2025-411 Koersdocument Omgevingsvisie Deventer (geamendeerd vastgesteld 9-7-2025)

WWW.DEVENTER.NL

KOERSDOCUMENT

Omgevingsvisie gemeente Deventer VERSIE 9 JULI 2025

Inhoud 1.

Samenvatting ..................................................................................................................

3

2.

Inleiding ...............................................................................................................................

5

3.

Context ..................................................................................................................................

7 7 9 16

3.1

DNA ..............................................................................................................................

3.2 Ontwikkelingen & opgaven ....................................................................... 3.3 Kaders ....................................................................................................................... 4.

Koers ....................................................................................................................................... 4.1

Van context naar scenario’s .....................................................................

4.2 Van vier scenario’s naar één koers .................................................... 4.3 Toekomstbeeld Deventer 2040 ............................................................. 4.4 Kiezen voor groei ............................................................................................. 4.5 Leidende principes voor groei ............................................................... 4.6 De hoofdkeuzes ................................................................................................. 4.7 Koers op hoofdlijnen ...................................................................................... 4.8 Rol gemeente .......................................................................................................

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

17 17 18 19 21 23 24 28 38

2

1. Samenvatting KIEZEN VOOR GROEI Groei in economie en inwoneraantal is geen doel op zich. Extra woningen en ruimte voor werken kosten ruimte, grondstoffen en energie. We kiezen voor groei omdat dat voor Deventer de beste oplossing is voor het opvangen van de verwachte grote uitdagingen op de arbeidsmarkt, de verduurzaming van de economie en om als stedelijk knooppunt van de toekomst te kunnen blijven investeren in infrastructuur en voorzieningen.

HOOFDKEUZES KOERSDOCUMENT Van de ambitie om met 11.000 woningen te groeien tussen 2021 en 2035, zitten inmiddels 8.000 woningen in de planvoorraad en realiseren we 2.000 woningen met Wechelerhoek en Haveneiland. Voor meer dan 10.000 woningen kiezen we primair voor groei als compacte stad, echter rondom beide stations (Deventer en DeventerColmschate). Dat doen we om duurzame mobiliteit te versterken, het landelijk gebied te sparen en met verdichting bij te dragen aan versterken van bestaande wijken en buurten. Daarvoor gaan we stevig gemeentelijk regie voeren en investeren. In het landelijk gebied blijft dan ruimte voor de aanwezige landschappelijke, cultuurhistorische, ecologische en economische waarde van het landschap en voor de vitale functies in het buitengebied zoals landbouw, natuur, water en recreatie. We kiezen in het licht van onze circulariteits- en economische ambities voor behoud van (milieu)ruimte voor (hogere milieucategorie (HMC)) bedrijventerreinen en watergebonden bedrijvigheid en dus niet voor verdere verkleuring van de bedrijventerreinen grenzend aan de beoogde woonwerkgebieden. We kiezen ervoor om in de Omgevingseffectrapportage (OER) en in de ontwerp-omgevingsvisie een aparte variant of scenario toe te voegen waarin de invloed van mogelijke toekomstige keuzes (zoals Stadsland in combinatie met nevengeul) voorbij het zichtjaar 2040 in beeld worden gebracht.

We verkennen woningbouwontwikkeling op het Stadsland in combinatie met de ontwikkeling van een bypass voor de IJssel of een landschappelijke gebied met waardevolle natuur, cultuur en landschappelijke waarden tussen de bebouwing van Twello en Deventer. We kiezen op het moment dat het Rijk kiest voor ingrijpen met de realisatie van de bypass. We kiezen als gemeente een grotere rol. We sturen op bovenwettelijke ambities (ook in onze faciliterende rol), dat wil zeggen door klimaatadaptief, energiebewust/netneutraal, circulair/biobased, natuurinclusief, economisch innovatief en gemixte woonwijken te bouwen. We gaan in gebiedsontwikkeling meer ruimte maken voor geclusterd wonen in combinatie met maatschappelijke voorzieningen en kwalitatief hoogwaardige openbare (wandel- sporten speel)ruimte. We nemen samen met onze partners een actievere, meer sturende rol bij het optimaliseren en beter benutten van de werklocaties. We ondersteunen de landbouw in onze gemeente actief in haar opgave naar een sector die meer in balans is met natuur, water en klimaat met voldoende toekomstperspectief. We maken de woonomgeving ontspannener en gezonder door (gefaseerd) de snelheid op een groot aantal gebiedsontsluitingswegen aan te passen naar 30 km/uur en de vrijgekomen ruimte groener in te richten.

We versterken onze regie op de openbare ruimte (zowel boven- en ondergronds) om de schaarse openbare ruimte kwalitatief en kwantitatief op peil te houden

KOERS OP HOOFDLIJNEN We zetten in op groei met circa 18.000 inwoners in circa 10.000 woningen ten opzichte van 2021. Dat doen we door nieuw te bouwen, transformeren, optoppen en splitsen. Dat kan met de bestaande harde, semi-harde en zachte planvoorraad van circa 8.000 woningen en met onder andere de locaties Wechelerhoek en Haveneiland, waar we compact en stedelijk wonen toevoegen. We ontwikkelen ons als aantrekkelijke stad en de ruimte voor werken groeit mee.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

3

We verkennen randvoorwaarden en grotere ingrepen die nodig zijn voor realisatie van meer woningen. We streven naar een volwaardig en passend voorzieningenniveau nabij. Gebiedsontwikkeling versterkt de cultuurhistorisch waardevolle elementen en structuren en draagt bij aan toekomstbestendige wijken en dorpen. We sturen op een gemengde bevolkingssamenstelling en een gevarieerd woning- en voorzieningenaanbod op wijk- en dorpsniveau. We streven er met toevoeging van gestapelde bouw naar dat iedere wijk voldoende flexibiliteit biedt, zodat bewoners een wooncarrière in hun eigen buurt en wijk kunnen maken en met doorstroming gezinswoningen beschikbaar komen. We bouwen klimaatadaptieve, energiebewuste, circulaire of biobased en natuurinclusieve woningen en wijken in samenhang met betaalbaarheid binnen kaders van voldoende goede milieukwaliteit en gezond leefmilieu. We creëren samen een gezonde leefomgeving. We sturen op meer verplaatsing te voet, per fiets of met publiek vervoer in de bebouwde kom. We richten de omgeving zo in dat mensen worden uitgenodigd om in beweging te komen. We kiezen voor een ambitieuzer milieubeleid dat bijdraagt aan een gezondere leefomgeving met onderscheid in gebiedstypen. We werken aan infrastructuur randvoorwaardelijk voor een gezonde leefomgeving.

We streven naar een derde brug ten behoeve van een betere doorstroming en creëren daarmee een ontspannen binnenstad en verbetering van de leefbaarheid in de schil rondom de binnenstad. Samen met ProRail zetten we in op de aanleg van een 4e perron, zodat IC station Deventer zich verder ontwikkelen als een (boven) regionaal knooppunt. We werken aan een duurzaam, robuust en rechtvaardig energiesysteem. We produceren bij voorkeur lokaal duurzame energie en stemmen gebruik en productie op elkaar af. We stimuleren en faciliteren ondernemers en inwoners in collectieve energieoplossingen (productie, opslag en warmtevoorzieningen) waarin inwoners en bedrijven op gebiedsniveau energie met elkaar kunnen delen. We zijn zuinig op ons landelijk gebied. Het toekomstperspectief van agrarische bedrijven zal meer dan voorheen in samenhang zijn met gebiedspecifieke opgaven en uitdagingen. We ondersteunen boeren in deze ontwikkeling met de middelen en de mogelijkheden die we zelf hebben en in samenwerking met Rijk, provincie, de sector en andere partners. We realiseren een robuuste groenblauwe hoofdstructuur die bijdraagt aan klimaatadaptatie en -mitigatie, biodiversiteit en de uitstraling van stad en dorpen. Onze economie draagt bij aan een innovatieve, circulaire, duurzame, vitale, veerkrachtige en leefbare gemeente.

