2024-955 Topicus Masterplan
Tekst van het document
TO P I C U S C A M P U S MASTERPLAN - OKTOBER 2024
COLOFON
INLEIDING
TOPICUS CAMPUS OPDRACHTGEVERS
Topicus Singel 25 7411 HW Deventer T: +31 (0)570 662 662 E: info@topicus.nl W: www.topicus.nl
Explorius Vastgoedontwikkeling B.V. Molendijk Noord 90a 7461JE Rijssen T: +31 (0)548 543 774 E: info@explorius.nl W: www.explorius.nl
Dit document beschrijft het Masterplan voor de
Het plan versterkt de grotere stedenbouwkundige
Topicus Campus wat een integraal onderdeel gaat
structuren en tegelijkertijd versterkt het de eigenheid
worden van Stadscampus De Kien. De Kien staat
van de plek. Er ontstaat een gelaagd samenspel
voor een gebied met innovatieve bedrijven die
tussen binnen en buiten. Daarnaast voegt het project
samenwerken en Deventer als ICT stad op de kaart
een nieuwe laag toe aan de plek: de laag van een
willen zetten.
dynamische en bruisende ingenieursstad, onderdeel van en verbonden met de stad. Het oorspronkelijke
Topicus is enkele jaren geleden gestart met het
thema van het maken van een gezonde en prettige
ontwikkelen van een visie voor de Topicus Campus
leefomgeving aan de Parksingel wordt opgepakt en
locatie. Deze locatie ligt tegenover het stationsplein
vertaald naar de ambitie van een klimaatbestendige
en vormt de toegang tot de historische binnenstad.
en natuur-inclusieve campus.
Topicus wil IT talent naar Deventer trekken en hanteert voor het vestigingsbeleid de WWLL-filosofie
Gedurende het proces is er middels workshops
waarbij de functies Werken, Wonen, Leren en Leisure
en overleggen intensief contact geweest met het
met elkaar gemengd worden zodat er een optimale
Q-team en de Gemeente en heeft er contact met
innovatieve campus atmosfeer ontstaat die goed past
Stichting Belangen Bewoners Brinkpoort-, Singel- en
bij deze binnenstedelijke omgeving.
Keizerstraat en andere betrokkenen plaats gevonden.
Iedere ontwikkeling heeft een impact op de
Het resultaat heeft geleid tot dit document, waarbij
omgeving. Het Masterplan dat zich over tijd heeft
de volumes, het landschap en de kaders als basis
gevormd laat zien hoe op een verantwoorde
dienen voor de verdere uitwerking van stedenbouw,
wijze het gewenste programma en de functies op
architectuur en landschap.
ONTWERPERS Stedenbouw en architectuur:
Barcode Architects Scheepmakershaven 56 3011 VD Rotterdam T: +31 (0)10 425 66 50 E: info@barcodearchitects.com W: www.barcodearchitects.com
deze prominente zichtlocatie in het Beschermd Stadsgezicht van Deventer kunnen worden gerealiseerd.
Landschapsarchitectuur:
Felixx Landscape Architects & Planners BV Kratonkade 11 3024 ES Rotterdam T: +31 (0)10 273 30 28 E: felixx@felixx.nl W: www.felixx.nl
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 3
INHOUDSOPGAVE
Inleiding
3
Kaders
6
Proces en leeswijzer
7
1. Context & analyse
8
1.1 Entreezone
12
1.2 Parksingel
14
1.3 Aangrenzende straten
18
1.4 Het bouwblok
20
1.5 Huidige situatie en waardering
22
2. Stedenbouwkundige kaders
24
2.1 Programmatisch onderdeel van de context
26
2.2 Uitgangspunten bestaande situatie
28
2.3 De locatie in relatie tot de context
30
3. Masterplan
4 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
32
3.1 Topicus Campus
34
3.2 Programmaverdeling
44
3.3 Mobiliteit en routing
52
3.4 Landschap
55
3.5 Toekomstbestendig en duurzaamheid
66
3.6 Bezonningsstudie
68
4. Kaderstellende voorwaarden
70
4.1 Landschap
72
4.2 Programmatisch kader
74
4.3 Ruimtelijk kader
76
5. Beeldkwaliteit
84
6. Participatie en communicatie
112
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 5
KADERS
PROCES EN LEESWIJZER In dit document wordt het ruimtelijk hoofdconcept
- Nadere uitwerking van het centrale volume aan de
programmatische en stedenbouwkundig kaders.
en het ambitieniveau van het Topicus Masterplan
Singel: het centrale volume aan de Singel is als
In Hoofdstuk 3 – Masterplan, wordt stapsgewijs
vastgelegd. Het antwoord bestaat uit een visie voor
volume versmald ten opzichte van eerdere versies
toegelicht hoe we vanuit de bestaande kwaliteiten
het landschap, programma en volume en laat zien
met een grotere afstand tot de Kweekschool en de
en aandachtspunten komen tot de totaal compositie
hoe de inpassing in de context is.
terrassen op de bovenste lagen. De uitgangspunten
van het Masterplan. Hoofdstuk 4 - Kaderstellende
voor de gebouwenvelop, de gevel en de relatie
voorwaarden, beschrijft de kaders voor landschap,
Proces
met de openbare ruimte staan in het hoofdstuk
programma en volume en laat zien wat vast staat
Tijdens het proces dat heeft geleid tot dit resultaat
Beeldkwaliteitsplan beschreven.
en waar flexibiliteit zit. In Hoofdstuk 5 wordt de
zijn er belangrijke procesmomenten geweest en
- Uitwerking hoogte Brinkpoortstraat/Singelstraat:
Beeldkwaliteit beschreven, die aanbevelingen geeft
uitgangspunten vastgesteld:
de kaders voor de volumes aan de Brinkpoortstraat/
voor de inrichting van de openbare ruimte, de relatie
Specifiek voor de locatie gelden als kaders:
In januari 2021 is het Ontwikkelperspectief
Singelstraat worden toegelicht en staan opgenomen
met de context en de gebouwen.
• Het vastgestelde Ontwikkelperspectief (inclusief
vastgesteld en is er een amendement aangenomen
in de hoofdstukken Masterplan, Kaderstellende
waarin is afgesproken dat een concept-Masterplan
voorwaarden en Beeldkwaliteitsplan, met aandacht
Participatieproces
tussentijds naar de Raad ter vaststelling zou gaan.
voor de thema's privacy en bezonning.
De initiatiefnemer heeft in een vroeg stadium een
In maart 2021 is een onafhankelijk kwaliteitsteam,
- Uitwerking gebouw midden op het terrein: De
Participatie- en Communicatieplan opgesteld op
het Q-Team aangesteld door de stad. Dit team heeft
rol van het middenvolume en de esthetische
basis waarvan het participatieproces, ten behoeve
vier kernwaarden geformuleerd, die de essentie van
uitgangspunten staan in de hoofdstukken Masterplan
van de totstandkoming van het Masterplan, vorm
de locatie omvatten, gebaseerd op een uitgebreide
en Beeldkwaliteitsplan beschreven.
heeft gekregen. Waar nodig is dit plan gedurende het
cultuurhistorische analyse. Deze worden toegelicht in
- Auto parkeren vindt niet op de locatie plaats, dit
proces aangevuld- en bijgesteld.
Hoofdstuk 1 - context en analyse
wordt in hoofdstuk Mobiliteit en routing en in de
Het concept Masterplan is in februari 2022 door de
bijlage toegelicht.
De participatie- en communicatiestrategie is
Raad vastgesteld: Besluit kwantitatieve kaders voor
- In het hoofdstuk Beeldkwaliteit wordt in tekst
er steeds op gericht geweest om tot een goede
de verdere uitwerking naar een Masterplan voor de
en aan de hand van referenties getoond hoe de
planvorming te komen samen met de directe
herontwikkeling van de Topicus locatie.
nieuwe ontwikkeling voortkomt uit een eigentijdse
omgeving en andere belanghebbenden partijen. Een
interpretatie van de 19e -eeuwse Singelbebouwing.
zorgvuldig participatie- en communicatieproces
Hierbij zijn in aanvulling op het Ontwikkelperspectief
- Het landschap en de groene inpassing van de
draagt immers bij aan:
1. Kwantiteitscriteria vastgesteld
volumes worden in het Masterplan, Kaderstellende
•
2. Kanttekeningen en uitgangspunten als
voorwaarden en Beeldkwaliteitsplan beschreven.
Kaders De weergegeven documenten hebben een belangrijke rol gespeeld bij het ontwikkelen van het Masterplan.
