2026-64-bijlage-BMC-rapport-onderzoek-beeldbepalende-evenementen 22012026

A

Inhoudsopgave Samenvatting ​ Hoofdstuk 1 | Inleiding​ 1.1 Aanleiding​ 1.2 Vraagstelling​ 1.3 Verantwoording werkwijze​ 1.4 Leeswijzer​ Hoofdstuk 2 | Ontstaansgeschiedenis en doorontwikkeling stadsevenementen​ 2.1 Deventer Boekenmarkt​ 2.2 Dickens Festijn​ 2.3 Deventer Op Stelten​ 2.4 Stichting dEVENTer​ Hoofdstuk 3 | Relevante beleidskaders​ 3.1 Cultuurvisie gemeente Deventer​ 3.2 Centrumvisie​ 3.3 Economisch beleid​ 3.4 Evenementenbeleid 3.5 Ruimtelijke kaders ​ 3.5 Financiële kaders​ 3.6 Rekenkameronderzoek​ Hoofdstuk 4 | Analyse huidige situatie​ 4.1 Inhoudelijke kracht​ 4.2 Samenwerkingskracht​ 4.3 Innovatieve kracht 4.4 Bedrijfsvoeringskracht​ 4.5 Publiekskracht

BMC, Onderzoek financiering stadsfestivals Deventer

Hoofdstuk 5 | Verbetermaatregelen Hoofdstuk 6 | Ontwikkelrichtingen​ 6.1 Ontwikkelrichting 1: Voorzetten beleid binnen de huidige subsidiekaders​ 6.2 Ontwikkelrichting 2: Herfinanciering​ 6.3 Ontwikkelrichting 3: Herpositionering en structuurwijziging​ Hoofdstuk 7 | Conclusies en aanbevelingen 7.1 Conclusies 7.2 Aanbevelingen​ ​ Bijlage 1 | Bronnen Bijlage 2 | Lijst van respondenten Bijlage 3 | Overzicht gemeentelijke subsidies Event dEVENTer Bijlage 4 | Overzicht samenwerkingsverbanden in het kader van de drie beeldbepalende stadsevenementen​

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

BMC, Onderzoek financiering stadsfestivals Deventer

Samenvatting Met de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en het festival Deventer Op Stelten beschikt Deventer al jarenlang over drie unieke, voor de stad beeldbepalende evenementen met een nationale en zelfs internationale uitstraling. Het belang van deze evenementen voor de aantrekkelijkheid van Deventer en voor de stedelijke economie wordt door niemand betwist. Tot 2020 werden deze evenementen georganiseerd door VVV Deventer. Sinds 2020 is Events dEVENTer (als gevolg van een 'ontvlechting' van VVV Deventer) verantwoordelijk voor de organisatie van deze drie evenementen. Events dEVENTer heeft in de afgelopen jaren een aantal belangrijke stappen gezet in de verdere professionalisering van de organisatie van de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten. Deze ontwikkeling is in lijn met de steeds strikter (en complexer) wordende regelgeving inzake grote publieksevenementen en de strengere eisen ten aanzien van ‘goed bestuur’ binnen de (gesubsidieerde) culturele sector. Mede door deze inspanningen is Events dEVENTer inmiddels een geoliede uitvoeringsorganisatie, die met een relatief kleine formatie (en bijgevolg tegen relatief lage kosten) een grote output levert. Ondanks dat de basis van de organisatie ‘op orde is’, lukt het Events dEVENTer niet om tot een sluitende exploitatie van de drie beeldbepalende stadsevenementen te komen.

De boekjaren 2021 - 2024 laten aanzienlijke exploitatietekorten zien en ook voor 2025 wordt een negatief exploitatiesaldo verwacht. Events dEVENTer heeft daardoor geen financiele reserves meer. De gemeente Deventer heeft een faillissement van Events dEVENTer voorkomen door in 2023 en 2024 aanvullende middelen beschikbaar te stellen. Ook voor 2025 is door de gemeente een (incidentele) voorziening getroffen. Met deze ingrepen is de subsidiëring door de provincie (Deventer Boekenmarkt, Dickens Festijn en Deventer Op Stelten) en de financiële bijdrage vanuit het Fonds Podiumkunsten (Deventer Op Stelten) voorlopig veiliggesteld. Dat Events dEVENTer financieel niet uitkomt met de door de gemeente beschikbaar gestelde budgetsubsidie (basis 2022 - 2024: € 491.025) is met name terug te voeren op de substantiële kostenstijgingen na de ‘corona-crisis’. Dit is een sectorbreed beeld. Ook de ‘ontvlechting’ van de VVV Deventer en de daarmee samenhangende (eenmalige) ‘transitiekosten’ hebben een negatief effect gehad op de bedrijfsresultaten (en bijgevolg op de vermogenspositie).Tegelijkertijd zijn de mogelijkheden om hiervoor (extra) dekking te vinden uit eigen inkomsten beperkt.

Die beperking is vooral gelegen in het feit dat het overgrote deel van de programma’s in het kader van de drie grote stadsevenementen gratis toegankelijk is, deels om redenen van de inhoudelijke opzet, maar ook omdat dit vanaf het prille begin een politieke keuze is geweest. Pas zeer recentelijk is stadsbreed een discussie op gang gekomen of de gratis toegankelijkheid van met name het Dickens Festijn in het licht van de financiële tekorten bij Event dEVENTer nog wel houdbaar is. Met de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten draagt Events dEVENTer onmiskenbaar bij aan de gemeentelijke beleidsdoelstelling om Deventer te positioneren als prominente evenementenstad en (bijgevolg) aan de economische vitaliteit van de stad (denk aan het -1-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

grote aantal toeristische bezoeken dat wordt gegenereerd). Ook sluiten de drie grote stadsevenementen één op één aan bij de beleidsdoelstellingen van de gemeente inzake ‘inclusiviteit’ en ‘toegankelijkheid’ (een belangrijk deel van het activiteitenaanbod is nog steeds gratis te bezoeken) en ‘participatie’ (denk bijvoorbeeld aan de betrokkenheid van de inwoners van het Bergkwartier bij het Dickens Festijn en de inzet van een groot aantal vrijwilligers). Het aanhoudende succes van de drie beeldbepalende stadsevenementen is tegelijkertijd ook een remmende factor voor inhoudelijke vernieuwing. De inhoudelijke formules van de evenementen zijn redelijk in beton gegoten en daarmee ook de verwachtingen van het publiek. Er is (te) weinig urgentie voor verandering. Dit is in belangrijke mate bepalend voor de relatie tussen de gemeente en Events dEVENTer. Het beleid van de stichting wringt met een aantal andere belangrijke gemeentelijke beleidsdoelstellingen: ‘artistieke vernieuwing’, ‘verjonging’ en ‘spreiding’ (Cultuurvisie 2025 - 2028). Daar komt bij dat de artistieke en innovatieve slagkracht van Events dEVENTer vooralsnog matig ontwikkeld is. Events dEVENTer is vooral een evenementenorganisator /producent, en veel minder een programmerende organisatie.

De huidige constellatie met een ‘organisatie op afstand’, die zowel het inhoudelijke beleid bepaalt, als zorg draagt voor de uitvoering van dat beleid, maakt dat de gemeente maar zeer beperkt kan sturen op output en outcome, nog los van het feit dat er sprake is van een ‘verknoping’ van activiteiten met uiteenlopende doelstellingen (cultuur, economie, evenementenbeleid) en bijgevolg ook van de daarmee samenhangende geldstromen. Populair gezegd zou gesteld kunnen worden “De gemeente staat erbij en kijkt ernaar”. Hoe nu verder? De belangrijkste vraag is dan ook: “hoe nu verder?” Natuurlijk kan de gemeente besluiten om de huidige praktijk voort te zetten. Dat wil zeggen: de gemeente vult jaarlijks de exploitatietekorten van Events dEVENTer vanuit de algemene reserves aan ten einde de continuïteit van de drie beeldbepalende stadsevenementen te garanderen. Maar alleen al vanwege het ‘open einde karakter’ van een dergelijke constructie, achten we deze aanpak niet opportuun. We noemen het om die reden het ‘0-scenario’ (status quo). Daarmee resten er naar de mening van BMC drie denkbare ontwikkelrichtingen. Ontwikkelrichting 1: Voortzetten van het beleid binnen de staande subsidiekaders. In dit scenario blijft de gemeentelijke budgetsubsidie (basis 2022 - 2024: € 491.025) het financieel kader voor de organisatie van de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten.

