2025-243 Bijlage 1 Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer - geamendeerd vastgesteld 21-5-2025

Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer Versie 11 juni 2025

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

1

Inhoudsopgave 1 Introductie

3

2 Waarom een publiek warmtebedrijf? 2.1 Landelijk beleid 2.2 Wet- en regelgeving 2.3 Lokale warmtetransitie

5 5 5 5

3 Missie, visie en publieke waarden warmtebedrijf 3.1 Missie en visie warmtebedrijf 3.2 Kernwaarden en identiteit 3.3 Warmtebedrijf als verbonden partij

7 7 7 8

4

9 9 9 10

5

Opzet van het warmtebedrijf 4.1 Wettelijk kader 4.2 De warmteketen en stakeholders 4.3 Scope warmtebedrijf Deventer Rechtsvorm en organisatiestructuur 5.1 Rechtsvorm 5.2 Organisatiestructuur 5.3 Sturing vanuit de gemeente 5.4 Participatie in het warmtebedrijf door stakeholders 5.4.1 Publieke partijen (niet zijnde gemeente Deventer)

12

5.5 Af te sluiten contracten Aansluitgaranties voor afname van warmte

13 13

10.1 Aanstellen kwartiermaker 10.2 Vervolgstappen Warmteprogramma 10.2.1 Overgangsrecht

21 21 21

10.2.2 Kavelstrategie

21

10.3 Planning Warmtebedrijf Deventer

21

11 11 11 11 12

6 Taken van het warmtebedrijf 14 6.1 Taken per fase in de ontwikkeling van een warmtenet 14 6.1.1 Initiatiefase 14 6.1.2 Verkenning

14

6.1.3 Realisatiefase

15

6.1.4 Exploitatie/nazorg

15

6.3 Samenwerking met gemeentelijke organisatie 16 7 Invulling van het warmtebedrijf 7.1 Personele invulling van het warmtebedrijf 7.2 Opdracht aan de gemeente 7.3 Opdracht aan andere partij 7.4 Huisvesting

17 17 18 18 18

8 Eigendom en fiscaliteit 8.1 Eigendom 8.2 Subsidie 8.3 Fiscaliteit

19 19 19 19

9 Marketing en communicatie 9.1 Marketing en communicatie

20 20

10 Van ontwikkelkader naar oprichting warmtebedrijf 21 Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

2

1 Introductie In dit ontwikkelkader zijn de kaders en beleidsuitgangspunten vastgelegd voor een publiek warmtebedrijf, zoals we dat in Deventer willen gaan oprichten. Het ontwikkelkader is gebaseerd op de behoeften van, en de ontwikkelingen in, de wijk Zandweerd. Het kader heeft echter wel een gemeentebreed perspectief. Ontwikkeling Slim Warmtenet Zandweerd Sinds 2022 ontwikkelt de gemeente Deventer in Zandweerd een eigen warmtenet met als doel de woningen in de wijk daarmee betaalbaar van duurzame warmte te voorzien. Duurzame warmte komt vanuit de restwarmte uit de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) gecombineerd met zogenaamde warmtepompcentrales. Fase 1 van het warmtenet is momenteel in ontwikkeling. Begin 2025 zijn 275 woningen aangesloten. Totaal is er potentie om ca. 2200 woningen aan te sluiten op Slim Warmtenet Zandweerd. Gemeente Deventer heeft eerder besloten dat Slim Warmtenet Zandweerd vanuit publiek eigenaarschap ontwikkeld wordt. Dit is onder andere omschreven in de volgende politiek bestuurlijke uitgangspunten: • Publiek eigenaarschap als besloten in de raad van 21-06-2023; • ‘Koersdocument Warmtenetwerkbedrijf Deventer wat informerend op 7 juni in de raad in Deventer aan de orde is gekomen; • Opdracht van raad in mei 2024 aan het college om te komen tot Warmtebedrijf Deventer.

Kader: Besluitvorming college en raad mei 2024 In 2022 en 2023 is samengewerkt met Ennatuurlijk (commerciele partij die ook in Deventer de andere warmtenetten exploiteert) met als insteek om hen een concessie te verlenen tot ontwikkeling en exploitatie van Slim Warmtenet Zandweerd. Dit is mislukt, onder andere door een sterk veranderende markt en wet- en regelgeving die publiek eigenaarschap en sturing vanuit lage overheden op de warmtenetmarkt structureert. Verwachting is dat de Wet collectieve warmte (hierna: Wcw), waarin deze eisen zijn opgenomen, per 1 januari 2026 van kracht wordt. Gemeente Deventer wil eigenstandig Slim Warmtenet Zandweerd ontwikkelen. In mei 2024 heeft de gemeenteraad besloten om Slim Warmtenet Zandweerd verder te ontwikkelen (Realisatiebesluit fase 1 en fase 2, nummer 2024-309). In hetzelfde besluit heeft de raad het college opgedragen advies uit te brengen over de oprichting van Warmtebedrijf Deventer. Hiermee wordt

de keuze gemaakt voor een integraal warmtebedrijf. Naast het eigenaarschap van het warmtenet, komt daarmee ook de verantwoordelijkheid van warmtelevering binnen het warmtebedrijf te liggen. Dit met het oog op de Wcw die een integraal warmtebedrijf vereist (boven 1.500 aansluitingen) en ook om zo optimaal mogelijk invulling te geven aan de waarden (zie 3.2) van het warmtenet. De kaders van de oprichting zijn beschreven in dit Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer. Reikwijdte van het Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer Dit ontwikkelkader beschrijft de kaders en beleidsuitgangspunten voor Warmtebedrijf Deventer. Daarbij is de concept Wcw als richtlijn genomen. De projectuitgangspunten van Slim Warmtenet Zandweerd; betaalbaar, duurzaam, opschaalbaarheid en leveringszekerheid, vormen de basis (zie ook 3.2). In dit ontwikkelkader worden de scope, de rechtsvorm, de organisatiestructuur en de taken van het op te richten Warmtebedrijf Deventer beschreven. Het ontwikkelkader is de eerste stap (zie figuur 1) richting de totstandkoming van Warmtebedrijf Deventer en is het advies waar de raad het college toe heeft opgedragen. Met dit kader kunnen vervolgens stappen worden genomen naar oprichting en de daadwerkelijke inrichting van Warmtebedrijf Deventer.

Figuur 1: stappenplan oprichten warmtebedrijf Deventer Vervolg Met het vaststellen van het ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer neemt de raad een voorgenomen besluit tot oprichting van het warmtebedrijf. Hiertoe zal een kwartiermaker een bedrijfsplan opstellen, waarin de kaders van dit ontwikkelkader verder worden uitgewerkt voor onder andere de invulling van de organisatiestructuur, personele invulling met functieprofielen en inwonersparticipatie. Deze inhoudelijke uitwerking van het warmtebedrijf in het bedrijfsplan, binnen de kaders van dit

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

3

ontwikkelkader, worden voorgelegd aan het college voor besluitvorming en aan de raad voor wensen en bedenkingen. Later wordt ook de financiële overdracht vanuit de gemeente naar Warmtebedrijf Deventer voorgelegd, dit gaat via een raadsbesluit. Zie ook hoofdstuk 10 hiervoor.

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

4

2 Waarom een publiek warmtebedrijf? Dit hoofdstuk beschrijft de context voor de oprichting van een publiek warmtebedrijf op basis van het landelijk en lokale beleid en de ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving.

2.1 Landelijk beleid Nederland heeft zich in het Klimaatakkoord als doel gesteld om in 2030 minimaal 55% minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990. In 2050 wil Nederland klimaatneutraal zijn. Dat wil zeggen dat de uitstoot van broeikasgas in 2050 niet hoger is dan wat er vastgelegd wordt, netto is de uitstoot dus nul. Om deze doelen te realiseren, is een transitie nodig naar een fossielvrije energievoorziening. Dit betekent onder meer een aardgasvrije energievoorziening en opwekking van alle benodigde energie uit hernieuwbare energiebronnen. Het klimaatakkoord ziet collectieve warmtesystemen als een belangrijk instrument in de verduurzaming van de gebouwde omgeving en wil een versnelling in Nederland naar 500.000 aansluitingen op warmtenetten in 2030. Gemeenten zijn volgens het Klimaatakkoord de regisseurs van de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving.

