2024-425 Visie Deventer Circulair
Tekst van het document
% 0 5 lair in u c r i c 0 3 20
Visie Deventer Circulair ‘Samen maken we Deventer Circulair!’
Mei 2024
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Voorwoord
Pagina | 3
Samenvatting
Pagina | 4
1. Inleiding Deventer Circulair
Pagina | 9
2. Ambitie Deventer Circulair
Pagina | 15
3. Openbare Ruimte
Pagina | 18
4. Bouwen
Pagina | 20
5. Goederen
Pagina | 24
6. Deventer aanpak
Pagina | 27
7. Monitoring en financiën
Pagina | 29
Bijlage 1: Deventer Circulair aansluitend op internationaal, landelijk en provinciaal beleid
Pagina | 31
Bijlage 2: Deventer Circulair aansluitend op andere beleidsvelden binnen de gemeente Deventer
Pagina | 32
Bijlage 3: Inbreng vanuit inwoners, bedrijven en organisaties op Deventer Circulair
Pagina | 33
Bijlage 4: Enquête inwoners
Pagina | 34
Bijlage 5: Woningbouw binnen planetaire grenzen
Pagina | 39
Pagina 2
Voorwoord
Voorwoord Met enthousiasme presenteren wij onze visie op Deventer Circulair. Dit beleid is niet alleen een noodzaak voor onze leefomgeving, maar het is ook een kans om op een andere manier economische groei te stimuleren en nieuwe banen te creëren. Dankzij waardevolle input van onze inwoners, bedrijven, organisaties en onderwijsinstellingen hebben we deze visie kunnen vormgeven. Als gemeente nemen we onze verantwoordelijkheid, maar we erkennen dat dit een gezamenlijke inspanning is. Samen met de partners in de stad bouwen we aan een circulaire economie die iedereen ten goede komt. We zijn trots op de organisaties en bedrijven die als koplopers fungeren. Zo inspireren de Deventer voorbeelden zoals de circulaire matrassenfabriek van Auping, het bouwen met elementen van Strobox, het gebouw van DAVO op het bedrijventerrein A1. Ook de activiteiten van het repaircafé, mycelium pionier MacEllen en Claudia Cassagrande leren ons dat er vandaag al veel mogelijk is. Met partners zoals Circulus werken we aan een Circulair Ambachtscentrum en het Leger des Heils verzamelt en sorteert een indrukwekkende hoeveelheid ingezameld textiel. Persoonlijk ben ik geïnspireerd door de inzet van iedereen die betrokken is bij Deventer Circulair. Laten we deze reis samen voortzetten met goede moed en vastberadenheid. Deze visie is slechts het begin; een belofte van wat komen gaat.
Samen met betrokken bewoners en partijen in de gemeente Deventer vertalen we deze visie naar een concreet uitvoeringsprogramma. Een programma dat ons verbindt, uitdaagt en motiveert om te blijven innoveren. Dit beleid is dus voor ons allemaal, en samen zullen we ervoor zorgen dat onze stad floreert voor de huidige en toekomstige generaties. Samen maken we het verschil. Samen maken we Deventer Circulair!
Jaimi van Essen, wethouder Mei 2024
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 3
Samenvatting
De gemeente Deventer werkt toe naar 50% circulariteit in 2030.
Dit betekent dat voor 2030 50% van de primaire grondstoffen
Dit doel ligt in lijn met het landelijk doel zoals vastgelegd in
wordt vervangen door materialen die bestaan uit hergebruikte
het Nationaal Programma Circulaire Economie. Daarmee geeft
materialen, biobased materialen en materialen die we langer
de gemeente Deventer aan dat ze in 2030 streeft naar 50%
en slimmer gebruiken. Ook minder gebruiken draagt bij aan de
Met de circulaire economie zet Deventer zich in voor
minder gebruik van primaire abiotische grondstoffen1 (mineralen,
doelstelling: iets niet nodig hebben en dus niet kopen zorgt ook
een groene toekomst. Een beweging die niet alleen
metalen en fossiele grondstoffen) en in 2050 100% circulair
voor minder primaire abiotische grondstoffen.
noodzakelijk is, maar ook vol kansen ligt. Door het
wil zijn. We zijn ons ervan bewust dat we niet overal evenveel
hergebruik van materialen en het stimuleren van
invloed op hebben. Voor onze eigen assets verbinden we ons
Veel mensen denken bij circulair aan het hergebruik van
lokale innovatie, bouwt Deventer aan een duurzame
aan bovenstaande doelstellingen. Voor inwoners, organisaties en
afval. De verwerking van afval staat vooral beschreven in het
gemeenschap die minder afhankelijk is van eindige
bedrijven in Deventer willen we handelingsperspectief bieden.
Grondstoffenplan van de gemeente Deventer. Zoals hierboven
grondstoffen. Door actief in te zetten op circulair
Binnen onze mogelijkheden willen we inwoners en partijen
beschreven is een belangrijk doel van Deventer Circulair om te
verminderen we de afhankelijkheid van de toelevering
helpen en stimuleren om ook stappen te zetten en samen te
voorkomen dat producten afval worden.
van grondstoffen van elders. Deventer bedrijven
zorgen dat we de doelstelling halen.
Samenvatting
worden zo minder kwetsbaar door geopolitieke ontwikkelingen. Ook versterken we de lokale economie, creëren we banen, zorgen we voor sociale cohesie en dragen we bij aan het behalen van de
Minder, langer en slimmer
klimaatdoelstellingen van Parijs.
Minder, langer en slimmer
Hergebruik
Biobased
Primaire grondstoffen
Gemeente Deventer streeft naar 50% minder 1 primaire abiotische grondstoffen in 2030.
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
LINIAIR
Primaire grondstoffen
Hergebruik
2030
2050
Biobased
CIRCULAIR
Primaire abiotische grondstoffen zijn materialen die uit de aarde worden gewonnen zoals metalen, mineralen en fossiele grondstoffen. In een circulaire economie streven we ernaar om minder primaire abiotische grondstoffen te gebruiken omdat dit helpt om de uitputting van natuurlijke hulpbronnen te verminderen, afvalproductie te minimaliseren en milieuvervuiling te voorkomen. Door hergebruik en recycling kunnen we de levensduur van materialen verlengen en onze afhankelijkheid van nieuwe, onbewerkte grondstoffen verminderen. 1
Pagina 4
Samenvatting
Kernboodschap Deventer Circulair
Deventer gaat voor circulair Wij nemen als gemeente onze verantwoordelijkheid. De overstap naar circulair is een noodzakelijke transitie naar een duurzame economie die niet alleen de behoeften van het heden vervult, maar ook de mogelijkheden van toekomstige generaties waarborgt. Als gemeente stellen we kaders, gaan we zelf aan de slag en ondersteunen we inwoners en partijen die bijdragen aan deze circulaire transitie.
Samen maken we Deventer Circulair! Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
We richten ons op minder, slimmer en langer gebruik, méér hergebruik en méér biobased materialen voor de thema’s openbare ruimte, bouwen en goederen. Veel partijen in Deventer zetten al stappen in deze transitie. We zoeken nadrukkelijk de samenwerking met partners in de stad en regio. We doen het niet alleen.
Pagina 5
Samenvatting
Openbare Ruimte, Bouwen en Goederen: doelen en subdoelen per thema
Visie Deventer Circulair Gemeente Deventer streeft naar 50% minder primaire abiotische grondstoffen in 2030 door minder, langer en slimmer gebruik, méér hergebruik en méér biobased materialen Openbare Ruimte
Bouwen
Goederen
De gemeente Deventer en de partners met wie ze samenwerken, handelen circulair bij aanleg, vernieuwing en onderhoud van de openbare ruimte.
In Deventer is duidelijk wat onder circulair bouwen wordt verstaan, zijn de kaders helder en wordt circulair bouwen gestimuleerd en mogelijk gemaakt door samenwerking in de keten.