Het activiteitenaanbod van Events dEVENTer wordt weer binnen dit kader teruggebracht. Indien voor dit scenario wordt gekozen dan zal Events dEVENTer per direct een bezuiniging moeten doorvoeren van bandbreedte € 250.000 - € 350.000 teneinde een faillissement te voorkomen. Dit betekent een verschraling en/of gedeeltelijke uitval van activiteitenaanbod en bijgevolg van publiek. De negatieve effecten hiervan zullen doorwerken op de relaties met de provincie en het Fonds Podiumkunsten. Ontwikkelrichting 2: Herfinanciering. In dit scenario wordt een nieuw bekostigingsmodel ontworpen, waaraan zowel Events dEVENTer als de gemeente bijdragen. De begroting van Events dEVENTer gaat met minimaal € 600.000 omhoog. Een en ander maakt het mogelijk om tot een sluitende exploitatie van de drie grote stadsevenementen -2-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

te komen, inclusief de opbouw van een passende weerstandsreserve aan de kant van de stichting en het beschikbaar komen van (extra) middelen om te investeren in een verdere inhoudelijke doorontwikkeling van het activiteitenaanbod. Tenminste 50% van de herfinanciering wordt geleverd door een substantiële stijging van eigen inkomsten bij Events dEVENTer, met name uit de kaartverkoop voor het Dickens Festijn en (aanvullend) door de verkoop van arrangementen en het vergroten van de (netto) opbrengsten uit sponsoring. Gelijktijdig wordt er ook geïnvesteerd in het Dickens Festijn om dit evenement ook in de toekomst voldoende aantrekkelijk te houden voor bovenregionaal bezoek (zie concurrerende initiatieven). Het eigen ‘Herfinancieringsplan 2025 - 2028’ van Events dEVENTer kan als vertrekpunt voor het nieuwe bekostigingsmodel worden gebruikt. Dit plan wordt in samenspraak met de gemeente verder uitgewerkt en gevalideerd. Een voldoende toekomstbestendig bekostigingsmodel en investeringen in inhoudelijke vernieuwing bieden zicht op de continuering van de financiële bijdragen van de provincie en het Fonds Podiumkunsten. Ontwikkelrichting 3: Herpositionering en structuurwijziging beeldbepalende stadsevenementen.

De kerngedachte van deze ontwikkelrichting is dat de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten worden beschouwd als drie zelfstandige evenementen met een eigen (primaire) doelstelling en een eigen bekostigingsmodel. Deventer Op Stelten wordt dan doorontwikkeld als een in de eerste plaats ‘cultuurgestuurd’ stadsevenement met een (overeenkomstige) financiële bijdrage vanuit het cultuurbudget, terwijl de Deventer Boekenmarkt en het Dickens Festijn primair vanuit de economische en/of stadspromotionele doelstellingen worden doorontwikkeld en gefinancierd. Hiermee wordt (ook) een ‘knip’ gemaakt tussen ‘beleid’ en ‘uitvoering’ onder regie van de gemeente. Er zijn meerdere organisatie- en/of governancemodellen denkbaar om deze structuurwijziging vorm te geven. Eén daarvan is dat Events dEVENTer zich verder doorontwikkelt tot de uitvoeringsorganisatie voor Deventer stadsevenementen en dat de verantwoordelijkheid voor de inhoudelijke content (Deventer Op Stelten, Woordwaardefestival) wordt belegd bij een nader te bepalen partij. Dat kan een nieuwe rechtspersoon zijn of een bestaande instelling. Ook is het denkbaar dat onderdelen van de Deventer Boekenmarkt en het Dickens Festijn worden uitgevoerd door marktpartijen. Met dit model verschuift de huidige subsidierelatie meer naar een relatie van ‘opdrachtgever en opdrachtnemer’.

Vanzelfsprekend zijn de voornoemde scenario’s niet in beton gegoten. Ontwikkelrichtingen kunnen elkaar overlappen en/of aanvullen/versterken. Het gaat in de eerste plaats om het vaststellen van een koers. BMC is van mening dat van de drie geschetste ontwikkelrichtingen de herpositionering en structuurwijziging (3) op termijn het beste handelingsperspectief aan raad en college biedt. Het stelt de gemeente in staat om (gelijktijdig) gericht te sturen op het verwezenlijken van de verschillende culturele en economische beleidsdoelstellingen en de daarmee samenhangende inzet van publieke middelen, en om de opbrengsten daarvan meer meetbaar te maken. Tenslotte Het is bij een discussie over de inzet van meer of minder middelen van belang om ook te kijken naar de maatschappelijke en financiele opbrengsten die met een investering van publiek geld worden gerealiseerd. Een Maatschappelijke Kosten - Baten Analyse maakt geen onderdeel uit van dit onderzoek,

-3-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

maar als we teruggrijpen naar een eerder uitgevoerd onderzoek op dit gebied (TNS NIPO 2019) dan kan de conclusie niet anders zijn dan dat de maatschappelijke en financiële baten van de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten vele malen groter zijn dan de kosten.

-4-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

Hoofdstuk 1 | Inleiding 1.1 Aanleiding In Deventer is Events dEVENter (stichting dEVENTer) sinds 2020 verantwoordelijk voor de vormgeving en uitvoering van de drie grote beeldbepalende stadsevenementen: de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten. Events dEVENTer heeft in de periode 2021 - 2024 jaarlijks een negatief exploitatietekort gerealiseerd. Ook over 2025 wordt rekening gehouden met een negatief exploitatiesaldo. Om verder oplopende tekorten bij en een faillissement van Events dEVENTer te voorkomen heeft de gemeente Deventer als belangrijkste stakeholder en subsidiënt in 2023 en 2024 aanvullende middelen beschikbaar gesteld. Ook voor 2025 is door de gemeente een (incidentele) voorziening getroffen. De gemeente is van mening dat deze situatie niet langer houdbaar is. Zij wil toe naar een voldoende toekomstbestendige bekostiging van de genoemde evenementen en heeft BMC gevraagd om de mogelijkheden en de randvoorwaarden te onderzoeken waarmee dit kan worden gerealiseerd.

1.2 Vraagstelling Het college wil met dit onderzoek de gemeenteraad inzicht verschaffen in de financiële positie van Events dEVENTer en in de bekostiging van de drie beeldbepalende stadsevenementen. Deze doelstelling heeft geleid tot de volgende deelvragen: a.​ Is de huidige subsidie vanuit de gemeente toereikend voor de prestaties die Events dEVENTER moet leveren? b.​ Zijn de van Events dEVENTer gevraagde prestaties voldoende gerelateerd aan de gemeentelijke beleidsdoelstellingen? c.​ Wat zijn de inkomsten die redelijkerwijs verwacht kunnen worden bij het Dickens Festijn? d.​ Waar ziet de onderzoeker verbeterpunten die kunnen bijdragen aan de (financiële) toekomstbestendigheid van de Events dEVENTer, c.q. van de drie beeldbepalende stadsevenementen, zowel inhoudelijk, organisatorisch als qua governance? e.​ Samenhangend met d.: hoe kan door verbetermaatregelen de bekostiging vanuit de landelijke subsidiegelden vanaf 2029 (opnieuw) worden geborgd? f.​ Eveneens samenhangend met d.: welke aanpassingen in de organisatie kunnen bijdragen aan een verbetering van de exploitatie? Breng hierbij niet alleen de (extra) opbrengsten in beeld, maar ook de (extra) kosten.

-5-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

Dit onderzoek biedt een financiële en organisatorische analyse met een koppeling naar het culturele, het economische en het evenementenbeleid van de gemeente, alsmede een kwalitatieve duiding van de maatschappelijke baten van de drie beeldbepalende stadsevenementen. Het is nadrukkelijk geen inhoudelijke analyse geweest van de festivals zelf.