2.2 Wet- en regelgeving Deze toenemende regierol voor gemeenten staat onder meer beschreven in nieuwe wet- en regelgeving, waarin gemeenten meer handvatten krijgen om deze rol op te pakken. Op dit moment zijn er in verband met de warmtetransitie twee belangrijke wetten op komst: de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de Wet collectieve warmte (Wcw). Deze zullen naar verwachting op 1 januari 2026 in werking treden. Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) De Wgiw geeft gemeenten de aanwijsbevoegdheid. Met dit instrument kan de gemeente besluiten om in gebieden de levering van aardgas te stoppen. In het Warmteprogramma (onderdeel van de Omgevingswet) beschrijft de gemeente wat het voorkeursalternatief op aardgas per wijk of buurt is, wanneer we met een buurtaanpak starten en wat het beoogde moment is om aardgasvrij te zijn. Als de gemeente de aanwijsbevoegdheid voor een gebied in wil zetten, moet dat gemotiveerd worden in het warmteprogramma. Het daadwerkelijke besluit wordt door de raad genomen in een omgevingsplan.

Wet collectieve warmte (Wcw) De Wcw beoogt het draagvlak voor de warmtetransitie en de bereidheid om te investeren in duurzame collectieve warmte te vergroten, door: 1. Het vergroten van publieke sturing op (realisatie en exploitatie van) collectieve warmtesystemen, waar dat de gewenste verduurzamingsstrategie is. 2. Het ontwikkelen van collectieve warmte die bij productie geen broeikasgassen meer uitstoot in 2050. 3. Het introduceren van transparante en kostengebaseerde tariefregulering voor de afnemers van collectieve warmte. 4. Het zekerstellen van de leveringszekerheid van collectieve warmtevoorziening. In de Wcw wordt dit als volgt geregeld: • De gemeente krijgt de taak en bevoegdheid om, door middel van het aanwijzen van warmtekavels, aan te geven door wie, waar en wanneer een collectieve warmtevoorziening wordt aangelegd en door wie deze wordt geëxploiteerd. • Een collectieve warmtevoorziening met meer dan 1.500 aansluitingen moet worden geëxploiteerd door een warmtebedrijf met een publiek meerderheidsbelang (50% + 1) of een warmtegemeenschap. • De opt-out regeling. In de nieuwe Wcw wordt elke afnemer aangesloten op het warmtenet, tenzij zij besluiten aan te sluiten op een gelijkwaardig of duurzamer alternatief.

• De warmtetarieven worden niet meer gekoppeld aan de gasprijs, maar worden bepaald op basis van de kostprijs met redelijke winstmarge (kostengebaseerde tarieven). De ACM hanteert hiervoor maximale tarieven. • Borging van duurzaamheid door het opnemen van een CO2-norm. In Deventer wordt Slim Warmtenet Zandweerd ontwikkeld met een potentie van meer dan 1.500 aansluitingen. Er zijn op dit moment geen bewonersinitiatieven die een warmtegemeenschap in de wijk Zandweerd willen vormen. Het warmtebedrijf dat de gemeente voor Slim Warmtenet Zandweerd aanwijst heeft daarmee onder de Wcw een publiek meerderheidsbelang nodig.

2.3 Lokale warmtetransitie De gemeente Deventer heeft een Transitievisie warmte opgesteld in 2021 en deze in 2023 geactualiseerd. De opvolger van de TVW is het Warmteprogramma. Een verplicht programma onder de omgevingswet en een

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

5

bevoegdheid van het college. Het Warmteprogramma is in voorbereiding en besluitvorming wordt eind van het derde kwartaal 2025 verwacht. Er liggen relevante raakvlakken vanuit deze wetten met dit ontwikkelkader. Dit ontwikkelkader betreft de privaatrechtelijke uitwerking van de Wcw in Warmtebedrijf Deventer. Een op te richten Warmtebedrijf Deventer kan alleen goed functioneren wanneer ook de publiekrechtelijke uitwerking van het Warmteprogramma plaatsvindt. Hiertoe behoren aspecten als kavelstrategie met kavelaanwijzing etc. Dit ontwikkelkader doet al een voorschot op het Warmteprogramma en gaat ervan uit dat Slim Warmtenet Zandweerd onderdeel uitmaakt van een door de gemeente vast te stellen warmtekavel in de kavelstrategie van het Warmteprogramma. In hoofdstuk 10 wordt hier verder op ingegaan. De publiekrechtelijke consequenties zoals het opstellen van een Warmteprogramma en een kavelstrategie vormen geen onderdeel van Ontwikkelkader Warmtebedrijf Deventer.

Samenvatting •

Dit ontwikkelkader is, vooralsnog, alleen bedoeld voor het oprichten van een warmtebedrijf voor Slim Warmtenet Zandweerd.

•

Slim Warmtenet Zandweerd gaat onderdeel uitmaken van een warmtekavel in de kavelstrategie van het Warmteprogramma (later vast te stellen door het college) en dit kavel wordt toegewezen aan Warmtebedrijf Deventer.

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

6

3 Missie, visie en publieke waarden warmtebedrijf Dit hoofdstuk beschrijft de missie en visie van het warmtebedrijf met de belangrijkste voorwaarden waaraan het bedrijf wil voldoen en de kernwaarden die de identiteit van de organisatie bepalen.

3.1 Missie en visie warmtebedrijf De transitie naar een duurzame energievoorziening is een grote opgave. Als overheid hebben we de taak ervoor te zorgen dat deze transitie plaatsvindt en wordt versneld, door het initiëren, faciliteren en de regie te nemen in projecten. Slim Warmtenet Zandweerd is zo'n project waar we regie in (moeten) nemen. Als gemeente zien we het als onze verantwoordelijkheid dat alle inwoners hierin kunnen meedoen. Om daar invulling aan te geven wordt een warmtebedrijf opgericht, waarin de gemeente Deventer 100% eigenaar is. De missie en visie van Warmtebedrijf Deventer is als volgt omschreven:

Onze missie en visie is om inwoners van een betaalbare en duurzame warmtevoorziening te voorzien. Dit doen we door de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van duurzame collectieve warmtesystemen die opschaalbaar zijn en leveringszekerheid garanderen. Het Warmtebedrijf streeft daarbij naar een zo laag mogelijke prijs t.o.v. het maximale ACM-tarief.

Dit komt voort uit de projectuitgangspunten die voor het project Slim Warmtenet Zandweerd zijn vastgesteld:

Voor een betaalbare warmtevoorziening streeft het warmtebedrijf naar een zo laag mogelijke prijs t.o.v. het ACM-tarief. 1 De nieuwe wetgeving over warmtenetten (Wcw) stuurt aan op een ontkoppeling van de gasprijs en het maximale tarief voor warmte. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) berekent op dit moment het maximale tarief voor warmte nog op basis van de gasprijs, maar in de toekomst stelt de ACM een maximaal tarief vast op basis van de gerechtvaardigde kosten van het warmtebedrijf en een redelijk rendement. Het lokaal vaststellen van tarieven enkel op basis van kostendekking kan betekenen dat inwoners meer betalen dan nodig, als de lokale kosten hoger liggen dan de sectorbrede normen voor efficiëntie. Door ons te houden aan het maximum van het ACM ontstaat een gezonde prikkel om kosten laag te houden. De ACM controleert of kostenposten (bijv. infrastructuur, onderhoud) rechtvaardig en marktconform zijn, ook al is er geen directe marktconcurrentie. Bovendien garandeert het niet alleen kostendekking maar stelt het ook doelmatigheidseisen aan warmtebedrijven. Het onafhankelijke toezicht van de ACM zorgt ervoor dat maximale prijzen transparant en eerlijk tot stand komen.

Door onder deze maxima te blijven, beschermt Deventer inwoners tegen inefficiënties en garandeert het een toekomstbestendig warmtenet waarbij gebruikers van het warmtenet in Deventer een eerlijke prijs betalen. Indien de landelijke wet- en regelgeving ingrijpend wijzigt, zal dit moeten worden herzien.

