omgevingsvisie is een integrale nulmeting van de huidige staat van de fysieke leefomgeving en de trends. Deze informatie is inzichtelijk gemaakt in de reeds opgestelde Leefomgevingsfoto (LOF). Omdat de nulmeting voor zowel de Omgevingsvisie als ook het MER relevant is, is de LOF mede input geweest voor de Omgevingsvisie en de totstandkoming van de te onderzoeken strategische keuzes. Op basis van de LOF zijn verschillende strategische keuzes ontwikkeld die in de m.e.r. worden beoordeeld op de impact die deze hebben op de fysieke leefomgeving. Na de beoordeling van de strategische keuzes worden de feitelijke keuzes voor een integrale koers gemaakt voor de verdere uitwerking van de concept-Omgevingsvisie. In dit MER is vervolgens een integrale beoordeling op de concept-Omgevingsvisie uitgevoerd. Ook is inzicht gegeven in de wijze waarop het omgevingsbelang kan worden meegewogen bij de uitwerking en actualisatie van de Omgevingsvisie in de toekomst. Deze informatie kan vervolgens worden betrokken bij het afronden van de Omgevingsvisie. De concept-Omgevingsvisie en het MER worden gezamenlijk ter inzage gelegd. Eenieder kan hierop een zienswijze indienen. Op basis van de reacties kunnen de Omgevingsvisie en het MER worden aangepast. Daarna volgt de formele vaststelling door de gemeenteraad van Diemen.

3.4

Diemen en de donuteconomie Een nieuw economisch model De Britse econoom Kate Raworth beschrijft in haar boek 'Donuteconomie' (2017) een nieuw economisch model waarin in de behoefte van iedereen kan worden voorzien, zonder dat dit ten koste gaat van onze planeet. Het nieuwe model is niet gebaseerd op de groei van het bruto

Blad 12 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

binnenlands product (BBP) en stelt de fundamentele vraag: ‘wat stelt mensen in staat om te gedijen? Een wereld waarin ieder individu een waardig leven kan leiden, vol mogelijkheden, en als onderdeel van een gemeenschap – en waar we dit allemaal kunnen doen binnen de mogelijkheden van onze levenswekkende planeet (2017, p. 47). Raworth visualiseert dit model in de vorm van een donut, zie Figuur 3-2. Aan de binnenzijde staan twaalf dimensies, die tezamen het sociaal fundament vormen. Dit zijn de basisbehoeften waar iedereen in voldoende mate over zou moeten kunnen beschikken. Denk hierbij aan voldoende voedsel, onderwijs, beschikking over een huis, politieke inspraak, etc. Deze twaalf dimensies zijn gebaseerd op de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties (2015). De buitenzijde van de donut is het ecologisch plafond. Dit plafond bestaat uit negen planetaire grenzen die door een internationale groep specialisten vanuit de aardsysteemkunde zijn geformuleerd. Het ecologisch plafond geeft de druk aan die de mensheid uitoefent op de levenschenkende systemen van de aarde. Wij moeten binnen deze planetaire grenzen blijven om te kunnen leven op een aarde met een stabiel klimaat, vruchtbare grond, gezonde oceanen, een beschermende ozonlaag, voldoende zoetwater en een rijke biodiversiteit

Figuur 3-2 Visualisatie Nederlandse versie van het donutmodel.

In de figuur is de beste balans tussen beide te vinden op het deeg (de groene ring) van de donut. Dit betekent een zo positief mogelijke impact op het sociaal fundament en een zo laag mogelijke impact op het ecologisch plafond.

Blad 13 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

De donut als inspiratiebron voor het MER-beoordelingskader Het donutmodel met het sociaal fundament als binnengrens en het ecologisch plafond als buitengrens biedt een interessant toetsingskader voor de staat van de wereld, landen en steden. Het donutmodel is als inspiratiebron gebruikt bij het opstellen van het beoordelingskader van het MER. Het beoordelingskader in het MER voor Omgevingsvisie Diemen richt zich op strategische keuzes voor de lange termijn ontwikkeling van de gemeente wat betreft de fysieke leefomgeving.