1.3 Verantwoording werkwijze Hoewel in dit onderzoek de focus ligt op het financieel toekomstperspectief van Events dEVENTer, kan het financiële vraagstuk niet los worden gezien van alle andere aspecten die het succes van de stichting bepalen. Vanwege de samenhang van die aspecten is een 360 graden benadering nodig. Om die reden is in deze opdracht het bredere denkkader van de ‘Culturele Waardenkaart' (zie figuur 1) gebruikt. De Culturele Waardenkaart is een model dat het mogelijk maakt om: ●​ de kracht van een (culturele) organisatie in beeld te brengen door de functie(s) en het profiel van de organisatie vast te stellen, mede in relatie tot de positie in de culturele infrastructuur; ●​ het culturele en het zakelijke functioneren door te lichten; ●​ het gesprek te voeren over het actuele prestatieniveau, de sterke en minder sterke punten van het functioneren, de kansen en risico’s, de wenselijke ontwikkeling en de prioriteitstelling binnen de strategische koers; ●​ plannen om verbetering te realiseren en daar afspraken over te maken. ​ Figuur 1​ Schematische weergave van de BMC Culturele Waardenkaart

-6-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

De Culturele Waardenkaart bestaat uit onderlinge samenhangende waarden die elk een aantal succesfactoren kennen en die met elkaar in balans dienen te zijn om te kunnen spreken van een succesvolle culturele onderneming. We onderscheiden daarbij de volgende elementen en duiden deze als volgt: Bij ‘Inhoudelijke kracht’ gaat het om een analyse van: ●​ profiel, positionering, potentie en ambitie; ●​ aansluiting op en bijdrage aan de gemeentelijke cultuurvisie; ●​ aard en omvang van de activiteiten, zowel voor de culturele functie, de sociaal- maatschappelijke functie als de commerciële functie. Bij ‘Samenwerkingskracht’ gaat het om een analyse van: ●​ de positie van de instelling in de culturele infrastructuur en de aanwezige samenwerkingsverbanden; ●​ doel en activiteiten van de samenwerkingsverbanden; ●​ resultaten van de samenwerking. Bij ‘Innovatiekracht’ gaat het om een analyse van: -7-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

●​ ondernemerschap en innoveren in aanbod; ●​ organisatievorm en verdienmodellen, zowel vanuit de culturele functie als sociaal- maatschappelijk en zakelijk-commercieel perspectief. Bij ‘Bedrijfsvoeringskracht’ analyseren we: ●​ de governance en de werkorganisatie, zowel kwantitatief als kwalitatief; ●​ de samenstelling van baten en lasten naar producten, vrij te besteden bijdragen van derden (zoals sponsoren, donateurs en legaten) en indirecte lasten (overhead) in relatie tot het exploitatieresultaat; ●​ de verhouding tussen subsidiestromen, eigen inkomsten en derde geldstromen; ●​ de verhouding tussen baten en lasten van reguliere activiteiten en losse projecten; ●​ de gezondheid van de financiële exploitatie, mede in relatie tot programmering, organisatie, huisvesting en vermogensontwikkeling; ●​ de gezondheid van de vermogenspositie; ●​ de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de huisvesting (onderhoudssituatie van het gebouw en installaties), inclusief afspraken/contracten tussen de eigenaar en de gebruiker.

Bij ‘Publiekskracht’ analyseren we: ●​ het publieksbereik kwantitatief (bezoek- en gebruikersaantallen) en kwalitatief (welke doelgroepen en gebruikers, publiekservaring, unique selling points, et cetera); ●​ de mate van aandacht voor gastheerschap als organisatiewaarde; ●​ de verbinding met uitstraling naar en meerwaarde voor de stad en de regio; ●​ de verhouding tot concurrerende instellingen en activiteiten in stad en regio (marktanalyse); ●​ de marketing en communicatie (beleid en uitvoering); ●​ de klantervaring. Voor het onderzoek is gebruikgemaakt van documenten en informatie van Stichting dEVENTer en de gemeente Deventer. Daarnaast zijn interviews gehouden met ●​ de directeur-bestuurder van Stichting dEVENTer ●​ de bij het dossier betrokken gemeentelijke beleidsadviseurs ●​ de oud voorzitter van de VVV Deventer (rechtsvoorganger van Stichting dEVENTer) ●​ een vertegenwoordiging van de (gemeentelijke) Adviesraad Cultuur ●​ de binnenstadsmanager ●​ de bij het dossier betrokken provinciale beleidsadviseur(s) ●​ de bij het dossier betrokken accounthouder van het Fonds Podiumkunsten -8-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

Ontwikkelperspectief (ontwikkelrichtingen/scenario’s) De analyse/beoordeling van Stichting dEVENTer op basis van de Culturele Waardenkaart hebben we uitgewerkt in een drietal ontwikkelrichtingen (vier als het ‘status quo scenario’ ook wordt meegerekend). Per ontwikkelrichting hebben we de effecten op de inhoudelijke ontwikkeling van de drie beeldbepalende stadsevenementen, de governance en subsidierelatie(s), en de wijze van bekostiging geduid. Tevens hebben we per ontwikkelrichting de randvoorwaarden en risico’s in beeld gebracht. Benchmark Een beknopte benchmark maakt ook deel uit van het onderzoek. Daarbij plaatsen wij uitdrukkelijk de kanttekening dat aan een benchmark vaak maar een beperkte waarde kan worden toegekend. Dit geldt ook voor de vraagstukken die in het kader van dit onderzoek voorliggen. Deventer neemt met drie grote en grotendeels gratis toegankelijke stadsevenementen met een bovenregionale, nationale en bovenregionale uitstraling een unieke positie in Nederland in. Eén op één vergelijkingen, voor zover die überhaupt zijn te maken, gaan dan al snel mank en kunnen gemakkelijk leiden tot verkeerde conclusies.

Om die reden hebben wij ons in dit onderzoek beperkt tot een vergelijking op het gebied van ‘schaalgrootte uitvoeringsorganisatie’ en ‘financieringsmix’ met als referentieprojecten het Oerolfestival op Terschelling en het Beeldend Theaterfestival Cultura Nova in Parkstad Limburg. We hebben eveneens gebruikgemaakt van de benchmark die is uitgevoerd (door Bureau Respons) voor in het kader van de uitwerking van het nieuwe evenementenbeleid. Hierin is een vergelijking gemaakt met de gemeenten Amersfoort, Dordrecht en Haarlem. De keuze voor de referentiegemeenten Amersfoort, Dordrecht en Haarlem is gemaakt omdat deze steden qua profiel sterk vergelijkbaar zijn met Deventer. ●​ Vergelijkbaar inwoneraantal: De schaal van de steden komt overeen. ●​ Vergelijkbare karakteristieken: De steden delen specifieke eigenschappen, zoals de aanwezigheid van een historische binnenstad. ●​ Vergelijkbaar budget: De gemeenten beschikken over een vergelijkbaar evenementenbudget. De benchmark tussen Deventer en de referentiegemeenten (Amersfoort, Dordrecht en Haarlem) is opgebouwd rondom zeven specifieke thema's. Binnen deze thema's zijn zowel kwantitatieve cijfers als kwalitatieve beleidskeuzes met elkaar vergeleken1. Wij hebben ons in het kader van dit onderzoek met name gericht op de organisatie en governance aspecten.

Terugkoppeling onderzoeksresultaten We hebben ons plan van aanpak en de relevante beleidskaders voor ons onderzoek besproken met een ambtelijke ‘klankbordcommissie’, waarin de afdelingen ‘Cultuur’, ‘Economie’ en ‘Evenementen’ vertegenwoordigd waren. Ook hebben we de portefeuillehouder tussentijds geïnformeerd over de voortgang van en voorlopige bevindingen uit ons onderzoek. We vinden het belangrijk om te vermelden dat wij bij de uitvoering van ons onderzoek alle medewerking hebben gekregen van Events dEVENTer. 1

Evenementenambitie, ondersteuning van organisatoren, aanbod voor jongeren, evenementen met hoge lokale bestedingen, sturen met locatieprofielen en het uitvoeringsprogramma.