Gemeente Deventer koopt circulair in en biedt inwoners, bedrijven en organisaties de mogelijkheid om voor spullen op een circulaire manier te handelen.
de meeste impact hebben en waar we als gemeente
Waar zetten we op in:
Waar zetten we op in:
Waar zetten we op in:
Deventer een rol kunnen pakken. In het schema zijn
A. Circulaire ontwerpprincipes
A. Circulaire strategieën hanteren bij
A. Circulair inkopen van goederen
In Deventer kiezen we voor de thema’s Openbare Ruimte, Bouwen en Goederen. Dit zijn de thema’s die
de doelen en subdoelen voor de verschillende thema’s
hanteren bij aanleg, vernieuwing en
gebiedsontwikkeling en bij het ontwerp,
ten behoeve van interne
uitgewerkt.
onderhoud van de openbare ruimte
bouwen, vernieuwing, onderhoud en
bedrijfsvoering.
in de gemeente Deventer
sloop van gebouwen in de gemeente
B. Bestaande materialen opnieuw
Doorkijk naar uitvoeringsprogramma
gebruiken, nu en in de toekomst C. Circulair aanbesteden is de standaard werkwijze
Deventer
hebben mogelijkheden om circulair
B. Voldoende biobased en secundaire materialen beschikbaar, liefst uit de regio circulair bouwen
ringsprogramma opgesteld. De genoemde subdoelen
te handelen. Deventer circulair is voor iedereen. C. A fdankte goederen maximaal
C. Heldere kaders en afspraken voor In het vervolg op dit visiedocument wordt een uitvoe-
B.Inwoners, bedrijven en organisaties
terugbrengen tot herbruikbare grondstoffen
D. Circulair bouwen voor iedereen
worden in het uitvoeringsprogramma verder uitgewerkt in concrete maatregelen waarbij de inspanningen, resultaten en benodigde middelen in kaart worden gebracht. We vinden het belangrijk om de
Uitvoeringsprogramma
concrete maatregelen samen met inwoners, bedrijven, organisaties en onderwijsinstellingen op te stellen. Projecten
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Projecten
Projecten
Pagina 6
Samenvatting
Participatie In de aanloop naar het opstellen van deze visie is gesproken
het DEP, het Ondernemershuis Deventer, MKB Deventer en
met experts en belanghebbenden binnen en buiten de
het platform FBW (Fossiel en Betaalbaar Wonen bestaande
organisatie. Door middel van interviews is er samen met
uit Ieder1, Rentree, Stichting Eigenhuis, de Marken, Enexis,
professionals, onderwijs, instellingen en ondernemers uit
de Provincie en gemeente Deventer).
de stad en regio, gewerkt aan pilots (Circulaire Hotspots). Hiervan zijn de resultaten gepresenteerd tijdens de Week
Tevens is een interactieve presentatie gegeven van de
van de Circulaire Economie, aan een volle zaal in de
visie “Deventer Circulair” bij Platform Wonen. Dit was een
Gasfabriek.
inspirerende bijeenkomst waarbij de aanwezige leden veel bereidheid toonden om met het thema circulariteit aan de
Voor het thema bouwen is tijdens een workshop met
slag te gaan.
collega’s uit de hele organisatie, onderzocht welke methodieken er zijn voor duurzaam bouwen. En is er een
Ook is een enquête onder inwoners uitgezet. Dit geeft
excursie georganiseerd naar de Floriade waar voorbeelden
ons informatie over wat inwoners van Deventer belangrijk
waren van verschillende circulaire bouwvormen. Daarnaast
vinden en waar we rekening mee moeten houden in het
heeft participeren in en met het netwerk van Building
vervolgtraject van “Deventer Circulair”. In bijlage 4 zijn de
Balance (Boeren voor Biobased Bouwen en Biobased
resultaten van deze enqûete te vinden.
Salland) veel kennis gebracht op het onderwerp biobased bouwen. Alle opgedane kennis, input en ervaring op
Deze verschillende vormen van participatie hebben
circulariteit hebben bijgedragen aan het opstellen van deze
bijgedragen aan de inhoud van deze visie. En daarmee
visie.
is slechts het begin gemaakt: de ambities in de visie zullen onder andere in verdiepende ‘tafels’
De conceptvisie is vervolgens gepresenteerd
verder worden uitgewerkt tot uitvoeringsplannen en
aan 30 collega’s en 30 externen (ondernemers,
zogeheten routekaarten. Bij het opstellen van het
onderwijsinstellingen, kennispartners en
uitvoeringsprogramma wordt samen met belanghebbenden
duurzaamheidsinstellingen meesten zijn ook inwoners uit
onderzocht hoe we de ambities uit de visie kunnen
onze gemeente) tijdens een klankbordsessie. Tijdens deze
behalen. Dit wordt vervolgens opgenomen in het
sessie presenteerden 3 ondernemers hun ervaringen op
Uitvoeringsprogramma Deventer Circulair.
de thema’s goederen, bouwen en openbare ruimte. De conceptvisie is daarna gedeeld met relevante partijen als
De lijst met geraadpleegde bedrijven en organisaties vindt u in de bijlage 4.
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 7
v
Samenvatting
Minder, langer, slimmer gebruik Circulair vraagt een andere manier van denken. Er is veel winst te behalen door minder, langer en slimmer gebruik.
Hernieuwbare grondstoffen, biobased materialen Bij hernieuwbare grondstoffen gaat het om materialen die
Niet alles wat we kopen is echt nodig. Door na te denken
natuurlijk groeien. Denk hierbij aan hout en gewassen. Aan
of het product wel echt nodig is, kunnen veel grondstoffen
het eind van de levenscyclus kunnen deze grondstoffen
worden bespaard. Als een product nodig is, kies dan
opnieuw worden opgenomen in het ecosysteem. Deze
voor een product met kwaliteit, een lange levensduur en
materialen worden ook aangeduid als biobased materialen.
repareerbaarheid. Door kwalitatief goede producten vaker
Het grote voordeel van biobased materialen is dat het CO2
te delen met anderen wordt het gebruik van het product
bij de groei heeft opgenomen en vasthoudt.
geïntensiveerd en kunnen de kosten ‘per gebruik’ worden beperkt.
Kader: Wat is circulariteit?
Hergebruik grondstoffen In de kringloop met eindige materialen gaat het om grondstoffen zoals fossiele brandstoffen, kunststoffen en metalen. Deze materialen zijn beperkt beschikbaar en kunnen niet makkelijk opnieuw worden voortgebracht. In
De circulaire economie is een economisch systeem
een circulaire economie worden deze materialen enkel nog
dat verspilling van grondstoffen minimaliseert en
gebruikt, in plaats van te worden opgebruikt.
waardebehoud van grondstoffen maximaliseert.
Na gebruik worden grondstoffen weer zoveel mogelijk
Het is gebaseerd op het principe van het sluiten van
met hun oorspronkelijke waarde teruggewonnen uit
kringlopen, waarbij producten en materialen worden
reststromen en opnieuw gebruikt. We willen voorkomen
hergebruikt, gerepareerd, gerecycled of opnieuw
dat deze eindige materialen als afval worden gestort of
geproduceerd. Het vlindermodel van de Ellen MacArthur
verbrand. Het is hierbij belangrijk dat producten dusdanig
Foundation illustreert dit principe door te benadrukken
worden gefabriceerd dat ze makkelijk zijn te repareren en
dat in een circulaire economie een continue stroom van
dat de grondstoffen aan het einde van de cyclus zijn terug
hernieuwbare en eindige materialen bestaan binnen
te winnen.
Minder, langer en slimmer
Primaire grondstoffen
'waarde cirkels’. De illustratie hierboven van het Planbureau
Hergebruik
voor de Leefomgeving (PBL) is een abstracte weergave van het vlindermodel.
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
LINIAIR
Biobased
CIRCULAIR
Pagina 8
1. Inleiding Deventer Circulair
1. Inleiding Deventer Circulair Met de circulaire economie zetten we een belangrijke stap richting een duurzame toekomst. In Deventer erkennen we de urgentie van deze beweging; het is bittere noodzaak gezien de schaarste van grondstoffen
Als gemeente Deventer kunnen we samen met inwoners, organisaties en bedrijven een verschil maken. We kunnen dit doen door zelf actie te ondernemen, kaders te stellen en anderen te stimuleren en te erkennen voor hun inspanningen. Waar de huidige lineaire economie zijn grenzen heeft, is de circulaire economie grenzeloos!
en de uitputting van onze aarde. Door grondstoffen en materialen te hergebruiken, zetten we afval om in waarde en verminderen we onze afhankelijkheid van schaarse grondstoffen. Daardoor zijn we minder
Leidende principes
kwetsbaar voor geopolitieke ontwikkelingen.