We werken aan een duurzame maak- en innovatieve stad van betekenis op het gebied van slimme en duurzame oplossingen voor de omgeving waarin we wonen weken met behulp van Tech en IT. We werken aan een circulaire economie die voorziet in ketens om grondstoffen steeds opnieuw te kunnen gebruiken.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

4

2. Inleiding In de omgevingsvisie beschrijven we als gemeente ons strategisch beleid voor de gehele fysieke leefomgeving op de lange termijn (2040). De ‘fysieke leefomgeving’ is het centrale begrip uit de Omgevingswet (zie 1.2), en gaat over de ruimte om ons heen: ruimte voor wonen, werken, infrastructuur, natuur, maar ook aspecten als milieu en cultureel erfgoed. Dit begrip is breder dan ruimtelijke ordening omdat het ook gezondheid, veiligheid en duurzaamheid omvat. De fysieke leefomgeving is niet los te zien van de sociale leefomgeving. De manier waarop we onze gebouwde omgeving en buitenruimte vormgeven is van grote invloed op de sociale samenhang en manier waarop we samenleven. Anderzijds zijn ontwikkelingen in onze sociale leefomgeving van invloed op hoe we onze fysieke leefomgeving gebruiken en willen inrichten. Zeker in een gemeente die de komende jaren nog verder groeit, betekent dat een grote verantwoordelijkheid. De omgevingsvisie laat zien waar we de ruimte vinden om goed samen te kunnen wonen, werken en recreëren.

In de Omgevingswet is de omgevingsvisie voor de raad hét sturingsinstrument voor beleid in de fysieke leefomgeving. Met de kaders die de raad stelt in de omgevingsvisie, werkt het college aan uitwerking in gebiedsgerichte en thematische omgevingsprogramma’s. In de aanloop naar de inwerkingtreding van de Omgevingswet, is in 2019 een eerste Deventer omgevingsvisie opgesteld (OV19), waarbij het beleid dat raakt aan de fysieke leefomgeving bij elkaar is gebracht in één strategisch beleidsdocument. In afwachting van de inwerkingtreding van de Omgevingswet is deze vastgesteld als structuurvisie onder de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Dat was een mooie eerste stap, waarbij is afgesproken dat we deze zal worden doorontwikkeld tot een omgevingsvisie die voldoet aan de eisen die de Omgevingswet aan een omgevingsvisie stelt. De OV19 moest worden geactualiseerd op nieuw beleid en doorontwikkeld op zowel vorm (digitaal, makkelijk raadpleegbare combinatie van kaart en tekst) als inhoud (verbrede scope gehele Omgevingswet, nieuwe opgaven én meer onderlinge samenhang).

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

5

SCENARIOVERKENNING TEN BEHOEVE VAN SAMENHANG In het document uitgangspunten proces en scope omgevingsvisie is uiteengezet wat ons heeft gevormd als gemeente (het DNA) en voor welke ontwikkelingen en opgaven we staan. Een van de vereisten van de Omgevingswet is samenhang: om goed te kunnen sturen, is het van belang dat de omgevingsvisie op hoofdlijnen samenhangende kaders en keuzes bevat en er geen tegenstrijdigheden in staan. Om te komen tot samenhang, zijn de verschillende ambities gecombineerd in 4 verschillende scenario’s. Daardoor wordt zichtbaar welke ambities met elkaar te verenigen zijn. Ook wordt zichtbaar bij welke keuzes aan andere ambities in mindere mate wordt voldaan. Met deze scenario’s en effecten zijn we in gesprek gegaan met inwoners, maatschappelijke organisaties en ketenpartners. Ook hebben ruim 1400 mensen de online vragenlijst ingevuld. In bijlage 2 vindt u het participatieverslag. Op de scenario’s en op het koersdocument heeft een omgevingseffectrapportage (OER) plaatsgevonden. Deze is terug te lezen in deel 1 van de OER (in het RIS geplaatst op 28 mei 2025 als bijlage 3).

KEUZES MAKEN De keuzes in dit koersdocument borduren voort op het DNA en zijn gebaseerd op de aandachtspunten uit de participatie en de analyse in de OER. In dit koersdocument wordt het toekomstbeeld beschreven met de keuzes die de gemeente maakt op hoofdlijnen. Het laat zien hoe de gemeente er in 2040 wil uitzien en daarna. In dit koersdocument passen de combinaties van ambities bij elkaar en zijn keuzes in samenhang gemaakt, hoewel nu nog relatief abstract. Het koersdocument is de basis voor de (ontwerp) omgevingsvisie. De (ontwerp) omgevingsvisie bestaat uit een themagerichte en gebiedsgerichte uitwerking van de doelen en ambities. Niet op alle thema’s zal al meteen duidelijk zijn hoe de doelen en ambities worden ingevuld. Dat vraagt soms nog nadere verkenning, ontwerp of samenwerking met andere overheden. Deze zullen voor raadsbevoegdheden worden voorbereid als actualisaties van de omgevingsvisie. Binnen de kaders van de omgevingsvisie, werkt het college aan realisatie in omgevingsprogramma’s. We kijken ook vooruit naar opgaven ná 2040. Voor enkele opgaven hebben we nog meer kennis of besluitvorming van partners of andere overheden nodig. Denk aan het energiesysteem van de toekomst (ontwikkeling van kennis en technologie) of de benodigde ruimte voor waterafvoer en berging van IJsselwater (besluiten van het Rijk over prioriteiten bij schaarste of overvloed).

Zo krijgen we de komende tien jaar meer inzicht in de benodigde ruimte voor de afvoer van water door de IJssel en de nut en noodzaak van een extra binnendijkse geul en de opgave voor dijkversterking om ons voldoende te kunnen beschermen tegen het water. Natte maar ook steeds vaker droge perioden, vragen om een grond- en oppervlaktewatersysteem dat robuust is en het (regen)water kan bergen in natte perioden en water levert in droge perioden, zowel in het stedelijk als landelijke gebied. In het algemeen geldt dat doelstellingen die in 2050 gerealiseerd moeten zijn, in 2040 al voor een groot deel binnen bereik moeten zijn, omdat ervaring leert dat het laatste stuk weerbarstig is. Daarom stippelen we nu de koers uit voor het maken van die keuzes in die toekomst.

LEESWIJZER In het hoofdstuk 3 beschrijven we hoe we de kracht van onze gemeente in het DNA kunnen benutten voor de uitdagingen waar we voor staan in ontwikkelingen en opgaven en de kaders waarbinnen we ons bewegen in het bepalen van de koers. In hoofdstuk 4 beschrijven we de koers: eerst laten we zien hoe DNA, opgaven, participatie en omgevingseffectrapportage ons leiden naar een gewenst toekomstbeeld. En vervolgens beschrijven we hoe we daar komen: de grote integrale keuzes die voorliggen en hoe die per thema uitgewerkt worden. Tot slot staan we stil bij wat dat vraagt aan gemeentelijke sturing en hoe dat er uit zou kunnen zien.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

6

3. Context 3.1 DNA Het DNA van Deventer zoals dat is gegroeid in de geschiedenis laat zich op verschillende schaalniveaus beschrijven: Op het niveau van de gemeente als geheel en op de verschillende onderdelen daarbinnen, zoals de dorpen, de stad en het landschap. Het gaat daarbij zowel om de fysieke als de immateriële sporen en kenmerken van Deventer. Daarnaast hebben we ook oog voor de functie van Deventer in het Daily Urban System van de regio Stedendriehoek. Een uitgebreide beschrijving van het DNA is opgenomen in bijlage 1. Gemeenschappelijke kernkwaliteiten / Een robuust collectief raamwerk: Dit zijn de onderdelen van het DNA die bepalend zijn voor de gemeente als geheel. De sterke relatie tussen de ontwikkeling van Deventer en de IJssel en het landschap zijn daar uiteraard onlosmakelijk mee verbonden. Het collectieve raamwerk van Deventer als geheel bestaat daarnaast uit de structuren zoals verbindingen (wegen, waterwegen, spoorlijnen etc.) en belangrijke plekken (de binnenstad, parken, winkelcentra etc.) die door mensen zijn gecreëerd. Grondhouding / Ingrediënten vanuit dit collectieve raamwerk voor de koers: n