-9-

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

1.4 Leeswijzer In dit rapport gaan we eerst kort in op de ontstaansgeschiedenis van de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten. Vervolgens brengen we in kaart welke beleidskaders relevant zijn voor ons onderzoek. In een volgend hoofdstuk beschrijven en analyseren we de huidige situatie bij Events dEVENTer aan de hand van de Culturele Waardenkaart (zie 1.3). Op basis van deze analyse en gegeven de beleidskaders formuleren we daarna een aantal verbetermaatregelen. Deze verbetermaatregelen werken we uit in een drietal ontwikkelrichtingen voor de drie beeldbepalende stadsevenementen in Deventer. We sluiten ons rapport af met een aantal conclusies en aanbevelingen. In Bijlage 1 bij dit rapport verantwoorden we de bronnen die we hebben gebruikt bij de uitvoering van ons onderzoek.

- 10 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

Hoofdstuk 2 | Ontstaansgeschiedenis en ontwikkeling beeldbepalende stadsevenementen In dit hoofdstuk gaan we kort in op de ontstaansgeschiedenis en ontwikkeling van de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn in Deventer Op Stelten.

2.1 Deventer Boekenmarkt De Deventer Boekenmarkt is voortgekomen uit de rijke boekentraditie van Deventer. Deze markt vond voor de eerste maal in 1989 plaats en begon met 100 kramen langs de IJsselkade (de Welle). De Deventer Boekenmarkt, die jaarlijks op de eerste zondag van augustus wordt gehouden, is door de jaren heen uitgegroeid tot de grootste boekenmarkt van Europa met meer dan 600 stands van (officiële) boekhandelaren langs een 6 kilometer lange route. De markt werd tot 2020 georganiseerd door de VVV Deventer. Vanaf 2020 is de Deventer Boekenmarkt ondergebracht bij Stichting dEVENTer (zie verder 2.4). In 2020 is een nieuw evenement aan de Deventer Boekenmarkt gekoppeld: het Woordwaarde Festival. Dit festival rust op twee pijlers. De eerste pijler is het programma ‘Voor de stad’ met de onderdelen ‘Groot Deventer Dictee’, ‘Schrijvers op het terras’, workshops schrijven en het poëziefestival ‘Dichterbij’ (tot 2025). De tweede pijler is het programma ‘Door de stad’ met een filmprogramma bij MIMIK, voorstellingen in Theater Fazant en bij Meadow, en lezingen in het Etty Hillesum Centrum, het Penninckshuis en de Bibliotheek. Het aantal (extra) stadsbezoeken tijdens de boekenmarkt werd door de organisatie in 2024 geschat op 100.000 - 120.000 (brion: jaarrekening Stichting dEVENTer 2024).

Daarnaast worden met de inhoudelijke programma’s van het Woordwaarde Festival circa 3.500 bezoeken gerealiseerd.

2.2 Dickens Festijn Het Dickens Festijn, waarvan de eerste editie in 1991 plaatsvond, was het idee van Emmy Strik. Deze bewoonster van de binnenstad wilde met het festijn de koopzondag voor Kerst meer sfeer geven. Het Dickens Festijn ontwikkelde zich al snel tot een breed gedragen initiatief van buurtbewoners en winkeliers in het sfeervolle Bergkwartier. Het evenement, waarbij meer dan 950 vrijwilligers personages uit de boeken van Charles Dickens naspelen, is in de daaropvolgende jaren uitgegroeid tot een tweedaags grootschalig evenement dat jaarlijks in het tweede weekend van december plaatsvindt. Het Dickens Festijn heeft een nationale en internationale uitstraling. Het aantal (extra) stadsbezoeken tijdens het Dickens Festijn wordt door de organisatie geschat op 125.000 - 150.000. Het Dickens Festijn was tot en met de editie 2024 gratis toegankelijk. Tijdens de laatste editie (december 2025) is voor de eerste keer een entree geheven van € 6,00. Deze regeling was uitsluitend van toepassing op bezoeken ‘van buiten’. Bewoners hadden gratis toegang. De organisatie telde in 2024 100.000 - 125.000 bezoekers/46.000 unieke bezoekers (bron: jaarrekening Stichting dEVENTer 2024). Het Dickens Festijn is tot 2020 georganiseerd door de VVV Deventer. Vanaf 2020 is ook dit evenement ondergebracht bij Stichting dEVENTer (zie verder 2.4).

Events dEVENter heeft in de afgelopen jaren het Dickens Festijn op onderdelen met ‘randprogrammering’ uitgebreid. Voorbeelden daarvan zijn de - 11 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

‘Dickens Pubquiz’ en de ‘Dickens Walk’, een hoorspel in de vorm van een audiotour. Door het jaar heen wordt het Dickens Festijn levend gehouden door het voor het publiek toegankelijke museale Dickens Kabinet met een groot aantal pronkstukken uit de privécollectie van Emmy Strik.

2.3 Deventer Op Stelten Festival Deventer Op Stelten werd in 1997 voor de eerste keer door de VVV Deventer georganiseerd als een zomers evenement dat zich richtte op straaten buitentheater met een focus op theatergroepen van steltlopers. In de loop der jaren is Deventer Op Stelten geëvolueerd naar een spraakmakend internationaal meerdaags festival met 170 - 200 grotendeels gratis toegankelijke (straat)theater-, dans- en circusvoorstellingen van nationale en internationale gezelschappen op meer dan 20 locaties in Deventer. Bij Deventer Op Stelten 2024 telde de organisatie 310.396 bezoeken/103.465 unieke bezoekers (bron: jaarrekening Stichting dEVENTer 2024). Net als de Deventer Boekenmarkt en het Dickens Festijn is Deventer Op Stelten sinds 2020 ondergebracht bij Stichting dEVENTer. De stichting heeft het festival op onderdelen uitgebreid en nieuwe accenten gelegd. Voorstellingen vinden niet uitsluitend meer plaats in de binnenstad en op de IJsseloevers , maar (vanaf 2024) ook buiten het centrum (wijk De Vijfhoek en de dorpskern Bathmen). Ook is er binnen het festival specifieke aandacht gekomen voor jonge, talentvolle makers uit de regio door vanaf 2022 het (jonge) Makersfestival Poolshoogte toe te voegen aan het festival.

Door het verbinden van het muziekfestival Hoogtevrees met de theaterprogrammering van Deventer Op Stelten werden tot 2025 mogelijkheden gecreëerd om een meer jong publiek te bereiken en/of te betrekken bij het theaterfestival. Verder wordt In de programmering meer aansluiting gezocht bij maatschappelijke thema’s en wordt ingezet op een betere fysieke toegankelijkheid van de voorstellingen (doelstelling: inclusiviteit). Met het wegvallen van het (eveneens) nationaal en internationaal befaamde Street Arts Festival Spoffin in Amersfoort in 2025 is Deventer Op Stelten in feite het enige grote straattheaterfestival van Nederland. Dit bevestigt nog een keer de uniciteit van dit evenement. NB Voor alle drie de hiervoor beschreven evenementen geldt dat een validatie/onderbouwing van de door de organisatoren gepresenteerde bezoekaantallen ontbreekt.

2.4 Events dEVENTer Zoals hiervoor aangegeven, werden de drie grote beeldbepalende stadsevenementen van Deventer vele jaren geïnitieerd en georganiseerd door de VVV Deventer. Dit was op zichzelf al een bijzondere situatie, omdat een VVV doorgaans niet optreedt als evenementenorganisatie en zeker niet op de schaalgrootte van de evenementen die sinds de jaren ‘90 in Deventer plaatsvinden. Onder andere omdat een vereniging voor het aantrekken van extern geld (denk aan cultuurfondsen) een minder passende constructie is en vanwege de kwetsbaarheid van de toenmalige organisatie, is aan het einde van - 12 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

het vorige decennium door het bestuur van de VVV Deventer besloten om de activiteiten van de vereniging onder de te brengen in twee nieuwe rechtspersonen: Stichting Deventer Marketing en Stichting dEVENTer (Events dEVENTer). Deze ‘ontvlechting’ is op 1 januari 2020 geëffectueerd. Daarmee zijn er ook twee subsidiestromen vanuit de gemeente Deventer ontstaan. Naast de organisatie van de drie beeldbepalende stadsevenementen, programmeert Events dEVENTer sinds 2020 ook de Bergkerk, faciliteert zij de stadsbeiaardier en wordt technische ondersteuning verleend aan culturele en/of maatschappelijke organisatie middels FACE. Ook dit zijn activiteiten die eerder werden uitgevoerd door de VVV Deventer. Daarnaast heeft de stichting zelf nog een aantal nieuwe activiteiten ontwikkeld, te weten a.​ de coördinatie van de activiteiten in het kader van Deventer Studentenstad b.​ organisatie van Film op de Brink (samen met MIMIK) c.​ faciliteren van makers via het initiatief De Ruimte Events dEVENTer heeft met name in de eerste jaren van haar bestaan een aantal belangrijke stappen gezet in de verdere professionalisering van de organisatie van de Deventer Boekenmarkt. het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten.