Omgevingsvisie
amendement), vastgesteld op 27 januari 2021 • Kwantiteitscritera en kanttekeningen als
December 2019 Definitieve versie
De Kien, Stadscampus Deventer
Ontwikkelperspectief
December 2021
kaderstellende voorwaarden (aanvulling op het
April 2020
Bestuursakkoord 2018-2022
Met Lef & Liefde voor Deventer
1
Ontwikkelperspectief) • De Cultuurhistorische analyse, vastgesteld in
ONTWIKKELPERSPECTIEF 1.0
Topicuscarré Deventer
www.deventer.nl
Omgevingsvisie (december 2019)
Ontwikkelperspectief (april 2020)
september 2021 Guiding Principles
Metro Mix
• Kernwaarden en uitgangspunten opgesteld door het Q-team
Hoe gemengde hoogstedelijke milieus met meerwaarde voor Nederland te ontwikkelen
• Beeldkwaliteitsplan van de binnenstad
Ontwikkelperspectief (december 2021)
Bestuursakkoord (juli 2018)
Koersdocument Ruimtelijk Erfgoed
BELEIDSREGELS PARKEREN BESTEMMINGSPLANNEN DEVENTER (versie 2015)
Deventer Klimaatadaptatie programma (oktober 2021)
Guiding Principles Metro Mix (april 2019)
Parkeerbeleid (april 2015)
Erfgoedpartijen (mei 2019)
1. ENTREEZONE VAN DE HISTORISCHE STAD
A. Een omgeving met grote verschillen in schaal en sfeer. B. Samenhang door de dragende structuren: rand van de historische stad (vesting), spoorzone, singelpark en verkeersweg. C. Scherpe en duidelijke overgangen (binnenstad, Singelpark, stationsgebied, stadscampus) D. Stadssilhouet historische stad (Singelrand)
2. SCHARNIERPUNT IN DE GROENE PARKSINGEL
A. De grens van de verdedigde stad (tot 1875: water en wallen). B. Dubbel verdienmodel anno 1880: gronduitgifte en stadsverfraaiing C. Typologie van het Singelpark: pandsgewijzegewijzeopbouw met vrijstaande volumes in het groen, omzoomd door een verbindende groenstructuur. D. Geleding van buitenruimte (heldere overgangen en domeinen -publiek, collectief, privé) en van bebouwing naar buitenruimte (serres, tuinkamers, terrassen, balkons)
3. ENSEMBLE ALS SAMENSTEL VAN INDIVIDUELE PANDEN
A Morfologie, structuur en typologie van de 19e-eeuwse stadsuitleg; B. Doorlopende villastrook (Singel en Keizerstraat) C. Accent door publiek gebouw (kweekschool, als onderdeel van de doorlopende Singelwand) D. Herkenbaarheid en aanwezigheid historische bebouwing (villa’s, kweekschool)
4. DOMINANTE EN GEVARIEERDE GROENE CONTRAMAL
A. Verschillende sferen buitenruimte: singelrand, boulevard, stadsstraat en achterstraat B. Asymmetrische straatprofielen (contrast in bebouwingswanden, verschillen in rooilijn, korrelgrootte en groenstructuur) C. Breed en rijk repertoire van aansluitingen gebouwen en tuinen op de openbare ruimte. D. Diversiteit in inrichting en gebruik buitenruimte: tuinen, kijktuinen, erven, binnenplein.
Achtergrond De gemeente Deventer heeft in een verordening het volgende vastgelegd (vereenvoudigd weergegeven): 1 Er is een planadviesraad welstand, monumenten en beschermd stadsgezicht, de Planadviesraad. 2 Er is een adviesraad welstand, monumenten en beschermd stadsgezicht, de Adviesraad. 3 De Planadviesraad is aangewezen als welstandscommissie van de Woningwet en commissie voor de monumentenzorg. 4 De (Plan)adviesraad is werkzaam voor de hele gemeente Deventer, inclusief wat is aangewezen als beschermd stads- of dorpsgezicht. De leden van de PAR worden benoemd na voordracht van Het Oversticht. Het Oversticht zet zich actief, betrokken en onafhankelijk in voor ruimtelijke kwaliteit en erfgoed. Het werkt voor overheden, woningbouwcorporaties, waterschappen, instellingen, natuur- en landschapsorganisaties en particulieren. De PAR bevat ten minste leden met kennis op het gebied van stedenbouw en/of architectuur, monumentenzorg en landschapsarchitectuur en groen.
De PAR brengt advies uit: ten aanzien van alle omgevingsvergunningplichtige activiteiten, waaronder rijksmonumenten en het slopen in een door het rijk aangewezen beschermd stads- of dorpsgezicht en bepaalde reclame-uitingen, gemeentelijke of provinciale monumenten, slopen in een beschermd stads- en dorpsgezicht en slopen op grond van een bestemmingsplan; ten aanzien van de vertaling van de stedenbouwkundige ambities in beeldkwaliteitsplannen en de toetsbaarheid van deze plannen; bij de voorbereiding van besluiten binnen de Woningwet of het uiterlijk van (bestaande) bouwwerken; wanneer beoordeeld moet worden of het gebruik voldoet aan redelijke eisen van welstand; waarin burgemeester en wethouders dit wenselijk achten, zoals ten aanzien van de openbare ruimte.
6 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
•
De relatie met belanghebbende te versterken en eventueel nieuwe gesprekspartners ontdekken;
1. Kwantiteitscriteria
van het Masterplan door de Raad van de gemeente
De kwantiteitscriteria zijn verwerkt in het document
Deventer. Deze zal in het najaar van 2024 worden
over de beoogde ontwikkelingen en het
en worden toegelicht in Hoofdstuk 4 - Kaderstellende
behandeld.
besluitvormingsproces.
•
Belanghebbenden goed te informeren
September 2021
Cultuurhistorische analyse (september 2021)
Leeswijzer
In Hoofdstuk 6 - Participatie wordt beschreven welke
2. Kanttekeningen en uitgangspunten
Om de totstandkoming van het masterplan te
aandachtspunten er zijn opgehaald, wat daarmee is
- Nadere uitwerking inpassing Gymzaal: in
begrijpen zoomen we eerst uit in Hoofdstuk
gedaan en op welke manier het participatietraject na
de hoofdstukken Masterplan, Kaderstellende
1 - context en analyse, waarin de kernwaardes
de vaststelling van het Masterplan een vervolg krijgt.
voorwaarden en Beeldkwaliteitsplan wordt aangeven
worden toegelicht die de basis vormen van
hoe er met het entreegebouw en een mogelijke
de ontwerpuitgangspunten. Hoofdstuk 2 -
toevoeging moet worden omgegaan.
stedenbouwkundige kaders, beschrijft de
DEVENTER BINNENSTAD BEELDKWALITEITSPLAN
Cultuurhistorische analyse
473|2021
448|2021
Mei 2021
Activiteiten van de SOD De SOD is zoveel mogelijk aanwezig op de publieke tribune bij de vergaderingen van de PAR. Na rapportage van de bevindingen aan het bestuur van de SOD neemt de stichting zo nodig een standpunt in en deelt dat mee aan B&W en Raad.
Plan Advies Raad
In maart 2024 is het plan gepresenteerd aan de PAR.
voorwaarden. Blok IX op de voormalige vesting Deventer
Mening Stichting Oud Deventer De SOD tracht zo vroeg mogelijk te handelen in de planvorming die van invloed kan zijn op het onroerend erfgoed. Als plannen eenmaal gemaakt zijn, is men in het algemeen een stap te laat.
Kernwaarden Q-team (maart 2021)
belanghebbenden; De proces stap die nu voor ligt is de vaststelling
Planadviesraad Monumenten en Beschermd Stadsgezicht, Adviesraad Welstand Deventer (PAR)
De vergaderingen van de Planadviesraad zijn openbaar tenzij dat om dringende redenen niet wenselijk is.
belangen, ervaringen en creatieve ideeën bij
kaderstellende voorwaarden vastgesteld voor het definitieve Masterplan.
KERNWAARDE VOOR HERONTWIKKELING TOPICUS LOCATIE. (Geformuleerd door Q-Team)
Het ophalen van kennis, wensen, inzichten,
Beeldkwaliteitsplan (mei 2021)
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 7
CONTEXT EN ANALYSE
8 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 9
LOCATIE
10 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 11
CONTEXT & ANALYSE
CONTEXT & ANALYSE
Entreezone
Entreezone
De locatie ligt prominent aan de noordzijde van
Ontwikkeling rand van de historische stad Singelpark
de historische stad. Hier komen mensen de stad
Het stationsplein en daarmee de entree aan deze kant
St at io
ns ge b
in vanuit het station, maar ook met de fiets of
van de historische stad en de directe context van de
ied
zelfs met de auto is dit een belangrijke entree van
locatie is over tijd veel veranderd.
Groene Parksingel
de stad. Deze entreezone raakt een veelheid aan
Zone Stadscampus (lange termijn)
verschillende weefsels. Een omgeving met grote verschillen in schaal
1.