Blad 14 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

4

Aanpak van het MER In dit hoofdstuk wordt omschreven hoe de beoordeling van de vier strategische keuzes en de integrale koers heeft plaatsgevonden.

4.1

MER deel A In het MER is gekeken naar de gevolgen tot 2040, dit is tevens de planhorizon voor de Omgevingsvisie. Het plangebied van het MER komt overeen met dat van de Omgevingsvisie, namelijk de gemeente Diemen. Wanneer de gevolgen van het omgevingsbeleid groter zijn dan de gemeentegrenzen kan het studiegebied in het MER groter zijn. Zo kunnen ontwikkelingen effecten hebben op bijvoorbeeld omliggende Natura 2000-gebieden. In de separate milieuhoofdstukken is aangegeven tot waar het studiegebied van dat aspect reikt. Twee beoordelingsfasen Het MER is een hulpmiddel voor het maken van keuzes in de Omgevingsvisie en zorgt ervoor dat de keuzes met aandacht voor het belang van de fysieke leefomgeving worden gemaakt. In het MER zijn de milieueffecten van vier zogeheten strategische keuzes onderzocht. De elementen van deze strategische keuzes die het beste score vanuit milieuperspectief zijn mede leidend om de integrale koers van de Omgevingsvisie te formuleren. De impact van deze integrale koers, de koers van de Omgevingsvisie, is vervolgens in dit MER beoordeeld. De beoordeling vindt dan ook in twee fases plaats. In het eerste fase zijn de vier strategische keuzes beoordeeld (MER deel A). In de tweede fase (MER deel B) is de beoordeling van de integrale koers te vinden. Vier strategische keuzes In deel A van het MER zijn vier strategische keuzes beoordeeld.

Daarbij wordt gekeken naar de impact die de strategische keuzes hebben op de fysieke leefomgeving. Aan de hand van de beoordeling van de strategische keuzes kunnen vervolgens goed afgewogen keuzes worden gemaakt die in de Omgevingsvisie landen. Dit MER geeft voor het maken van de keuzes een onderbouwing en achtergrondinformatie over de fysieke leefomgeving. Vooraf is per strategische keuze een overzicht gemaakt welke milieuaspecten relevant zijn bij de beoordeling van die strategische keuze. Immers, niet alle strategische keuzes zijn onderscheidend genoeg om effecten te hebben en mogelijk zijn er ook milieuaspecten waar helemaal geen effecten op te verwachten zijn. Deze worden dan vooraf weggeschreven, zodat het stuk leesbaar en overzichtelijk blijft. De vier strategische keuzes worden hierna kort toegelicht met een inleidende tekst, een schetstekening ervan, een overzicht van de relevante kernpunten per milieuaspect en een indicatie of er een effect te verwachten is per milieuaspect.

4.1.1

Ontmoeten en verbinden Deze strategische keuze staat het dorp Diemen, waar Diemenaren elkaar kunnen ontmoeten, en de sociale cohesie binnen Diemen centraal. In elk stadsdeel krijgen de dorpsharten en ontmoetingspleinen een kwaliteitsimpuls waarmee elk stadsdeel een centrale plek voor ontmoeting zal hebben met daarbij passende voorzieningen. De Ouddiemerlaan en de

Blad 15 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Ouderkerkerlaan verbindt deze dorpsharten en ontmoetingspleinen als parels aan een parelsnoer. De centrale oost-westas wordt ingericht als een levendige boulevard vanwaar je het recreatielint Overdiemerweg-Stammerdijk kunt bereiken.

Figuur 4-1: Ontmoeten en verbinden (zie grotere afbeelding in de bijlagen) (Bron: KuiperCompagnons).