Deze ontwikkeling is in lijn met de steeds strikter (en complexer) wordende regelgeving inzake grote publieksevenementen en de strengere eisen ten aanzien van ‘goed bestuur’ binnen de (gesubsidieerde) culturele sector. Hoewel dit buiten de scope van ons onderzoek valt, heeft BMC het beeld dat met de overgang van de VVV Deventer naar Stichting dEVENTer en de daarop volgende organisatieopbouw wel de nodige (extra) ‘transitie- en/of frictiekosten’ gemoeid zijn geweest, die een negatieve invloed hebben gehad op het exploitatieresultaat en bijgevolg op de vermogenspositie van de stichting. We komen hier in Hoofdstuk 4 nog op terug.

- 13 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

Hoofdstuk 3 | Relevante beleidskaders In dit hoofdstuk gaan we in op de beleidskaders, waarbinnen de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten tot stand komen, en die dus relevant zijn voor ons onderzoek en met name voor het beantwoorden van de vraag of de Events dEVENTer handelt in lijn met de gemeentelijke beleidskaders). We behandelen achtereenvolgens het gemeentelijke cultuurbeleid, de economische beleidskaders, het gemeentelijk evenementenbeleid, de ruimtelijke kaders en de financiële en subsidiekaders. Ook gaan we kort in op de bevindingen vanuit het rekenkameronderzoek, dat in 2023 is uitgevoerd naar het culturele aanbod in Deventer en het gemeentelijke cultuurbeleid.

3.1 Cultuurvisie en uitvoeringsstrategie gemeente Deventer De cultuurvisie van de gemeente Deventer is vastgelegd in het strategiedocument 'Cultuur voor en door iedereen 2025 - 2028’. De kern van de visie is dat de gemeente Deventer de maatschappelijke betekenis van kunst, cultuur en erfgoed wil vergroten door deze te verbinden met bredere sociale domeinen. De gemeente ziet cultuur als “zuurstof voor de samenleving”. In deze vorm draagt cultuur bij aan “een bruisend leefklimaat dat de stad aantrekkelijk maakt om er te wonen, er te werken en te bezoeken”. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is het streven naar maximale toegankelijkheid van culturele activiteiten, vaak in de openbare ruimte en zonder ‘drempels’, om zo de nieuwsgierigheid en verwondering te prikkelen, en mensen ontvankelijk te maken voor elkaar. Deventer ambieert specifiek de groei van haar bevolking door het aantrekken en binden van jonge, creatieve mensen (creatieve stedelingen) en vitale ouderen, waarbij cultuur wordt ingezet als cruciale factor (in samenhang met de stedenbouwkundige en economische ontwikkeling van Deventer). Het visiedocument Cultuurvisie 2025-2028 ‘Cultuur voor en door iedereen’ is gebaseerd op drie belangrijke pijlers. Deze pijlers brengen focus aan in het beleid van kunst, cultuur en erfgoed voor de periode van vier jaar.

1.​ ‘Cultuur voor en door iedereen’ 2.​ ‘Geworteld in Stad en Land’ 3.​ ‘Een evenwichtig ecosysteem’ Ten aanzien van de drie beeldbepalende stadsevenementen wordt in de Cultuurvisie onder het kopje ‘evenementen’ het volgende genoemd: “Deventer staat bekend als evenementenstad: Deventer op Stelten, de Boekenmarkt en het Dickens Festijn trekken elk jaar veel bezoekers naar de stad. Bezoekers van de evenementen ervaren de stad en cultuur op een laagdrempelige manier. De grotere evenementen in de stad trekken vaak meerdere doelgroepen, regionaal, nationaal en internationaal. We vinden het belangrijk om deze beeldbepalende evenementen een plek te blijven bieden in de stad en hierbij de stad als podium te gebruiken.” - 14 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

In de Uitvoeringsstrategie 2025 - 2028 worden de ambities uit de Cultuurvisie vertaald in concrete acties, conform de drie pijlers van het visiedocument. Onder de tweede pijler ‘geworteld in stad en land’ wordt in dit document het volgende genoemd: “Deventer heeft een belangrijke positie als evenementenstad: Deventer op Stelten, de Boekenmarkt, het Dickens Festijn en de IJsselbiënnale trekken jaarlijks veel bezoekers, zowel lokaal, regionaal, nationaal als internationaal. In de komende jaren wil Deventer deze beeldbepalende evenementen beter positioneren en hiermee het karakter van evenementenstad behouden.”

3.2 Economisch beleid Het economisch beleid van de gemeente Deventer is vastgelegd in verschillende beleidsdocumenten en uitvoeringsagenda's, die elkaar aanvullen en die kaderstellend zijn voor de lange termijn. Het meest concrete en actuele beleidsdocument dat de economische koers uitzet is de: ●​ Uitvoeringsagenda Economie 2023 – 2026. Dit document dient als leidraad voor de inspanningen van de gemeente op vijf hoofdgebieden. a.​ Ruimte voor werken b.​ Ondernemen c.​ Aantrekkelijke stad en platteland d.​ Veerkrachtige arbeidsmarkt e.​ Deventer, internationale Hanzestad Met name het thema “Aantrekkelijke stad en platteland” kan als een van de richtinggevende kaders voor de drie beeldbepalende stadsevenementen worden gezien. De gemeente zet voor wat betreft het centrum en de centrumschil van Deventer in op een optimale mix van functies (zoals wonen, werken en recreëren), waardoor de binnenstad een aantrekkelijke, compacte en flexibele 'place to be' wordt. Verder noemen we in dit verband ●​ Omgevingsvisie gemeente Deventer (Koersdocument). Dit is het sturingsinstrument voor beleid in de fysieke leefomgeving. ●​ Agenda Binnenstad Deventer 2.0. Kern is het streven om de economische vitaliteit en de aantrekkingskracht van de binnenstad van Deventer te vergroten door structurele samenwerking. ●​ Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie.

Dit programma vormt de basis voor de inzet op de bevordering van toerisme en recreatie. De uitgangspunten en doelstellingen voor de toeristische en vrijetijdseconomie zijn vastgelegd in het Evenementenbeleid (zie paragraaf 3.3) en het Uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie. Hoofddoel van het laatstgenoemde programma is het aantrekken van meer binnen- en buitenlandse toeristen en het vergroten van de werkgelegenheid in deze sector. De grote evenementen dragen in belangrijke mate bij aan het cultuur-toeristische imago en de lokale economie.

- 15 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

3.3 Evenementenbeleid Op dit ogenblik wordt besluitvorming over een geactualiseerd/nieuw evenementenbeleid voorbereid. Omdat dit beleid nog niet is vastgesteld, hanteren we het staande evenementenbeleid als kader voor ons onderzoek. Wel gaan we kort in op de uitgangspunten die zijn geformuleerd voor de actualisatie van het evenementenbeleid. 3.3.1 Huidige evenementenbeleid De gemeente Deventer heeft specifiek evenementenbeleid vastgesteld. Dit beleid is vastgelegd in verschillende documenten en richtlijnen, waarvan de Beleidsnota ‘Trots op dEVENEMENTEN’ (2011) en de daaropvolgende ‘Actualisatie evenementenbeleid’ (2017) de basis vormen. In de actualisatie valt te lezen dat “het huidige beleid blijft het uitgangspunt voor deze actualisatie”. Dit beleid richt zich op het faciliteren van evenementen (van buurtfeest tot grote publiekstrekkers) en tegelijkertijd op het waarborgen van de openbare orde, veiligheid, leefbaarheid en het milieu. Als we kijken naar de uitgangspunten en ambities in beide documenten, dan richt het evenementenbeleid van Deventer zich op het versterken van de stad als een prominente evenementengemeente met een brede focus op het balanceren van identiteit, economie en leefbaarheid.