In de visie Deventer Circulair hanteren we een aantal leidende principes. Deze vormen de basis voor onze besluitvorming en weerspiegelen de waarden en ambities van de gemeente Deven-
Circulair denken en doen is een effectieve manier om als gemeen-
ter in de transitie naar Deventer Circulair:
te bij te dragen aan de duurzaamheidsdoelen. Het sluit naadloos aan bij steeds breder gedragen maatschappelijke ambities, zoals
> Deventer Circulair is voor iedereen, zeker ook voor minima.
milieubescherming, het tegengaan van klimaatverandering en
> De gemeente helpt bij initiatieven van inwoners, organisaties
duurzame ontwikkeling. Als gemeente beschouwen we het daar-
en bedrijven.
om als onze (zorg)plicht om circulair te handelen.
> De gemeente werkt proactief aan Deventer Circulair.
Deventer Circulair biedt kansen
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
> De transitie naar een circulaire economie is een gedeelde verantwoordelijkheid van overheid, bedrijven, organisaties,
De circulaire economie verlengt de levensduur van producten,
onderwijsinstellingen en inwoners.
vermindert afvalkosten, creëert werkgelegenheid en stimuleert
> Samenwerking met alle partners binnen en buiten de gemeen-
lokale economische groei. Denk aan het repareren van appara-
te is essentieel.
ten en kleding, het telen, verbouwen en verwerken van biobased
> Deventer Circulair staat niet op zichzelf. Daarom is verbinding
materialen voor de bouw en het hergebruiken van bijvoorbeeld
met andere beleidsvelden essentieel.
straatstenen en straatmeubilair. Een circulaire economie stimu-
> We volgen proactief nieuwe (technische, financiële en juridische)
leert innovatie. Dit past bij een regio die innovatie hoog in het
ontwikkelingen.
vaandel heeft staan. Door nu te investeren en te innoveren wer-
> Door nieuwe inzichten direct door te voeren in de manier van
ken we aan de brede welvaart van morgen. Daarmee versterken
werken, wachten we niet, maar benutten we kansen.
we de lokale economie, creëren we banen, zorgen we voor socia-
> We ondernemen lobbyactiviteiten die nodig zijn om wetgeving
le cohesie en dragen we bij aan het behalen van de klimaatdoel-
aan te scherpen.
stellingen van Parijs.
>W e gaan aan de slag!
Pagina 9
1. Inleiding Deventer Circulair
Inzetten op ketenaanpak
op werklocaties- meer ruimte inneemt dan de huidige
Het terugdringen van de primaire grondstoffen kan
inname verschillen, maar het is duidelijk dat elke stap
Circulaire economie biedt voordelen voor iedereen
richting circulariteit een zorgvuldige ruimtelijke planning
De circulaire economie biedt voordelen in de volle breedte
vereist. (Bron: Ruimte voor Circulaire Economie, PBL
van onze samenleving. Ook, of misschien juist voor mensen
Planbureau voor de Leefomgeving, Den Haag, 2023)
met een kleine beurs. Door toepassing van nieuwe biobased
alleen als we deze grondstoffen vervangen door het hergebruik van materiaal en door biobased grondstoffen. Dit vraagt om nieuwe ketens waarin de oogst en de verwerking (grondstof – halffabricaat – product – grondstof) georganiseerd gaan worden. Als gemeente
lineaire economie. De mate en vorm van deze ruimte-
isolatiemateriaal kan een andere faseverschuiving (de tijd Lokaal betekent dit dat er strategische planning, sturing
die warmte nodig heeft om door te dringen) zorgen voor
en regie nodig zijn om de beschikbare ruimte optimaal
minder hittestress, en dus minder airconditioning in huizen.
te benutten. In de collegenota Perspectief Ruimte voor
Daarnaast voorkomt repareerbaarheid van producten het
Werken uit 2023 is bijvoorbeeld voor de beroepshaven
steeds opnieuw moeten kopen van nieuwe producten. Maar
het volgende opgenomen: ‘investeer in de circulaire
ook eenvoudiger oplossingen maken het leven goedkoper en
potentie van het havengebied’. Het gaat om het beter
socialer, bijvoorbeeld door met alle bewoners in een straat
benutten van de kwaliteit van het gebied (kadegebruik
een gezamenlijke ladder te kopen. Dat biedt de mogelijkheid
door watergerelateerde bedrijven). Voor circulaire ketens
om een kwalitatief beter product aan te schaffen voor minder
zijn havengebieden van onschatbare waarde. Denk hierbij
geld per huishouden.
De transitie naar een circulaire economie vraagt om
aan kansen voor bedrijven als de Asfaltcentrale en Nefit
Ook biedt het kansen om op een ongedwongen manier met
meer fysieke ruimte, vooral omdat bedrijven flexibeler
Bosch (waterstoflab) die al mooie stappen zetten naar
elkaar in contact te komen.
moeten zijn in hun productieprocessen. Ze moeten kunnen
een circulaire economie. Voor de biobased economie kan
overschakelen van het ene proces naar het andere, wat
de haven kansen bieden voor de verwerking en transport
Het principe van 'geen bezit maar gebruik' transformeert
vaak betekent dat er tijdelijk ruimte moet zijn voor extra
van biobased materialen. Het is wel goed om te beseffen
de manier waarop we denken over consumptiegoederen.
apparatuur of opslag voor hergebruikte materialen. Ook
dat de ruimte voor bedrijvigheid, waaronder schuif- en
Door kwalitatief goede apparaten te huren in plaats van te
de terugname van producten vraagt ruimte. Tegelijkertijd
uitbreidingsmogelijkheden in Deventer, zeer beperkt is.
kopen, worden fabrikanten aangemoedigd om duurzamere
Deventer ondersteunen we waar mogelijk bedrijven en organisaties die de keten compleet maken. Het is belangrijk dat we samen met de regio bepalen waar we in willen excelleren. Een voorbeeld zijn de kansen voor biobased bouwmaterialen; van teelt tot productie en toepassing.
Circulaire economie vraagt ruimte
producten te ontwerpen die langer meegaan. Zo zijn er
vraagt het opschalen van de biobased economie om een aanvulling van de economische activiteiten. Ondernemers
Met het aanjagen van circulaire economie zijn er kansen
minder onkosten en kan het product langer worden verhuurd.
actief in de biobased grondstoffenketens zullen groeien en
voor bestaande en nieuwe bedrijventerreinen. Op A1
Dit is niet alleen goed voor het milieu, maar ook voor
uitbreiden.
Bedrijvenpark is circulair bouwen al de standaard. Er liggen
consumenten. Zo zijn er voorbeelden van woningcorporaties
ook kansen om de circulaire ambities te verbinden met het
die hun huurders kwalitatief energiezuinige koelkasten te
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft dit
programma Toekomstbestendige Bedrijventerreinen van
huur aanbieden tegen een vaste lage prijs per maand.
erkend in hun scenario's van de Ruimtelijke Verkenningen,
het DEP (Deventer Economisch Perspectief), dat gaat over
Nieuws: Eerste 'circulaire' koelkast is afgeleverd in
waarin ze aangeven dat een circulaire economie -specifiek
het versterken van bestaande bedrijventerreinen.
Amsterdam (amstelveenweb.com)
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 10
1. Inleiding Deventer Circulair
Een aantrekkelijke tweedehands economie zorgt voor meer hergebruik van producten en scheelt veel in kosten. Het bevorderen van reparatie en het delen van spullen zorgt dat men langer doet met wat men al heeft. Dit draagt bij aan een vermindering van de afvalproductie en versterkt de sociale banden binnen gemeenschappen: mensen ontmoeten elkaar en delen middelen, wat leidt tot een sterkere, meer verbonden samenleving. Ambacht en reparatievaardigheden worden gewaardeerd, wat bijdraagt aan de waardering voor vakmanschap en duurzaamheid.
Kortom, de circulaire economie is een inclusief model dat economische, ecologische en sociale voordelen biedt voor iedereen.