Het omgaan met de dynamiek van de IJssel en de regulering van water in de weteringen en de beken zit in ons DNA. De IJssel en de Uiterwaarden zien we ook als een belangrijke kwaliteit, we willen de stad nog beter verbinden met de IJssel, dat betekent dat we ook zoeken naar manieren om hier juist meer kwaliteit voor fietsers en voetgangers te creëren, en doorgaand autoverkeer naar andere delen te sturen. De economische potentie van de rivier willen we blijven benutten en daarom willen we de haven verder ontwikkelen. Meebewegen met de rivier is belangrijk, daarom werken we samen met partners aan opgaven om de IJssel voldoende ruimte te bieden om rivierwater veilig af te voeren en toch bevaarbaar te houden voor de binnenvaart. De droge en natte perioden vragen ook om te zoeken naar maatregelen om water langer vast te houden in de bodem en langs de weteringen voor berging in natte perioden en voor water in de droge perioden.

n

De groen-blauwe hoofdstructuur verbindt waardevolle gebieden, zorgt voor ademruimte in de stad en draagt bij aan de leefkwaliteit, biodiversiteit en waterhuishouding van de leefomgeving. We willen deze groen-blauwe hoofdstructuur in stand houden. Verstedelijking willen we hand in hand laten gaan met het verder uitbreiden en versterken van onze groen-blauwe hoofdstructuur. We willen onze stadsrandszone koesteren en ontwikkelen als een robuuste aaneengesloten en gevarieerde groen-blauwe krans rondom het stedelijke gebied.

n

Het collectieve raamwerk bestaat ook uit het netwerk van verbindingen (voor voetgangers, fietsers, OV en auto) en de belangrijke ‘collectieve’ voorzieningencentra zoals de binnenstad als huiskamer van de stad, wijk-overstijgende winkelcentra Colmschate en Keizerslanden en de dorpscentra. Onze koers richt zich op de versterking van dit collectieve raamwerk en het economisch toekomstbestendig te houden. Dit doen we door onze verstedelijkingsambities bij te laten dragen aan het draagvlak van deze centra, en tegelijkertijd de verblijfskwaliteit en de betekenis van deze plekken als ruimte voor ontmoeting te versterken. Met onze visie op hoger bouwen zorgen we ervoor dat de betekenis van het collectieve raamwerk ook stedenbouwkundig tot uitdrukking komt. Gevarieerd Deventer: Stads, dorps en buitengebied: Dit zijn de samenhangende onderdelen van het DNA die de grote variatie tussen onder meer stad en dorp, tussen wonen en werken en tussen de verschillende delen van de stad bepalen.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

7

Grondhouding / Ingrediënten vanuit gevarieerd Deventer voor de koers: n

Onze binnenstad is de huiskamer, schatkamer en kloppend hart van onze gemeente. We willen onze kwaliteit als ‘kleine grote stad’ benutten als wenkend perspectief voor de ‘creatieve stedeling’, als aantrekkelijke plek om te werken, wonen, verblijven en recreëren in het decor van een authentieke historische binnenstad, op korte afstand van collectieve voorzieningen, zoals het station. We willen in de binnenstad en de schil hieromheen ruimte bieden voor groei van centrumvoorzieningen en aantrekkelijke stedelijke woon- en werkmilieus. De binnenstad en de schil groeien zo mee in de ambities voor de stad en versterken zo de (boven)regionale betekenis van de historische Hanzestad Deventer met een modern voorzieningenniveau.

n

De kwaliteiten van ‘Stads Deventer’ met gemengde buurten, met een gevarieerde samenstelling van inwoners (achtergronden, sociaaleconomisch, cultureel, leeftijd etc) en een menging van functies (wonen, werken, winkels, maatschappelijk etc) zien we als een belangrijke inspiratiebron voor nieuwe stedelijke ontwikkelingen. We streven naar het bouwen van toekomstbestendige samenlevingen ipv nieuwe woonwijken.

n

We willen ruimte bieden aan de verdere ontwikkeling van de dorpen, met name gericht op het versterken van de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de dorpen, en het creëren van ruimte voor doorstroming vanuit de bestaande woningvoorraad. We vinden het van belang dat de eigenheid van de dorpen behouden blijft, dat willen we bepalend laten zijn voor de groei van de dorpen. Voor het dorp Bathmen voorzien we een schaalsprong in combinatie met het terugbrengen van een station.

n

We willen ruimte bieden aan de verdere ontwikkeling van de dorpen, met name gericht op het versterken van de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de dorpen, en het creëren van ruimte voor doorstroming vanuit de bestaande woningvoorraad. We vinden het van belang dat de eigenheid van de dorpen behouden blijft, dat willen we bepalend laten zijn voor de groei van de dorpen. Voor het dorp Bathmen voorzien we een schaalsprong in combinatie met het terugbrengen van een station.

n

De ontstaansgeschiedenis van het landschap vanuit water en bodem en de hieruit voortkomende landschappelijke variatie willen we mede leidend laten zijn voor de functies die er een plek kunnen krijgen. Het grondgebruik is van oudsher afgestemd op hoge en lage delen van het landschap. Belangrijke bestaande functies voor de agrarische economie, natuur, water, cultuur (landgoederen) en als recreatiegebied en stedelijk uitloopgebied willen we weer meer in samenhang een plek geven. Slimme combinaties, voortbouwend op de verweving stad en landschap zoals die er van oudsher is. De huidige en toekomstige klimaatopgaven maken ook dat we voldoende ruimte voor de opvang en berging van water in perioden met (hevige) regenval moeten bieden, met nieuwe ruimte voor de rivier buitendijks maar op termijn wellicht ook binnendijks door de ontwikkeling van een nieuwe bypass van de IJssel. Tegelijkertijd moeten we zoeken naar maatregelen om de sponswerking van de bodem en het oppervlaktewatersysteem te vergroten en zo een bijdrage te leveren aan de watervoorziening in perioden van droogte. We willen een levendige, ondernemende en ontwikkelende stad en gemeente zijn en blijven, met een gezonde balans tussen wonen en ruimte voor werken. Groei van inwoners, werkgelegenheid en economische structuurversterking willen we hand in hand laten gaan.

Daarbij bouwen we voort op ons brede economische profiel: Onze maakindustrie, vrijetijdseconomie en kenniseconomie. We zien dat er vanuit de synergie tussen de verschillende sectoren weer nieuwe kansen ontstaan die we willen richten op oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Betrokken, Open en Trots: Dit zijn de meer immateriële kenmerken, de cultuur van Deventer, die ook bepalend zijn voor de ruimtelijke en economische ontwikkeling van Deventer. Grondhouding / Ingrediënten vanuit Betrokkenheid, openheid en trots voor de koers:

n

Noaberschap en samenleven willen we stimuleren en in stand houden door te sturen op gemengde leefomgevingen. Met de inrichting van de leefomgeving willen we ontmoeting stimuleren, door slimme combinaties van wonen en andere functie, maar ook door de inrichting van de openbare ruimte steeds meer op fietsers en voetgangers te baseren.

n n

Stimuleren en faciliteren van initiatieven vanuit de samenleving. Deventer presenteert zich ook naar buiten aan de IJssel en de A1, en bouwt samen met de partners in de regio Stedendriehoek aan een sterk en onderscheidend profiel in nationale context.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

8

3.2 ONTWIKKELINGEN & OPGAVEN 3.2.1 Ontwikkelingen: wat komt er op ons af Met de omgevingsvisie geven we richting aan de ontwikkeling en het behoud van de kwaliteiten van onze fysieke leefomgeving op de lange termijn. Daarbij zijn de bestaande kwaliteiten en kenmerken (het DNA) het vertrekpunt. We anticiperen en reageren bij het bepalen van de koers zo goed mogelijk op ontwikkelingen en omstandigheden die invloed hebben op de fysieke leefomgeving. Op grond van de Omgevingswet (art. 3.3) moet een omgevingsvisie rekening houden met het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. De ontwikkelingen die invloed hebben op de indeling, het functioneren en inrichting van onze fysieke leefomgeving komen bijvoorbeeld voort uit: klimaatverandering, geopolitiek, de energietransitie, leefstijl en gezondheid van onze inwoners, demografie, arbeidsmarktkrapte, technologie, de afname van biodiversiteit en een afnemende beschikbaarheid van belangrijke grondstoffen. Die ontwikkelingen zijn deels voorspelbaar en beïnvloedbaar, maar er zijn ook onzekere factoren. Het klimaat gaat veranderen, maar we weten nog niet hoe extreem en hoe snel.