3.2 Kernwaarden en identiteit De missie en visie beschrijven de belangrijkste voorwaarden waaraan het bedrijf wil voldoen. Daarnaast zijn kernwaarden uitgewerkt in die de identiteit van de organisatie bepalen. Deze kernwaarden weerspiegelen wat het warmtebedrijf wil bereiken en vervolgens ook zelf wil uitstralen en zijn als volgt: -

-

Figuur 2: projectuitgangspunten project Slim Warmtenet Zandweerd.

-

Voor de waarde betaalbaarheid is de definitie verder uitgewerkt naar aanleiding van het aangenomen amendement (‘Betaalbaar warmtenet’, 21 mei 2025). https://www.acm.nl/nl/energie/warmte-enkoude/warmtetarieven/tarieven-warmte-en-koude Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

Duurzaam: Wij maken bewuste keuzes voor een toekomst waarin mensen, milieu en onze gemeente samen vooruitgaan. Vertrouwd: Onze warmte voelt vertrouwd: eerlijk en dichtbij. We zijn geworteld in Deventer en altijd bereikbaar. Daadkrachtig: We houden van aanpakken. Met een praktische benadering vinden we duurzame oplossingen die direct verschil maken. Simpel: Wij maken duurzame warmte simpel en bereikbaar, met eerlijke tarieven en helderheid over alles wat we doen.

1

7

-

Effectief: We starten met één wijk, maar onze ambitie is groter. We willen onze warmteoplossingen uitbreiden, zodat steeds meer mensen in Deventer kunnen profiteren van duurzame, lokale warmte.

Om deze waarden uit te stralen, is het belangrijk om na te denken over de identiteit en marktpositionering van het warmtebedrijf. Samen met een marketingbureau wordt een bedrijfsverhaal gemaakt dat zich leent voor de verschillende fasen van de ontwikkeling én naar de diversiteit van de doelgroepen. Er is gekozen voor een imago dat een sociale en duurzame insteek heeft, waarbij het lokale aspect belangrijk is. Warmtebedrijf Deventer communiceert in normale taal, Deventers, op een toegankelijke manier. In de uitwerking van het logo en het merkdesign wordt gefocust op een sympathieke uitstraling. Als een goede buur die altijd bereid is om te helpen. Op deze manier komen de waarden van Warmtebedrijf Deventer, duurzaam, vertrouwd, daadkrachtig, simpel en effectief, naar voren in de uitstraling van de identiteit.

3.3 Warmtebedrijf als verbonden partij Na inwerkingtreding van de Wcw kan de gemeente niet zichzelf aanwijzen als warmtebedrijf. Het warmtebedrijf moet een aparte rechtspersoon zijn. In de Wcw staat beschreven dat het warmtebedrijf los moet komen te staan van de gemeentelijke organisatie. Daarmee is het een zogeheten ‘verbonden partij’. De Wcw eist dat dit een aparte rechtspersoon is, niet zijnde de gemeente. Op grond van de Gemeentewet mag het college alleen besluiten tot oprichting van een rechtspersoon als dat in het bijzonder aangewezen moet worden voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar belang (art. 160 lid 2 Gemeentewet). Dit sluit aan bij het beleidsuitgangspunt in de Beleidsnota verbonden partijen (2017). Daar staat dat er slechts wordt deelgenomen in een verbonden partij als sprake is van een publiek belang dat niet door de markt kan worden behartigd op een dusdanige wijze dat dit maatschappelijk/politiek wenselijk is.

Belangrijk aandachtspunt bij de gemeentelijke deelname aan het warmtebedrijf als verbonden partij is een effectieve en efficiënte inrichting van het bedrijf waarin gemeentelijke beleidsdoelen kunnen worden gerealiseerd. Zo kan er door samenwerking betere en goedkopere taakuitvoering mogelijk zijn en bestaat de mogelijkheid om op deze manier als sterkere actor op te treden. Ook is er op deze manier meer risicospreiding en wordt er meer kennis verworven door het delen van kennis en expertise. Het noodzakelijke gevolg van het oprichten van een BV waar de gemeente een belang in heeft is dat het hiermee een verbonden partij wordt dat moet voldoen aan gemeentelijke kaders en uitgangspunten. Denk hierbij aan: informatieverplichting, vastgoedregels en aanbestedingsregels van de gemeente. Beleidsuitgangspunt • De missie en visie van Warmtebedrijf Deventer is om de inwoners van Zandweerd (projectgebied SWZ) van een betaalbare en duurzame warmtevoorziening te voorzien met een opschaalbaar en leveringszeker warmtesysteem. Het Warmtebedrijf streeft daarbij naar een zo laag mogelijke prijs t.o.v. het maximale ACM-tarief. • Warmtebedrijf Deventer levert warmte voor en door de inwoners van de wijk Zandweerd waarbij het de identiteit uitstraalt van een duurzaam, vertrouwd, daadkrachtig, simpel en effectief warmtebedrijf.

Samenvatting • Warmtebedrijf Deventer is een verbonden partij van de gemeente Deventer en voldoet als zodanig aan de eisen die daaraan zijn gesteld in de Beleidsnota verbonden partijen.

Nu de Wcw een aparte rechtspersoon met een publiek meerderheidsbelang voorschrijft (bij een kavel met meer dan 1500 aansluitingen), is er sprake van een openbaar belang dat met de oprichting van een warmtebedrijf wordt gediend. Na oprichting is het warmtebedrijf een verbonden partij van de gemeente, nu de gemeente zowel een bestuurlijk als financieel belang heeft (art. 1 Bbv). Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

8

4 Opzet van het warmtebedrijf Om invulling te geven aan de missie, visie en de kernwaarden wordt in dit hoofdstuk beschreven welke rol het warmtebedrijf inneemt in de warmteketen. Eerst wordt het wettelijk kader van een warmtebedrijf beschreven. Daarna wordt de warmteketen in het algemeen toegelicht, vervolgens wordt ingegaan op de Deventer context en welke rollen warmtebedrijf Deventer in deze keten inneemt.

4.1 Wettelijk kader Een warmtebedrijf draagt de verantwoordelijkheid voor de collectieve warmtevoorziening. De nu reeds bestaande warmtelevering vanuit de gemeente Deventer in Zandweerd opereert onder de Warmtewet. Voor de opzet van Warmtebedrijf Deventer gaan we alvast uit van de Wcw als wettelijk kader. In deze Wcw worden drie categorieën warmtebedrijven beschreven: 1. Een aangewezen warmtebedrijf (een warmtebedrijf met een publiek meerderheidsbelang) (> 1.500 aansluitingen); 2. Een aangewezen warmtegemeenschap of een volledige dochter daarvan (dit is een rechtspersoon of personenvennootschap die ten behoeve van haar leden actief is als warmtebedrijf, die niet is gericht op het maken van winst en waarbij de leden/inwoners in nabije omgeving van de collectieve warmtevoorziening woonachtig/ gevestigd zijn) (> 1.500 aansluitingen); 3. Een warmtebedrijf met klein-collectieve warmtesystemen (> 10 en < 1.500 aansluitingen). Het warmtenet in Zandweerd heeft een beoogde omvang van meer dan 1.500 aansluitingen en is daarmee geen klein-collectief warmtesysteem (categorie 3). Er is geen warmtegemeenschap die als warmtebedrijf aangewezen kan worden (categorie 2). Hiermee resteert alleen de optie van een aangewezen warmtebedrijf met een publiek meerderheidsbelang (categorie 1).

De aanwijzingsprocedure van een warmtebedrijf of een warmtegemeenschap, in het kader van de Wcw, vindt plaats door een besluit van het college. Vervolgens wordt door de Autoriteit Consument en Markt (ACM) getoetst of het aangewezen bedrijf technisch, organisatorisch en financieel in staat is om duurzame warmte op een betrouwbare manier te leveren. Onder de Warmtewet, die op dit moment van kracht is, dient een Warmtevergunning te worden aangevraagd bij de ACM bij levering van meer dan 10.000 GJ warmte. Met het huidige aantal gerealiseerde aansluitingen in Slim

Warmtenet Zandweerd is die grens nog niet overschreden. Dit zal wel gebeuren wanneer meer complexen zullen worden aangesloten en er rond de 400 woningen zijn aangesloten. Er zijn grote overeenkomsten tussen de vergunningaanvraag onder de Warmtewet en de toets door de ACM onder de Wcw. Het advies is om bij het oprichten van het warmtebedrijf te oriënteren op wat op dit moment bekend is over de toets van de ACM, maar daarbij ook kijken naar hoe de ACM de vergunningseisen op dit moment invult.