Er wordt gebruik gemaakt van de cultuurhistorische kracht die Diemen al bezit. Verspreid over Diemen zijn er nog meer parels en potentiële parels aangewezen die een bijdrage kunnen leveren aan de beleefbaarheid van de gemeente, recreatie en ontmoeting. Aanwezige erfgoedwaarden worden beschermd. Daarnaast worden herkenbare entrees gerealiseerd wanneer je de gemeente binnenkomt per fiets, OV of de auto. Er wordt tot 2040 op dorpse wijze woningen gebouwd door goed doordacht gebruik te maken van potentiële inbreidingslocaties. Het voorzieningenniveau wordt op peil gehouden (sport, zorg, welzijn en cultuur), evenals het aantal arbeidsplaatsen. Milieuaspect Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Milieu en gezondheidsbescherming Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit

Onderdelen strategische keuze Ontmoeten en verbinden Kwaliteitsimpuls groen en verbindingen tussen dorpsharten Ontmoetingen, sociale cohesie, dorpsharten verbeteren, voorzieningen en werkgelegenheid op peil Herkenbare entrees per auto, OV en fiets Cultuurhistorie benutten en beschermen, recreatie stimuleren

Blad 16 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

4.1.2

Groene en gezonde leefomgeving In deze strategische keuze staat groen, blauw en gezondheid centraal. Er is met name aandacht voor het stimuleren van wandelen en bewegen, onder andere door het verbinden van het wandellandschap met de woongebieden. Groene ommetjes en sporten in de buitenruimte zorgen ervoor dat Diemenaren elkaar ontmoeten en in beweging komen. Bestaande parken en groenstructuren worden beter toegankelijk gemaakt en de verblijfskwaliteit gaat omhoog. In Diemen wordt bewegen in alle opzichten gestimuleerd, onder andere door het verbinden van de woongebieden, scholen, zorg, winkelcentra, buurthuizen via prettige fiets- en wandelpaden. Het wandellandschap is uitgebreid en recreatief versterkt. De Oost-West As is een prettige verbinding naar het recreatielandschap de Diemerscheg, zodat deze toegankelijker en uitnodigender wordt om naartoe te gaan. Ook de stations fungeren in 2040 als groene poorten naar buiten en tram 19 rijdt door tot in de Diemerscheg. En er komt meer ruimte voor waterrecreatie.

Figuur 4-2: Groene en gezonde leefomgeving (zie grotere afbeelding in de bijlagen) (Bron: KuiperCompagnons).

De bestaande negatieve milieueffecten wordt zoveel als mogelijk teruggedrongen door onder andere de snelheid op de snelwegen te verlagen en het gebruik van de auto in het centrum van Diemen terug te dringen. Ook de regels en mogelijkheden voor parkeren worden aangepast ten gunste van een gezondere leefomgeving. Als tegenhanger stimuleert de gemeente daarom uiteraard in schonere en innovatievere vormen van (deel)mobiliteit. Door de uitstekende wandelen fietspaden en goed openbaar vervoer in de woonwijken en werkgebieden, is in grote delen van Diemen in 2040 de auto te gast.

Blad 17 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Milieuaspect Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Milieu en gezondheidsbescherming Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit

4.1.3

Onderdelen strategische keuze Groene en gezonde leefomgeving Water met verblijfskwaliteit en de Diem als recreatief gebied Groenstructuren verbeteren en verblijfskwaliteit omhoog Ontmoetingsplekken in de kern en in het buitengebied en recreatieve voorzieningen Stimuleren gezonde leefomgeving, lagere rijsnelheden Autogebruik terugdringen, lagere snelheden op snelwegen, stations fungeren als groene poorten Recreatielandschappen inrichten in combinatie met erfgoed, mogelijkheden voor waterrecreatie

Duurzaam Diemen In deze strategische keuze staat de duurzaamheid van Diemen centraal. Landelijk maar ook binnen Diemen zijn de duurzaamheidsambities enorm. De gemeente zet vol in op energiebesparing, de verduurzaming van het lokaal opwekken, opslaan en leveren van duurzame energie door zon, wind of combinaties daarvan. Ze zoekt hiervoor verschillende geschikte locaties in de gemeente en daarbuiten. De gemeente sluit hierin volledig aan op de Regionale Energie Strategie. Woningen worden op grote schaal geïsoleerd en gaan van het gas af. De verduurzaming van het vervoer is tevens een speerpunt van de gemeente.