Of te wel ●​ Deventer wil een aansprekende en bruisende 'be-leefstad' zijn, waarbij evenementen de positieve uitstraling en het imago (cultuurhistorie, Hanze, boeken, ondernemend) van de gemeente moeten versterken. Ze moeten onderscheidend zijn en voldoen aan hoge normen voor kwaliteit en vernieuwing. ●​ Evenementen worden expliciet ingezet als economisch en marketinginstrument (economisering wordt hierbij als landelijke trend genoemd). Het beleid streeft naar een significante bijdrage aan de lokale economie en werkgelegenheid, het vergroten van het cultuur-toeristische profiel, en het bevorderen van herhaalbezoek aan Deventer. ●​ Er is een sterke nadruk op toegankelijkheid voor een breed en divers publiek, en het bevorderen van sociale cohesie (saamhorigheid). Prioriteit wordt gegeven aan de ‘verjonging’ en de betrokkenheid van jongeren, naast het vergroten van het sportieve imago met ambitie voor een herkenbaar (top)sportevenement. ●​ De gemeente streeft naar een betere en efficiëntere naleving van de randvoorwaarden voor openbare orde en veiligheid. De gemeente neemt een coördinerende rol in om te zorgen voor een goede spreiding van evenementen op tijd en locatie, om zo een goede balans te vinden tussen beleving en het beperken van overlast voor omwonenden. De herijking in 2025 zal zich richten op het vinden van dit evenwicht, meer samenhang en betaalbaarheid.

In het voorwoord van het evenementenbeleid is het volgende te lezen: ‘’Deventer heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een evenementenstad met landelijke uitstraling. Evenementen als 'Deventer Op Stelten’, 'Deventer Boekenmarkt' en het 'Dickens Festijn' worden erkend en gewaardeerd als landelijke evenementen”. In de beleidsnota van 2011 wordt de VVV Deventer (de voorloper van Events dEVENTer) benoemd als de centrale - 16 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

uitvoerende organisatie voor de drie beeldbepalende stadsevenementen. Er wordt aangegeven dat de drie evenementen economisch veel opleveren voor de gemeente. Een doorrekening van de drie grote beeldbepalende stadsevenementen over 2010 levert een besteding op van 350.000 bezoeken x 25,00 = € 8,75 miljoen. Omgerekend zijn dat ongeveer 150 fte, die direct en indirect kunnen worden toegerekend aan de grote evenementen. De besteding van de bezoekers rendeert met name in de horeca, detailhandel en parkeervoorzieningen. 3.3.2 Uitgangspunten voor de actualisatie van het evenementenbeleid In het Bestuursakkoord 2022-2026 is de volgende ambitie vastgelegd: “Wij willen Deventer als Evenementenstad op de kaart houden en meer aansluiten bij de behoeften van jonge inwoners.” Deze ambitie is verder uitgewerkt in de Cultuurvisie 2025 - 2028 (zie 3.1). Hierin is onder meer opgenomen dat het evenementenbeleid wordt geactualiseerd en dat in kaart wordt gebracht wat nodig is om deze ambitie waar te maken. Vanuit de Cultuurvisie zijn er vier inhoudelijke uitgangspunten meegegeven (raadsmemo van 20 mei 2025): ●​ Inzet op het stimuleren van samenhang in de programmering. ●​ Het optimaal benutten van de ruimtelijke kwaliteit. ●​ Aandacht voor het inspelen op nieuwe ontwikkelingen. ●​ Het spreiden van evenementen over de stad en de dorpen, en het vergroten van het aanbod voor jongeren.

3.4 Ruimtelijke kaders De Omgevingsvisie (Koersdocument 2025) positioneert cultuur en evenementen als onderdelen die onlosmakelijk zijn verbonden met de fysieke leefomgeving en die essentieel zijn voor de brede welvaart van Deventer tot 2040. Samenvattend komt het volgende naar voren als het gaat om cultuur en evenementen: ●​ Deventer als evenementenstad: De Omgevingsvisie profileert de stad als evenementenstad, waarbij de binnenstad wordt gezien als het podium voor grote evenementen. Hoewel ze niet direct worden genoemd, zijn landelijk bekende evenementen (zoals Deventer Op Stelten, de Boekenmarkt en Dickens Festijn) een essentieel onderdeel van het DNA en het visitekaartje van de stad. Er is een strategische inzet om deze beeldbepalende evenementen te behouden en tegelijkertijd ruimte te creëren voor vernieuwing en specifiek aanbod voor jongeren, waarbij de ruimtelijke kwaliteit (de stad als podium) wordt benut. ●​ Cultuur, erfgoed en welvaart: Cultuur, kunst en erfgoed zijn cruciaal voor het aantrekken van talent, bedrijven en bezoekers. De gemeente investeert in een breed cultuuraanbod (inclusief ruimte voor makers) dat in balans moet meegroeien met de woningbouw. Het behoud van het cultuurhistorisch waardevolle erfgoed is het uitgangspunt, omdat dit de drager van het Deventer DNA is.

Erfgoed wordt actief ingezet als inspirator voor maatschappelijke transities (klimaatadaptatie, circulaire economie). ●​ Fysieke infrastructuur en ruimtelijke kwaliteit: De Omgevingsvisie geeft infrastructuur voor kunst en cultuur een volwaardige plek tussen andere ruimtevragers en wil kunst in de openbare ruimte integreren. Een belangrijk project is de ontwikkeling van de 'Cultuurdriehoek' (Grote Kerkhof/Stromarkt) en het creëren van een gecombineerde voorziening voor podiumkunsten (Burgerweeshuis/Schouwburg), met aandacht - 17 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

voor educatie, participatie en talentontwikkeling. De uitvoering van de Cultuurvisie vertaalt deze ambities direct naar de instrumenten van de Omgevingswet.

3.5 Financiële kaders Stichting dEVENter wordt op dit ogenblik (min of meer) structureel gefinancierd vanuit drie ‘subsidiebronnen’. Dit zijn de gemeente Deventer, de provincie Overijssel en het Fonds Podiumkunsten. We behandelen deze achtereenvolgens. 3.5.1 Budgetsubsidie gemeente Deventer Grondslagen budgetsubsidie De gemeente verleent aan Stichting dEVENTer een meerjarige (basis) budgetsubsidie. De thans geldende subsidie betreft de periode 2021-2024. In 2024 bedroeg deze subsidie € 531.440, zijnde € 491.025 voor de drie beeldbepalende stadsevenementen en € 40.415 voor het faciliteren van de stadsbeiaardier. Aanvullend op de (basis) budgetsubsidie ontvangt de stichting van de gemeente middelen voor het beheer van de Bergkerk als podium voor culturele activiteiten en voor het project Deventer Studentenstad (in 2024 2x € 58.566). De gemeente heeft de intentie om deze meerjarige subsidierelatie voort te zetten, maar de start van de nieuwe cyclus is uitgesteld tot 2026. Het jaar 2025 geldt dan als een 'overgangsjaar'. De gemeente stelt geen specifieke eisen met betrekking tot aantallen te realiseren activiteiten en het daarmee samenhangende publieksbereik.

Financiële afspraken met betrekking tot deficit en herfinanciering (2023 - 2028) In het raadsvoorstel ‘Realisatie beeldbepalende evenementen 2025’ is vastgelegd dat de stichting zich primair moet richten op de kerntaken Dit zijn het organiseren van de drie beeldbepalende evenementen en het uitvoeren van beheer en culturele programmering in de Bergkerk en de activiteiten van de stadsbeiaardier. Als reactie op de structurele financiële tekorten, hogere veiligheidseisen en overgedragen extra taken2 van de gemeente naar Events dEVENTer, zijn ook aanvullende afspraken gemaakt voor de periode 2023-2025. ●​ Aanvullende subsidies: De gemeente heeft incidentele aanvullende subsidies toegekend ter compensatie van oplopende kosten en tekorten, maximaal € 242.500 voor 2023 en maximaal € 276.000 voor 2024.

