2024-11-06 Transcript Raadsvergadering Gemeenteraad Deventer 6 november 2024

TRANSCRIPT VAN DE BEGROTINGSRAAD VAN GEMEENTE DEVENTER d.d. 6 november 2024

Opening De voorzitter: Dames en heren. Dames en heren, ik open uw vergadering van 6 november 2024, de Begrotingsraad voor 2025 en de Meerjaren Programma Begroting voor 2026-2028. Van harte welkom, raadsleden, collegeleden, kijkers thuis, aanwezigen in de zaal. De griffier heeft hier opgeschreven, het heerlijk middagje en avondje is weer gekomen. Ik hoop, dat we dat met elkaar zo gaan beleven. Dat zou fijn zijn. De griffier zelf verontschuldigt zich, die zit met buikgriep thuis. En we hebben hem dringend verzocht, om thuis te blijven. Maar Ingrid Heijmans neemt zijn rol over. Dus bij deze wens ik ook Alex, hij zit ongetwijfeld mee te kijken, beterschap. Dan hebben we verder bericht van verhindering van de heer Obdeijn van Gemeentebelang en de heer De Bokx van D66. En de heer Kamphuis heeft aangegeven, pas aan het einde van de middag te kunnen aanschuiven. We gaan niet zingen, maar we hebben wel twee jarigen in ons midden. Dan kunt u daar straks nog iets mee doen. Mevrouw Te Riele, van harte gefeliciteerd vanaf deze plek. En ook Hans Jansen, van harte gefeliciteerd. Dan eerst een aantal facilitaire zaken. We zitten in een normale raadsvergadering. Dat betekent, dat we bijvoorbeeld bij een schorsing, die kunt u aanvragen als u dat wil. Maar we hebben in ieder geval twee standaard schorsingen. Eentje om 17.30 uur.

Die alles te maken heeft met het diner, dat dan gereed is, het wordt voorbereid. En het tweede, na afronding van de behandeling van alle moties en amendementen. Dan schorsen we en dan kijken we ook, hoeveel tijd we op dat moment nodig hebben. Verder, zal ik het voorzitterschap van deze vergadering afwisselen met de heer Donkers. Dat gaat in ieder geval over de programma's, waar ik portefeuillehouder van ben. Maar we, om de voorzitters, u heeft recht op een frisse voorzitter, fris en fruitig. Dus we wisselen af en toe gewoon om. Dan de vergadering zelf, nog even de orde. We starten met de algemene beschouwingen. Ik hoor iemand praten waarvan ik denk, waar gaat dit over? We starten met de algemene beschouwingen. Dan krijgt u, iedere fractie vijf minuten, dus met de algemene inleiding, algemene beschouwing. En tegelijkertijd, dan ook aan

2 te kondigen op welke punten, welke programma's, moties of amendementen worden ingediend. De volgorde van de fracties bepalen we bij wijze van loting. U mag interrumperen tijdens een beschouwing en u mag ook vragen stellen na afloop van de beschouwing, die gegeven is door de fractievoorzitters. En na de bijdrage van verschillende partijen zal ook het college in vijf minuten reageren. Dan ronden we de algemene beschouwingen af en gaan we aan de slag met de behandeling van de amendementen en de moties. Dat doen we per programma en de volgorde, zoals in het raadssysteem aangegeven. U krijgt één minuut, om uw motie of amendement toe te lichten. Daarbij zijn geen interrupties toegestaan. En vervolgens kunt u met elkaar en het college in debat. Dus nogmaals dan, als we alle moties en amendementen hebben gehad, een schorsing en daarna volgt dan nog de stemming. We zullen zien hoever we komen. Ik ga ervan uit, dat we vandaag kunnen afronden. Maar u weet ook, anders gaan we morgenavond gewoon verder. Als we klaar zijn met de moties en amendementen en het, de begroting zelf, gaan we ook nog de verordeningen vaststellen. Dus dat is ook wel even een punt, om met elkaar in de gaten te houden. Dat moet ook nog gebeuren. Heel verhaal. Debatstukken 1.