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 11
1. Inleiding Deventer Circulair
Deventer begint niet bij nul In Deventer beginnen we niet bij nul. Er gebeurt al veel. Er zijn de afgelopen jaren verschillende projecten uitgevoerd waar we trots op zijn. Projecten die hebben geholpen om op een andere manier te kijken. Projecten waar we van hebben geleerd en die smaken naar meer. In dit document staan verschillende voorbeelden van Deventer Circulair. Niet alleen vanuit de gemeente; ook verschillende bedrijven, organisaties en inwoners hebben al laten zien circulair serieus te nemen. Er zijn de afgelopen jaren stappen gezet die nu hun vruchten beginnen af te werpen. Een mooi voorbeeld binnen de gemeente is het ‘refurbishen’ van de fietsbrug in plaats van sloop. Mooi om te zien dat dit gepaard ging met een kostenbesparing.
Fietsbrug opgeknapt in plaats van gesloopt. Deze brug gaat nu weer net zo lang mee als een nieuwe brug.
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 12
1. Inleiding Deventer Circulair
1
Lange termijn duurzaamheid belangrijk:
5
Circulaire keuzes in ons handelen zijn investeringen in de toekomst van Deventer. We creëren niet alleen een stad die vandaag floreert, maar ook een omgeving die veerkrachtig genoeg is om de uitdagingen van morgen het hoofd te bieden. Dit gaat verder dan het verminderen van afval; het is een strategie voor een duurzame erfenis die we achterlaten voor komende generaties. Daarvoor stemmen we het beleid af met andere (regionale) overheden en onze partners. Dit kan door overeenkomsten te sluiten en prestatieafspraken te maken. Samen zorgen we ervoor dat er stappen worden gezet richting een circulaire economie.
Circulair handelen betekent efficiënter omgaan met materialen en het verminderen van afvalstromen. Door inwoners en bedrijven hierbij te ondersteunen, draagt de gemeente bij aan de vermindering van de totale afvalproductie en bevordert zij een meer verantwoorde omgang met grondstoffen. De gemeente staat trots boven in de lijst als het gaat om afvalscheiding en inzameling. Het blijft de ambitie om hierin te excelleren.
6 2
Waarom werken aan Deventer Circulair?
Behalen Klimaatdoelstellingen van Parijs:
Het handelen van de gemeente heeft impact. De gemeente kan, samen met bedrijven, onderwijsinstellingen, organisaties en inwoners het verschil maken. Hieronder staat opgesomd waarom we als gemeente werken aan Deventer Circulair.
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Sommige grondstoffen worden schaars: Er zijn heel veel grondstoffen nodig. We willen minder afhankelijk zijn van geopolitieke ontwikkelingen. Zo is de wereldwijde voorraad van zelfs bouwzand al te klein voor de vraag en spelen kritieke metalen een sleutelrol in de energietransitie. Doordat de ruwe grondstoffen schaars worden, worden deze grondstoffen duurder. We zullen ons beter bewust moeten zijn van de grondstoffen die we al in bezit hebben en deze koesteren. Door over te stappen op circulair verminderen we hoge kosten en schaarste in de toekomst.
4
Op de lange termijn kosten besparen: Soms zijn circulaire producten initieel duurder doordat we nog werken in een lineair economisch systeem waarbij externe kosten bijvoorbeeld niet zijn doorberekend (bijv. de CO2 uitstoot) en boekhoudkundig afschrijven niet overeenkomt met de werkelijke levensduur. Vaak leidt circulair inkopen en het langer gebruiken van materialen en producten op de lange termijn juist tot kostenbesparingen. Hergebruik en recycling verminderen de behoefte aan nieuwe grondstoffen en minimaliseren afvalverwijderingskosten.
Circulair handelen helpt de uitstoot van CO2 te verminderen en kan zelfs CO2 vasthouden. Biobased bouwen biedt in de hele keten mogelijkheden: van de regionale teelt van geschikte gewassen tot de bouw van biobased panden.
3
Afval verminderen:
Veel grondstoffen in gemeentelijk bezit: Gemeente Deventer is verantwoordelijk voor aanleg en onderhoud van de openbare ruimte. De openbare ruimte herbergt een schat aan grondstoffen. Deze zijn in het bezit van de gemeente zelf. Van riool tot wegen, van straatmeubilair tot groenvakken. Elk element kan een bron zijn voor hergebruik en recycling. Door deze grondstoffen optimaal en steeds opnieuw te benutten, verminderen we niet alleen onze ecologische voetafdruk, maar creëren we ook een gesloten kringloop van hernieuwbare materialen.
7
Circulaire economie is voor iedereen A. G een bezit maar gebruik: Door de mogelijkheid te bieden om kwalitatief goed witgoed te huren in plaats van te kopen wordt de prikkel om kwalitatief goede apparaten te maken en in te zetten gestimuleerd. Dit andere verdienmodel zorgt voor duurzamere producten. Voor inwoners met een kleine beurs kan een regeling ervoor zorgen dat zij kwalitatief goede, duurzame en energiezuinige producten kunnen gebruiken in plaats van energie-onzuinige producten van mindere kwaliteit te kopen. B. Delen bevorderen: Het delen van spullen zorgt voor minder milieubelasting én bevordert sociale cohesie. Mensen komen met elkaar in contact bij het uitlenen van spullen. C. Onderhoud en reparatie bevorderen: Ook het repareren van spullen zorgt voor minder milieubelasting én bevordert sociale cohesie. Mensen komen met elkaar in contact door producten te laten repareren.
Pagina 13
1. Inleiding Deventer Circulair
8
Lokale en regionale economie versterken: De gemeente versterkt netwerken door actief initiatieven te stimuleren, aan te jagen en te faciliteren die bijdragen aan hergebruik van materialen en de productie van biobased materialen. Door vernieuwers in de regio te ondersteunen kan de teelt en productie van circulaire bouwmaterialen bijdragen aan het economisch en duurzaam versterken van de regio. A. Stimulering van circulaire economie: Circulair inkopen ondersteunt bedrijven die circulaire producten en diensten leveren, wat de lokale economie versterkt en innovatie bevordert. B. Versterking van lokale en sociale werkgelegenheid: Aanvullend op vorig punt bevordert circulaire economie lokale bedrijvigheid en zorgt voor duurzame werkgelegenheid. Denk aan verdienmodellen rond het repareren van duurzame goederen of winkels met tweedehands spullen. Het demonteren en sorteren van producten en materialen creëert reguliere banen voor mensen in een sector waar automatisering deze deed verdwijnen. Repetitief, eenvoudig werk krijgt een nieuwe waardering in de circulaire economie. Een circulaire economie biedt daarmee ook kansen voor SROI (Social Return On Investment). Dit is een aanpak om meer werkgelegenheid te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
9
10
De transitie naar een circulaire economie gaat niet snel genoeg. Het vaststellen van kaders fungeert als een duidelijk signaal aan alle betrokken partijen dat circulair handelen een prioriteit is. Dit kan de bewustwording vergroten, innovatie stimuleren en de benodigde veranderingen versnellen.
11
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Circulaire innovaties stimuleren door goed opdrachtgeverschap en leveranciersdialogen: Door als gemeente circulair in te kopen wordt een dialoog met leveranciers over duurzame en innovatieve oplossingen aangemoedigd. Het creëert ruimte voor samenwerking en stimuleert leveranciers om circulaire producten en diensten te ontwikkelen.
12
14
Inspirerend voorbeelden: Graag laten we zien wat er allemaal gebeurt op het gebied van circulariteit. Vele inwoners en partijen zetten stappen. Goed voorbeeld doet goed volgen. Als het gaat om het eigen handelen van de gemeente Deventer is het goed om dit ook te laten zien. Zo is de openbare ruimte het visitekaartje van Deventer. Overal in de stad zien we maatschappelijk vastgoed, iedereen komt weleens in het Stadhuis. Door op een aantrekkelijke wijze circulair te werken, laten we zien dat duurzaamheid niet alleen een streven is maar een tastbare realiteit. We kunnen laten zien en middels communicatie-uitingen vertellen welke keuzes bewust gemaakt worden. Dit is een uitnodiging aan onze inwoners en partijen om ook deel te nemen aan deze positieve verandering, omdat ze dagelijks ervaren hoe een circulaire leefomgeving eruitziet.