Voormalig kazerne terrein / Transformatie ‘80-er jaren
Middeleeuwse stad
Keizerstraat. 2.
in drie delen: de groene Parksingel, het voormalige Omgeving met grote verschillen in schaal met de aanduiding van deze gebieden. Aan de andere zijde van
De stad kende een fijne schaal en maat met de Leeuwenbrug en de Singel die doorliep langs de
De rand rondom de Middeleeuwse stad is op te delen
De Singel heeft zich verder teruggetrokken en er is kleinschalige bebouwing ontwikkeld op een
Havenstructuur
kazerneterrein, en de havenstructuur. Zie afbeelding:
Singelstructuur loopt door, brug geeft toegang naar de stad
1890
wigvormige plot waar voorheen het water liep.
Omgeving met grote verschillen in schaal
3. De kleinschalige bebouwing van de wig is vervangen
Samenhang door dragende structuren
knip in waterstructuur
Scheg wordt ingevuld met kleinschalige bebouwing
door blokken met een zeer grote maat en schaal.
de Singel ligt het station en op lange termijn de Zone
4. De herstructurering van het stationsplein heeft er
Stadscampus.
voor gezorgd dat de as van de Singelstraat nu ook
Deze zones hebben allen een andere sfeer en schaal in
veel intensiever wordt gebruikt.
de stedenbouwkundige opzet en architectuur. De locatie van de Topicus Campus vormt onderdeel van de groene
Het huidige beeld van de locatie is zeer introvert. Het
Parksingel. (De programmatische samenhang wordt in
ontbreekt aan levendigheid, er zijn geen voordeuren en
Singelpark
het hoofdstuk stedenbouwkundige kaders beschreven)
activiteiten. De buitenruimte wordt niet geactiveerd.
Schouwburg en Leeuwenburg toegevoegd
entrees en een gezicht aan het plein, het toevoegen van
10
Het gebied kent samenhang met de context
verschillende functies om levendigheid te creëren en
stationsplein
door de doorlopende structuren van de Singel,
het maken van een groene verblijfsplek.
Rijsterborgherpark, spoorzone en de ontsluitingsweg
locatie
‘Singel’.
3 7
Scherpe en duidelijke overgangen
beschermd stadsgezicht
De verschillende zones zijn duidelijk afleesbaar. Dit is bijvoorbeeld goed zichtbaar in de Keizerstraat met
tweede toegang naar de stad
Voor de locatie liggen hier grote kansen: duidelijke
stationsgebied
Samenhang door dragende structuren
1920
studentenhart stadscampus
singel
5
voormalig kazerneterrein
2010
9
2
de villa’s aan de ene zijde en de Deventer Schouwburg 4
aan de andere zijde. Voor de locatie geldt dat deze onderdeel is van het beschermd stadsgezicht. De rand
6
1
van de historische stad blijft leesbaar. Stadssilhouet van de historische stad Vanuit het station is het silhouet van de historische stad de eerste indruk van Deventer. Het geeft oriëntatie en laat de identiteit van de stad direct zien.
12 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
5 Scherpe en duidelijke overgangen
8 Deelgebieden Binnenstad Deventer 1. Immuniteit 6. Bergkwartier 2. Noordenbergkwartier 7. Binnengracht 3. Kloosters en instellingen 8. Fabrieken 4. Winkels 9. Kazerne 5. Bestuur en patriciërs 10 Parksingel
2018
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 13
CONTEXT & ANALYSE
CONTEXT & ANALYSE
Parksingel
Parksingel
Publieke functie Kantoren Residentieel
Grens van de verdedigde stad
Typologie van de Parksingel
Deventer was een belangrijke Hanzestad, gekenmerkt
De Parksingel bestaat uit een doorlopende structuur van
door de IJssel aan de zuidzijde en de vestingwerken
villa’s met tuinen, verbonden door de groenstructuur.
aan de noordzijde. De vestingwerken die tussen 1597 en
Deze rand loopt vanaf de IJssel tot aan de Keizerstraat.
1621 zijn aangelegd zijn zeer bepalend geweest voor de
Binnen de villastrook zijn er twee verschillende
structuur van de stad zoals we deze vandaag kennen.
verkavelingstypologieën van elkaar te onderscheiden.
93,4
waardoor ruimte ontstaat voor een formele voortuinzone.
Na de ontmanteling van de vesting (eind 19e eeuw)
Deze villa’s staan relatief dicht naast elkaar en de
ontstond er ruimte voor stadsuitbreiding. De vesting
1621 : aanleg vestingwerken door Adriaan Anthoniszoon
transformeerde tot drie deelgebieden: 1. Singelrand met
1899 : Singelrand met Rijstenborgherpark, exercitie terrein en haven/buitengracht
48
2. het kazerneterrein met aan de overzijde van het water
uit elkaar en hebben een tuin aan de zijkant.
90
101
46
62
42
91
50,4
77,1 90,1
Een aantal villa’s heeft een andere opzet waarbij de villa direct aan de stoep staat. Deze villa’s staan wat verder
82
68,2 50
informele achtertuin is via een zijpad bereikbaar.
Rijstenborgherpark,
97
57,7
105
54 60
Het merendeel van de villa’s is teruggezet van de straat Stadsuitbreiding
45,4
93,2
40,6
93,7
Korrelgrootte van de kavels
Morfologie bebouwing
de Handelskade en bedrijfsterreinen en 3. de haven/ buitengracht aan de zuidelijke stadsrand die zich
In deze rand aan de Parksingel zijn een aantal grotere
ontwikkelde als haven- en industriegebied. (afbeelding
kavels zichtbaar. De kavel van de Kweekschool op de
rechtsboven)
locatie is één van deze uitzonderingen.
In de Parksingel (het gebied zoals aangegeven op p12,
Ontwikkeling van de locatie van vesting naar Parksingel
refererend naar de zones uit de Gebiedseenhedenkaart, in de Cultuurhistorische analyse van SteenhuisMeurs) werden kavels uitgegeven voor de bouw van villa’s en
Beëindiging
zorgde het Rijsterborgherpark voor stadsverfraaiing.
Middendeel Plint
Bron: Cultuurhistorische analyse, Blok IX op de voormalige vesting, Deventer September 2021
Opbouw
Horizontale geleding
individualiteit 16
13
9
13
18
25
8
28
16
13 7
Risalieten
19
6
16
3
14 5
13
4 13
4
19
25 12
13
46
Formele voorzijde
11
8
Opgehoogde entree
24
32
13
30
16
11
42
Verbinding met buiten
Luchtfoto van de groene Parksingel in 2020
14 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
Villa typologie
Dakterrassen
22
12
7
12
Opgaand groen
Parksingel structuur
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 15
CONTEXT & ANALYSE
CONTEXT & ANALYSE
Parksingel
Parksingel
Het Rijsterborgherpark Het Rijsterborgherpark als wandelpark. als wandelpark. [DVSA][DVSA]
DoorkijkDoorkijk in het Rijsterborgherpark/Plantsoen in het Rijsterborgherpark/Plantsoen [Collectie [Collectie SteenhuisMeurs] SteenhuisMeurs]
Villa’s en de Rijkskweekschool aan de Singel, omstreeks 1930. [DVSA]
Groen DNA van het Rijsterborgherpark en het Singelkwartier Het Rijsterborgherpark en de villa’s van het Singelkwartier met hun grote, groene kavels stammen uit het einde van de 19e eeuw. Het Park en de villa’s met de tuinen maken onderdeel uit van het beschermd stadsgezicht van Deventer. De groeninrichting uit die tijd wordt getypeerd door een sterk eigen en kenmerkend handschrift. Tuinarchitecten uit de 19e eeuw staan erom bekend dat zij sterk gelaagde parken en tuinen ontwierpen die functioneerden als gezonde, groene plekken in een verstedelijkende stad. Parken werden ingericht als wandelparken waar men tussen het rijke, diverse groen tot rust kon komen, kon flaneren en vertoeven. Bij de villatuinen werd onderscheid gemaakt tussen formele voortuinen en weelderige achtertuinen welke met hetzelfde idioom als de parken werden ingericht. In deze gelaagde ontwerpen
Situatietekening van het Rijsterborgherpark
Het Rijsterborgherpark als wandelpark.
Doorkijk in het Rijsterborgherpark/Plantsoen
Groene villatuinen naast de Kweekschool aan de Singel, omstreeks 1930.