Begroting 2025 en de Meerjaren Programma Begroting (MJPB) 2026-2028

Algemene beschouwingen De voorzitter: Wat mij betreft, gaan we loten en dan gaan we kijken welke fractie kan beginnen. We beginnen met DeventerNU. De heer Van den Nieuwenhof, u heeft het woord. De heer Van den Nieuwenhof: Zo, goedemiddag. Dank u, voorzitter. Voor DeventerNU is altijd de traditie om eerst even de mensen te bedanken natuurlijk. De ambtenaren en zeker ook de griffie, voor hun inzet. Helemaal goed. Wat DeventerNU betreft is het wel zaak, dat we de hand op de knip houden voor de komende tijd. Gelet op de vele onzekere factoren vanuit het Rijk en de projecten, die nog gepland staan. Woningbouw is in deze begroting een belangrijk punt. We vinden het ook belangrijk, dat mensen in Deventer een veilige omgeving wonen en dat er voldoende voorzieningen zijn. Ozb gaat naar de algemene middelen, heb ik begrepen. Terwijl de afspraak is, om het geld binnen eigen programma's te zoeken. In deze begroting wordt één groep inwoners tot melkkoe van de gemeente verheven. De makkelijkste manier om geld, om aan geld te komen. En als laatste punt, voorzitter, dienen wij mede in met een aantal amendementen en moties, waarvan wij vinden dat deze onze stem verdienen. Dat was het. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, de heer Van den Nieuwenhof. U heeft er geen vragen op. Dan gaan we naar de tweede partij, gaan we even loten. D66. En daarna is de SP aan de beurt.

Dan hebben we dat vast, dan kunt u zich daarop voorbereiden. Ja? Ja, Akdemir, ga uw gang. De heer Akdemir: Voorzitter, dank. Met overtuiging en trots presenteren wij de visie van D66 op de Begroting 2025. Met dit stuk zetten we een solide stap naar een duurzaam, inclusief en toekomstgericht Deventer. Onze fractie is verheugd, dat onze wensen en prioriteiten goed zijn opgenomen in de begroting, waardoor we dit jaar slechts met twee voorstellen komen. Namelijk, één motie en één amendement. Dit onderstreept onze tevredenheid over de richting, die deze begroting inslaat. Laat ik eens beginnen met het onderwerp onderwijs, welke de basis is van een sterke en veerkrachtige samenleving. Het Integraal Huisvestingsplan 2024-2040 met een stuk investering van één miljoen vanaf 2026, ondersteunt onze ambitie en duurzame, gezonde en toekomstgericht is gewoon te realiseren. Dit biedt niet alleen een, betere leeromgevingen, belegt ook een fundament voor een nieuwe generatie die opgroeit in Deventer. In lijn met onze ambitie om elk talent te onderstellen, kondigen wij eveneens de motie Van onderwijs naar werk – ondersteuning van elk talent, aan.

Deze motie draagt het college op, om in gesprek te gaan met relevante stakeholders om ervoor te zorgen, dat het nieuwe regionale programma voor het voorkomen van het voortijdige schoolverlaten, voldoende aandacht heeft en middelen biedt, voor de specifieke uitdagingen in het Deventer onderwijs. Daarnaast, blijft duurzaamheid vanzelfsprekend voor ons, een belangrijke

3 prioriteit en ook in deze gemeentelijke plannen. In de begroting zien we hierin een positieve ontwikkeling in het beschikbare budget, ten opzichte van 2024. Het is mede mogelijk gemaakt door de toegekende middelen in de Voorjaarsnota, met circa zeven ton extra voor de energietransitie en 1,36 miljoen euro om netcongestie aan te pakken. Deze middelen stellen ons in staat, om de energietransitie voort te zetten en de problemen rondom netcapaciteit effectief aan te pakken. Door deze investeringen versterken we niet alleen de duurzaamheid van onze gemeente, maar dragen we ook bij aan de robuustheid en betrouwbaarheid van onze energievoorziening en de ontwikkeling van onze economie. Bovendien, maken we ook hiermee onze woningopgave mogelijk, waaronder de bouw van elfduizend woningen. De grote ruimtelijke opgave, de toenemende druk op infrastructuur en goede ruimtes vragen om een doordachte en evenwichtige aanpak. Wij investeren in nieuwbouw en voorzieningen die zorgen, dat Deventer een plek blijft waar inwoners kunnen wonen, werken en recreëren in een gezonde leefomgeving. In lijn met deze visie kondigen wij ook het amendement aan met titel Uitvoering beleidsplan Spelen, bewegen en ontmoeten, waarin wij samen met de ChristenUnie en de PvdA het belang van speel- en ontmoetingsruimtes voor onze inwoners benadrukken.