Hoe ontwikkelt de zorgvraag zich door verdergaande vergrijzing, zijn we in staat de schaarste aan energie, grondstoffen en menskracht het hoofd te bieden en welke gevolgen heeft de ontwikkeling van artificial intelligence? Deels zijn die ontwikkelingen te voorzien, en deels moeten we omgaan met onzekerheden. In de omgevingsvisie maken we de vertaalslag: Wat betekenen deze ontwikkelingen voor de fysieke leefomgeving, wat zijn de opgaven en wat staat ons te doen. We maken keuzes: de ruimte is beperkt en niet alle ambities en opgaven zijn overal met elkaar te verenigen. 3.2.2 Opgaven: wat staat ons te doen In de fysieke leefomgeving geven we ruimte en anticiperen we op verwachte ontwikkelingen. Daarbij maken we onderscheid in opgaven die te maken hebben met het verduurzamen en het toekomstbestendig maken van onze samenleving, het in stand houden van een gezonde leefomgeving en het stimuleren van gezond gedrag gezondheid, wonen en samenleven en het functioneren van onze economie en energievoorziening. We zoeken bij het werken aan deze opgaven ook nadrukkelijk de samenwerking, met de regio Stedendriehoek, Salland/ WestOverijssel, waterschappen, provincie en rijk. 3.2.2.1 Fijn wonen, opgroeien en samen leven in Deventer Deventer wil een aantrekkelijke gemeente zijn en blijven voor onze huidige en toekomstige inwoners.

Hieruit komt een aantal opgaven voor zowel de bestaande als nieuwe woongebieden voort: Vitale gemeente zijn en blijven door wonen, werken en leefkwaliteit duurzaam in balans te brengen. n

Bouwen van voldoende woningen voor het opvangen van de autonome groei en het talent dat we willen aantrekken voor versterking van de arbeidsmarkt. Bouwen van een diversiteit aan aantrekkelijke en duurzame woonmilieus om de verschillende doelgroepen te faciliteren en te komen tot buurten met een gevarieerde opbouw in woningvoorraad. Aspect dat daarin meegenomen moet worden is het op peil houden van de voorraad sociale huurwoningen.

n

Groeien door duurzaam te verdichten met aandacht voor druk op de openbare ruimte, een goede balans tussen reuring en rust binnen bereik, oog voor de menselijke maat en in balans met het voorzieningenniveau en een duurzaam mobiliteitssysteem voor wonen, werken en voorzieningen binnen bereik. Dat vraagt om investering in en onderhoud van openbare ruimte, infrastructuur en maatschappelijke voorzieningen.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

9

Sociale duurzaamheid: Fysieke leefomgeving zo indelen en inrichten dat het bijdraagt aan een (steeds diversere) samenleving die ook in sociaal opzicht duurzaam is, doordat vragers en dragers in balans zijn in de wijk en inwoners prettig samen leven. n

Werk toe naar een gevarieerd woningaanbod in de wijken en dorpen ten behoeve van een gemengde bevolkingssamenstelling. Investeer waar nodig ongelijk ten behoeve van gelijke kansen. Zo krijgen we een goede balans van vragers en dragers voor sociaal maatschappelijke opgaven.

n

Maak het mogelijk voor inwoners om zo lang mogelijk zelfstandig te wonen midden in de samenleving, ook wanneer zorg nodig is. Faciliteer eigen regie van inwoners met laagdrempelige (zorg)voorzieningen.

n

Faciliteer ontmoeting in openbare ruimte en voorzieningen om het samen zijn te bevorderen en formele en informele zorgnetwerken te creëren. Stedelijke ontwikkeling willen we steeds hand in hand laten gaan met het versterken en creëren van sociale netwerken.

n

Creëer een leefomgeving die tegemoetkomt aan randvoorwaarden voor kwetsbare doelgroepen. Bouwen aan een duurzame woongemeente waar het in alle levensfasen goed, gezond en veilig wonen is. Voorzien in de behoeften van de huidige samenleving, zonder de mogelijkheden voor toekomstige generaties in gevaar te brengen.

n

Bouw aan een passende én flexibele woningvoorraad, passend bij huidige woonwensen en voldoende flexibel om in te spelen op veranderen woonwensen. Bouw woningen die voor meerdere generaties geschikt zijn (te maken).

n

Bouw en verbouw aantrekkelijke en toekomstbestendige woningen waarbij een laag energieverbruik en duurzaam opgewekte energie de stijging van toekomstige woonlasten beperkt en de CO2 uitstoot terugdringt.

n

Bouwen aan klimaatbestendige woningen en inrichting van de openbare ruimte: ingericht zijn tegen wateroverlast, droogte, hitte, overstromingen en natuurinclusief.

n

Bouw circulaire gebouwen door slim toepassen van nieuwe materialen en/of hergebruiken van bestaande materialen. Het gaat daarbij ook om het ontwikkelen van gebieden, gebouwen en infrastructuur zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten.

n

Bouwen met natuurlijke (bio-based) bouwmaterialen die steeds opnieuw aangroeien, zoals hout, vlas, stro en hennep.

n

Geef ruimte aan initiatieven die het delen van spullen dichtbij stimuleren. Dat draagt bij aan contact, verbinding en minder verbruik van grondstoffen en energie. Bouwen aan levendige woongebieden met een juiste mix van wonen, werken en voorzieningen.

n

Werk aan een levendige woonomgeving met een goede mix van wonen, werken en maatschappelijke en commerciële voorzieningen.

n

Zorg in alle woongebieden voor voldoende sociaal-maatschappelijke en culturele voorzieningen om samen leven te faciliteren, positieve gezondheid en zorg te ondersteunen en de stad aantrekkelijk te maken voor nieuwe inwoners.

n

Houdt in woongebieden ruimte voor commercieel-maatschappelijke voorzieningen zoals horeca- en detailhandel op basis van verwachte marktruimte.

n

Faciliteer in de openbare ruimte ontmoeten, spelen en laagdrempelige, duurzame bereikbaarheid.

n

Richt in met oog voor verschillende vragen en behoeftes bij verschillende generaties en doelgroepen.

n

Behoud en versterking van de leefbaarheid van de dorpen en buurtschappen. 3.2.2.2 Deventer Duurzaam en toekomstgericht We moeten bij de inrichting, indeling en het gebruik van de fysieke leefomgeving meer uitgaan van ‘natuurlijke en planetaire grenzen’ en met het oog op de belangen van toekomstige generaties. Primaire grondstoffen zijn beperkt beschikbaar en de huidige uitstoot van CO2 is te hoog waardoor de concentratie CO2 in de atmosfeer toeneemt. Dit leidt tot opwarming van de aarde en klimaatverandering. De gevolgen van klimaatverandering zijn groot. In Nederland leidt klimaatverandering tot hevigere e buien en wateroverlast, langduriger droge perioden, heftigere hittegolven, stijgende zeespiegel en biodiversiteitsverlies. Vermindering van de uitstoot van CO2 is onze mitigerende opgave. We hebben talent en ondernemerschap nodig om voor deze uitdagingen werkende oplossingen te creëren, Daarnaast moeten we ook ons gedrag en de bestaande fysieke leefomgeving aanpassen op klimaatverandering.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