Samenwerken in de triple helix: Samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen bevordert een omgeving waarin wordt geleerd en waar kennis en expertise worden gedeeld. Dit leidt tot innovatieve oplossingen voor de circulaire transitie. Denk aan circulaire bouw, renovatie en beheer, maar ook het opzetten van deelplatforms en het aanleggen van wegen met circulair asfalt. Hier liggen kansen om samen met andere overheden, bedrijfsleven en de kennis- en onderwijsinstellingen op te trekken.
Gelijk speelveld creëren: De in deze visie vastgestelde ambitie om in 2030 50% circulair te zijn vereist een duidelijk en doelgericht beleidskader. Kaders stellen de normen vast en bieden daarmee richtlijnen voor inkoop, opdrachtverlening, gronduitgifte en vergunningverlening. Dit is van groot belang om de gestelde circulaire doelen daadwerkelijk te behalen. Door kaders vast te stellen, kan de gemeente zorgen voor uniformiteit. Dit is van belang voor alle partijen die betrokken zijn bij bijvoorbeeld de bouwprojecten. Daarmee geven we duidelijkheid en creëren een gelijk speelveld voor alle partijen. Dit zorgt voor vertrouwen.
De transitie versnellen:
13
Ketens versterken voor circulaire materialen: Om de transitie mogelijk te maken zijn biobased materialen en secundaire materialen nodig. Dit is te organiseren door in de regio samen te werken in ketens. Zo kan vraag en gebruik van biobased en/of circulaire materialen worden gestimuleerd, afval worden verminderd en de recycling en het hergebruik van materialen worden bevorderd.
Pagina 14
2. Ambitie Deventer Circulair
Veel mensen denken bij circulair aan het hergebruik van afval. De verwerking van afval staat vooral beschreven in het Grondstoffenplan van de gemeente Deventer. Zoals hierbo-
Minder, langer en slimmer Minder, langer en slimmer
ven beschreven is een belangrijk doel van Deventer Circulair om te voorkomen dat producten afval worden. Focus op openbare ruimte, bouwen en goederen
Hergebruik
We kiezen voor openbare ruimte, bouwen en goederen.
Biobased
Dit zijn de thema’s waar de gemeente de meeste invloed op heeft en waar de meeste impact is te behalen. De grootte
Primaire grondstoffen
van de cirkels geeft een indicatie voor de mate van invloed vanuit de gemeente per thema. Het ene thema zet meer in op hergebruik, het andere leent zich meer voor biobased. Primaire grondstoffen
Hergebruik
Biobased
Hieronder wordt per thema een indicatie gegeven voor de mate van minder, langer en slimmer gebruik, hergebruik of
LINIAIR
2030
2. Ambitie Deventer Circulair De gemeente Deventer committeert zich aan de Rijksdoelen.
2050
CIRCULAIR
biobased.
terialen die we langer en slimmer gebruiken. Ook minder gebruiken draagt bij aan de doelstelling: iets niet nodig hebben en dus niet kopen zorgt ook voor minder primaire abiotische grondstoffen.
Daarmee geeft de gemeente aan dat ze in 2030 streeft naar 50%
Minder, langer en slimmer gebruik:
minder gebruik van primaire abiotische grondstoffen (mineralen,
Denk hierbij aan kwalitatief betere producten en het delen
metalen en fossiele grondstoffen) en in 2050 100% circulair wil
van producten
Openbare Ruimte Bouwen Goederen
zijn. We zijn ons ervan bewust dat we niet overal evenveel invloed op hebben. Voor onze eigen assets verbinden we ons aan boven-
Hergebruikte materialen:
staande doelstellingen. Voor inwoners, organisaties en bedrijven
Ook wel secundaire grondstoffen genoemd. Hierbij gaat het
in Deventer willen we handelingsperspectief bieden. Binnen onze
onder andere over hergebruik van bouw- en sloopmateriaal
mogelijkheden willen we inwoners en partijen helpen en stimuleren om ook stappen te zetten en samen te zorgen dat we de
Biobased materialen:
doelstelling kunnen halen. Dit betekent dat voor 2030 50% van
Dit zijn hernieuwbare grondstoffen. Geproduceerde natuur-
de primaire grondstoffen worden vervangen door materialen die
lijke grondstoffen zoals hout of teeltgewassen die worden
bestaan uit hergebruikte materialen, biobased materialen en ma-
gebruikt voor de productie van isolatiemateriaal
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 15
2. Ambitie Deventer Circulair
Kernboodschap Deventer Circulair
Als Deventer zien we kan-
sen voor een circulaire aanpak. We zijn ons als gemeente Deventer bewust van onze rol die we bij de transitie naar circulair kunnen spelen. We kiezen daarbij bewust voor thema’s waar we, samen met anderen, het verschil kunnen maken. Onze kernboodschap is: Deventer gaat voor circulair. Wij nemen als gemeente onze verantwoordelijkheid. De overstap naar circulair is een noodzakelijke transitie naar een duurzame economie die niet alleen de behoeften van het heden vervult, maar ook de mogelijkheden van toekomstige generaties waarborgt. Als gemeente stellen we kaders, gaan we zelf aan de slag en ondersteunen we inwoners en partijen die bijdragen aan deze circulaire transitie. We richten ons op minder, slimmer en langer gebruik,
méér hergebruik en méér biobased materialen voor de thema’s openbare ruimte, bouwen en goederen. Veel partijen in Deventer zetten al stappen in deze transitie. We zoeken nadrukkelijk de samenwerking met partners in de stad en regio. We doen het niet alleen.
Samen maken we Deventer Circulair.
Methodiek per thema Zoals hierboven aangegeven willen we aan de slag. Voor elk thema is bewust een methodiek gekozen die richting geeft voor de aanpak en denkwijze. Voor goederen is dit de R-ladder, voor openbare ruimte zijn dit de Circulaire ontwerpprincipes van Rijkswaterstaat en voor de bouw de circulaire strategieën van Copper8. Dit zijn methodes die momenteel gangbaar zijn. Als in de toekomst blijkt dat er een betere of aanvullende methode is, dan nemen we die in beraad. In een transitie kunnen er altijd nieuwe inzichten komen die vragen om aanpassing. Door wel te kiezen willen we voorkomen dat we in ingewikkelde discussies vervallen zonder stappen te zetten.
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 16
2. Ambitie Deventer Circulair
Openbare Ruimte
Goederen
In de openbare ruimte kan de gemeente het ver-
Om ervoor te zorgen dat alle inwoners en partijen hun
schil maken doordat we deze zelf inrichten, beheren
steentje kunnen bijdragen aan Deventer Circulair, is het
en renoveren. Het gaat vooral om hergebruik: denk
Minder,langer, langer,slimmer slimmergebruikv gebruik Minder,
belangrijk handelingsperspectief te bieden. Daarom on-
aan materialen voor straten, stoepen, riolering en
dersteunt de gemeente initiatieven die het voor inwo-
straatmeubilair. De kwaliteit wordt gemonitord en er
ners mogelijk maken om circulair te handelen. Denk aan
wordt gekeken wat echt nodig is om te renoveren.
het delen van goederen en voorzieningen (deeltuinen,
Indien (her)inrichting aan de orde is, worden bij de
deelauto’s), de inname en verkoop van tweedehands
aanbesteding circulaire normen opgelegd. Het gaat
spullen en reparatie (repaircafe’s). Niet alleen voor het
bij openbare ruimte vooral om hergebruik van ma-
Hergebruik materialen en grondstoffen
Biobased grondstoffen
terialen (bestrating, riolering). Ook bij groenaanleg
sociale cohesie. Als het gaat om biobased materialen
en groenbeheer is veel mogelijk. Zo kan vrijgekomen hout ingezet worden voor het maken van hoogwaardig straatmeubilair.
terugdringen van onnodig materiaalgebruik, ook voor
CIRCULAIR BOUWEN
Bouwen
kun je denken aan kleding van natuurlijke materialen, zoals vlas, hennep en wol of aan houten tuinmeubelen in
Naar schatting is de bouwsector goed voor 50% van
plaats van gemaakt van plastic. Voor verpakkingsmateri-
alle grondstoffen die jaarlijks worden gebruikt. De am-
alen worden steeds vaker biobased ‘plastics’ toegepast.