Een sociale omgeving is essentieel voor een hoge levenskwaliteit en wij zien het als onze verantwoordelijkheid om deze blijvend te ondersteunen. Een groot deel van het budget van onze gemeente gaat ook natuurlijk naar het sociaal domein en wij zetten dit budget in om mensen te ondersteunen, die een steuntje in de rug nodig hebben. Voor 2025 zetten we ons in om bestaanszekerheid te bevorderen. Onder meer, door het bieden van stabiele inkomens, passende woningen en toegankelijke zorg. D66 blijft zich inzetten voor gelijke kansen en een mensgerichte benadering, die bijdraagt aan een sterk en sociaal fundament in onze gemeente. 2025 brengt onzekerheid op financieel vlak, mede door het tekort van vier miljoen, als gevolg van de nieuwe financieringssystematiek en het gebrek aan volledige compensatie vanuit het Rijk. Deze financiële druk dwingt ons, om een balans te vinden tussen daadkracht en voorzichtigheid. We blijven echter investeren in noodzakelijke initiatieven, die de basis van onze gemeente versterken. Zoals de energietransitie, inburgering, toegang tot het sociaal domein en Jeugdzorg. Dan tot slot, voorzitter. De kern van onze visie is samenwerking met onze inwoners en partners. De ideeënmarkt, burgerberaad tonen de betrokkenheid van onze inwoners. En met partners zoals het Deventer Economic Board, ‘…’ United en de Stedendriehoek werken we aan de gemeenschappelijke doelen.

Deze samenwerking heeft ook een rijksbijdrage opgeleverd van twintig miljoen euro en versnelling mogelijk gemaakt in de woningbouwplannen. Voorzitter, ik kom tot een afronding. Met de Begroting 2025 gaan we vanavond samen met, gaan we samen onze visie en ambitie voor Deventer vastleggen. In deze begroting komen thema's samen die onze kern vormen, onderwijs, duurzaamheid, bestaanszekerheid en samenwerking. De uitdagingen zijn groot, maar samen kunnen wij ze aan. D66 blijft inzetten in een toekomst, waarin iedereen kan meedoen en participeren in de samenleving. Waarbij Deventer blijft groeien op een manier, die recht doet aan al haar inwoners. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, de heer Akdemir. Dan gaan we naar de fractie van de SP en ik zal vast even loten voor de ... Daarna is Deventer Belang. De heer De Kok: Dank, voorzitter. Ik ga het kort houden deze keer. Ik had ‘…’ al veel gezegd. Maar er is nog niet zoveel, dus. Ik hield er rekening mee, dat ik aan het eind was. Ja, ook erg veel dank aan iedereen, die heeft meegewerkt aan de totstandkoming van deze begroting. We vinden het een hele mooie prestatie in deze onzekere tijden. Zeker met betrekking tot, wat er vanuit Den Haag op ons afkomt. We maken ons wel zorgen over de oplopende kosten van onze inwoners. Dat bijvoorbeeld de afvalstoffenheffing met tien procent stijgt, baart ons zorgen.