10

Mitigatie: Een mitigerende opgave is een activiteit met als doel om de oorzaak of het gevolg van een ongewenste gebeurtenis weg te nemen, of te verkleinen. Allereerst moet er ingezet worden op het voorkomende van aanvullende CO2-uitstoot. Ook zullen we bewuster om moeten gaan met bodem, water en flora en fauna. Concreet zien we de volgende mitigerende opgaven: n

Het verminderen van CO2-uitstoot: 55% in 2030 ten opzichte van 1990 en klimaatneutraal in 2050. Dit willen we bereiken door:

n

Meer duurzame energie lokaal opwekken en (bijna) geen fossiele energie gebruiken. Waarbij het de uitdaging is om op alle momenten van de dag voldoende energie voor iedereen beschikbaar te hebben.

n

Transitie naar duurzamere mobiliteit is daarnaast een belangrijke randvoorwaarde om de CO2-uitstoot omlaag te brengen.

n

De verschuiving van fossiele en centrale energieproductie naar duurzaam en lokaal vergt aanpassingen van het energiesysteem op het gebied van productie, transport, opslag en gebruik. Hiervoor is ruimte in de fysieke leefomgeving nodig.

n

Een grote opgave voor Deventer is om voldoende duurzame warmtebronnen te realiseren. Deventer heeft namelijk een beperkt aantal restwarmtebronnen en geen toegang tot geothermie of warmteopslag in de ondergrond.

n

Bewust omgaan met het gebruik van energie voor bijvoorbeeld het verwarmen van woningen of mobiliteit. Als we minder energie gebruiken hoeven we ook minder energie te produceren.

n n

Het eerlijk verdelen van de lusten en lasten van het energiesysteem. We moeten primaire grondstoffen minder, langer en opnieuw gebruiken en de productie en het gebruik van hernieuwbare materialen (biobased) aanjagen.

n

De water- en bodemkwaliteit verbeteren door minder te verontreinigen en vergraven/verstoren en in balans met natuur te benutten.

n

We vergroenen en planten extra bomen aan voor de opname van CO2. Adaptatie: Naast het voorkomen van extra CO2-uitstoot moeten we ons ook aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering dat een gegeven en onomkeerbaar is. Dit wordt klimaatadaptatie genoemd. De gevolgen hiervan voor Deventer kunnen groot zijn; het is de opgave om de bestaande fysieke leefomgeving hierop aan te passen. Het gaat dan onder meer over:

n

Voldoende zoet water beschikbaar te houden door water langer vast te houden in de bodem en het oppervlaktewatersysteem, ruimte te bieden om water te bergen, regenwater te laten infiltreren en minder water te gebruiken.

n

Bij hevige regenval moet het water zijn weg kunnen vinden, zonder al te veel overlast.

n

Op hete dagen moeten we binnen en buiten koele plekken creëren met extra aandacht voor kwetsbare groepen.

n

Droogteschade moeten we beperken door regenwater niet af te voeren naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie, maar vast te houden (sponsstrategie) voor droge tijden en ten goede te laten komen aan het groen en grondwater. In de openbare ruimte groeit klimaatbestendig groen.

n

Bouwen aan waterveiligheid: Zorgen dat de kans op overstromingen zo gering mogelijk is en dat de eventuele gevolgen beperkt blijven.

n

Hand in hand met verstedelijking ook ‘vergroenen’ van de leefomgeving ter versterking van biodiversiteit en het tegengaan van negatieve klimaateffecten vergroten leefgebied door vergroening en verbindingen, focus op Sallandse soorten, waterberging en gezondheid van de inwoners.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

11

Kwetsbare kwaliteiten beschermen: n

Verbeteren van gezondheid en omgevingsveiligheid door te werken aan luchtkwaliteit, aanvaardbaar geur- en geluidhinderniveau en beperken van risico’s door overstroming.

n

De fysieke leefomgeving ontwikkelen met oog voor kwetsbare waarden.

n

Bij nieuwe (stedelijke) ontwikkelingen moeten de belangen van kwetsbare kwaliteiten zoals biodiversiteit, wateropgave, cultureel en landschappelijk erfgoed een volwaardige plek in de afwegingen krijgen.

n

Bestaand en vrijkomend erfgoed beschermen, versterken en benutten en toekomstbestendig maken: zichtbaar en beleefbaar maken met extra focus op vrijkomend agrarisch erfgoed.

n

Biodiversiteit (amendement ‘Omgevingsvisie – maatschappelijke opgaven ook biodiversiteit’) : In Deventer staan behoud, bescherming en verbetering van de natuurlijke waarden voorop. Behoud en herstel van populaties wilde dieren en planten/bomen krijgen – zowel op land als in het water - altijd een volwaardige plek in de afwegingen. 3.2.2.3 Gezonde leefomgeving in Deventer Het ontwikkelen en in stand houden van een gezonde leefomgeving doen we vooral vanuit de zes dimensies van positieve gezondheid, die onder meer door de GGD’s gehanteerd worden en waar we ons in het GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) aan hebben verbonden. De zes dimensies zijn:

1

Lichaamsfuncties: We willen de fysieke leefomgeving zo indelen en inrichten dat bewegen en gezonde keuzes gestimuleerd worden. En we beschermen en stimuleren veiligheid en gezondheid van inwoners door een afgewogen indeling in de gemeente. Hiermee geven we invulling aan het voorzorgsbeginsel zoals voorgeschreven in artikel 3.3 van de Omgevingswet.1 –

De openbare ruimte nodigt uit tot ontmoeten, bewegen en spelen voor 0-100 jaar.

–

De belangen van voetganger en fietser staan steeds meer centraal bij de inrichting van de leefomgeving. In wijken met een sterkere vergrijzing en belangrijke voorzieningen zetten we nog zwaarder in op de beschikbaarheid en toegankelijkheid van openbaar vervoer en het belang van voetganger en fietser.

–

We sturen op bio- en soortendiversiteit en versterken ecologische verbindingen, oa met het oog op plaagbestrijding.

Verbeteren van gezondheid en omgevingsveiligheid door te werken aan lucht- en bodemkwaliteit, aanvaardbaar geur- en geluidhinderniveau en beperken van risico’s door overstroming, wateroverlast en hittestress en risico’s van brand, explosie en giftige stoffen door transport, gebruik en opslag van gevaarlijke stoffen. We volgen het voorzorgbeleid m.b.t. stralingseffecten van elektromagnetische velden.

2

Mentaal welbevinden: We willen de Fysieke leefomgeving zo indelen en inrichten dat dit bijdraagt aan mentale gezondheid, erbij horen, voorkomen van eenzaamheid en versterken van weerbaarheid en veiligheidsgevoel. –

We benutten groen, natuur en biodiversiteit (en de beleving daarvan) als waarden die bijdragen aan mentale gezondheid.

–

We omarmen de kwaliteiten van stedelijke dynamiek, maar we zorgen er ook voor dat er steeds plekken ‘in de luwte’ zijn om ook tot rust / op adem te kunnen komen.

–

De ‘menselijke maat’ van gebouwen en openbare ruimte staat centraal bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving.

–

In ruimtelijke ontwikkelingen gaan we zorgvuldig om met de bestaande kwaliteiten en identiteit van een gebied. Dit draagt bij aan het ‘thuisgevoel’ van onze inwoners.

–

We hebben extra aandacht voor de kwaliteit van de leefomgeving als er sprake is van meer ‘hinder / overlast’ voor kwetsbare inwoners met minder keuzemogelijkheden.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

12

3

Zingeving: We willen de fysieke leefomgeving zo indelen en inrichten dat het voor iedereen mogelijk is om zichzelf te ontwikkelen. –

In de fysieke leefomgeving faciliteren en stimuleren we de ontmoeting van verschillende leefstijlen, leeftijden, opleidingsniveaus. Zo bouwen we aan een inclusieve samenleving.