2

Voor wat betreft de extra taken, gaat het om zeer specifieke operationele zaken zoals de exploitatie van het FACE-apparatuurdepot voor amateurkunst, de organisatie van Film op de Brink, en de uitvoering van de huis-aan-huis communicatie. Daarnaast is dEVENTer verantwoordelijk voor de uitvoerende verkeersplanning (bordenplannen) en de volledige organisatie en bekostiging van tijdelijke NUTS-voorzieningen (stroom/water).

- 18 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

●​ Focus op kernactiviteiten (2025): De stichting kreeg de opdracht om in 2025 alleen te sturen op de kernactiviteiten en te werken aan een betere financieringsmix. In het takenpakket van de stichting wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen de uitvoering van evenementen en de faciliterende/beherende rollen. Daarbij zijn de drie grote evenementen (Dickens, Boekenmarkt en Deventer op Stelten) de kernactiviteiten. ●​ Garantiestelling (2025): Vanwege een verwacht exploitatietekort van € 280.000 in 2025, besloot het college om € 175.000 extra beschikbaar te stellen uit de generieke weerstandsreserve. Daarnaast werd een garantiestelling van € 105.000 voorgesteld voor het geval de stichting door externe omstandigheden de verwachte eigen inkomsten niet zou behalen (dit vanwege de financieel zwakke positie van de organisatie). ●​ Herfinancieringsplan (2025-2028): In het herfinancieringsplan is afgesproken dat de stichting toewerkt naar een gezondere middelenmix. Dit omvat het geleidelijk opbouwen van extra eigen inkomsten (o.a.. door ticketverkoop bij het Dickens Festijn). De gemeente beschouwt de begroting, die onderdeel is van het eigen herfinancieringsplan van de stichting, als ‘taakstellend’ voor het verstrekken van extra middelen in 2025.

3.5.2 Subsidie provincie Overijssel De provincie Overijssel verstrekt aan Events dEVENTer meerjarige subsidies voor de drie beeldbepalende stadsevenementen: de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten. De subsidies worden verstrekt voor de voorbereiding en uitvoering van deze evenementen. Voor de periode 2025 - 2028 gelden de volgende bedragen: ●​ Deventer Boekenmarkt & Woordwaarde Festival (2025-2027) en het Dickens Festijn (2025-2027): Beide evenementen ontvangen een maximale subsidie van € 216.498,- per evenement voor de periode 2025-2027. Dit bedrag is opgebouwd uit de reguliere subsidie (€ 181.500,-) voor beeldbepalende evenementen en een extra subsidie van de Provinciale Staten (€ 34.998,-). De extra subsidie is voor het verhogen van de kwaliteit op het gebied van minstens een van de onderstaande criteria: ○​ inhoudelijke en organisatorische kwaliteit, ○​ provinciaal belang, ○​ maatschappelijk effect en impact, ○​ bereik en provinciale uitstraling en regionale inbedding. Deze punten moeten in de eindverantwoording dan ook specifiek benoemd worden. ●​ Deventer Op Stelten (2025-2028): Dit internationale buitentheaterfestival ontvangt een maximale subsidie van € 234.600,- voor de periode 2025-2028.

Dit festival is het enige in Overijssel dat ook subsidie ontvangt vanuit het cultuurbeleid van de Provincie, ter co-financiering van landelijke cultuurfondsen. De provincie Overijssel stelt in het kader van de subsidieverstrekking geen kwantitatieve eisen met betrekking tot het activiteitenaanbod en publieksbereik. De subsidieaanvragen voor de Deventer Boekenmarkt en het Dickens Festijn worden wel inhoudelijk beoordeeld door de adviescommissie Evenementen Overijssel. Voor het festival Deventer Op Stelten geldt een andere procedure. Hier wordt aangesloten bij het beleid - 19 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

en de beoordeling van het landelijke Fonds Podiumkunsten (lees: de provincie neemt het advies van het FPK over). De provinciale subsidie dient hier als co-financiering voor de landelijke middelen. Voor wat betreft de Deventer Boekenmarkt & Woordwaarde Festival heeft de commissie zich bij de laatste aanvraag positief uitgesproken over de inhoudelijke kwaliteit, de maatschappelijke effecten en impact (toegankelijkheid, inclusie en cultuurparticipatie), en het bereik en uitstraling van beide activiteiten. Hoewel de provincie het onderscheidende karakter van de Deventer Boekenmarkt & Woordwaarde Festival onderschrijft, is zij wel kritisch over de mate waarin deze activiteiten aansluiten bij de specifieke Overijsselse kenmerken. Over het Dickens Festijn merkte de commissie onder meer op dat het een van de meest beeldbepalende evenementen van de provincie is, tevens economisch van grote waarde. Ook was de commissie zeer te spreken over het bereik van het evenement. Maar de commissie miste ook hier de verbinding met specifieke Overijsselse aspecten. Verder stelt de commissie dat een duidelijke artistieke lijn ontbreekt en dat onduidelijk is hoe de artistieke kwaliteit wordt geborgd.

3.5.3 Bijdrage Fonds Podiumkunsten (2023) Het Fonds PodiumKunsten (FPK) heeft een meerjarige festivalsubsidie beschikt voor 2025-2028. De subsidie bedraagt maximaal € 860.000 voor de periode 2025-2028. Het genoemde bedrag is prijspeil 2023. Er vindt een jaarlijkse indexatie plaats. Bij de beschikking volgt het fonds het advies van de adviescommissie meerjarige festivalsubsidies 2025-2028. Samenvattend luidt het advies van de commissie: Artistieke Positie (Voldoende): De commissie ziet een heldere visie op hoogwaardig buitentheater en positieve ambities (wijken, toegankelijkheid). Er is echter kritiek op de weinig artistiek geladen kwaliteitscriteria, onduidelijkheid over het 'Art de la rue'-concept en het ontbreken van concrete voorbeelden van makers en samenwerkingen, vooral op het gebied van diversiteit en inclusie, ondanks de gereserveerde budgetten. Publieksfunctie (Ruim voldoende): Het festival bereikt een breed en groeiend publiek en toont bewustzijn van nieuw te bereiken doelgroepen (ouderen, jongeren) via specifieke programma’s en behoefteonderzoek. Een gerichte marketingstrategie voor de werving en het bereiken van nieuw en professioneel publiek ontbreekt echter, en de reflectie op de publieksontwikkeling is te algemeen.

Inbedding (Goed): Deventer op Stelten is overtuigend ingebed in de culturele infrastructuur door stevige samenwerkingen met lokale instellingen en een breed maatschappelijk draagvlak via bewoners en vrijwilligers. Een kritiekpunt is het ontbreken van structurele samenwerkingsverbanden met onderwijsinstellingen. Organisatiebijdrage (Voldoende): Het festival levert een redelijke bijdrage aan talentontwikkeling en de ontwikkeling van het genre door (internationaal) buitentheater te tonen. Het bereikt een publiek en professionals van buiten de regio en onderscheidt zich (beperkt) door met de programmering actief de wijken in te trekken.

- 20 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

3.6 Rekenkameronderzoek

Aanvullend op de beleidskaders (zie 3.1 t.m 3.5) noemen we voor de volledigheid hier ook een een aantal relevante bevindingen uit het onderzoek dat De Rekenkamer van de gemeente Deventer in 2023 heeft gedaan naar het cultuurbeleid van de gemeente Deventer en het daaruit voortvloeiende cultuuraanbod. Een van de conclusies van de Rekenkamer is dat de stad bereid is om in cultuur te investeren, maar dat vanwege het ontbreken van een duidelijke afweging tussen de lasten en de maatschappelijke opbrengsten (zowel sociaal als economisch) het onduidelijk is of deze investeringen voldoende doelmatig en toekomstbestendig zijn. Het beleidsmatige gebrek aan inzicht en transparantie bemoeilijkt gerichte keuzes. Een Maatschappelijke-Kosten-Baten-Analyse (MKBA) wordt aanbevolen om dit te onderbouwen. De Rekenkamer stelt dat MBO-opgeleide inwoners het culturele aanbod minder relevant vinden. Als het nieuwe evenementenbeleid hier geen rekening mee houdt, dan zal het niet alle bevolkingsgroepen bedienen en dus niet sociaal-duurzaam zijn. Het ontbreken van monitoring van het publieksbereik is een directe belemmering voor het sturen op herstel en het bepalen welke doelgroepen worden bereikt, Dit is essentieel voor een toekomstgericht en adaptief beleid. Ook merkt de Rekenkamer op dat regionale positionering onvoldoende is uitgewerkt.