Vooral huurders hebben te maken met een sterke stijging van hun lasten, door de huurverhoging van het afgelopen jaar en ook de extra huurverhoging voor volgend jaar. Wat toch bij elkaar meer dan tien procent is ook. Ik denk, dat er weinig mensen zijn die tien procent loonsverhoging hebben gekregen. Dit telt heel erg op allemaal. En net zoals met de ozb, zullen die kosten ook jarenlang blijven stijgen. Daarom aansluitend, er wordt gesproken dat we ons beleid richten, om inwoners een gevoel van bestaanszekerheid te geven. Bestaansonzekerheid zou wat ons betreft, niet nodig moeten zijn in Deventer. En wij denken, dat we er met elkaar alles aan moeten doen, om de regelingen die er zijn zo goed mogelijk uit te blijven voeren en waar mogelijk, ook te blijven verbeteren. Dat was het. Dank u, voorzitter.

4 De voorzitter: Dank u wel, heer Kok. Dan gaan we naar Deventer Belang. En daarna is de fractie van DENK aan de beurt. De heer Kleine Schaars: Ja, dank u, voorzitter. Allereerst, grote dank inderdaad aan het ambtelijk apparaat en de griffie voor al het werk, dat weer in de voorliggende begroting is gestoken. Voor veel inwoners is de grootte en de invulling van deze Deventer begroting, een ver van de bed show. We zijn verantwoordelijk voor bijna een half miljard euro, maar het door ons beïnvloedbare deel is veel kleiner en ook dat, vraagt uitleg voor onze inwoners. Soms bestaat het beeld, dat het geld tegen de plinten aan klotst. Uitspraken, die soms zelfs raadsleden doen. Tegelijkertijd worden we altijd, worden we al een tijd bang gemaakt met het komende ravijnjaar. Dat we moeten oppassen, dat je dan keuzes moet maken. In krappe tijden, krappe keuzes. Wel of niet de broekriem aanhalen, wel of niet de rekening bij onze inwoners neerleggen, gaan we investeren of stellen we uitgaven juist uit? En wat betekent dat dan voor onze inwoners, in hun portemonnee en in de dagelijkse omgeving? Van het redden van de egel tot onveiligheid rondom de Douwelerkolk. Het gaat voor ons om een half miljard en de timing, voorzitter. Het is een onrustige wereld en gelukkig, hoeven wij ons alleen te focussen op het door ons beïnvloedbare deel.

We willen het hebben over echte problemen van onze inwoners. Armoede, zichtbaar, onzichtbaar. Energietransitie en de gevolgen daarvan voor de achtertuin, voortuin van onze inwoners. Gebrek aan woningen. Een begroting, die we alleen rondkrijgen door de lasten deels bij onze inwoners te leggen en te putten uit onze reserves. Ja, je kan dus stellen, dat het college en coalitie niet willen gaan bezuinigen op de eigen programma's. De keuzes worden uit de weg gegaan om vervolgens tegen je eigen coalitieakkoord in, de lasten voor onze inwoners te verzwaren. Of je kunt stellen, dat is nu onze keuze. We zijn als raad aan zet. Daarvoor kan je dan zeggen, je kan hetzelfde meemaken, maar toch anders beleven. De keuzes die het college ons beloofde, zijn genomen in de vorm van putten uit reserves en de ozb-verhoging. Wanneer nemen we het weer het heft in handen, als controlerende en kaderstellende raad? Als partij in de oppositie hebben wij onze collega's, raadsleden nodig in het herpakken van die regie. Voor ons is dat niet achteraf amenderen, maar vooraf de richting van het college bepalen. Daarom hebben wij nu voor gekozen, om zelf geen motie of amendement in te dienen. We willen vooraf met elkaar een integrale afweging maken en het college sturen, niet achteraf. Wel nemen wij onze collega-fracties en hun tijd en moeite zeer serieus.