46 Blok IX, Deventer
IJsselIJssel tot detot Leeuwenbrug de Leeuwenbrug bij de bij Keizerstraat. de Keizerstraat. Ter hoogte Ter hoogte 1887 werden 217 panden 217 panden gebouwd, gebouwd, meestmeest ontworpen ontworpen door door G. te Riele G. te Wzn Riele(1833-1911). Wzn (1833-1911). De eerste De eerste bewoners bewoners van devan de 1887 werden Leeuwenbrug de Leeuwenbrug ontstond ontstond een duidelijke een duidelijke overgang overgang aannemers en te herkennen en te herkennen aan de aan bloksgewijze de bloksgewijze bouw bouw van devan villa’s villa’s warenwaren prominente prominente burgers: burgers: raadsleden, raadsleden, een notaris, een notaris,aannemers sfeer de van sfeerhet van Singelpark het Singelpark naar de naar sfeer de van sfeerhet van het in rechte in rechte straten. straten. Het ziekenhuis Het ziekenhuis aan de aan Singel de Singel opende opende van devan zakenlieden zakenlieden en een enarts. eenDe arts. gemeenteraad De gemeenteraad besloot besloot in 1882 in 1882 kazerneterrein. kazerneterrein. Aan de Aan westzijde de westzijde van devan Keizerstraat de Keizerstraat liep liep in zijn 1884deuren. zijn deuren.
In hetIn blok hettussen blok tussen de Singelstraat de Singelstraat om aan omde aan overzijde de overzijde van devan Keizerstraat, de Keizerstraat, voor 150 voorà150 200à 200 in 1884 de villabebouwing met de met tuinen de tuinen van devan Singel de Singel door tot door tot en deen Plantsoenstraat de Plantsoenstraat werd een werdschool een school opgenomen. opgenomen. Ten Ten de villabebouwing gulden, gulden, langs langs het water het water een bomenlaan een bomenlaan van witte van esdoorns witte esdoorns aan Brinkpoortstraat. de Brinkpoortstraat. De overzijde De overzijde van devan straat de straat hoorde hoorde tijdedevan bouw de bouw van devan villa’s de villa’s en andere en andere gebouwen gebouwen in in aan de (Acerdasycaropum) (Acerdasycaropum) te planten te planten en daaronder en daaronder op hetop talud het talud tijde van 11 de bij sfeer de van sfeerhet van Singelpark, het Singelpark, dankzij dankzij de bomenrij, de bomenrij, de de de Singelzone de Singelzone was de was overzijde de overzijde van het van water het water nog niet nog niet ook bijook perken perken met heesters met heesters en bloemen en bloemen aan teaan leggen. te leggen. Zo 11 Zo heesters en deen bloemperken de bloemperken uit 1882. uit 1882. Ene A.Ene beschreef A.
beschreef in in Dat gebeurde Dat gebeurde pas napas dena bouw de bouw van devan spoorbrug de spoorbrugheesters ontstond ontstond een duidelijk een duidelijk groengroen gezicht gezicht naar de naar Keizerstraat de Keizerstraat en ingericht. en ingericht. 1911 het 1911 uitzicht het uitzicht vanaf vanaf de zolderraam de zolderraam van Keizerstraat van Keizerstraat 4 (nu 4 (nu over de over IJssel de IJssel (1886), (1886), waarmee waarmee de parkzone de parkzone een duidelijke een duidelijke liep deliep singelrand de singelrand met de met statige de statige villa’s villa’s vanaf vanaf de Singel de Singel door door 39): ‘Het 39):uitzicht ‘Het uitzicht is aardig; is aardig; achterachter de mooie de mooie rij boomen rij boomen een een begrenzing begrenzing kreeg.kreeg. Tussen Tussen de Singel de Singel en deen nieuwe de nieuwe spoorlijn spoorlijn tot halverwege tot halverwege de verlengde de verlengde Keizerstraat. Keizerstraat.
breede grachtgracht en daarachter en daarachter cavaleriestallen cavaleriestallen en al ben en alikben ik ontwierp ontwierp tuin- en tuinlandschapsarchitect en landschapsarchitect Leonard Leonard Springer Springer breede dan niet danmilitair niet militair gezind, gezind, dat paardengedoe dat paardengedoe is welisaardig wel aardig om om een wandelpark (het Rijsterborgherpark), (het Rijsterborgherpark), dat in dat 1887in 1887De overige De overige villa’s villa’s in de Singelzone in de Singelzone (naar (naar het westen het westen toe) toe) een wandelpark te12zien.’12 1888 aangelegd. werd aangelegd. Het park Hetstrekte park strekte zich uit zich vanaf uit vanaf de de te zien.’ kwamen kwamen in dezelfde in dezelfde periode periode tot stand. tot stand. Tussen Tussen 1880 en 1880 en 1888 werd
werden veel nieuwe planten- en bomensoorten toegepast. Vanaf 1830 zijn er catalogi bewaard gebleven waardoor bekend is wat er precies geplant en gekweekt werd. Daaruit is gebleken dat het assortiment naast fraaie inheemse planten ook bestond uit nieuwe bijzondere en zeldzame uitheemse bomen en planten. In het huidige park en in veel van de villatuinen is deze 19e-eeuwse karakteristiek nog steeds aanwezig.
SteenhuisMeurs SteenhuisMeurs 19
Bron: Cultuurhistorische analyse, Blok IX op de voormalige vesting, Deventer September 2021
19
Locatie
Gevelaanzicht van de Parksingelstructuur met het ritme van de villa’s en de groene tussenruimtes.
16 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 17
CONTEXT & ANALYSE
CONTEXT & ANALYSE
Aangrenzende straten
Groene contramal
Diverse aansluitingen en sferen van de campus met
Brinkpoortstraat - reguliere stadsstraat
de stad:
De Brinkpoortstaat is voornamelijk een woonstraat met éénrichtingsverkeer in westelijke richting. De
deel van de Singel grenst aan de Buitengracht en het
direct grenzen aan het trottoir. Aan de noordzijde staat
Rijsterborgherpark. Dit deel is het groenste en meest
de bebouwing ook direct aan het trottoir maar zijn er
kwalitatieve deel van de Singel. Met het dempen van de
enkele openingen die zicht geven op het binnenterrein,
Buitengracht ten noorden van het Stationsplein is veel
deels ingericht als parkeerplaats en deels als privé tuin.
groenkwaliteit verloren gegaan. De landschappelijke-
De as van de rijbaan verspringt ongeveer halverwege de
en groenkwaliteit is hier momenteel mager en het
straat hetgeen gecombineerd met het verspringen van
asfalt heeft de overhand. De villa bebouwing aan de
de parkeerplaatsen een ‘achterstraat’ sfeer oplevert.
Singelrand en de bijbehorende tuinen dragen bij aan
In de straat staan zeven bomen en op het Topicus
de kwalitatieve uitstraling van de openbare ruimte. De
terrein staat een grote plataan die ook bijdraagt aan de
tuinen voor de villa’s hebben een overwegend eenduidig
groenbeleving van de straat.
Sin
ge l
Br
at
bebouwingswand met woningen uit eind 19e eeuw, die
ink
rstr a
die is ontstaan aan het einde van de 19e eeuw. Een groot
po
ort str aa
t
Keiz e
Aan de zuidzijde heeft de straat een aaneengesloten
t
De Singel is een statige en groene asymmetrische laan
Singel
ge lst raa
maat van de openbare ruimte bedraagt circa 12 meter.
Sin
Singel - representatief front
Keizerstraat
en formeel karakter met een duidelijke erfafscheiding naar de openbare ruimte.
Singelstraat - reguliere stadsstraat De Singelstraat is een stadsstraat met een belangrijke
Keizerstraat - stadsboulevard
toegangsfunctie naar het centrum en de centrum
De Keizerstraat vormt een boulevard binnen het weefsel
parkeergarage Op de Keizer. Aan de westzijde staan
van de 19e-eeuwse schil. De maat van de openbare
woningen en aan de oostzijde de Topicuspanden. De
ruimte bedraagt circa 10 meter. Aan de westzijde van
maat van de openbare ruimte bedraagt circa 11 meter.
de straat staat een rij (linde)bomen. De bebouwing aan
De straat is een tweerichtingsstraat met smalle trottoirs.
deze zijde van de boulevard is een voortzetting van
Bij de aansluiting met de Singel is de villastructuur met
de Singelstructuur. De aansluiting met de openbare
(zij-)tuinen voelbaar in het straatprofiel. Ook de ruimte
ruimte verschilt per villa en heeft door de verharding en
achter de Kweekschool geeft een doorzicht naar het
wisselende materialisatie een rommelige uitstraling.
binnenterrein. In het overige deel van de straat vormt de
De overzijde kent een afwijkende invulling uit de
bebouwing aaneengesloten wanden die direct grenzen
jaren 90. De straat vormt vanaf het stationsplein een
aan het openbaar gebied. Ter hoogte van de aansluiting
belangrijke route naar de historische binnenstad. De
met de Brinkpoortstraat staat één boom in het trottoir.
inrichting van de straat sluit aan bij de inrichting van
Ter hoogte van de Singel is het groen van de zijtuin
het kernwinkelgebied. Autoverkeer is alleen in zuidelijke
van de hoekvilla en het groen achter de Kweekschool
richting toegestaan.
zichtbaar in de straat. Dit draagt bij aan de kwalitatieve
Brinkpoortstraat
uitstraling. Singelstraat 30
18 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 19
CONTEXT & ANALYSE
CONTEXT & ANALYSE
Het bouwblok
Het bouwblok
Ingang Singelstraat
Stedenbouwkundige opbouw Het blok is opgebouwd uit twee delen. Grofweg de
Ontwikkeling
Ingang Brinkpoortstraat
Na de oplevering van de gebouwen aan het eind
helft bestaat uit een verkaveling met villa’s. De andere
van de 19e eeuw heeft er een aantal veranderingen
helft bestond uit een grote plot voor het terrein van de
Open relatie naar de binnentuin
Schoolplein
Kweekschool en de Rijksleerschool.
plaatsgevonden.