4.2 De warmteketen en stakeholders Het warmtebedrijf maakt onderdeel uit van de warmteketen. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt in de fysieke keten en de verschillende rollen in de keten. De fysieke keten voor collectieve warmtelevering kan worden opgedeeld in verschillende onderdelen: Bron

•

•

•

•

Productie

Netwerk

Gebouwaansluiting

Externe warmtebron. Dit is een bron, die duurzame warmte levert, zoals warmte uit de bodem, warmte uit oppervlaktewater, restwarmte van de industrie. In Slim Warmtenet Zandweerd betreft dit de restwarmte uit de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) ten noorden van de wijk Zandweerd. Eigen productie. Productie van warmte uit de bron, die geschikt is voor verwarming van woningen en gebouwen. In Zandweerd betreft dit de opwaardering van laag temperatuurwarmte uit de RWZI met behulp van een warmtepompen. Daarnaast zal in alle gevallen een piek- backupvoorziening nodig zijn, die kan ingeschakeld worden bij hoge warmtevraag en/of bij het uitvallen van de andere opwekinstallatie. Warmtenetwerk. De warmte moet vanaf de opweklocatie gedistribueerd worden naar de woningen en gebouwen. Dit gebeurt door middel van ondergrondse leidingen: het netwerk. Gebouwaansluiting. De gebouwen worden vervolgens aangesloten op dit netwerk om warmte te kunnen leveren. Bronhouder

Producent

Netwerkbeheerder

Leverancier

Voor elk van deze onderdelen kunnen rollen worden onderscheiden. • Externe bronhouder: verantwoordelijk voor de levering van energie aan de warmteopwekinstallatie.

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

9

•

•

•

Warmteproducent: verantwoordelijk voor de eigen productie (inclusief piek- en back-up installatie) en inkoop van warmte. Netwerkbeheerder: verantwoordelijk voor transport en distributie en beheer en onderhoud van het warmtenet. Leverancier: verantwoordelijk voor warmtelevering en ketenverantwoordelijke. Als ketenverantwoordelijke heeft de leverancier een belangrijke verantwoordelijkheid, namelijk een betrouwbare warmtelevering.

In de Wcw worden deze rollen (met bijbehorende taken) nader omschreven en wordt aangegeven welke rollen onderdeel moeten zijn van Warmtebedrijf Deventer. In paragraaf 4.3 wordt hier nader op ingegaan en in het uit te werken bedrijfsplan moeten deze verschillende rollen qua bevoegdheden en verantwoordelijkheden goed worden onderscheiden. Stakeholders Het warmtebedrijf werkt met veel partijen samen in de hele warmteketen. Deze stakeholders zijn onder te verdelen in de volgende categorieën: • Afnemers van warmte. Hierbij ligt de focus op particuliere woningeigenaren, huurders, woningcorporaties, VvE’s en MKB-bedrijven. • Bronhouders. Dit betreft voor Zandweerd de rioolwaterzuiveringsinstallatie van Waterschap Drents Overijsselse Delta. Met WDOD is een SOK overeenkomen om de warmte beschikbaar te stellen voor Slim Warmtenet Zandweerd. Bij oprichting van het warmtebedrijf zal tussen WDOD en Warmtebedrijf Deventer op grond hiervan een effluent-overeenkomst worden overeengekomen. • Producenten van warmte. Hierbij kan gedacht worden aan bedrijven die de warmteopwekinstallaties (warmtepompen, piek- en back-upvoorzieningen etc.) beheren en exploiteren. • Bouw en realisatie: aannemers, adviesbureaus, en leveranciers voor het ontwerp en realisatie van het warmtenet. • Andere actieve warmtebedrijven.

In dit hele speelveld heeft het warmtebedrijf als leverancier van de warmte een belangrijke rol. De warmteleverancier moet daarom aan verschillende eisen voldoen, waarop door de ACM getoetst wordt. De ACM toetst onder meer of de tarieven van het warmtebedrijf voldoen aan de wettelijke eisen (maximumtarieven).

4.3 Scope warmtebedrijf Deventer In de Wcw wordt aangegeven dat in ieder geval het netwerk en de levering in eigendom moet zijn van het publiek warmtebedrijf. De bron en productie worden niet verplicht gesteld en kunnen daarom ook bij een externe partij in eigendom zijn. De bron is in Zandweerd geen eigendom van het warmtebedrijf. De RWZI is namelijk geen eigendom van de gemeente. Mochten er in de toekomst gevallen zijn waar het wel interessant is voor het warmtebedrijf om (deels) eigenaar te zijn van de bron, dan wordt deze afweging separaat van dit ontwikkelkader gemaakt (waarbij dit ontwikkelkader wel de ruimte biedt om eventuele deelname in de bron(nen) te accommoderen). Om regie te hebben op de levering van warmte is het wenselijk om productie en levering bij één partij onder te brengen. De rol van producent inclusief de piek- en back-up-voorzieningen zorgt dat het warmtebedrijf meer invloed kan uitoefenen op de betaalbaarheid en leveringszekerheid. Bij de rol van producent hoort ook de inkoop van gas en elektra. Slim Warmtenet Zandweerd koopt op een zo duurzaam mogelijke manier in binnen de kaders van de gemeentelijke inkoopstrategie. Wanneer het warmtebedrijf producent is kan zij direct sturen op transparantie en heeft daarmee direct invloed op de betaalbaarheid. Daarnaast is er meer leveringszekerheid wanneer productie, netwerk en levering gekoppeld zijn.

Het advies is daarom om de productie in het warmtebedrijf in eigendom te nemen, zodat betaalbaarheid, duurzaamheid en leveringszekerheid het meest optimaal geborgd worden. Concluderend is Warmtebedrijf Deventer producent, netwerkbeheerder en leverancier.

Figuur 3: weergave van de warmteketen en rollen van warmtebedrijf Deventer.

Beleidsuitgangspunt

•

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

Warmtebedrijf Deventer heeft productie en netwerk in eigendom om de levering van warmte tegen een betaalbare prijs te verzorgen in het projectgebied Slim Warmtenet Zandweerd.

10

5 Rechtsvorm en organisatiestructuur In dit hoofdstuk worden de beoogde rechtsvorm, organisatiestructuur en samenwerking met en/of participatie door andere stakeholders in het warmtebedrijf beschreven.

5.1 Rechtsvorm De Wcw schrijft voor dat het warmtebedrijf een rechtspersoon moet zijn met aandelen. Dat geldt enkel voor de rechtsvormen Besloten Vennootschap (BV) en Naamloze Vennootschap (NV). Voor Warmtebedrijf Deventer is er gekozen voor de rechtsvorm Besloten Vennootschap (BV). Via het aandeelhoudersregister van de BV is het eenvoudig vast te stellen wie de aandeelhouders van de BV zijn en dat (een meerderheid van) de aandelen in handen zijn van een publiekrechtelijke rechtspersoon. Op deze manier wordt dus aantoonbaar voldaan aan de eis van het publiekrechtelijke meerderheidsbelang in Wcw. Een NV heeft aandelen aan toonder en daarmee weet je per definitie niet wie de aandeelhouders zijn. Een BV heeft een in aandelen verdeeld kapitaal. De aandeelhouder is niet (persoonlijk) aansprakelijk voor wat in naam van de BV wordt verricht en is niet gehouden bij te dragen in de verliezen van de BV. Een aandeelhouder is in geval van faillissement in beginsel niet meer kwijt dan de waarde van zijn aandelen. Voorgaande is de formele benadering. Maar moreel gezien zal de gemeente als aandeelhouder van het warmtebedrijf waarin een groot publiek belang wordt gerealiseerd altijd haar verantwoordelijkheid nemen rond de continuïteit van het warmtebedrijf en de betaalbare tarieven voor inwoners.

van het bestuur (zoals begroting en investeringsbeslissingen) moeten vooraf goedgekeurd worden door de AVA. Daarnaast vallen alle voorstellen voor besluitvorming door de AVA en alle rapportages die van de directeurbestuurder richting de AVA gaan binnen de gemeentelijke kaders van de Leidraad Grote Projecten en/of het gemeentelijk inkoopbeleid en/of de Nota verbonden partijen. Door op deze manier het toezicht te houden is een Raad van Commissarissen niet nodig (zie hiervoor ook 5.3).