Daarom zullen we vanmiddag verschillende voorstellen van onze fracties, van andere fracties steunen. Sommige direct, omdat wij als mede-indiener zijn. Of voor andere wachten wij graag het debat af en de reactie van het college, alvorens ons standpunt te bepalen. Zoals u van onze fractie gewend bent, voorzitter, altijd serieus en vanuit het perspectief, dat het voor onze inwoners iets zal opleveren. Tot zover, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Dan de heer Van der Meulen. De heer Van der Meulen: Ja, dank u wel, voorzitter. Ik heb een vraag aan de heer Kleine Schaars, want die wil graag vooraf sturen. En dat nou ja, ik begrijp precies wat hij bedoelt en ik onderschrijf dat ook. Maar op welk moment zou u willen sturen? Want het moment waarop we als raad sturen, is normaal gesproken de Voorjaarsnota, volgend jaar Perspectiefnota. Maar wenst u daar een moment tussenin? Of, kunt u daar misschien iets meer over vertellen, wat daarmee wordt bedoeld? De heer Kleine Schaars: Voorzitter, ik vind het een prachtige vraag van mijnheer Van der Meulen. Ik vind het ook mooi, dat hij zelf ook begint, dat hij dat ook onderschrijft. Ik denk, dat hij in de oppositie datzelfde gevoel heeft als wat wij hebben, dat je eigenlijk door het jaar heen veel meer momenten zou moeten overleggen en kunnen sturen. En dat ontbreekt nu, voorzitter. Dat is datgene, wat wij bedoelen.

De voorzitter: De heer Akdemir. De heer Akdemir: Ja, dank, voorzitter. Dank, mijnheer Kleine Schaars voor uw beschouwing. Ik had een vraag ten aanzien van de kaderstellende rol van de raad. Want u gaf, mijnheer Kleine Schaars gaf aan, dat de raad dat al enige tijd niet meer doet. Of iets in die strekking. Kunt u, kan mijnheer Kleine Schaars aangeven, wanneer de raad dan gestopt is met het stellen van kaders. Vraag ik me af.

5 De voorzitter: De heer Kleine Schaars. De heer Kleine Schaars: Voorzitter, ik denk, dat deze middag te kort is om alle voorbeelden te, op te sommen. Laat ik er één noemen, dat is waar wij het laag en hoog middenspanningsstation bepaald hebben. Wat wij als raad eigenlijk achteraf, het college gevolgd hebben. Wij zijn eigenlijk niet betrokken in de keuze. We hebben één keuze voorgelegd gekregen. En u weet, één keuze is geen keuze. Ik denk, dat dat alles zegt, voorzitter. De voorzitter: De heer Akdemir. De heer Akdemir: Verschil van inzicht, voorzitter. Maar ik ga het hierbij houden. De voorzitter: Dank u wel. Verder niet? Dan gaan we naar de fractie van DENK en daarna is de fractie van het CDA aan de beurt. De heer Kaya: Ja, voorzitter, dank u wel. Allereerst, wil ik namens onze fractie onze ondersteuners bij de griffie bedanken voor hun snelle inzet en respons. Ook willen wij de ambtenaren bedanken voor het verstrekken van de antwoorden op onze vragen. En ja, heel veel beterschap aan onze griffie, de heer Kerver. Voorzitter, aan de andere kant van de oceaan is de uitslag van de verkiezingen vrijwel bekend. Nou, het is bekend. We maken ons zorgen en vragen ons af, welke gevolgen deze uitslag zal hebben voor Europa, Nederland en ook voor Deventer. Laten we niet vergeten, dat de geopolitiek veranderingen doorwerken tot in de haarvaten van onze samenleving.

Denk aan de conflicten die wereldwijd woeden. Terwijl wij hier in ons warme huis leven, vechten anderen elders om te overleven. Wij hopen, dat het geweld stopt en dat mensen in vrede naast elkaar kunnen leven. Voorzitter, waar ik eigenlijk naartoe wil is, dat we de waarde van de mens moeten zien, erkennen, waarderen en beschermen, daar waar nodig. Een meerderheid vormen brengt namelijk ook verplichtingen met zich mee. Ik hoop dat iedereen in deze zaal, dat ook onderschrijft. Voorzitter, ook het behoren tot een minderheidsgroep biedt vaak ook voordelen. Deze mensen benaderen het leven en de samenleving soms op een vernieuwende manier, waarbij zij andere perspectieven en innovatieve oplossingen aandragen. Mijn advies is dan ook, benut die kracht van deze groepen en zorg, dat zij zich gehoord en gewaardeerd voelen. Voorzitter, om een brug te slaan naar de diverse groepen in onze samenleving. Zoals u allen weet, kwamen er in de jaren 60, 70 veel mensen naar Nederland als gastarbeiders. Zij verrichtten het werk, dat destijds door veel Nederlanders niet gedaan werd. Inmiddels is het al zestig jaar geleden en vooral in het land zijn er initiatieven gestart. Excuus, of ja, om hen te eren. Ook in Deventer wordt hieraan aandacht besteed. Onder andere door de derde generatie jongeren, die in de MIMIK een documentaire voorstelling hebben gehouden.