bitie is dat er in Deventer de komende jaren 11.000
De gemeente koopt ook zelf goederen in voor de be-
wooneenheden bijkomen. Ook de herontwikkeling van
drijfsvoering. Hier kan de gemeente een slag slaan door
bestaande gebouwen en het verduurzamen van de wo-
circulair in te kopen en goed na te denken of bepaalde
ningvoorraad heeft grote impact. Hiervoor zijn ontzet-
spullen wel nodig zijn of eventueel refurbished (opge-
tend veel materialen nodig. Daarom is het belangrijk
waardeerd) kunnen worden.
om bij bouwen te kiezen voor materialen met minder milieu-impact. Naast hergebruik van materialen liggen er grote kansen voor biobased materialen. Door hiermee te werken wordt CO2 opgeslagen en wordt de kringloop gesloten. Er moeten dan wel voldoende biobased materialen beschikbaar komen. HierMinder, langer, slimmer gebruik
voor liggen kansen in de regio. Gemeente Deventer wil hierop inzetten door gezamenlijke afspraken te maken
Minder, langer, slimmer gebruik
met partijen, innovatieprikkels te geven en initiatieven in de keten te ondersteunen. Wat betreft eigen vastHergebruik materialen en grondstoffen
Biobased grondstoffen
goed kunnen bij de aanbesteding kaders worden meegegeven.
CIRCULAIRE OPENBARE RUIMTE
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Hergebruik materialen en grondstoffen
Biobased grondstoffen
CIRCULAIRE GOEDEREN
Pagina 17
3. Openbare Ruimte
3. Openbare Ruimte Het hele jaar door wordt er geïnvesteerd in onze openbare ruimte. Met de aanleg en het beheer ervan kunnen we grote stappen zetten als het gaat om circulariteit. Zo worden er riolen vervangen en delen van de openbare ruimte opnieuw ingericht, met materialen zoals asfalt, klinkers, stoeptegels, rioolbuizen etc. Net als bij gebouwen geldt een lange voorbereidingstijd en wordt de nieuwe openbare ruimte geacht vele jaren mee te gaan. Ook aan de groene kant is winst te behalen. Denk aan de inzet van ‘eigen’ hout als bouwmateriaal of het oogsten van zaailingen (jonge boompjes) die ergens anders in de gemeente een plek krijgen. Bron: Circulaire ontwerpprincipes, Rijkswaterstaat, Januari 2020
Methodiek openbare ruimte: circulaire ontwerpprincipes Rijkswaterstaat
Ideeën vanuit klankbordsessies
Bij het huidige lineaire ontwerpen gaan we ervan-
“Schrijf een minimum percentage aan hergebruikte materialen voor
uit dat een object slechts voor één levenscyclus wordt gebruikt en vaak nog voor het einde van
“Creëer een regionale materialenbank met alle gemeenten in de regio, ondernemers en uitvoerders in de openbare ruimte.” (Regio Stedendriehoek)
in bestekken.” (BAM wegen)
de technische levensduur wordt gesloopt. Circulair ontwerpen is het maken van keuzes voor de
“Start met het vastleggen van projecten in materialenpaspoorten.”
huidige én toekomstige levenscycli van een ob-
(gemeente Deventer)
ject. Bij een circulair ontwerp wordt van tevoren
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
al nagedacht over (o.a.) levensduur en toekomstig
“Zorg als gemeente dat je eigenaar blijft van je reststromen en
(her)gebruik van materialen.
grondstoffen.” (Rentmeester 2050)
Pagina 18
3. Openbare Ruimte
Subdoelen openbare ruimte Denkrichtingen bij het verder uitwerken van deze doelen in het op te stellen Uitvoeringsprogramma Deventer Circulair.:
A. Circulaire ontwerpprincipes hanteren bij aanleg, vernieuwing en onderhoud van de openbare ruimte in de gemeente Deventer Denk bij de uitvoering aan: I. In toenemende mate werken aan concrete projecten volgens de circulaire ontwerpprincipes. II. Training, bewustwording en commitment over ontwerpprincipes bij interne organisatie en partners waar mee wordt samengewerkt. III. Dashboard opstellen voor inzicht en overzicht.
B. B estaande materialen opnieuw gebruiken, nu en in de toekomst Denk bij de uitvoering aan: I. Zicht op wat gemeente Deventer heeft aan assets en de kwaliteit ervan (o.a. inzet materialenpaspoort). II. Hergebruik en demontabel zijn waar mogelijk uitgangspunt in PVE. III. Zorgen voor tijdelijke opslag van materialen en marktplaats voor circulaire materialen, indien mogelijk samen met de regio.
C. Circulair aanbesteden is de standaard werkwijze
Hoofddoel openbare ruimte
De gemeente Deventer en de partners met wie ze samenwerkt, handelen circulair bij aanleg, vernieuwing en onderhoud van de openbare ruimte. Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Denk bij de uitvoering aan: I. Monitoren van de financiële consequenties en daarop evalueren, leren en doorpakken. II. Werken (bijvoorbeeld in bouwteam) met focus op circulair (samenwerkend, inkoop & opdrachtgever). III. Training intern over aanbesteding, contractvorming en circulaire businessmodellen. IV. Bijeenkomsten samen met aannemers om mogelijkheden te verkennen en draagvlak te creëren. V. Circulair is onderdeel van Dienstverleningsovereenkomst (DVO) (Inkoop & Opdrachtgever).
Pagina 19
4. Bouwen
4. Bouwen In het licht van de omvangrijke bouwopgave waar de gemeente Deventer voor staat en met het oog op de circulaire ambities van de gemeente, willen we circulair en biobased bouwen stimuleren en mogelijk maken. Ook op bedrijvenlocaties zijn er kansen, bij zowel nieuw aan te leggen bedrijventerreinen als revitalisering van bedrijventerreinen. We ondersteunen goede initiatieven en maken afspraken met onze strategische partners. Bij eigen grondposities hebben we de mogelijkheid om kaders en richtlijnen mee te geven. Ook heeft gemeente Deventer zelf vastgoed in bezit dat beheerd wordt. Ook voor de gemeente zelf worden gebouwen ontwikkeld. Voor dit eigen vastgoed hebben we een voorbeeldfunctie en kunnen we de lat hoog leggen.
is. Voor nieuwbouw zoeken wij de maximale mogelijkheden, voor renovatie is het vaker maatwerk. In de bouw zijn technologische en duurzame oplossingen voortdurend in ontwikkeling. Waar traditionele bouwmaterialen zoals cement, staal en beton een grote milieubelasting hebben (CO2 uitstoot), zijn biobased materialen gemaakt van grondstoffen uit de levende natuur. Dit zijn materialen waarin CO2 langdurig kan worden opgeslagen en daarmee zelfs een klimaatpositief kunnen effect hebben. Toepassing van biobased materiaal is steeds meer gangbaar. Wij nemen bij nieuwbouw en renovatie deze maatregelen optioneel mee, daar waar het opportuun is en wij kansen zien.’ (Bron: portefeuillestrategie vastgoed, vastgesteld door raad 2023)
Hoogbouw in Deventer Eigen vastgoed in Deventer
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Ook in de Ontwerp Visie op Hoger Bouwen in Deventer is circulair bouwen onderdeel. ‘We zetten
In de portefeuille strategie vastgoed van de gemeente
in op circulair, demontabel bouwen en hoogwaardig
Deventer is circulariteit als volgt geformuleerd: ‘We
hergebruik en herbruikbaarheid van toegepaste
hanteren bij eigen vastgoed de volgende principes:
materialen. Bouwen in hout en biobased bouwen is
we hergebruiken materiaal dat beschikbaar is,
wat betreft CO2 reductie, circulariteit en flexibiliteit
we gebruiken minder materiaal en we gebruiken
altijd het uitgangspunt. 50% circulair bouwen als
materiaal met een zo lang mogelijke levensduur en
ondergrens is nu al haalbaar. Zo willen we het
we doen dat demontabel. Op deze manier renoveren
gebruik van secundaire bouwmaterialen en biobased
en vernieuwen wij onze gebouwen, zonder natuurlijke
materialen stimuleren. Dit geldt ook voor de inrichting
hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving
van de openbare ruimte.’