Gezien het toenemen van regionale samenwerking wordt dit steeds belangrijker voor subsidies en het opzetten van grotere, toekomstbestendige evenementen.

- 21 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

Hoofdstuk 4 | Analyse aan de hand van Culturele Waardenkaart 4.1 Inhoudelijke kracht 4.1.1 Doelstelling, missie en activiteitenaanbod Events dEVENTer Stichting dEVENTer stelt zich, conform haar statuten, ten doel om te bouwen aan de positie van Deventer als prominente evenementenstad. De stichting tracht dit doel onder meer te bereiken door ●​ het initiëren, ontwikkelen, bevorderen en (doen) ondersteunen van evenementen, projecten en activiteiten, primair ter bevordering van kunst, cultuur en cultuurparticipatie, en secundair ter bevordering van de aantrekkelijkheid en leefbaarheid en ter versterking van het vestigingsklimaat en de (vrijetijds)economie in de gemeente Deventer en omstreken; ●​ het (doen) exploiteren van een evenementenbureau in de gemeente Deventer; ●​ het geven van advies en het begeleiden van andere lokale evenementen, projecten en activiteiten; ●​ het initiëren, programmeren en organiseren van een stadsbrede cultuur- en evenementenprogrammering; ●​ het (doen) beheren van lokale gebouwen en instellingen, technische faciliteiten, diensten en materiaal, ten dienste van het doel van de stichting; ●​ het aangaan en onderhouden van samenwerkingsverbanden met culturele, gemeentelijke, provinciale en/of (inter)nationale instellingen, fondsen en organisaties en het aanvragen van subsidies in verband met de verwezenlijking van de door de stichting georganiseerde

evenementen, projecten en/of activiteiten. De missie van de stichting is om betekenisvolle en inspirerende evenementen te creëren, die het culturele landschap verrijken en om de kijk op de wereld te verbreden en te verdiepen. Events dEVENTer verwoordt het als volgt: “Met een passie voor cultuur en evenementen bieden we een platform voor expressie, verbinding, en verandering. Op deze manier leveren we een positieve bijdrage aan het maatschappelijke en economische klimaat en daarmee aan de leefbaarheid en vitaliteit van de stad Deventer”. Doelstelling en missie worden concreet uitgewerkt in een activiteitenaanbod, bestaande uit drie grote beeldbepalende stadsevenementen: de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten, en uit de programmering van de Bergkerk. Daarnaast faciliteert en/of coördineert de stichting de activiteiten in het kader van Deventer Studentenstad, de activiteiten van de stadsbeiaardier, alsmede de projecten in het kader van makersplaats De Ruimte. Ook participeert de stichting in de organisatie van Film op De Brink en stelt ze (technische) apparatuur beschikbaar aan culturele en/of maatschappelijke initiatieven (FACE). Dit laatste is geen onderdeel van de subsidieovereenkomst met de gemeente. Events dEVENTer heeft een (inhoudelijk) meerjarenbeleidsplan 2025 - 2028 (december 2024) opgesteld: “Met de stad als podium komt Deventer tot leven”.

Dit plan gaat met name in op de wijze waarop de stichting middels de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijnen en Deventer Op Stelten bij kan dragen aan de profilering van Deventer als evenementenstad, hoe deze evenementen beter kunnen aansluiten bij de behoeften van de inwoners en bij - 22 -

BMC, Onderzoek naar de financiering stadsfestivals Deventer

actuele maatschappelijke thema’s, en hoe deze evenementen kunnen fungeren als ‘vliegwiel’ voor samenwerking tussen culturele en maatschappelijke organisaties in Deventer en met het bedrijfsleven. Het plan gaat minder tot zeer beperkt in op de inhoudelijk-artistieke ontwikkeling van de drie beeldbepalende stadsevenementen, met name waar het programma’s betreft die de stichting voor een belangrijk deel zelf initieert en/of organiseert (Deventer Op Stelten en het Woordwaarde Festival). Het wordt daardoor onvoldoende duidelijk welke overwegingen bepalend zijn voor de inhoudelijke keuzes die de stichting maakt en/of welke kwaliteitscriteria er aan de programmaonderdelen worden gesteld. Deze waarneming sluit aan bij de kritische kanttekeningen die de beoordelingscommissies van de provincie en het Fonds Podiumkunsten eerder hebben geplaatst bij de respectievelijke subsidieaanvragen van de stichting (zie ook paragraaf 3.5.2 en 3.5.3). Ook wordt dit beeld onderschreven door de (gemeentelijke) Adviesraad Cultuur. De merknamen, logo’s, websites en programmarechten van de Deventer Boekenmarkt, het Dickens Festijn en Deventer Op Stelten zijn eigendom van Stichting dEVENTer.

4.1.2 Inhoudelijke ontwikkeling Deventer Op Stelten, Deventer Boekenmarkt en Dickens Festijn Kijken we naar de ontwikkeling van de drie beeldbepalende stadsevenementen door de jaren heen, dan zien we dat in de basisopzet weinig is veranderd. Op onderdelen heeft er sinds 2020 onder de leiding van Events dEVENter wel een (beperkte) uitbreiding van activiteiten plaatsgevonden en zijn er een aantal nieuwe accenten gelegd. Het een en ander laat zich als volgt samenvatten. a.​ Met betrekking tot de Deventer Boekenmarkt. De ontwikkeling van een nieuw inhoudelijk festival: Woordwaarde (i.s.m. met culturele partners in de stad). Woordwaarde is een op zichzelf staand festival dat min of meer parallel aan de boekenmarkt wordt georganiseerd. b.​ Met betrekking tot het Dickens Festijn. Toevoegen van randprogrammering/side activiteiten (Pubquiz en Dickens Walk) en ontwikkeling van een nieuwe ontmoetingsplek tijdens het festijn: het Dickens Coffee House. c.​ Met betrekking tot Deventer Op Stelten. Uitbreiden van het programma-aanbod naar de wijk Vijfhoek en de kern Bathmen. Toevoegen van het (jonge) Makersfestival Poolshoogte aan het programma van Deventer Op Stelten. Verbinding met het muziekfestival Hoogtevrees (tot 2025). Er wordt in programmatische zin door de stichting meer aansluiting gezocht met actuele maatschappelijke thema’s.

Het gaat hierbij dan vooral om op zichzelf staande activiteiten, die onder een gezamenlijke ‘festivalparaplu’ worden gepresenteerd. De inhoudelijke samenhang is niet altijd even duidelijk. d.​ Er wordt door Events dEVENTer veel aandacht besteed aan het zo toegankelijk mogelijk maken (en/of houden) van de activiteiten in het kader van de drie beeldbepalende stadsevenementen. Letterlijk door barrières te slechten inwoners met een fysieke beperking. Maar ook om zo veel als mogelijk vast te houden aan het principe van ‘gratis toegankelijke activiteiten’ en te programmeren voor inwoners, waarvoor deelname aan culturele activiteiten niet meteen vanzelfsprekend is (zie ook c.). Mede gelet op het wat diffuse cultuur-inhoudelijke profiel van de programma’s die Events dEVENTer zelf samenstelt en/of ontwikkelt (zie 4.1.1), is BMC van mening dat de stichting er goed aan heeft gedaan om in 2022 een (nieuwe) artistiek leider aan te stellen. Uit de diverse beleidsstukken van de stichting is echter niet goed op te maken wat de specifieke opdrachten (in de zin van prioriteitstellingen) aan deze functionaris zijn. - 23 -