Recent is er in de bibliotheek stilgestaan bij deze groep ook. Gelukkig groeit de aandacht voor hen. Ook in Deventer hebben we een groep betrokken burgers, die zich voor deze mensen inzet en momenteel met de gemeente in gesprek is. Wij zouden graag meer dan hen, meer van hen willen horen en nodig hen uit, om met ons in gesprek te gaan. Kijk wat onze motie van samen, samen met de PvdA en GroenLinks in 2022 heeft opgeleverd. Voorzitter, daarnaast wil ik aandacht vragen voor een andere groep, die het laatste jaren moeilijk heeft gehad. Onze studenten, ook wel de pechgeneratie genoemd. Ook in Deventer kent, kennen we vele studenten. Wij vinden, dat de gemeente iets voor hen zou moeten betekenen. Wij zullen ons voorstel hierover, zo meteen in een motie toelichten. Verder, voorzitter, willen we de aandacht vragen voor het Deltaplein, dat volgens ons aan renovatie toe is om verloedering in de wijk tegen te gaan. Ook deze buurt verdient onze aandacht. Tot slot, dienen we samen met GroenLinks, ChristenUnie en Deventer Sociaal een amendement in over de, over het preventie- en handhavingsplan voor alcohol. Voorzitter, ik hoop dat ik nog tijd heb. Genoeg, zo te zien. Ik wens iedereen vandaag heel veel wijsheid toe. Laten we niet vergeten, dat we dit alles doen voor onze inwoners. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kaya. Verder geen opmerkingen.

Dan gaan we naar de fractie van het CDA. En daarna is Deventer Sociaal aan de beurt.

6 Mevrouw Scholthof: Dank u wel, voorzitter. We zijn ruim halverwege onze raadsperiode en natuurlijk, moment voor bezinning. De vraag kwam in mij op, wat vanuit onze CDA-idealen de gemeente op de langere termijn zou willen. Ik wierp een blik in de toekomst over tien jaar. Hoe zou het zijn als ik met mijn man en mijn twee dochters door de gemeente zou fietsen? Ga met mij mee. We beginnen natuurlijk in Bathmen city, waar de bieb en de Cultuurhuus nog steeds open is. Als we Bathmen uitfietsen, fietsen we langs een grote nieuwe woonwijk, waar de jongeren uit het dorp een plek hebben kunnen krijgen, maar waarin ook nieuw bloed het dorp heeft kunnen verrijken. En dat geldt voor de vele andere woonwijken, de elfduizend woningen die zijn gebouwd dan. Alle huizen aangesloten op het net. Het woord netcongestie zegt niemand meer wat. Fietsend over ons mooie platteland, kijk ik naar het uitgedunde aantal boerderijen. Dat doet me pijn. Gelukkig hebben de overgebleven boeren wel meer perspectief, want zij kunnen een goede boterham verdienen met natuurinclusieve landbouw, boerderij, educatie en natuurbeheer. Fietsend over De Bannink zwaaien mijn dochters naar de wijkagent. Die kennen ze, want die is weer voldoende in de wijk. Helaas staan de borden met de wieken uit de wijken, nog steeds langs de kant van de weg.