Functioneel volume losgekoppeld van de Kweekschool
In de jaren ‘50 werd de oorspronkelijke gevel van de Volume als omarming van de binnentuin
Van 1881 tot 1882 werden alle percelen grenzend aan de Singel, Brinkpoortstraat en Keizerstraat verkocht voor
Kweekschool verwijderd en opnieuw gebouwd. Ook
Afscheiding tussen de Kweekschool en de Leerschool
de bouw van villa’s. Voor de vier bouwkavels in het blok
1
Terrein met de Kweekschool en de Rijksleerschool
2
werd de Gymzaal met een verdieping verhoogd met hergebruik van de oorspronkelijke dakconstructie.
werd op 29 april 1881 door de gemeenteraad besloten deze in openbare veiling te verkopen.
De twee villa’s aan de Singel werden in 1977 afgebroken
Privé tuinen
om plaats te maken voor een filiaal van de ABN-bank. De Kweekschool werd in 1882 gebouwd naar ontwerp
Privé tuinen Privé tuinen
van J. van Lokhorst (1844-1906). Achter de Kweekschool
In 1980 werd de Rijksleerschool, met uitzondering
werd langs de Singelstraat en de Brinkpoortstraat
De villa’s
van de Gymzaal, afgebroken en vervangen door een
de Rijksleerschool gebouwd. In het midden lag het
opleidingscentrum voor gezondheidszorg op de hoek van
schoolplein van de Rijksleerschool dat omgeven is door
de Singelstraat en de Brinkpoortstraat.
een hekwerk.
Grens plangebied
1882 : Complex bij oplevering
1954 : Verbouwing Kweekschool en Gymzaal: daken opgehoogd
1977 : Villa’s op de hoek vervangen door nieuwbouw
1980 : Nieuwbouw Brinkpoortstraat en aanbouwen
Aan de Singel werd grenzend aan de Kweekschool een nieuwe entree in een tweelaags gebouw toegevoegd.
De Kweekschool en de villa’s
Het toegevoegde volume werd op de begane grond doorgetrokken van de Kweekschool naar de nieuwbouw.
De originele verkaveling
20 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
Gesloopte villa’s aan de Singel in 1977
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 21
CONTEXT & ANALYSE
CONTEXT & ANALYSE
Huidige situatie en waardering
Huidige situatie en waardering
Kwaliteiten en fricties stedenbouw Kwaliteiten en fricties stedenbouw Waardering van de locatie
De huidige configuratie Momenteel zijn de panden in gebruik door Topicus.
SteenhuisMeurs heeft een cultuurhistorische analyse
De buitenruimte is voornamelijk in gebruik als
van het blok opgesteld. Hierin zijn de kwaliteiten en de
parkeerplaats en er is nu weinig ruimte voor groen. De
fricties van de locatie omschreven. Deze waardering
aanbouw van de jaren ‘80 verbindt het merendeel van
vormt het uitgangspunt voor de kernwaarden. De
de gebouwen aan elkaar. Functioneel zijn hier feitelijk
aanpassingen die door de tijd heen zijn gedaan op de
twee gebouwen ontstaan: het losstaande voormalige
locatie hebben niet allemaal de kwaliteit die passend
bankgebouw op de hoek Singel - Keizerstraat en de
is binnen de stedenbouwkundige structuur van de
overige gebouwen Kweekschool - Gymzaal - de aanbouw
Parksingel, of passen niet in het rijke architectonische
inclusief nieuwbouw Brinkpoortstraat. Per gebouw is
repertoire van de Parksingel. Het uitgangspunt voor
slechts één entree in gebruik die ook nog eens aan de
Kwaliteiten en fricties stedenbouw de ontwikkeling van de locatie is om de bestaande
binnenzijde van het bouwblok liggen. Hierdoor is er
kwaliteiten te handhaven en met een ruimtelijke ingreep
weinig interactie met de omgeving. De uitstraling van
van de fricties kansen te maken om de bestaande
de nieuwbouw uit de jaren ‘80 is gedateerd en mist
kwaliteiten te versterken. Onderstaand staan de
de rijkheid van de bebouwing aan de Parksingel. De
waardevolle elementen en de fricties op basis van de
gele bestickering helpt hierbij niet. Het voormalige
analyse van SteenhuisMeurs, aangevuld met elementen
bankgebouw op de hoek is log en past niet in de
Kwaliteiten en fricties stedenbouw
stedenbouwkundige opzet van de Parksingel. De
die gedurende de workshops met het Q-team naar boven zijn gekomen.
tussenruimte tussen de Kweekschool en dit gebouw Waardevolle elementen
zorgt voor een onderbreking van de doorlopende singelwand.
Aanzicht vanuit de Singel op de Kweekschool
Sin
Stedenbouwkundige opzet van het blok
•
Ensemble Kweekschool - Gymzaal
•
Rijkheid architectuur Kweekschool - Gymzaal
•
Bomen in het hart en aan de Brinkpoortstraat
•
Erfafscheidingen en hekwerken rondom de
ge lst ra
at
ge l
•
Sin
Kweekschool Fricties Aanzicht op het voormalige bankgebouw
•
at
schaal van de Parksingelstructuur.
ink
rstr a
•
po
ort str aa
schoolplein is verloren gegaan. •
22 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
Bron: Cultuurhistorische analyse, Blok IX op de voormalige vesting, Deventer September 2021
de omgeving en de relatie met het voormalige
t
Plangebied binnen de rode grens
Kwaliteiten en fricties bestaande situatie Topicus Campus
Aanbouw jaren-80 maakt Kweekschool en Gymzaal functioneel één gebouw. Er is geen interactie met
Keiz e
Br
Voormalige bankgebouw past niet in het ritme en de
Hoek van de Singelstraat / Keizerstraat
Parkeerplaats op het binnenterrein, kijkend richting de Singel
Nieuwbouw Brinkpoortstraat is architectonisch niet92 Blok IX, Deventer
passend bij de rijke architectuur van de Parksingel. 92 Blok IX, Deventerdomineert nu de buitenruimte. • Parkeren
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 23
STEDENBOUWKUNDIGE KADERS
24 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 25
STEDENBOUWKUNDIGE KADERS
STEDENBOUWKUNDIGE KADERS Programmatisch onderdeel van de context
Programmatisch onderdeel van de context
Topicus Campus integraal onderdeel van De Kien
Aantrekken van talent | WWLL-filosofie
economie. Cruciaal voor deze activiteiten is het
prettig in een omgeving waarin verschillende functies
De Kien Stadscampus omvat het stationsgebied
Topicus wil groeien en talent naar Deventer trekken.
samenbrengen van mensen en functies, om
samenkomen en het 'daily urban system' klein is
van Deventer, de zone rondom het Stationsplein,
Talent is schaars en wordt schaarser. Een innovatief
vergaderen, brainstormen, testen, maken en
waardoor een auto vaak helemaal niet nodig is.