–

Mengen van functies: wonen en werken dichter bij elkaar, maar wel met het uitgangspunt van een acceptabele leef- en werkomgevingskwaliteit. Daardoor kunnen we kennisuitwisseling en ontmoeting bevorderen, door interactie kunnen weer nieuwe kansen voor inwoners ontstaan.

–

Stimuleren dat alle kinderen vanaf de geboorte dezelfde kansen hebben, in welke wijk of dorp ze ook geboren worden.

4

Kwaliteit van leven: De fysieke leefomgeving zo indelen en inrichten met aandacht voor ruimtelijke kwaliteit zodat het bijdraagt aan de kwaliteit van leven van inwoners en bezoekers. –

Verdichting van de stad / vergroten van de stedelijkheid laten we hand in hand laten gaan met versterking van de verblijfskwaliteit van de leefomgeving en binnen de randvoorwaarden van aanvaardbare milieukwaliteit.

–

We beschermen en ontwikkelen ‘waardevolle’ groene / verblijfsgebieden en plekken. Ook zetten we in op het creëren van groene verbindingen in bijvoorbeeld nieuwe ontwikkelingen. De openbare ruimte geven we waar mogelijk en op belangrijke plekken zoveel mogelijk ‘terug’ aan de voetgangers en fietsers (bijvoorbeeld Welle, Rembrandtkade).

5

Meedoen: We willen ruimte bieden voor een inclusieve samenleving in de fysieke leefomgeving, zodat samenleven optimaal wordt gestimuleerd en gefaciliteerd. Inwoners ontmoeten elkaar en kunnen meedoen in de samenleving door onderdeel te zijn van sociale netwerken. –

Door de juiste mix van leefstijlen en doelgroepen versterken we de betrokkenheid van inwoners bij elkaar en bij de buurt.

– –

Verdichting van de stad / vergroten van de stedelijkheid zien we ook als middel om ontmoeting te stimuleren. Je thuis voelen: We gaan zorgvuldig om met het ‘ecosysteem’ / sociaal weefsel van bestaande en nieuwe / herstructureringswoonomgevingen.

–

We creëren ruimte voor bewonersinitiatieven en vergroten daarmee de inwonersbetrokkenheid bij de leefomgeving.

6

Dagelijks functioneren: We willen de Fysieke leefomgeving zo indelen en inrichten dat de voorwaarden aanwezig zijn om goed voor jezelf te kunnen zorgen, die ‘noaberschap’ stimuleren en waar nodig professionele zorg bereikbaar is. –

Dagelijkse voorzieningen moeten binnen pantoffelafstand (500 – 1000 meter) en met openbaar vervoer bereikbaar zijn.

–

Zorgvoorzieningen zijn evenwichtig verdeeld over de gemeente.

–

In woon/zorgomgevingen stemmen we de inrichting van de openbare ruimte af op de (kwetsbare) voetganger en mindervalide inwoners.

–

Waar nodig creëren we ruimte voor ‘Third Places’, informele ontmoetingsplekken anders dan huis of werk in de wijken en dorpen zoals een buurthuiskamer, koffiecorner, speeltuin, schoolplein of bibliotheek.

–

Het faciliteren en creëren van werkgelegenheid in de buurt zien we als een belangrijke conditie om goed voor jezelf te kunnen zorgen.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

13

3.2.2.4 Duurzame en Innovatieve economie van Deventer We hebben een veelzijdige en veerkrachtige economie. Om dat te behouden zullen we met de gevestigde bedrijven verder moeten bouwen aan onze economische structuurversterking en – letterlijk en figuurlijk – ruimte bieden voor vernieuwing en innovatie. De mate waarin we talent weten te behouden en aan te trekken voor maatschappelijk gedreven innovaties is in belangrijke mate bepalend voor het brede welvaartsniveau van Deventer en regio. Innovatieve corridor oost: Deventer wil het innovatieklimaat voor het MKB en start-ups versterken. Stadscampus de Kien en de Gasfabriek zijn opkomende smartzones waar gewerkt wordt aan maatschappelijke oplossingen door de innovatieve toepassing van diverse digitale technieken. Deze smartzones willen we versterken door de ontwikkeling van ondersteunende woon, werk en leerarrangementen rondom het station/ in Centrum&Schil, door extra ruimte voor kantoor na 2030 in stadscampus De Kien om de beoogde ontwikkeling van de Kien te faciliteren; door de stadscampus te gebruiken als experimenteerruimte voor het ontwikkelen van kennis en innovatie; door gemengde woon-werkmilieus aan de rand van Bergweide/Havenkwartier en door meer ruimtelijk-economische samenhang te creëren in de werklocaties aan beide zijden van de Zutphenseweg tot aan de afslag centrum van de A1.

Onder ander door intensivering, transformatie en verbetering van en de verouderde kantorenvoorraad. Circulair & duurzaam: We moeten ruimte bieden aan de circulaire economie en inzetten op verduurzaming van economische ketens en productieprocessen om voorbereid te zijn op toekomstige schaarste van energie, water en grondstoffen. Dat doen we door het beter benutten en toekomstbestendig maken van de bestaande werkgebieden en door het creëren van nieuwe ruimte voor werken. Door voorop te lopen in de ontwikkeling van Energy Hubs en de beschikbaarheid van waterstof zorgen we voor energiebeschikbaarheid voor bedrijven. Dit gaat meer en meer de innovatiekracht van Deventer bepalen. Ook vanuit de verduurzaming van logistieke ketens ontstaan ruimtelijke opgaven. Zo willen we depotentie van de binnenhaven beter benutten en watergebonden bedrijvigheid ten behoeve van duurzaam vervoer over water versterken, zodat de containerterminal een groeiende functie in verduurzaming van de logistieke ketens kan vervullen. Ook moeten we aantrekkelijke ruimte creëren voor het werken van de toekomst in gemengde woonwerkmilieus (in Centrum & Schil) en innovatieve werkmilieus tussen het station en Gasfabriek (Corridor-oost). Dat kunnen we doen door scheefwerken tegen te gaan (juiste bedrijf op juiste plaats) en kavels te creëren ten behoeve van schuif-, uitruil- en uitbreidingsruimte.

Ook willen en betaalbare ruimte houden voor sociale werkplaatsen, kunstenaars en de creatieve sector, startende ondernemers en stadsverzorgende bedrijvigheid. Boeiende en complete (be)leefstad: Voorwaardelijk voor een goed functionerende economie is een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Inwoners, studenten, werknemers, ondernemers en bezoekers willen we een goed woon-, studie-, werk- en verblijfsklimaat kunnen bieden. Daarvoor moeten we onze cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteiten van ‘kleine grote stad’ en platteland benutten als troefkaarten voor aantrekken en behouden van talent: we ontwikkelen de binnenstad verder als dé place to be. Met ‘verruimen’ van de Centrum & Schil en verdere verdichting van de spoorzone. Een uitdaging ligt in het voorwaarden scheppen voor duurzame mobiliteit binnen een gebied met een beperkte, openbare ruimte. Daarbij willen we ook ruimte bieden aan vernieuwende concepten, een bredere functiemix in de binnenstad en schil en recreatie en evenementen, waaronder een toekomstbestendige evenementenlocatie.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

14

Economisch vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied: Het landelijk gebied in onze gemeente heeft een belangrijke waarde als agrarisch productielandschap. We zien dat er grote opgaven op het gebied van natuur, water en klimaat op de sector afkomen. Tegelijkertijd vinden ook steeds meer stedelijke functies een plek in het buitengebied. Onze opgaven voor het landelijk gebied zijn: n

Zoeken naar een nieuwe balans tussen ruimte voor een vitale agrarische sector en bescherming van het ecosysteem en andersoortige kwetsbare functies.