De provincie, maar ook Den Haag is blijven zwabberen op het gebied van windenergie, tien jaar later. Gelukkig heeft de gemeente wel doorgepakt met andere duurzame energiebronnen. Maar het maakt mij wel verdrietig, dat die enorme windturbines ons nog steeds, ons mooie landschap nog steeds boven het hoofd hangen. Maar ik ben ook trots, dat we onze bijdrage hebben geleverd aan het beschermen van de aarde. Ik zie nergens meer Japanse duizendknoop, maar bloeiende bermen. We fietsen langs De Scheg, waar je nog altijd gelukkig kan zwemmen en schaatsen en waar mijn dochters hun zwemdiploma hebben gehad. En ter hoogte van winkelcentrum Colmschate zijn er mooie nieuwe fietsroutes naar Lettele, Okkenbroek, Schalkhaar en Diepenveen aangelegd. Maar ik denk wel met een zwaar gevoel terug aan het feit, dat daar zoveel mooi groen om de dorpen heen was, wat wel deels heeft moeten plaatsmaken voor woningbouw. Maar, dat was niet voor niets. Naast het nieuwe politiebureau, ooit Japanse duizendknoop, staat een nieuwe school. Een mooie school, net als alle andere scholen in Deventer die flink zijn opgeknapt. Eenmaal bij de Rivierenwijk kijk ik naar het Cruyff Court. Daar vindt een wijkactiviteit plaats, waar het heel druk is. Wijk- en dorpsgericht werken heeft zijn vruchten afgeworpen. En het is die gemeenschapszin ja, die me trots maakt.

We komen in het centrum en we stallen onze fiets bij een grootschalige fietsparkeergarage in het centrum. En ik loop natuurlijk door die groene binnenstad, waar naast publieke voorzieningen of er naast die vele lokale winkels, ook allerlei publieke voorzieningen zijn, allerlei andere functies. De binnenstad is nog steeds de place to buy, maar ook de place to be geworden. Maar toch ook nog steeds de place to buy, dus ik kan me niet inhouden en ik koop weer veel te veel dingen, die ik niet nodig heb. Uiteindelijk komen we aan bij de autoluwe Welle en daar drink ik glaasje wijn, mijn man een glaasje bier en mijn kinderen Fristi. Oh nee, over tien jaar drinken ze dat niet meer. Maar gelukkig kijken we nog steeds uit over iets wat niet is veranderd, die prachtige IJssel. Voorzitter, in financieel moeilijke tijden komt het erop aan, ga je snijden in die voorzieningen? Of blijf je doen wat belangrijk is voor de toekomst? Het is voor ons als CDA Deventer geen makkelijke keuze, om de ozb te verhogen. Maar het is één jaar nodig, om onze meerjarige investeringen te kunnen blijven doen. Investeringen, waar we over tien jaar met trots op terugkijken. De voorzitter: Mevrouw Zieverink. Mevrouw Zieverink: Ja, dank, voorzitter. En ook dank aan de fractie van CDA, om ons mee te nemen in deze mooie dromen voor over tien jaar. Ergens waren wij wel in verwarring.

Over al die mooie dromen zijn we wel benieuwd, wat het CDA dan nu gaat doen om al die mooie dromen te verwezenlijken. En heel specifiek als we dan over 10 jaar nog steeds naar het windmolendossier krijgen, kijken, wat gaat het CDA dan nu daaraan doen voor onze inwoners? Als u blijkbaar toch van mening bent, dat het anders zou moeten gaan in de toekomst. De voorzitter: Mevrouw Scholthof. Mevrouw Scholthof: Dank u wel, voorzitter. Ja, het staat natuurlijk niet op het programma voor vanavond, maar het mag geen geheim zijn, dat CDA Deventer windmolens als allerlaatste optie ziet voor, qua duurzame energie. Wij zijn ook niet blij met de RES, zoals die er lag. Wij hebben als CDA Deventer in het CDA, landelijk CDAverkiezingsprogramma weten te krijgen, dat de bronnen, de energiebronnen moeten worden uitgebreid van alleen