Handelskade en Verzetslaan. Dit gebied vormt de
werkklimaat en modern ondernemerschap zijn
kennisdeling te stimuleren. Collectiviteit vormt de
Betaalbaarheid van woonruimte speelt een
toegang tot de historische binnenstad.
vereist om talent binnen te halen. Hiervoor wordt
basis, in een prettige omgeving die stimuleert om
belangrijke rol. In het plan wordt daardoor bewust
het vestigingsbeleid, de WWLL-filosofie gehanteerd
buiten de kaders te denken.
gekozen voor compacte woningen in verschillende
De Kien staat voor een gebied met onderwijs-
waarbij de functies Werken, Wonen, Leren en
instellingen en kennisintensieve bedrijven, waar
Leisure met elkaar gemengd worden. Dat vereist veel
Er wordt een woonmilieu gecreëerd dat Topicus het
wordt er zowel binnen als buiten ingezet op
nieuwe concepten, producten en diensten worden
verschillende functies in de directe omgeving. De
onderscheidende vermogen geeft
gemeenschappelijke ruimtes om te werken, te
ontwikkeld en Deventer als ICT stad op de kaart
integratie van functies heeft een aantrekkingskracht
(inter)nationaal talent aan te trekken. Enerzijds
ontmoeten en te ontspannen.
willen zetten.
van jong talent en zorgt ervoor dat werk en leven
ontstaat er de mogelijkheid mensen werk te bieden
In Stadscampus De Kien wordt vooruitstrevend
voortdurend interacteren zodat er een optimale
in een aantrekkelijke werkomgeving en anderzijds
Flexibiliteit
met digitale technieken aan maatschappelijke
innovatieve campus atmosfeer ontstaat dat goed
geeft het kansen om te leren en te integreren op een
De gebouwen zijn flexibel van opzet en staan
opgaven in de leefomgeving gewerkt. (dit wordt
past bij deze binnenstedelijke omgeving.
locatie midden in de samenleving. Daarnaast is de
multifunctioneel gebruik en interactie voor. De
relatie tussen wonen en werken aan het veranderen
functies versterken elkaar en de gebouwen kunnen
Innovatief werk-woonmilieu
en speelt flexibiliteit een steeds grotere rol.
reageren op veranderingen binnen het fluïde WWLL-
(zie afbeelding rechtsonder) bundelen hun kennis en
De Topicus Campus krijgt een onderscheidende
Arbeidstijden zijn aan het veranderen, zeker voor de
concept in de toekomst. De campus is hiermee
gebruiken de fysieke ruimte van de stadscampus als
opzet waarbij de focus niet enkel ligt op
groep jong talent die zelf de tijden en locaties kiezen
toekomstbestendig voor verschillende doelgroepen.
experimenteerruimte.
programmeren en productie, maar waar (jonge)
om te werken. Daar komt bij dat duurzaamheid een
Zo ontstaat er een dynamisch stukje stad wat zich
ondernemers en kennisinstellingen gezamenlijk
steeds belangrijker thema is en er minder waarde
passend moet voegen in de historische omgeving.
werken aan innovatieve ideeën voor een duurzame
wordt gehecht aan bezit. Deze doelgroep voelt zich
nader toegelicht op www.dekien.nl) De bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden binnen De Kien
De Topicus Campus vormt programmatisch een
De Kien Stadscampus Deventer met daarin opgenomen het plangebied
STATION
prijssegmenten met veel kwaliteit. Daarnaast
essentieel onderdeel van De Kien. De ruimtelijke en programmatische verbinding leidt tot een samen- en wisselwerking tussen de verschillende locaties en
NIEUW LEEUWENBRUG
stimuleert fysieke ontmoetingen wat essentieel is TOPICUS CAMPUS
WERKEN Deventer Schouwburg
Stimuleren van fysieke ontmoetingen door functies te clusteren
26 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
Topicus Campus als onderdeel van een groter netwerk, in relatie tot de context
+
WONEN
LEREN
+
LEISURE
De WWLL-filosofie
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 27
STEDENBOUWKUNDIGE KADERS
STEDENBOUWKUNDIGE WAAR BOUWEN WE OPKADERS VOORT
Uitgangspunten bestaande situatie
Uitgangspunten bestaande situatie
De locatie ligt in een context met diverse bebouwing, verschillend in programmering, schaal, sfeer en ruimtelijke kwaliteit. Het plangebied vormt onderdeel van de Parksingel en de ontwikkeling bouwt voort op de kwaliteiten van de villastructuur. De naastgelegen gebouwen, de Schouwburg en het tegenover gelegen bedrijfsverzamelgebouw de Leeuwenbrug, zijn geheel afwijkende gebouwen in maat en schaal en vallen buiten het Beschermd Stadsgezicht.
Aanbouwen verwijderen
Volume bankgebouw verwijderen
Reclameaanduiding te overheersend
Kans vergroenen van het binnengebied
Kans Ensemble beeindiging daken
Si
ng els
Het voormalige bankgebouw op de hoek Keizerstraat -
tra
Singel, de jaren-80 aanbouw aan de Kweekschool en
at
Gymzaal, de nieuwbouw aan de Brinkpoortstraat en het parkeerterrein worden niet behouden. Het duurzaam behoud van zoveel mogelijk bestaande bomen vormt het uitgangspunt. Om dit uitgangspunt Fricties
te toetsen is er een Boom Effect Analyse uitgevoerd die concreet inzicht geeft in te nemen maatregelen tot behoud van de te handhaven bomen.
gel
Sin
Binnen het voorliggende Masterplan kan het merendeel van de bomen in de direct aangrenzende straten duurzaam behouden worden. Binnen het terrein kunnen naar verwachting 8 van de 10 bomen duurzaam ingepast worden met inachtneming van een aantal algemene en specifieke maatregelen. Voor de bomen welke niet duurzaam zijn te behouden geldt het advies deze voorafgaand aan de werkzaamheden te rooien en te compenseren binnen
Legenda Waardevolle elementen te behouden Waardevolle elementen buiten plangebied Ontwerpintentie waardevol, huidige uitvoering zeer matig Afgewaardeerde elementen, niet duurzaam te behouden bomen Te behouden bomen
Behoud volume Kweekschool inclusief muurtjes
het huidige plangebied met bomen die eenzelfde financiële waarde vertegenwoordigen.
Kwaliteiten
28 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 29
STEDENBOUWKUNDIGE KADERS
STEDENBOUWKUNDIGE KADERS
De locatie in relatie tot de context
De locatie in relatie tot de context
Het plangebied functioneert als onderdeel van de grotere context, dat samengevat is in de vier beschreven onderwerpen:
1. Welkom in Deventer
3. Stadsstraten – wanden en profielen ST AT IO
De locatie vormt een duidelijke markering van de rand
De routes naar de binnenstad vanaf het stationsgebied
NS
van de historische stad.
PL
worden geactiveerd. Levendige plinten aan het
EIN
stationsplein geven hier een impuls. Met name de
Toevoegen van gemixt programma.
Boutique Hotel dit mooi doet.
SI
gevarieerd programma geeft reuring en levendigheid gedurende de gehele dag. Kleinschaligheid in functies
Om het gevoel van de binnenstad te versterken wordt BR
parkeerbeleid van de stad wordt gevolgd: auto’s in
ontwikkeld.
IN
de historische stad worden opgelost in omliggende
Plekken met verblijfskwaliteit
parkeergarages. Op het kavel is er geen ruimte meer
De locatie is niet alleen voor de gebruikers van Topicus,
voor de auto. De huidige parkeerplaatsen binnen
maar van waarde voor de stad.
het profiel van de Brinkpoortstraat kunnen in aantal Levendig stadssilhouet aan het stationsplein met bebouwing in tweede lijn.
Tot 1977 situatie hoek Singel - Keizerstraat
behouden blijven.
De maat en schaal van het stationsplein is over tijd
KP
ZER STR A
AT
in het project ingezet op de vertraagde stad. Het
andere nieuwbouw die in de stadscampus wordt
OO
RT ST R
AA T
KEI
passsend bij de plek, waarbij relaties ontstaan met
Dynamisch stedelijk silhouet
NG EL ST RA
het station naar de binnenstad, zoals ook het Finch
ontspanning samengevoegd. Toevoegen van een
AT
hoeken zijn belangrijke schakels in de route van
In dit gebied worden werken, wonen, leren en
De wanden en actieve plinten op de hoeken aan de stadsstraten begeleiden de route van de stad naar het station.
Levendige stadsstraat Keizerstraat
veranderd. De ontwikkeling speelt hierop in door een fijne maat en schaal direct aan het stationsplein en bebouwing in de tweede lijn. 4. Fijnmazig netwerk van groene plekken netwerk, dat informele verbindingen aangaat met
NG
EL
de binnentuin krijgt een semi-openbaar karakter. De
die verwijzen naar de historische stedenbouwkundige
westzijde van het blok, waar het aansluit op de villa’s
opzet van het bouwblok.
van de Keizerstraat is nadrukkelijk meer privé en krijgt een meer tuinachtig karakter. Er ontstaat een
Korrel en tussenruimte
groenstructuur met een diversiteit aan plekken. Van
De korrelgrootte en de tussenruimte van de gebouwen
formele en publieke voortuinzone, naar semi-openbare
sluit aan bij de opzet van de morfologie van de
campustuin, naar meer intieme tuinzone, verbonden
Parksingel. Er ontstaan losstaande volumes met een
door groene stegen. Dit wordt nog verder versterkt door
groene tussenruimte en een wisselwerking tussen
het groen ook door te zetten op of in de gebouwen door
gebouw en buitenruimte.
middel van groene dakterrassen en balkons. Structuur van de Parksingel met de doorlopende villa’s.