5.2 Organisatiestructuur In onderstaande figuur 4 is de voorgestelde organisatiestructuur van Warmtebedrijf Deventer weergegeven. De gekozen structuur is een structuur waarbij er een BV wordt opgericht voor Warmtebedrijf Deventer. Het warmtebedrijf start met de gemeente Deventer als enig aandeelhouder, maar houdt de mogelijkheden open voor het participeren van andere aandeelhouders in het warmtebedrijf. Paragraaf 5.4 gaat hier verder op in. Daarnaast houdt de structuur rekening met mogelijke andere warmtenet-ontwikkelingen, door de mogelijkheid te bieden dat deze kunnen worden ondergebracht bij Warmtebedrijf Deventer. Op termijn kan er met een holdingstructuur worden gewerkt, de statuten van het Warmtebedrijf Deventer bieden die flexibiliteit. Dat biedt de mogelijkheid om ook andere projecten onder deze holding onder te brengen. Voor nu wordt gekozen te starten met een eenvoudige juridische structuur voor de warmtenetontwikkeling van Slim Warmtenet Zandweerd.

De vennootschap Warmtebedrijf Deventer BV kent de volgende organen: 1. Bestuur 2. Aandeelhoudersvergadering (hierna: AVA) Het Burgerlijk Wetboek kent de mogelijkheid een derde orgaan toe te voegen, namelijk een Raad van Commissarissen. Hier is voor het warmtebedrijf niet voor gekozen, omdat dit een extra en overbodige sturingslaag zou creëren. Een RvC is meestal handig indien er meerdere aandeelhouders zijn en de RvC het eerstelijns toezicht verzorgt. De Wcw vereist dat een publieke partij de regie kan houden. Een RvC die ook sturing geeft aan een vennootschap staat op gespannen voet daarmee. Bij Warmtebedrijf Deventer ligt het toezicht op het bestuur bij de AVA. Belangrijke besluiten

Figuur 4: organisatiestructuur Warmtebedrijf Deventer.

5.3 Sturing vanuit de gemeente Om als gemeente voldoende sturing te houden op het warmtebedrijf is het belangrijk om verschillende rollen en functies binnen het warmtebedrijf en binnen de gemeente goed te organiseren. De sturing wordt als volgt ingericht. 1. Toezicht en verantwoording: Wethouder financiën als vertegenwoordiger van het college

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

11

In algemene zin geldt dat toezicht en verantwoording verloopt langs het protocol dat de gemeente daar zelf ook voor hanteert bij grote projecten. De directeurbestuurder verantwoordt de voortgang van de realisatie op basis van de jaarplanning via de Leidraad Grote Projecten per kwartaal aan de AVA. Op deze manier heeft de gemeente als aandeelhouder in de AVA de mogelijkheid invloed uit te oefenen op de ontwikkeling van Slim Warmtenet Zandweerd. De wethouder financiën is de aandeelhouder vanuit het college die de gemeente vertegenwoordigt in de AVA. 2. Sturing realisatie warmtenet door portefeuillehouder energietransitie Slim Warmtenet Zandweerd valt beleidsmatig onder de portefeuillehouder energietransitie. De portefeuillehouder wordt maandelijks door de directeurbestuurder en de projectmanager geïnformeerd over de voortgang, —verloop en eventuele afwijkingen van het ontwerp- en realisatieproject. Vanuit deze inzichten is hij in staat om binnen het college indien nodig zaken te agenderen die, zo nodig via de formele AVA-lijn kunnen worden geëffectueerd. 3. Verantwoording aan de gemeenteraad Voor zowel de projecten als bedrijfsvoering is het van belang dat er goed wordt gedocumenteerd, zodat zaken voldoende overdraagbaar zijn.

Het is de verantwoordelijkheid van het college om zorg te dragen voor een adequate informatievoorziening aan de raad over de voortgang van het warmtebedrijf als verbonden partij. Beide wethouders verantwoorden dit in het college en het college verantwoordt aan de gemeenteraad. De gemeenteraad kan daarmee haar controlerende taak uitvoeren. Daarnaast kan de AVA bepaalde besluiten aan het college van B&W en de gemeenteraad voorleggen. De directeur-bestuurder maakt binnen zijn mandaat eigenstandig besluiten. Die hebben veelal betrekking op de operationele realisatie en exploitatie van Slim Warmtenet Zandweerd. Wanneer aanvullend besluiten nodig zijn (boven zijn mandaat of bijvoorbeeld scopewijzigingen) is goedkeuring nodig van college dan wel raad. Deze goedkeuringsbesluiten staan beschreven in de Statuten van het warmtebedrijf. Dit is in lijn met de Beleidsnota verbonden partijen van de gemeente. Bij conflicten tussen gemeente Deventer en Warmtebedrijf Deventer wordt in eerste instantie de gemeentesecretaris betrokken om een oplossing te vinden en indien nodig het college.

5.4 Participatie in het warmtebedrijf door stakeholders Voor nu wordt de gemeente de enig aandeelhouder van het Warmtebedrijf Deventer. Er is wel nagedacht over (toekomstige) mogelijkheden tot participatie van derden. Hoewel een daadwerkelijke inventarisatie van deze partijen volgt in een latere fase (conform de collegeopdracht om eerst te komen tot een warmtebedrijf dat volledig in handen volledig is van de gemeente), gaat dit hoofdstuk verder in op de mogelijkheden om andere partijen in de toekomst te laten participeren in het warmtebedrijf. Uitgangspunt bij de mogelijke toetreding van partijen in de toekomst is dat deze partijen voldoen aan de missie en visie van Warmtebedrijf Deventer; betaalbaarheid, duurzaamheid, opschaalbaarheid en leveringszekerheid. Betaalbaarheid wordt onder andere geborgd door het stellen van een rendementseis, dit wordt uitgewerkt in het bedrijfsplan.

5.4.1 Publieke partijen (niet zijnde gemeente Deventer) Warmtebedrijf Deventer staat ervoor open om met diverse publieke partijen in overleg te treden over een mogelijke participatie in het warmtebedrijf. Een mogelijke publieke partner is Enpuls (warmtetak van netbeheerder Enexis). Enpuls is op dit moment een samenwerkingspartner waarmee een samenwerkingsovereenkomst is opgesteld. In de huidige organisatieopzet zijn alle deelname-opties mogelijk (variërend van aandeelhouder tot invulling van taken in beheer en onderhoud). Naast het toetreden van andere partijen in het warmtebedrijf is het ook mogelijk dat Warmtebedrijf Deventer participeert in een ander publiek warmtebedrijf. We zien verschillende ontwikkelingen in het land. Zo verkennen de provincies Drenthe en Overijssel met EBN, Enpuls en Cogas de mogelijkheden om een bovenregionaal warmtebedrijf op te richten. Het idee is dat dit bovenregionaal warmtebedrijf verschillende gemeentelijke warmtebedrijven kan faciliteren in kennis en expertise. De wereld is continue in beweging en naast bovenstaande ontwikkeling zien we ook een recent opgeleverd rapport dat adviseert aan de rijksoverheid om private warmtebedrijven op te kopen en hiermee vier regionale warmtebedrijven te vormen2. De bijdrage van de genoemde provinciale of regionale warmtebedrijven kan voordelen opleveren

Rapport: Verkenning warmtebedrijven | Tweede Kamer der Staten-Generaal 2

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

12

voor Warmtebedrijf Deventer. Het blijft onzeker hoe alle bovenstaande ontwikkelingen zich gaan ontwikkelen. Ten alle tijden wordt bij de verkenning voor samenwerking met een andere partij de toetreding getoetst aan de missie en visie van Warmtebedrijf Deventer (opschaalbaarheid, duurzaamheid, betaalbaarheid, leveringszekerheid). Daarnaast moet worden verkend hoe de belangen samenhangen met het lokale zeggenschap van de gemeente Deventer. Het uitgangspunt is te beginnen met een 100% Deventer warmtebedrijf, maar de ontwikkelingen van Enpuls, de provincie en de nationale overheid worden in de gaten gehouden.