n n

Zuinig zijn op goede landbouwgronden. De doorontwikkeling van (nieuwe) economische dragers voor het landelijk gebied, waaronder natuur- en landschapsbeheer, teelt en verwerking van biobased bouwmaterialen, energieproductie, korte ketens, (verblijfs) recreatie en zorg.

n

Deventer is rijk aan meerdere landgoederen. Ook de landgoederen staan voor de uitdaging om (economisch) vitaal en daarmee behouden te blijven voor de toekomst.

n

Passende invulling van vrijkomende agrarische gebouwen die de ruimtelijke en sociale kwaliteit in het landelijke gebied behouden dan wel versterken.

n

Versterken samenhang tussen de stedelijke en plattelandseconomie.

n

Ruimte bieden voor lokaal gebonden bedrijvigheid (waaronder grootschalige detailhandel) bij/rond kernen. Ruimte voor werken: Verstedelijking gaat naast woningbouw ook over de groei en ontwikkeling van de ruimte voor economische activiteiten. Een gezonde balans is en blijft nodig, zodat groei van de stad en dorpen gelijk kan opgaan met economische ontwikkeling en investeringen in een duurzaam vormgegeven bereikbaarheid. Dus: een goed samenspel nodig tussen woningen, inwoners en arbeidsplaatsen (en dus ruimte voor werken). In een gespannen arbeidsmarkt en voor een goed functionerende economie is het essentieel dat aanbod en skills van werknemers meegroeien met de Deventer economie. Werkgelegenheid moet in hetzelfde tempo met groei van de stad mee kunnen groeien. We willen de huidige verhouding van ca. 1 arbeidsplaats op 2 inwoners behouden (0,55 baan per inwoner).

n

We moeten bouwen aan een veerkrachtige en breed en divers samengestelde arbeidsmarkt: voor praktisch tot theoretisch geschoolden en van ervaren krachten tot kwetsbare groepen met afstand tot de arbeidsmarkt.

n

Aantrekken talent: door Deventer op de kaart te zetten als aantrekkelijke stad om te wonen, werken en studeren. Daar ligt ook een link met de woonopgaven: We moeten een grote variatie in woonmilieus creëren. We willen een samenleving en stad zijn waar zowel de praktisch als theoretisch geschoolde mensen een huis en een thuis kunnen vinden.

n

Aantrekken en behouden van jongeren en daarmee het remmen van de pendeluitstroom uit Deventer en bredere regio. Daarbij hoort het investeren in interessante onderwijsprogramma’s, betere en meer studentenaccommodaties en niet onbelangrijk passende vrijetijds- en horecagelegenheden.

n

Vergroten van de beschikbaarheid van personeel voor de economische groeisectoren als ICT, techniek en productie, (groot)handel en logistiek.

n

Invulling geven aan geraamde behoefte aan nieuwe werklocaties en de programmeringsafspraken die hierover zijn gemaakt met provincie(s) en regio. Onderdeel hiervan is de realisatie van een nieuw MKB bedrijventerrein.

n

We gaan niet voor verdere verkleuring naar woningbouw, mocht het desondanks noodzakelijk of wenselijk zijn dan is een verplaatsingsstrategie noodzakelijk.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

15

3.3 KADERS De omgevingsvisie wordt niet getekend op een leeg blad. Er zijn al besluiten genomen, richtingen ingezet en afspraken gemaakt met partners en andere overheden. Dit blijft leidend bij de betreffende opgaven. Heroverwegen vraagt opnieuw onderhandelen over voorwaarden en financiering en er zal naar verwachting verlies moeten worden genomen in tijd, geld en ambitie. Het gaat dan bijvoorbeeld over de volgende kaders en afspraken: n

Versnellingsgelden ten behoeve van infrastructurele randvoorwaarden voor woningbouw in Keizerslanden en Centrum&Schil.

n

Gevestigde voorkeursrechten en aangegane verplichtingen op Wechelerhoek en Haveneiland.

n

Programmeringsafspraken / woondeal west-Overijssel.

n

Programmeringsafspraken werklocaties west-Overijssel + Stedendriehoek.

n

Programmeringsafspraken windenergie Overijssel.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

16

4. Koers 4.1 VAN CONTEXT NAAR SCENARIO’S Aan de hand van de hierboven beschreven context is bepaald waar de dilemma’s zitten. Deze zijn samengevat in twee assen: een verticale sturingsas (een meer of minder sturende rol van de overheid op de brede welvaartsthema’s) en een horizontale verstedelijkingsas (de mate van verstedelijking als bepalende richting). Hier zijn deze nader beschreven en op kaart weergegeven. De scenario’s zijn gebruikt om in gesprek met partners, maatschappelijke organisaties, inwoners en ondernemers te verkennen op welke manier en in welke rol we de opgaven kunnen aanpakken.

STURINGSAS Een grotere rol van de gemeente biedt meer grip op transities en het bereiken van maatschappelijke doelen en ambities, maar beperkt de bewegingsruimte voor individuele inwoners en ondernemers. In de scenario’s is op de verticale as onderscheid gemaakt tussen doorgaan op huidige voet (onder) of flink meer sturen op het collectief en brede welvaart met vernieuwender beleid (boven). Onderdelen waarop meer sturing wordt voorzien, zijn bijvoorbeeld het beperken van ruimte voor de personenauto ten behoeve van een meer ontspannen openbare ruimte. Ook wordt meer en steviger gestuurd op het afdwingen van duurzame bouw door bijvoorbeeld zelf een grotere rol te pakken in gebiedsontwikkeling.

VERSTEDELIJKINGSAS Groei in inwoneraantal kan bijdragen aan een evenwichtige demografie (verjonging) en een arbeidsmarkt in balans enerzijds, maar legt ook een grotere druk op de beschikbare ruimte. Bij het opstellen van de scenario’s is de huidige (semi-)harde planvoorraad van circa 8.000 woningen als gegeven beschouwd. Daaronder vallen onder meer de huidige geplande verdichting van de gebiedsprogramma’s Centrum &Schil en Keizerslanden (en de daar bijbehorende rijksbijdragen aan infrastructurele investeringen: de versnellingsgelden) en de routekaarten voor de dorpen. Op de locaties Wechelerhoek en Haveneiland is eerder een voorkeursrecht gevestigd en worden op dit moment gesprekken gevoerd over verwerving van de gronden ten behoeve van realisatie van woningbouw. Deze afspraken over verwerving doorkruisen we niet.

VERWACHTE LEEFOMGEVINGSEFFECTEN VAN DE SCENARIO’S In de Omgevingseffectrapportage (OER) worden de scenario’s “alternatieven” genoemd. Het OER geeft voor elk alternatief inzicht in de verwachte gevolgen voor de fysieke leefomgeving. Deze zijn weergegeven in een Rad van de Leefomgeving per scenario en een kleurentabel voor alle scenario’s en huidige + autonome situatie naast elkaar. Dit Rad is onderverdeeld in hoofdthema’s, thema’s op de leefomgeving en leefomgevingsaspecten. Het OER beoordeelt per leefomgevingsaspect de gevolgen voor de fysieke leefomgeving kwalitatief aan de hand van deze kansen of risico’s en scoort deze (zeer negatief/ negatief/ neutraal/ positief/ zeer positief). Zo ontstaat voor elk alternatief een beoordeling op alle fysieke leefomgevingsaspecten uit het “Rad van de Leefomgeving”. De (hoofd)thema’s en aspecten uit het OER matchen niet één-op-één met het brede welvaartskader zoals uitgewerkt aan de hand van de 4 clusters van opgaven, zoals die hier in dit koersdocument aan de orde komen. De scores van het OER zijn betrokken bij de keuze voor de mate van sturing op brede, collectieve welvaart en de mate van verstedelijking.