30 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
Huidige situatie hoek Singel - Keizerstraat
AT
komen twee villa’s met een doorlopende voortuinzone
RST RA
doorwaadbaarheid. De westzijde van het blok met
KEI ZE
blijft leesbaar. Op de hoek Keizerstraat/ Singelstraat
AA T
de omgeving. Het gebied kent hiermee een mate van EL ST R
rand van de historische stad/ beschermd stadsgezicht
Naast de hoofdstructuren ontstaat een fijnmazig
KS I
NG
De structuur van de Parksingel wordt weer doorgezet. De
PA R
SI
2. Structuur van de Parksingel
Doorwaadbaar (typologie semi-publieke ruimte steegjes, plein) Versterken groenstructuur (voortuinzone, geveltuinen, erfafscheidingen, daktuinen)
Huidige situatie van de woonstraten waarbij de auto dominant is
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 31
MASTERPLAN
32 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 33
MASTERPLAN Topicus Campus
Het Masterplan volgt uit de stedenbouwkundige kaders zoals omschreven in het voorgaande hoofdstuk. De logica van de plek, die voortkomt uit de contextanalyse en het cultuurhistorische onderzoek vormt hierbij de basis van het nieuwe plan waarbij een levendige campus ontstaat door een mix van functies en een sterke samenhang van stedenbouw, landschap, architectuur en buitenruimte. Er wordt voortgebouwd op de bestaande waarden, maar
De villastructuur van de Singel met de groene contramal wordt doorgezet
tegelijkertijd brengen de ingrepen ook een eigen tijd met zich mee. De villastructuur van de Singel met zijn groene binnenwereld vormt daarbij het leidende motief. Niet kopiëren, maar herinterpretatie kan leiden tot nieuwe en verrassende ruimtelijke concepten. Juist de diversiteit en rijkheid aan ontwerp oplossingen in de architectuur en de buitenruimte geven de Parksingel zoveel kwaliteit. Oud en nieuw vormen daarin een samenhangend geheel. Essentieel voor de villastructuur is de groene inpassing. Het plan speelt in op de uitdagingen van deze tijd. De druk op de stad, klimaatadaptatie en toekomstbestendigheid zijn hierin belangrijke waarden om tot een duurzame ingreep te komen voor de stad, nu
Groene binnenwereld
en in de toekomst.
Villa typologie
Zicht op de Rijkskweekschool vanaf het station
34 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 35
MASTERPLAN Topicus Campus
0 Impressie in de binnentuin, met de Gymzaal links en de Rijkskweekschool 36 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
10
25
50
Ruimtelijk raamwerk BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 37
MASTERPLAN
MASTERPLAN
Topicus Campus - startpunt
Topicus Campus - stap 1
Multifunctioneel landschap
Ontwerpen vanuit de contramal met behoud van het bestaande erfgoed.
Verschillende factoren oefenen grote druk uit op onze leefomgeving: van veranderende klimatologische
Het uitgangspunt is om voort te bouwen op de logica
Br
van de plek in het Beschermd Stadsgezicht. De aan de Singel en anderzijds het ensemble van de Kweekschool als basis. Kenmerken van het bestaande idioom van de bebouwing van de 19e-eeuwse schil
t
omstandigheden, het verbeteren van de biodiversiteit,
po
Ke ize rst raa
stedenbouwkundige opzet met enerzijds de villa’s
ink
tot het herdefiniëren van de organisatie van stedelijke
ort str aa
t
en landelijke gebieden. Om te voldoen aan de veranderingen die deze
worden ingezet als drager van de identiteit en op een
elementen met zich meebrengen, wordt Topicus Campus
eigentijdse manier vertaald naar de buitenruimte en
niet ingericht als een statische monofunctionele
nieuwe bebouwing. Voor de buitenruimte grenzend aan
omgeving voor een beperkte doelgroep, maar wordt
de Singel en de Keizerstraat vormt de voortzetting van
de buitenruimte benaderd als een dynamisch
een representatieve, voornamelijk groene, voortuinzone
multifunctioneel landschap.
voor de villa's het uitgangspunt. Uitnodigende, aantrekkelijke landschappelijke
een mix van oud en nieuw die het unieke karakter van
ervaringen worden verenigd met intelligent
de plek versterkt.
functionerende systemen. st Si
gel
ng el
Sin
ra a
t
Met de toevoeging van nieuwe gebouwen ontstaat er
Voor de Topicus campus worden de buitenruimtes ontwikkeld en ontworpen zodat deze invulling geven aan actuele en relevante thema’s en tegelijkertijd krachtige onderscheidende plekken creëren voor de dagelijkse campusgebruikers, bewoners, bezoekers en omwonenden.
Het bestaande erfgoed en bomen
Huidige situatie Gymzaal - Kweekschool
38 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
MASTERPLAN
MASTERPLAN
Topicus Campus - stap 2
Singel
Kweekschool
Lindeboom
Zoekgebied nieuwbouw met inpassing portiersloge Oorspronkelijke gevel van de Gymzaal wordt gereinigd
Nieuwbouw doorbreekt kwaliteit van het ensemble.
Aanbouw verstoort kwaliteit van de villa. Gevel is achter de aanbouw nog bijna in zijn geheel in tact afgezien van één doorbraak. Originele gevel weer zichtbaar maken door nieuwere aanbouw te slopen
Gymzaal
Gevel aangetast door aanbouw Aanbouw wordt weggehaald en nieuwe gevel verbindt binnen en buiten
Brinkpoortstraat
traat
Ensemblewaarde intact aan de straatwand
Volume C: • De nieuwe toevoeging binnen het zoekgebied (een volume of kunst) vormt de nieuwe entree en verbeeldt de nieuwe tijdslaag. • De toevoeging is teruggeplaatst ten opzichte van de rooilijn van de Kweekschool en Gymzaal en reageert op de knikvorm, hoogte en vorm van het bestaande entreegebouw. Het vormt een toevoeging en niet een op zichzelf staand element, waarmee het ensemble blijft spreken. • De toevoeging versterkt de opzet van de Gymzaal functioneel en versterkt de verbinding met de binnentuin. Er blijft een heldere overgang tussen oud en nieuw. • Naar de straat heeft het volume een meer gesloten uitstraling. Volume D/E • Volume D definieert het hoekpunt van het ensemble en heeft een uitnodigende uitstraling naast de relatief gesloten Gymzaal. • Aan de binnentuin is er een directe verbinding tussen binnen en buiten. • De volumes vormen een wandbebouwing en staan op de rooilijn. • De plasticiteit van de gevels wordt doorgezet. • De volumes hebben gelaagdheid in de daken en reageren daarmee in maat en schaal op de bestaande bebouwing en omgeving. • Op de dakterrassen is ruimte voor groen en klimaatadaptatie. Volume F (zie ook volgende pagina) • Met deze verdichtingsopgave in binnenstedelijk milieu is het belangrijk de grond goed te benutten. Met het toevoegen van programma worden de campus geladen.
Door de hoogte in het middengebied te benutten, ontstaat er meer ruimte tussen de gebouwen onderling en voor landschap. • Op de campus heeft het volume een scharnierfunctie en verbindt het de villa’s en het ensemble ruimtelijk en functioneel met elkaar. • De begane grond heeft een driezijdige relatie met de binnentuin. De plint programmering in de vorm van een collectieve campus voorziening resulteert in looproutes, ontmoetingen, kennisdeling en activatie van de gebruikers tussen de individuele gebouwen.
Zoekgebied nieuwbouw
Lindeboom
C
Hek/poort behouden Schoolplein wordt omkaderd en heeft relatie met interieur
F
Karakteristieke belijning van de Gymzaal wordt doorgezet in nieuwe volume Plasticiteit ensemble doorzetten
traat
Plasticiteit van de gevel wordt doorgezet
Singelstraat
Relatie binnentuin: • Zicht en doorgangen vanaf de omliggende straten naar de binnentuin en Lindeboom.
Huidige aanbouw Gymzaal - Kweekschool
40 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
Singel
s Keizer
Aandachtspunten: • Laagbouw jaren '80 blokkeert de relatie tussen de tuin en de straat. Zicht naar de bestaande Lindeboom biedt kwaliteit. • De buitenruimte is nu bijna volledig ingenomen door parkeren. • De relatie tussen de Gymzaal en het voormalige schoolplein is aangetast door de aanbouw. • De Kweekschool is aangetast door het laagbouw volume dat er tegenaan staat. • De toegevoegde laagbouw staat dicht op de Lindeboom.