5.4.2 Inwonersparticipatie Inwonersparticipatie betreft de mate waarin inwoners worden betrokken bij het ontwikkelen of uitvoeren van beleid en projecten. Voor het warmtebedrijf en de daaraan gerelateerde activiteiten zijn een aantal vormen van participatie mogelijk. RO-procedures De ontwikkeling van warmtenetten heeft een ruimtelijke impact. Om dit in goede banen te leiden, worden ROprocedures gevolgd (zoals vastgesteld in de Omgevingswet). Een belangrijk punt hierbij is dat bewoners al aan de voorkant van het project worden betrokken. Warmtenetontwikkelingen Voor de uitrol van de warmtenetten is gekozen voor een adviserende rol van bewoners. Hierdoor kan aan inwoners de mogelijkheid worden gegeven om mee te denken over de processen voor de warmtenetontwikkelingen in hun wijk. Deze vorm van participatie wordt niet formeel vastgelegd in de juridische structuur van het warmtebedrijf en is daarmee flexibel en open. Het kan verschillende vormen aannemen zoals klankbordgroepen, inwonersbijeenkomsten, inloopspreekuren, deur aan deur en wijkmarkten. Participatie wordt daarmee erg laagdrempelig gemaakt voor inwoners, zodat meer mensen worden bereikt en een zo goed mogelijke afspiegeling van de maatschappij in staat wordt gesteld om mee te denken. Welke vorm uiteindelijk wordt gekozen, komt in de volgende fase aan bod bij de inrichting van het warmtebedrijf.

Bedrijfsvoering Hier is gekozen voor een raadplegende rol voor bewoners. Als warmtebedrijf willen we verantwoorden aan afnemers voor welke warmtetarieven (in concept) is

gekozen. Het warmtebedrijf kan vervolgens inwoners raadplegen over de warmtetarieven en andere te maken afwegingen. Denk aan de afweging of het warmtebedrijf kiest voor een duurzamere warmtevoorziening of voor een goedkopere warmtevoorziening. De bevindingen uit de raadpleging wordt vervolgens meegenomen in de besluitvorming van het college. Als inwoners echt iets anders voor ogen hebben dan het warmtebedrijf en zij met advisering onvoldoende invloed kunnen uitoefenen, kunnen zij middels het regulier democratische proces hun stem laten gelden door in te spreken bij de gemeenteraad. Met de verschillende participatievormen geven we invulling aan de kernwaarden vertrouwd, effectief en daadkrachtig. Daarnaast zijn we met de woningcorporaties overeengekomen dat zij adviseren over de tarieven voor het komende jaar. Ook worden zij regelmatig bijgepraat over de voortgang. Ook deze adviezen worden meegenomen bij de besluiten van het college.

5.5 Af te sluiten contracten Het warmtebedrijf zal gaan samenwerken met verschillende stakeholders, waarmee contracten zullen moeten worden afgesloten. Dit betreft: • Afnemers van warmte: woningcorporaties, VvE’s, MKB-bedrijven, particuliere woningeigenaren, gemeentelijk vastgoed, scholen, utiliteitsgebouwen; • Bouw en exploitatie: aannemers, adviesbureaus, leveranciers van onderdelen, gemeente Deventer (PRO) • Warmte-inkoop: (rest)warmteproducenten, exploitant geothermiebron Aansluitgaranties voor afname van warmte Het warmtebedrijf zal met woningcorporaties, VvE’s, MKB-bedrijven, particuliere woning eigenaren, en eigenaren van gemeentelijk vastgoed, scholen en utiliteitsgebouwen contracten sluiten voor de afname van warmte. In deze contracten worden afspraken gemaakt over onder meer de tarieven, leveringszekerheid en duurzaamheid van de te leveren warmte. De samenwerking tussen het warmtebedrijf en de woningcorporaties is vanuit het warmtebedrijf gezien belangrijk om voldoende woningen te kunnen aansluiten op het warmtenet, zodat een rendabele businesscase ontstaat. Naast het feit dat woningcorporaties het leveren van warmte niet als hun primaire taak beschouwen, wordt het belang van de woningcorporaties om (deels) eigenaar/warmteleverancier te worden op het warmtenet belemmerd. Dit omdat de Woningwet de

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

13

mogelijkheden van woningcorporaties beperkt om activiteiten te ontplooien die niet behoren tot het gebied van de volkshuisvesting. Contracten met betrekking tot bouw en exploitatie Het warmtebedrijf zal met aannemers aannemingsovereenkomsten sluiten ten behoeve van de aanleg van het warmtenet en de aansluiting van de gebouwen op het warmtenet en de levering van onderdelen. Met adviseurs en de gemeente Deventer zullen afspraken gemaakt moeten worden over locaties waar het warmtenet zal worden aangelegd en zullen daarvoor de benodigde vergunningen moeten worden aangevraagd. Ook zullen overeenkomsten gesloten worden met bedrijven over het onderhoud van het warmtenet en de bijbehorende onderdelen, zodat de leveringszekerheid van warmte gewaarborgd kan blijven. Waar vereist worden uiteraard de aanbestedingsregels gevolgd. Beleidsuitgangspunt • Warmtebedrijf Deventer heeft als rechtsvorm een B.V. met een AVA en een directeurbestuurder, zonder Raad van Commissarissen. • Warmtebedrijf Deventer is 100% in publiek eigendom en de gemeente Deventer is de enige aandeelhouder. Samenvatting

6 Taken van het warmtebedrijf De oprichting van het warmtebedrijf is beschreven door de rol, rechtsvorm en organisatiestructuur toe te lichten. Het volgende hoofdstuk beschrijft welke taken het warmtebedrijf moet uitvoeren. Om in de productie, netwerk en levering van warmte te voorzien, zal het warmtebedrijf diverse taken moeten uitvoeren verdeeld over de verschillende fasen richting de exploitatie van een warmtenet.

6.1 Taken per fase in de ontwikkeling van een warmtenet In deze paragraaf worden de taken gedefinieerd en onderverdeeld naar de fasen initiatie, verkenning, realisatie en exploitatie/ nazorg (conform leidraad grote projecten).

6.1.1 Initiatiefase De initiatiefase omvat het in beeld brengen van de haalbaarheid van een warmtenet. Voor het warmtenet Zandweerd is deze stap reeds genomen.

•

•

•

•

•

•

Toezicht en sturing van het ontwerp en de realisatie van het warmtenet vindt plaats conform Leidraad Grote Projecten. De wethouder financiën vertegenwoordigt de gemeente als aandeelhouder in de AVA. Hier wordt de jaarrekening en de begroting vastgesteld en de investeringsbeslissingen genomen. Sturing van de realisatie van het warmtenet vindt plaats door portefeuillehouder energietransitie. Jaarlijks worden de aangesloten huishoudens geraadpleegd over de voorgenomen tarieven voor het komende jaar. De raadpleging wordt meegewogen in het collegebesluit dat de tarieven vast stelt. Ook is met de woningcorporaties overeengekomen dat zij adviseren over de tarieven voor het komende jaar. Daarnaast worden zij regelmatig bijgepraat over de voortgang. Met de verschillende inwonersparticipatievormen geven we als Warmtebedrijf Deventer invulling aan de kernwaarden vertrouwd, effectief en daadkrachtig.

Voor mogelijk nieuwe initiatieven beoordeelt het warmtebedrijf projectvoorstellen van gemeente, inwoners of van de eigen project-developer op basis van een ingediend projectplan. In het projectplan wordt minimaal het volgende beschreven: • Technisch concept; • Businesscase met tariefstelling, vergelijk alternatieven; • Stakeholderanalyse en contractrelaties; • Projectorganisatie en wijkaanpak; • Risico-analyse voor technische, financiële, fiscale, juridische en procesrisico’s (hoofdlijnen); • Planning; • Budget. Afhankelijk van het betreffende initiatief dient een besluit genomen te worden door de AVA om dit initiatief ook tot ontwikkeling te brengen.