Figuur 4-3: Duurzaam Diemen (zie grotere afbeelding in de bijlagen) (Bron: KuiperCompagnons).

Blad 18 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

In Diemen wordt geëxperimenteerd met verschillende mogelijkheden om de leefomgeving klimaatadaptief in te richten en zo hitte- en waterstress zoveel mogelijk te voorkomen. In de tuinen van Diemenaren mogen de tegels verdwijnen waardoor er meer ruimte is voor waterberging. Het Diemerbos wordt het grootste natte klimaatbos van Nederland. De biodiversiteit krijgt in Diemen een kans door meer ruimte en rust te geven aan natuur, en de stad natuurinclusief in te richten. Pleinen, daken en gevels worden waar mogelijk vergroend. Ecologisch waardevolle gebieden worden met elkaar verbonden door verbindingszones. De circulaire economie wordt nagestreefd door de bedrijventerreinen circulair in te richten. Milieuaspect Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Milieu en gezondheidsbescherming Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit

4.1.4

Onderdelen strategische keuze Duurzaam Diemen Woningen van het gas af, energie duurzaam opwekken en opslaan (door wind en/of zon), bedrijven van het gas Duurzame energie opwekking uit de bodem Klimaatadaptieve maatregelen: steenbreek, klimaatbos Biodiversiteit krijgt een impuls, vergroening van daken/gevels, Verduurzaming van het vervoer Klimaatadaptieve inrichting openbare ruimte

Groei binnen grenzen Deze strategische keuze zet in op Diemen als duidelijke versterking van de metropoolregio. Het verschil tussen stedelijkheid en het groene buitengebied wordt in deze strategische keuze neergezet met de Diem als natuurlijke barrière. Binnen deze contouren is er binnen Diemen ruimte voor intensivering en transformatie Rondom de knooppunten wordt verdicht en geïntensiveerd. Het openbaar vervoer wordt geoptimaliseerd en uitgebreid met het netwerk van Amsterdam. Waar mogelijk wordt ontwikkeld en getransformeerd, ook de hoogte in. De Gooiseweg als stadslaan, het kantorenpark Bergwijkpark en de Diemerpolder zijn transformatie- of uitbreidingslocaties.

Blad 19 van 107

Milieueffectrapport MER bij Omgevingsvisie Diemen projectnummer 0469511.100 14 september 2021 Gemeente Diemen

Figuur 4-4: Groei binnen grenzen Diemen (zie grotere afbeelding in de bijlagen) (Bron: KuiperCompagnons).

In deze strategische keuze wordt de vraag naar goede en betaalbare woningen binnen Diemen gefaciliteerd. Deze strategische keuze leidt tot een passend woningaanbod, meer betaalbare woningen en een meegroeiend en meer gedifferentieerd voorzieningenaanbod. Mobiliteit voor een groeiend Diemen heeft binnen deze strategische keuze extra de aandacht. De bedrijventerreinen krijgen een eigen gedifferentieerd karakter. De metropoolregio Amsterdam functioneert in deze strategische keuze steeds meer als één stad. Milieuaspect Duurzaamheid Bodem Water en klimaatadaptatie Natuur, groen en biodiversiteit Sociaal domein Milieu en gezondheidsbescherming Mobiliteit Ruimtelijke kwaliteit

4.1.5

Onderdelen strategische keuze Groei binnen grenzen Transformeren van mogelijk verontreinigde zones Mogelijk toename verharding en druk op watersysteem Behoud bestaande natuur- en groengebieden Passend, betaalbaar en divers woningaanbod, ruimte voor intensivering en uitbreiding bedrijvigheid Meer gezondheidsbelasting als gevolg van groei Nieuwe OV-lijnen en knooppuntontwikkelingen Stedelijke ontwikkelingen met hoogbouw en nieuwe OV-lijnen

Beoordelingskader Het beoordelingskader is vervolgens opgedeeld volgens het Donutmodel (zie paragraaf 2.4). Enerzijds is er het sociaal fundament: de impact op de mens waarbij negatieve effecten optreden wanneer dit fundament onvoldoende is. Anderzijds is er het ecologisch plafond: de impact op