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

17

4.2 VAN VIER SCENARIO’S NAAR ÉÉN KOERS Om te zorgen dat Deventer ook in 2040 een prettige gemeente is om te wonen, werken en verblijven willen we in ieder geval de vele kwaliteiten die we al hebben behouden en versterken. Tegelijk willen we nieuwe kwaliteiten toevoegen en moeten we inspelen op de trends en ontwikkelingen die op ons afkomen. Groei van de stad en de dorpen biedt daarvoor veel kansen, maar zorgt ook voor uitdagingen. De stad en dorpen kenmerken zich door een afwisseling van gevarieerde wijken en dorpen (stads en dorps, wonen en werken) en landschappen (rivier, landgoederen, agrarisch landschap), waarin inwoners trots zijn op hun stad of dorp, omzien naar elkaar en vernieuwen met oog voor erfgoed. Die trots, betrokkenheid en vernieuwingscapaciteit heeft de gemeente door de jaren heen steeds door nieuwe uitdagingen gebracht. Als er iets is wat Deventer kan, dan is het vernieuwen en samenwerken met inwoners, verenigingen, professionele partners en mede-overheden. Op die kracht zullen we met de nu voorliggende uitdagingen opnieuw een beroep doen.

OER Uit het OER komt naar voren dat een grotere mate van sturing op brede, collectieve welvaart bijdraagt aan een veiligere en gezondere fysieke leefomgeving (denk aan gezondheid, veiligheid, klimaatneutraliteit), een goede omgevingskwaliteit (denk aan natuurlijke systemen, gezonde natuur, waardevolle ruimte) en positief bijdraagt aan de woonomgeving (denk aan welzijn, fijn wonen, en bereikbaarheid) en de economische omgeving (denk aan ruimte voor werken, economische vitaliteit en natuurlijke hulpbronnen, waaronder grondstoffen en circulariteit).

Met het begrip ‘brede welvaart’ wordt bedoeld dat welvaart niet alleen draait om materiële welstand, maar ook om zaken als een goede gezondheidszorg, een veilige en aantrekkelijke leefomgeving, een schoon milieu en goed onderwijs. Het is een maatstaf voor alles wat mensen van waarde vinden. Brede welvaartsontwikkeling vertoont overeenkomsten met het begrip ‘duurzame ontwikkeling’ dat de VN hanteert (Sustainable Development Goals (SDG)).

Een grotere mate van sturing op brede collectieve welvaart heeft een minder positief effect op de bereikbaarheid met de auto (meer individueel gericht) en de op beschikbaar landbouwareaal (komt bij sturing deels ten goede aan andere beleidsdoelen of extensivering). Uitgaande van een grotere mate van sturing op brede, collectieve welvaart blijven bij een grotere mate van verstedelijking de meeste leefomgevingseffecten overwegend positief scoren: veilige leefomgeving (met waterveiligheid, externe veiligheid, verkeersveiligheid), natuurlijke systemen (met bodem en ondergrond, gronden oppervlaktewater, wateroverlast), welzijn (met sociale samenhang, perceptie van levenskwaliteit, inclusiviteit, sociale veiligheid), bereikbaarheid (met modal split, bereikbaarheid OV, bereikbaarheid fiets), economisch vitaal (met werkgelegenheid en verdienmogelijkheden) en natuurlijke hulpbronnen (met drinkwater, minerale & fossiele grondstoffen en circulariteit). Fijn wonen (met passend woningaanbod, voorzieningenaanbod, recreatie) scoort iets positiever dankzij de verbetering van passend woningaanbod. De risico’s groeien voor bereikbaarheid met de auto (ten faveure van alternatieve vervoersvormen) en landbouwareaal (ten faveure van andere beleidsdoelen en extensivering), evenals voor de aspecten geluid, luchtkwaliteit, geur (vallend onder gezonde leefomgeving).

Er wordt een beperkt nadelige invloed verwacht op veilige leefomgeving en broeikaseffect (maar score blijft positief/ neutraal), gezonde natuur met biodiversiteit en natuurgebieden (maar score blijft neutraal) en waardevolle ruimte met landschappen, openbare ruimte, cultuurhistorie, erfgoed en archeologie (maar score blijft neutraal).

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

18

PARTICIPATIE Qua verstedelijkingsambitie (woningbouw, werkgelegenheid, voorzieningen en mobiliteit) geven partners en inwoners een breed beeld van aandachtspunten mee bij zowel beperkte als juist grootschalige verstedelijking. De OER geeft aan dat een grotere mate van verstedelijking (ook bij meer overheidssturing) meer negatieve effecten met zich meebrengt dan een beperkte mate van verstedelijking. In dit koersdocument borduren we daarnaast voort op de verkenningen van woningbouwlocaties volgend uit de bestaande verstedelijkingsambitie van 11.000 woningen (traject Wonen, Ruimte, Stad). Daaruit blijkt dat realisatie van circa 10.000 woningen onder de huidige omstandigheden haalbaar lijkt. We verkennen daarnaast mogelijkheden voor meer groei (ten behoeve van versterken arbeidsmarkt en demografische balans) mits kan worden voldaan aan de randvoorwaarden van brede welvaart. Randvoorwaarden voor meer groei worden in de thematische uitwerkingen hieronder weergegeven en betreffen bijvoorbeeld mobiliteit en investeringen in leefbaarheid.

DNA Voortbordurend op ons DNA (zie bijlage 1), met de aandachtspunten uit de participatie (zie bijlage 2) en de analyse van de OER (zie bijlage 3) gaan we aan de slag met meer sturing op brede welvaart. Bestaand beleid zal op sommige thema’s met veel ambitie worden uitgevoerd en in andere gevallen verder worden uitgewerkt in deze richting. In de praktijk betekent dit dat het beleid sturender en vernieuwender zal worden dan het huidige beleid, met nog meer aandacht voor verduurzaming, vergroening, innovatie en integraliteit. Daarbij wordt geleund op én ondersteuning gezocht bij het collectief dat diep in onze samenleving zit.

4.3 TOEKOMSTBEELD DEVENTER 2040

Figuur 1 | Conceptuele kaart toekomstbeeld Deventer 2040

Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Deventer

19

We zijn in 2040 nog steeds die trotse levendige gemeente waarin stad, dorpen en buitengebied veerkrachtig verbonden zijn in een gemeenschap waar we naar elkaar omkijken en samen de schouders zetten onder grote opgaven van deze tijd. Want als er iets is wat we de afgelopen eeuwen en ook nu weer hebben laten zien, dan is het wel dat we kunnen vernieuwen om onszelf te blijven. We beschermen én beleven onze historische binnenstad aan de IJssel, de wijken en dorpen met verscheidenheid en reuring daaromheen en de robuuste groenblauwe dooradering: Deventer heeft stedelijke kwaliteiten maar biedt ook ‘ademruimte’ de openbare ruimte is ingericht op langzaam verkeer en ontmoeting. Samenwerking tussen maakindustrie, kenniseconomie, vrijetijdseconomie, duurzame energieproductie en landbouw brengt ons nieuwe kansen. In Hanzestad Deventer wordt van oudsher over (gemeente)grenzen heen gekeken en zijn we open en verbonden in regionale, nationale en internationale netwerken. In het buitengebied is er aandacht voor de economische functies, voor de waarde van het agrarisch cultuurlandschap én voor het natuurlijke systeem.

ONTWIKKELINGEN LEIDEN TOT BREDE WELVAART In 2040 wordt de gemeente Deventer gekenmerkt door brede welvaart. We stellen alle ontwikkelingen tot 2040 in dienst van die brede welvaart. Dat betekent dat woningbouw, economische groei en/of bereikbaarheid geen doelen op zich zijn, maar moeten bijdragen aan het welzijn van de inwoners van de gemeente Deventer en de regio als geheel. We benutten en versterken de bestaande kwaliteiten die hieraan bijdragen: we blijven bouwen aan robuuste groene en blauwe structuren, we benutten en versterken aantrekkingskracht van de historische binnenstad, de innovatieve woonmilieus in de schil, de eigenheid van de wijken en dorpen en het open landschap dat verbonden is met stad en dorpen.