6.1.2 Verkenning Voor Slim Warmtenet Zandweerd is ook deze fase grotendeels doorlopen. De raad heeft het ontwerp vastgesteld alsmede het uitvoeringskrediet voor fase 1. Binnenkort volgt het kredietvoorstel voor fase 2.

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

14

Na positieve besluitvorming over een nieuw warmtenet organiseert het warmtebedrijf dat er capaciteit wordt ingericht voor de verkenning. De capaciteit wordt gezocht bij de gemeente Deventer. De directeurbestuurder verleent opdracht aan de gemeente Deventer via een dienstverleningsovereenkomst. Voor diensten waar de gemeente onvoldoende kennis en capaciteit voor heeft zal de gemeente deze inhuren om het projectteam compleet te maken. Het warmtebedrijf richt zich hierbij primair op de definiëring en ontwerp van het warmtenet. De afweging rond aanpalende thema’s als bijvoorbeeld mobiliteit, leefbaarheid, groen in de wijk etc. wordt gedaan door de verantwoordelijke beleidsvelden binnen de gemeente. In de uitvoering worden de volgende (project)fasen onderscheiden: Definitie

1.

2.

Ontwerp

Voorbereiding

Realisatie

Definitiefase. In de definitiefase wordt de haalbaarheid van het project verder uitgewerkt in een businesscase en ontwikkelplan door het warmtebedrijf. De businesscase omvat de financiële uitwerking van de realisatie en exploitatie van het warmtenet. Dit vormt onderdeel van het ontwikkelplan op basis waarvan besluitvorming over het ontwikkelbudget plaatsvindt. Deze fase is voor het SWZ reeds doorlopen. Het betreffende projectplan is te vinden via de volgende link. Ontwerpfase. Deze fase omvat het opstellen van een voorlopig ontwerp en definitief ontwerp voor de aanleg van een warmtenet en de eventuele bronnen. In deze fase vinden ook de gesprekken plaats met afnemers om aansluitgaranties te krijgen voor de afname van warmte.

6.1.3 Realisatiefase Het project Slim Warmtenet Zandweerd zit momenteel in deze fase waarbij de laatste onderdelen van fase 1 worden afgrond in de realisatie, en er aanbesteding plaats vindt voor fase 2. Het warmtebedrijf is hiervoor verantwoordelijk. Warmtebedrijf Deventer zal de benodigde kennis en kunde van de gemeente Deventer inschakelen door middel van een dienstverleningsovereenkomst. Voor de aanleg van het warmtenet krijgen installateurs en aannemers een opdracht via de directeur-bestuurder. 3.

Voorbereidingsfase. Op basis van het ontwerp of bestek vindt aanbesteding plaats voor uitvoering van de werkzaamheden. Ook wordt aan de vereiste randvoorwaarden gewerkt, waaronder het

4.

verkrijgen van de benodigde vergunning voor de aanleg van het warmtenet en/ of bouw van de benodigde warmtebronnen. De na aanbesteding geselecteerde aannemer voert vervolgens de werkvoorbereiding uit. Realisatiefase. Deze fase omvat de daadwerkelijke realisatie van de installaties en het warmtenet. Het warmtebedrijf is hierbij verantwoordelijk voor het contractmanagement met de uitvoerende partijen en overeenkomsten voor aansluitingen van de afnemers. Belangrijk hierbij is het voeren van het omgevingsmanagement. Hierbij is de gemeente Deventer verantwoordelijk voor de vergunningverlening. Vervolgens is het warmtebedrijf verantwoordelijk voor het afsluiten van de aansluitovereenkomsten met bewoners en de aanleg van het warmtenet.

6.1.4 Exploitatie/nazorg Slim Warmtenet Zandweerd zit deels in deze fase. Er zijn ruim 250 woningen aangesloten. De exploitatie omvat het (A) produceren en het beheren/onderhoud en (B) het leveren van warmte (zie 4.2). A | Produceren, beheren en onderhouden warmtenet Het onderhoud wordt uitgevoerd door de partijen die ook de verschillende onderdelen van het warmtenet hebben gerealiseerd. Hiervoor zijn drie percelen te onderscheidden: − Perceel 1: Onderhoud en beheer van alle assets (onderdelen) gerelateerd aan de uitkoppeling van restwarmte bij de RWZI en de verschillende opwekcentrales/ productielocaties; − Perceel 2: Onderhoud en beheer van alle infrastructurele onderdelen tussen bron, opwekking en afnemers. Dit betreft met name graafschade en onderhoudsschade; − Perceel 3: Onderhoud en beheer van alle woningaansluitingen met als insteek 1 onderhoudspartij voor alle aansluitingen daarvoor te contracteren. B | Leveringstaken warmtebedrijf Deventer • Klantcontact Alle directe klantcontacten verlopen rechtstreeks met de medewerker van Warmtebedrijf Deventer. Deze directe klantcontacten zullen veelal gaan over mutaties, levering, facturatie en betalingen. • Facturatie Alle administratieve taken die niet direct tot klantcontact behoren worden uitbesteed aan een marktpartij. Deze marktpartij is verantwoordelijk voor het uitlezen en omzetten van meetgegevens naar

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

15

facturatie en alle administratieve processen die leiden tot de tijdige betaling van de afgenomen producten en diensten door klant. Momenteel is het bedrijf ZeroFriction gecontracteerd voor deze service. De inning van de betalingen gebeurt door de gemeentelijke afdeling Financiële Administratie. • Storingsdienst De service en onderhoud van de systemen en afleversets wordt uitgevoerd door één onderhoudspartij die hiervoor wordt gecontracteerd (zie perceel 3 onder kopje beheer en onderhoud warmtenet). Voorwaarde is dat deze 24 uur, 7 dagen per week bereikbaar is. De onderhoudspartij moet in staat zijn storingen en calamiteiten binnen 8 uur na melding op te lossen. Na 8 uur heeft de klant in veel gevallen recht op een compensatie. • Inkoop energie De inkoop van gas en elektra voor het warmtebedrijf maakt een belangrijk onderdeel uit van de projectexploitatie van het warmtenet en dus daarmee ook de betaalbaarheid van de warmte voor de afnemers. Onderzocht wordt of gebruik gemaakt kan worden van collectief inkoopvoordeel van de gemeente Deventer in combinatie met andere gemeenten in de regio. Tegelijk kan het zijn dat slimme contractvormen voor energie nodig zijn specifiek voor het warmtenet. Naast het slim inkopen van energie, zal de energie ook duurzaam worden ingekocht om de doelstellingen van de gemeente Deventer te halen.

Gemeente Deventer stelt tweede helft 2025 een brede visie op rond de toekomstige inkoop van energie. Afgesproken is dat de inkoopstrategie van energie voor het warmtenet daarin worden betrokken. Op basis van de inzichten uit deze visie zullen in het bedrijfsplan definitieve keuzes voor dit onderwerp worden gemaakt. Alle taken zoals benoemd worden aangestuurd vanuit Warmtebedrijf Deventer waarbij de exploitatiemanager het contractmanagement verzorgt.

6.3 Samenwerking met gemeentelijke organisatie De samenwerking met de gemeentelijke organisatie zal intensief zijn bij de realisatie van het warmtenet. Dit betreft met name de uitvoering (verkenning tot realisatie). De gemeentelijke organisatie levert kennis en kunde aan het warmtebedrijf om het warmtenet te realiseren. Dit wordt via een dienstverleningsovereenkomst vastgelegd. In figuur 5 is de voorgestelde samenwerking tussen het warmtebedrijf en de gemeentelijke organisatie visueel weergegeven.

Warmtebedrijf Deventer start voor de exploitatie als kleine organisatie met vier functies. De personen in vaste dienst van het warmtebedrijf werken aan alle fases, en houden zich daarnaast ook bezig met de bedrijfsvoering van het warmtebedrijf. Het warmtebedrijf geeft vervolgens opdracht aan de gemeente voor bepaalde diensten via een dienstverleningsovereenkomst. Dit is in figuur 5 weergegeven met de grijze pijlen. In de verkenning-, en realisatiefase geeft de directeurbestuurder van het warmtebedrijf opdracht aan PRO Energietransitie van de gemeente Deventer om mee te werken aan de ontwikkeling van het warmtenet. Daarnaast is (los van de samenwerking als opdrachtgever-opdrachtnemer) de afdeling vergunningverlening van de gemeente Deventer bevoegd om het vergunningsverleningstraject te verzorgen. In de exploitatiefase wordt samengewerkt met verschillende afdelingen van de gemeente Deventer. Het warmtebedrijf geeft opdracht via een dienstverleningsovereenkomst aan de gemeente Deventer voor specifieke diensten. Bijvoorbeeld aan IBL van de gemeente Deventer om piket ten behoeve van storingen zoals graafschade uit te voeren. Ook voor de algehele bedrijfsvoering zal het warmtebedrijf opdrachtgeven aan relevante afdelingen van de gemeente Deventer zoals ICT, inkoop of de communicatieafdeling.