De nieuwe volumes bouwen voort op het ensemble.
s Keizer
Bestaande kwaliteiten: • Mooi spel van kappen en plasticiteit gevels in het ensemble Gymzaal - Kweekschool • Duidelijke opening tussen de gebouwen waarbij Rijkskweekschool als villa aan de Parksingel staat en de Gymzaal onderdeel was van het ensemble. • De hekwerken, poort en muurtjes.
Hoofdingang aan de Singel herstellen
Singelstraat
De gestippelde gebouwen en aanbouwen worden gesloopt. De gebouwen die behouden blijven, de Gymzaal en de Kweekschool wordt hersteld.
Topicus Campus - stap 3
Campushart
Zachte overgang
D
E
Gelaagdheid in daken
Nieuwbouw uitnodigend naast gesloten Gymzaal Brinkpoortstraat
Singelstraat: ensemble Kweekschool en Gymzaal met het nieuwe volume als toevoeging.
Brinkpoortstraat: de volumes reageren op de tegenover liggende bebouwing en hebben setbacks vanaf laag 3.
MASTERPLAN Topicus Campus - stap 4
Volume deels teruggezet van rooilijn Kweekschool
Toevoegen van 2 villa’s. Het tussenrimte, geleding en opbouw sluiten aan bij de Parksingel
Actieve en open plint op de hoek
Ingang fietsenkelder
Villa’s maken de Parksingel af Volume A/B • De villastructuur van de Parksingel en de groene contramal worden doorgezet met twee villa’s naast de Kweekschool. De pandsgewijze opbouw, de teruggezette gevel en plastische opbouw refereren aan de villastructuur met de groene formele voortuinen aan de straat afgescheiden met een hekwerk. • Heldere geometrie met alzijdige materialisatie en uitnodigende entrees aan de Singel als verbijzondering in de gevel. • Op de dakterrassen is ruimte voor groen in het kader van NatuurInclusief Bouwen en klimaatadaptatie.
Het centrale volume heeft een duidelijke oriëntatie
B
Geen ramen tegenover elkaar tussen de twee gebouwen
A
Tuinkamer maakt verbinding tussen binnen en buiten
F Volume A • Volume A heeft op de hoeken van de bovenste verdieping teruggelegen geveldelen, waardoor een profiel ontstaat. Volume B • De rooilijn van de nieuwe bebouwing ligt net iets terug ten opzichte van de entree en het torentje van de Kweekschool waarmee deze zich als meest prominent presenteert aan de Singel en er een verticale geleding in het volume ontstaat. • In het volume dat hoger is dan A, wordt gewerkt met terugzettingen, waardoor de lengte van de gevel wordt gebroken door het springen van de rooilijn die hiermee ook het steegje naar de binnentuin inleidt en de Kweekschool zichtbaar maakt. Hierdoor krijgt het gebouw een duidelijk profiel en valt er meer licht in de groene steegjes. • Achter de villa's bevindt volume F zich in de tweede lijn. Volume F • Het volume staat achter de Parksingel structuur in de 2de lijn. Met deze hoogte mag het volume zich zichtbaar presenteren. De zichtbaarheid verschilt sterk per plek in de omgeving, wat in de 3D impressies zichtbaar is. • Het volume wordt ontworpen als een nieuw element in de skyline van het stadsgezicht. De materialisatie, detaillering en kleurstelling moeten passend zijn in relatie tot de overige hoogteaccenten van de binnenstad. 42 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
Volume opbouw: basis plint, midden en een beëindiging
geleding maken van een profiel opgeheven plint
Zicht lopend vanuit de Keizerstraat naar de binnentuin BARCODE ARCHITECTS & FELIXX | TOPICUS CAMPUS | 43
PROGRAMMA
PROGRAMMA
Programma verdeling
Levendige plint
Mix aan functies
Vanuit ooghoogteperspectief en het straatniveau manifesteert
De doelstelling is het maken van een evenwichtige en
het leven en kwaliteit van de stad zich. De plint en eerste twee
levendige campus door het mixen van verschillende
lagen van de gebouwen is waar de interactie tussen publiek
functies. Het werkprogramma vormt de driver en het
en privaat plaatsvindt. Om de leef- en gebruikskwaliteit te
woonprogramma wordt daar aan toegevoegd.
garanderen is het belangrijk dat er goed vormgegeven plinten
Het woonprogramma komt aan de Singel (A en B),
komen op straatniveau ingevuld met een mix van programma.
in het hart van de campus (F) en op de hoek van de
E
Singelstraat/Brinkpoortstraat (D).
Een goed vormgegeven plint biedt differentiatie in het
D
F
De Kweekschool en gebouw E worden
straatbeeld, heeft entrees en ramen die contact maken tussen de gebruiker en voorbijganger.
kantoorbestemming en gebouw C wordt gereserveerd
De kernen van de woningen en installaties worden zoveel
als onderwijs functie, gelinkt aan de Gymzaal
mogelijk in het midden van de volumes geplaatst zodat
A
waar kantoren komen. De aanwezigheid van de
ruimtes aan de gevel vrij indeelbaar zijn.
B
onderwijs functies is cruciaal in de campus setting.
C
Planologisch en juridisch wordt dit later in het proces geborgd.
In de plinten komt een aantrekkelijke programmamix. De functies variëren van daghoreca die ontmoeten versterkt en een schakelfunctie is voor gebruikers buiten de campus,
Doelgroep
recreatie, evenementenruimte en werkplekken. De variatie
Net als andere gemeenten bereidt Deventer zich voor
aan functies is cruciaal voor de leefbaarheid van de campus
op verdere groei en ontwikkeling en wil het naast
en de stad.
voldoende woningen aanbieden voor de bewoners,
Doordat de functies verspreidt over de campus liggen en het
de regionale positie benutten. Dit wordt gedaan door
programma in de plinten is verbonden met de buitenruimte
het aantrekken van huishoudens die de stedelijke
wordt het blok aantrekkelijk om doorheen te waden en
economie kunnen versterken, een brede groep goed opgeleiden die in een stedelijke omgeving willen
ontstaan er routes. De plinten grenzend aan de binnentuin
Gebalanceerde verdeling - geen clustering van functies.
hebben hierin een belangrijke rol en verbinden de functies en
wonen.
gebruikers met elkaar. De openingstijden van de functies en
Overzicht verdeling programma* De woningen zijn in beginsel bestemd voor Topicanen. Dit zijn werkende professionals, veelal bestaande uit 1-persoons huishoudens, voornamelijk werkzaam in de IT. Er wordt ingezet op collectiviteit en ontmoetingsplekken voor de bewoners waardoor ontmoetingen plaatsvinden en voorzieningen aan de stadsstraten gepositioneerd zijn die van meerwaarde zijn voor de grotere context.
Wonen / Lobby
ca. 7.150m2
50%
Werken / Kantoren
ca. 4.000m2
28%
Onderwijs Voorzieningen
ca. 390m2 ca. 1.560m2
3% 11%
Bovengronds totaal
ca. 13.100m
Techniek / fietsparkeren
ca. 1.200m2
Ondergronds totaal
ca. 1.200m2
2
8%
Totaal ca. 14.300m2 100% * De percentages zijn gebaseerd op de bovenstaande axonometrie waarbij op de begane grond een reservering is aangenomen voor de woninglobby. De totale oppervlaktes zullen in de planuitwerking verder worden uitgewerkt binnen de vastgestelde kaders.
44 | TOPICUS CAMPUS | BARCODE ARCHITECTS & FELIXX
Plekken: strategisch positioneren van functies
routes hebben een impact op de gewenste rust en reuring op In 2022 heeft de gemeenteraad het concept masterplan vastgesteld en enkele aanvullende kaders meegegeven. Deze kaders hebben er toe geleid dat het totale bovengrondse volume is afgenomen. Daarnaast is er voor gekozen om functies in het gebied te mixen en niet in de gebouwen omdat de gebouwen hiervoor te klein zijn. Dit samen maakt dat er een heroverweging heeft plaatsgevonden in de verdeling van het programma. De basis van de ontwikkeling is het WWLL principe waarbij het doel is om een internationaal onderscheidend woon/werkmilieu te maken. Minder programma vraagt om scherpe keuzes in het programma. Sinds corona is thuis werken duurzaam verankerd in onze samenleving. Hierdoor is er minder kantoor programma nodig en is juist de campus ontwikkeling waar wordt ingezet op interactie en ontmoeting cruciaal. Er is nog steeds een grote behoefte aan wonen. Niet alleen in de campus maar dit is gemeentebreed het geval. Er is gezocht naar een nieuwe balans in de programma verdeling waarin enerzijds tegemoet gekomen wordt aan de heroverweging door minder programma te realiseren en daarnaast de noodzakelijke mix aan functies om een levendige campus te borgen. In afwijking van het concept masterplan is gekomen tot de volgende wijziging. Wonen wordt maximaal 50% i.p.v.