te vervuilen en ecosystemen aan te tasten. Wij doen
(Bron: ontwerp Ontwerp Visie Op Hoger Bouwen in
dit op een wijze die ook economisch verantwoord
Deventer, vastgesteld door de raad)
Pagina 20
4. Bouwen
Methodiek bouwen: circulaire strategieën Copper8
Ideeën vanuit klankbordsessies
De verkenning van Copper8 geeft zes strategieën voor cir-
“Beleid, visie: creëer een landschap van A(biotisch) naar B(iobased)”
culaire bouw om het materiaalverbruik, de CO2-uitstoot en
(Building Balance)
“Creëer een simpeler vergunningstraject voor transformatie en herbestemmen” (Studio Groen+Schild Architecten) “Wakker het verlangen naar circulaire gebouwen aan” (Rondeel)
de milieu-impact van de bouwopgave te verminderen. Vanuit de gemeente Deventer vinden we het ook belangrijk dat
“Goed inzichtelijk maken wat binnenkort vrijkomt en waar behoefte
bij het onderhoud van gebouwen circulair wordt gewerkt.
aan is” (Cirkelstad)
Gebaseerd op Copper8 hanteren we onderstaande strategieën:
“Zorg voor optimale benutting van het bestaande vastgoed, zodat
(Bron: https://www.copper8.com/wp-content/up-
er minder nieuw nodig is” (gemeente Deventer)
loads/2023/10/Woningbouw-binnen-planetaire-grenzen-september-2023.pdf)
Biobased Flexwoningen Steenbrugge I woonbedrijf Ieder1 I FlexlivingsFlexlivings
“Voeg circulaire kwartiermaker toe aan projecten” (Platform Wonen)
O. Langer en beter benutten:
2. Kleiner bouwen: Verlagen van het aantal
4. Biobased bouwen: Inzetten op bioba-
Effectiever gebruiken van de bestaan-
vierkante meters, waarbij het aantal wonin-
sed bouwmateriaal, zowel voor de draag-
de woningvoorraad, zonder dat hiervoor
gen gelijk blijft. Hierbij gaan we uit van een
constructie als de afbouw. Daarbij worden
bouwkundige ingrepen nodig zijn. Denk
extra verschuiving van grondgebonden wo-
in alle typologieën abiotische materialen
daarbij aan samenwonen en splitsen.
ningen naar appartementen en het verklei-
(o.a. beton en staal), waar mogelijk ver-
nen van de gemiddelde vloeroppervlaktes
vangen door biobased alternatieven (zoals
met 10%. NB: Let wel: te klein bouwen zorgt voor
CLT en houtwol).
minder flexibiliteit in de toekomst.
1. Optoppen & transformeren:
3. Hoogwaardig hergebruik: Toepassen
5.Intensieve industrialisatie: Grootscha-
Optoppen & transformeren van zo veel
van vrijkomende onderdelen en materia-
lig fabrieksmatig produceren van wonin-
mogelijk geschikte bestaande gebouwen.
len uit geplande sloop van woon- en kan-
gen, waarbij een verschuiving plaatsvindt
Bij het optoppen zijn dit zowel woongebou-
toorgebouwen. Daarbij gaat het om zowel
van de bouwplaats naar de fabriek. Daar-
wen (veelal laagbouw appartementen) als
hergebruik van producten (o.a. kanaal-
bij verschuiven we alleen de productie van
utiliteitsgebouwen. Bij het transformeren
plaatvloeren, balken, kozijnen) als recy-
de woningen, niet de materialisatie.
gaat het om o.a. leegstaande kantoorruimte.
cling van materialen (o.a beton).
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 21
4. Bouwen
De gemeente Deventer kiest een proactieve rol in het stimuleren, aanjagen en faciliteren van initiatieven die bijdragen aan de productie van biobased materialen. Dit omvat het werken met partners in de regio, het ondersteunen van het netwerk van lokale en regionale ondernemers bij de overgang naar circulair ondernemerschap en het implementeren van circulair ontwerp als denkwijze bij gebiedsontwikkeling. De gemeente werkt ook samen met partners zoals andere overheden en woningbouwcorporaties om beleid af te
Bron: lezing Marjet Rutten
stemmen en ervoor te zorgen dat voldoende biobased Overzichtkaart bodemgeschiktheid Biobased bouwmaterialen gesorteerd op aantal geschikte soorten per perceel
Biobased bouwmaterialen, kansen voor de regio! Waar de reguliere bouw vooral CO2 uitstoot, zorgt biobased bouwen voor CO2-opslag. Dit vraagt een
materialen beschikbaar zijn voor de bouw.
Kansen voor ketenaanpak biobased materialen door teelt, productie en afname op een innovatieve manier te koppelen
transitie van de hele keten en gaat over nieuwe eco-
De ligging van Deventer met platteland, IJssel, stad in
nomische, toekomstbestendige verdienmodellen. Met
combinatie met de industrie (DNA), Hanze (samenwer-
regionale gewassenteelt en de productie van regiona-
king regio) en snelweg, trein, rivier (logistiek) biedt
le bouwmaterialen kunnen stappen worden gezet naar
kansen in de regio voor biobased materialen. We vallen
biobased woningbouw.
niet voor niets in twee regio's van het Rijksprogramma ‘Building Balance’ rond biobased bouwmaterialen (Boe-
Het Rijk heeft haar ambitie voor biobased materia-
ren voor Biobased Bouwen/Stedendriehoek en Bioba-
len verwoord in Nationale Aanpak Biobased Bouwen.
sed Salland).
Binnen deze aanpak is de ambitie om 50.000 hectare biobased bouwmaterialen te telen tot 20302. Deze ge-
Binnen de gemeente Deventer is onderzoek gedaan naar
teelde gewassen zullen vervolgens ook verwerkt moe-
kansen voor de teelt van biobased bouwmaterialen.
ten worden tot bouwmaterialen. Hier liggen kansen
https://experience.arcgis.com/experience/615aa4e1d7c-
voor de regio, met nieuwe circulaire verdienmodellen.
040b19e107a4ac9b297c7/page/Pagina/
Nationale Aanpak Biobased Bouwen Van boerenland tot bouwmateriaal 8 november 2023
Programmalijn: Een nieuwe bouwcultuur Met het programma 'Een nieuwe bouwcultuur' wil het college van Rijksadviseurs biobased en natuurinclusief bouwen stimuleren. In de hele keten: van de teelt van gewassen tot toepassing in de bouw. Biobased en natuurinclusief bouwen, met het levend bodem-watersysteem als fundament, moet uitgroeien tot het nieuwe normaal. Bron: College van Rijksadviseurs
https://www.mooinederland.nu/longread/biobased-verbouwen-naar-een-landschap-met-biobased-bouwmaterialen
2
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 22
4. Bouwen
Subdoelen bouwen Denkrichtingen bij het verder uitwerken van deze doelen in het op te stellen Uitvoeringsprogramma Deventer Circulair.: A. Circulaire strategieën hanteren bij gebiedsontwikkeling en bij het ontwerp, bouwen, vernieuwing, onderhoud en sloop van gebouwen Denk bij de uitvoering aan: I. Leidraad uitwerken voor circulaire gebiedsontwikkeling (wonen, bedrijventerreinen etc.). II. Maximaal inzetten op circulair onderhoud eigen vastgoed gemeente. III. Maximaal herbestemmen/hergebruik van bestaand vastgoed hele gemeente Deventer. IV. Demontabel bouwen is uitgangspunt (materialenpaspoort). V. In kaart brengen van toekomstige sloopprojecten in de gemeente (donorgebouwen). VI. Materialen die vrijkomen goed oogsten (v.h. slopen), sorteren en weer in het economisch systeem terug laten ko-
B. V oldoende biobased en secundaire materialen beschikbaar, liefst uit de regio Denk bij de uitvoering aan: I. Langdurig samenwerken in de ketens om daarmee kennis op te bouwen, te leren en te laten zien wat mogelijk is. II. Samenwerken met ketenpartners in de regio om te zorgen voor voldoende biobased materialen en de afzet van deze materialen (teelt, productie en gebruik van biobased materialen mogelijk maken in de regio - ook op gronden van de gemeente Deventer - en convenanten afsluiten om afzet te bevorderen). III. Onderzoeken vestiging productiefabrieken biobased bouwmaterialen. IV. Opzetten van regionale logistiek rondom secundaire materialen in samenwerking met partners uit de regio.
men, beschikbaar maken voor iedereen.