Beleidsuitgangspunt • Warmtebedrijf Deventer is verantwoordelijk voor de taken van productie, beheer/onderhoud en levering van warmte voor Slim Warmtenet Zandweerd. Samenvatting • Voor specifieke onderdelen sluit ze een dienstverleningsovereenkomst met de gemeentelijke organisatie (P&O, ICT, inkoop, etc.) of verleent ze een opdracht aan een externe partij.

Figuur 5: schematische weergave van de samenwerking tussen Warmtebedrijf Deventer en de gemeente Deventer.

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

16

7 Invulling van het warmtebedrijf 7.1 Personele invulling van het warmtebedrijf We kiezen voor een kleine organisatie die de voortgang van de kernprocessen borgt. Naast de vaste bezetting van het warmtebedrijf is het streven om zo veel mogelijk diensten in te kopen bij de gemeente, tenzij het nodig is om hiervan af te wijken. Voor de invulling van het warmtebedrijf gaat het in ieder geval om de volgende functies. De invulling van deze vier functies mogen geen belang hebben binnen de gemeentelijke organisatie. Gezien de krapte van de arbeidsmarkt in 2025 gaan we zo snel mogelijk aan de slag met het werven van deze functies. 1. Directeur-bestuurder De directeur-bestuurder bestuurt het warmtebedrijf en is verantwoordelijk voor het gehele warmtebedrijf. Hij of zij is hierbij verantwoordelijk voor de bedrijfsvoering. Voor de verkennings- en realisatiefase is de directeurbestuurder opdrachtgever van de gemeente en onderhoudt de contacten in de samenwerking met de gemeente zoals weergegeven in figuur 5. De directeurbestuurder is onder meer verantwoordelijk voor de financiën van het warmtebedrijf en zorgt voor risicobeheersing. 2. Exploitatiemanager De exploitatiemanager zorgt voor het onderhoud en beheer van het warmtenet. Werkzaamheden die hier onder vallen zijn o.a. coördinatie en aanbesteding van de werkzaamheden voor onderhoud en beheer van het warmtenet en het contractbeheer. 3.

Communicatie en operationeel medewerker Deze medewerker voert administratieve werkzaamheden uit in het warmtebedrijf en ondersteunt de directeur-bestuurder en de exploitatiemanager bij hun werkzaamheden. Daarnaast voert deze medewerker de communicatiewerkzaamheden uit. Het gaat hierbij om klantcontact aan de telefoon, mails beantwoorden en de website actualiseren. Tot aan de realisatie van het warmtenet zal ook de functie van klantbeheerder worden vervuld. Wanneer het warmtenet enkel wordt geëxploiteerd vervalt deze functie. 4. Klantbeheerder De klantbeheerder is verantwoordelijk voor de aansluitovereenkomsten met bewoners. Dit betreft het benaderen van bewoners tot het regelen van de aansluitovereenkomst.

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

17

7.2 Opdracht aan de gemeente Het warmtebedrijf wenst graag zo veel als mogelijk kennis, faciliteiten en aanvullende diensten bij de gemeente in te kopen om haar bedrijfsvoering en projectontwikkeling efficiënt te laten verlopen. Dit zal worden geregeld met een dienstverleningsovereenkomst. Hierbij dienen de regels voor opwaartse quasi-inbesteding in acht te worden genomen. In figuur 5 is dit schematisch weergegeven met de grijze pijlen. Het warmtebedrijf geeft hiervoor opdracht aan gemeente Deventer. De bemensing van de opdrachten wordt intern door de gemeente Deventer geregeld. Het betreft de volgende diensten: • Ontwikkeling warmtenet door afdeling PRO Energietransitie; • ICT-diensten t.b.v. relevante software; • Facilitair/huisvesting; • Inkoop; • Finance en control • Beheer en onderhoud via afdeling IBL; • Human Resource Management; • Communicatiestrategie • Omgevingsmanagement

7.3 Opdracht aan andere partij Om de kosten zo laag mogelijk te houden, is de wens om te beginnen met een zo slank mogelijke organisatie. Dit betekent dat veel van de benodigde kennis en expertise ingehuurd zal gaan worden. Het warmtebedrijf zal hierbij de gemeentelijke inkoopvoorwaarden aanhouden. De coördinatie en aanbesteding van de werkzaamheden zijn een taak van het warmtebedrijf. Bij de uitbesteding van taken is een belangrijke afweging of dit leidt tot betere risicobeheersing en tot verbetering van de dienstverlening. Taken die uitbesteed kunnen worden zijn onder andere: Bij een nieuw warmtenet:

• • • •

Opstellen ontwikkelplan (techniek, businesscase) Uitwerken ontwerp warmtenet Opstellen aanbestedingsdocumenten en contractvorming partijen voor realisatie

Opstellen aanbestedingsdocumenten en contractvorming partijen onderhoud en beheer Bij de exploitatie van het bestaande warmtenet: • Storingsdienst (zie 6.1.4) • Facturatie (zie 6.1.4) • Beheer en onderhoud warmtenet (zie 6.1.4) • Juridische zaken • Salesstrategie • Accountant

Er wordt jaarlijks een bedrag gereserveerd in de projectexploitatie voor de vier kernfuncties en de diensten waarvoor een opdracht wordt verleend zoals beschreven in hoofdstukken 7.2 en 7.3. In het bedrijfsplan wordt uitgewerkt hoe de verdeling is in de taken en welk bedrag toereikend is. Dit bedrag wordt vrijgesteld ten behoeve van de exploitatie en bedrijfsvoering van het warmtebedrijf, expliciet niet voor het ontwerp en de realisatie van het warmtenet. Die kosten worden gedekt uit een percentage van de investeringssom van het warmtenet.

7.4 Huisvesting Warmtebedrijf Deventer streeft ernaar dicht bij de inwoners te staan en wil een toegankelijke identiteit uitstralen. Het warmtebedrijf moet zichtbaar zijn in de wijk Zandweerd, zodat bewoners dit ook voelen. Het doel is om een plek in de wijk te vinden voor een (mobiel) wijkkantoor. Bewoners kunnen hier terecht voor vragen of verdere informatie. Beleidsuitgangspunt • Om de kosten van de organisatie te beperken tot het strikt noodzakelijke, wordt er gekozen voor een kleine organisatie die de voortgang van de kernprocessen borgt. Daarnaast worden de diensten zo veel mogelijk ingekocht bij de gemeentelijke organisatie. Samenvatting • Warmtebedrijf Deventer kent een personele bezetting van directeur-bestuurder, medewerker klantcontact en een exploitatiemanager. In de eerste jaren zal er ook een functie klantbeheerder zijn. • Andere taken van Warmtebedrijf Deventer worden zo veel als mogelijk via de inbestedingsroute bij de gemeente ingekocht (dienstverleningsovereenkomst met de gemeentelijke organisatie). Mocht de gemeente niet kunnen leveren dan wordt via opdrachten met externe partijen ingekocht. • Tijdens de realisatiefase is Warmtebedrijf Deventer zichtbaar en benaderbaar in de wijk aanwezig.

Ontwikkelkader warmtebedrijf Deventer, versie definitief na besluitvorming raad

18

8 Eigendom en fiscaliteit 8.1 Eigendom De Wcw eist dat het warmtebedrijf ook eigenaar is van het warmtenet. Om die reden brengt de gemeente de bestaande geactiveerde investeringen (activa) in het warmtebedrijf in. Daar komt bij dat het warmtebedrijf de exploitatie voert over de bestaande activa en toekomstige activa.