Hoofddoel Bouwen
In Deventer is duidelijk wat onder circulair bouwen wordt verstaan, zijn de kaders helder en wordt circulair bouwen gestimuleerd en mogelijk gemaakt door samenwerking in de keten. Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
C. Heldere kaders en afspraken voor circulair bouwen Denk bij de uitvoering aan:
D. Circulair bouwen voor iedereen
I. Kaders circulair bouwen verankeren in aanpalend beleid.
Denk bij de uitvoering aan:
II. Kaders voor circulair bouwen als uitgangspunt bij grond-
I. Samen met strategische partners kennis opbouwen en
uitgifte door gemeente. III. Aansluiten bij Het Nieuwe Normaal (nationale standaard voor circulair bouwen). IV. Handvaten bieden voor splitsen van woningen. V. Afspraken maken met partners middels bijvoorbeeld
routekaarten opstellen. II. Stimuleren betaalbare sociale circulaire woningbouw. III. Stimuleren biobased isolatiemateriaal middels isolatieprogramma’s. IV. Stimuleren hergebruik bouwmateriaal.
convenanten.
Pagina 23
5. Goederen
5. Goederen Als Deventer willen we af van de wegwerpmaatschappij. In plaats van elk jaar enorme hoeveelheden producten weg te gooien, willen we ervoor zorgen dat goederen zo lang mogelijk meegaan en pas in de allerlaatste instantie op de afvalberg terecht komen. We willen in de gemeente Deventer samen met inwoners en partijen klimmen op de R-ladder.
Methodiek goederen: Klimmen op de R-ladder
Product slimmer gebruiken en maken
Er zijn verschillende manieren om grondstoffen zo efficiënt mogelijk te gebruiken. Die manieren vallen binnen drie ca-
RO Refuse
Product overbodig maken door van z'n functie af te zien, of die met een radicaal ander product te leveren
R1 Rethink
Productgebruik intensiveren (bijvoorbeeld door producten te delen, of multifunctionele producten)
R2 Reduce
Product efficiënter fabriceren door minder grondstoffen en materialen in het product, of in het gebruik ervan
R3 Re-use
Hergebruik van afgedankt, nog goed product in dezelfde functie door een andere gebruiker
R4 Repair
Reparatie en onderhoud van kapot product voor gebruik in zijn oude functie
R5 Refurbish
Opknappen of moderniseren van oud product
tegorieën: minder gebruiken, langer gebruiken en hergebruiken. 1. • Minder gebruiken betekent: afzien van het gebruik
Levensduur verlengen van product en onderdelen
van producten die je niet nodig hebt, lenen of huren van producten die je niet altijd nodig hebt en, wanneer dat niet mogelijk is, kiezen voor de minst belastende variant. 2. • Langer gebruiken betekent: zorgdragen voor de
Nuttig toepassen van materialen
spullen die je hebt. Dit doe je door spullen goed te onderhouden, te repareren of op te knappen. Geef het een tweede leven als je het niet meer nodig hebt. Alles om te zorgen dat de levensduur zo lang mogelijk is. 3. • Hergebruiken betekent: spullen zo afdanken dat de materialen niet verloren gaan, maar opnieuw als grondstof kunnen worden ingezet. Op die manier sluiten we de kringloop en zijn er minder nieuwe grondstoffen nodig.
R6 Remanufacture
Onderdelen van afgedankt product gebruiken in nieuw product met dezelfde functie
R7 Repurpose
Afgedankt product of onderdelen daarvan gebruiken in nieuw product met andere functie
R8 Recycle
Materialen verwerken tot dezelfde (hoogwaardige) of mindere (laagwaardige) kwaliteit
R9 Recover
Verbranden van materialen met energieterugwinning
De R-ladder wordt gebruikt om de mogelijkheden voor circulair op een rij te zetten. De naam R-ladder komt van de eerste letter van de Engelse begrippen die horen bij een circulair systeem. In de illustratie is te zien wat de R’s op de ladder betekenen. Wat bovenaan op de ladder staat, is de beste keuze voor het milieu omdat je zo de meeste grondstoffen bespaart. Wat onderaan staat (verbranden), is wat gebeurt als het niet gelukt is de hogere treden te realiseren.
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 24
5. Goederen
Van ‘buy first’ naar ‘repair first’: Saxion trekt groot Europees project Laat ik mijn kapotte stofzuiger, wasmachine of laptop repareren of koop ik een nieuwe? Het is een vraag waar iedere con-
Ideeën vanuit klankbordsessies “Stimuleer deel auto's onder de bewoners” (Witteveen en Bos) “Faciliteer een repair cafe 24/7 waar men ook zelf leert te herstellen” (Claca Design) “Breng het grondstofverbruik door/in opdracht van de gemeente in kaart” (Gemeente Deventer)
sument mee te maken krijgt. Om de transitie naar een circulaire economie te maken, moet ‘repareren’ onze eerste reflex wor-
“Stimuleer reparatie” (Tauw)
den. Nu is dat nog te vaak ‘kopen’. In een groot Europees 'Interreg-project' naar levensduurverlenging van consumentenelektronica gaat een breed consortium onder-
“Denk en doe alsof Deventer de wereld is: haal alles uit de omgeving en houd het in de omgeving” (Leger des Heils)
zoeken wat er voor nodig is om deze norm te veranderen. Frank Stiksma, hoofdonderzoeker Circulaire Economie bij het lectoraat Regio-ontwikkeling, werkt mee aan
“Meer grondstoffen scheiden waardoor meer grondstoffen herbruikbaar zijn” (Circulus)
het project en vertelt er meer over. https://www.saxion.nl/nieuws/2024/april/vanbuy-first-naar-repair-first-saxion-trekt-grooteuropees-project
“Stimuleren consuminderen” (Gemeente Deventer) “Deeleconomie faciliteren” (Duurzaamheidscentrum, Platform Wonen) “Verban wegwerpproducten” (Het Goed)
Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
Pagina 25
5. Goederen
Subdoelen goederen Denkrichtingen bij het verder uitwerken van deze doelen in het op te stellen Uitvoeringsprogramma Deventer Circulair.:
A. Goederen ten behoeve van interne bedrijfsvoering gemeente Deventer circulair inkopen Denk bij de uitvoering aan: I. Inkoop circulair aanbesteden. II. Training intern over aanbesteding, contractvorming en circulaire businessmodellen. III. Bijeenkomsten samen met toeleveranciers om mogelijkheden te verkennen en draagvlak te creëren. IV. Visie op afschrijftermijnen ontwikkelen samen met kennis- en onderwijsinstellingen.
B. I nwoners, bedrijven en organisaties hebben mogelijkheden om circulair te handelen. Deventer Circulair is voor iedereen Denk bij de uitvoering aan: I. Tweedehands economie stimuleren. II. Repareren van goederen stimuleren en mogelijk maken. Bijvoorbeeld Circulair ambacht centrum. III. Deeleconomie stimuleren en mogelijk maken. Denk aan uitleensysteem van materialen, deelauto’s. IV. Sociaal, betaalbaar verhuursysteem voor kwalitatief hoogwaardig, energiezuinig apparatuur (o.a. witgoed). V. Ondersteunen circulaire (buurt)initiatieven zoals repaircafé(s).
Hoofddoel Goederen
Gemeente Deventer koopt circulair in en biedt inwoners, bedrijven en organisaties de mogelijkheid om voor spullen op een circulaire manier te handelen. Visie Deventer Circulair | Samen maken we Deventer Circulair
C. Afdankte goederen maximaal terugbrengen tot herbruikbare grondstoffen Denk bij de uitvoering aan: I. Steeds minder materialen vernietigen (restafval). II. Wat herbruikbaar is op een zo 'hoog mogelijke manier’ hergebruiken. III. Geoogste grondstoffen beschikbaar maken voor de regionale maakindustrie
Pagina 26
6. Deventer aanpak
6. Deventer aanpak Transitie In Deventer steken we graag de handen uit de mouwen. Daarom gaan we niet wachten tot alles in drie cijfers
Relatie Circulair met Omgevingsvisie Deze visie Deventer Circulair wordt betrokken bij de doorontwik-