7 zon, wind en kernenergie. Er zit een ander kabinet, het is out of our hands. En ik ben er niet gerust op, dat de provincie of Den Haag daarop gaat doorpakken en goede keuzes gaat maken, waar wij als CDA Deventer blij mee zijn. Wij hebben er helaas weinig invloed meer op. De voorzitter: Mevrouw Zieverink. Mevrouw Zieverink: Dank, voorzitter. Terecht punt, dat het niet een onderwerp is wat we vanavond bespreken. Ik hoop, dat CDA zich dan aansluit bij Deventer Belang, als het gaat over dit specifieke dossier en de andere uitdagingen die we hebben op de energietransitie. Maar we houden ons in ieder geval aanbevolen. Maar we begrijpen niet zo goed, waarom dat niet blijkt uit het stemgedrag van CDA. De voorzitter: Oké, constatief. De heer Van der Meulen, ga uw gang. De heer Van der Meulen: Ja, dank u wel, voorzitter. Ik wil mevrouw Scholthof danken voor het mooie verhaal, voor het meenemen in het, in de toekomstbeeld. Dat roept dan ook wel weer vragen op hè van, wat kom je nog meer tegen? Ik wil het bij eentje laten, want u eindigde bij de IJssel. U zei van, dat is altijd hetzelfde gebleven. Maar de overkant van de IJssel, is die bij u dan ook hetzelfde gebleven of hebben we daar een derde IJsselbrug liggen en een giga woonwijk? De voorzitter: Mevrouw Scholthof. Mevrouw Scholthof: Dank u wel, voorzitter. Ja, mooie vraag. Wat ons betreft, verandert ook dat uitzicht niet.

En het is een, het is, wij zijn tegen de eicelsprong als CDA Deventer. In ieder geval, voor zover het er nu ligt. Het wordt nog uitgewerkt voor ons, het wordt verkend. Nee, wij vinden het juist een pré van Deventer, dat je die prachtige overkant hebt. Met zijn Worp zoals die blijft, dat mooie IJssel hotel. Maar vooral ook dat groen, waar je sporten, recreëren, maar waar ook gewoon boerderijen thuishoren. De voorzitter: Helder statement. Dan, dank u wel, mevrouw Scholthof. Dan gaan we naar Deventer Sociaal en daarna is de VVD aan de beurt. Mevrouw Schmidt-Versteeg: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, we behandelen deze begroting opnieuw in onzekere tijden. Ondanks het aantreden van het nieuwe kabinet is er voorlopig nog geen zicht, op meer duidelijkheid over de financiële positie van onze gemeente en de opgaves, waar we de komende jaren voor staan. Zo bleek recent uit de nieuwe landelijke armoedecijfers, dat de armoede in Nederland in vijf jaar meer dan gehalveerd is. Reden voor een feestje, zou je denken. Maar dat de armoede zo fors is gedaald, heeft vooral te maken met het gebruik van een nieuwe rekenmethode. En zo gebeurde het, dat er in ons land plotsklaps nog maar 540.000 mensen in armoede leven. Tel uit je winst. Deze halvering van het armoedecijfer doet vermoeden, dat het aantal mensen dat daadwerkelijk in armoede leeft, wordt onderschat.

Daarnaast, zijn er verschillende groepen niet in deze cijfers terechtgekomen en ontbreekt cruciale data over de reële kosten, die mensen moeten maken voor bijvoorbeeld wonen, schulden en kinderopvang. Het is dus geheel onduidelijk, welke groepen er straks buiten de boot vallen, als het Rijk deze cijfers gaat gebruiken als standaard voor dat nieuwe armoedebeleid. En of de aannames die nu worden gedaan, wel kloppen. Om te kunnen voorkomen dat onze inwoners met een laag inkomen onterecht te maken krijgen met een armoedeval, dient onze fractie daarom vandaag de motie Doorrekening armoedecijfers in. Voorzitter, vandaag vragen we opnieuw aandacht voor het belang van een gezonde leefomgeving en samenspraak met inwoners. Het aantal inwoners dat zich bij onze fractie meldt en teleurgesteld is over de manier, waarop de gemeente omgaat met haar inwoners, stijgt. Wanneer gaan wij als gemeente serieus luisteren en zorgen voor inwoners? Of het nu gaat om woningbouw, ondersteuning, windmolens, de deuren naar onze gemeente lijken wel vaker dicht dan open. En dan moeten we nog maar afwachten, hoe goed de overleggen achter de gesloten deuren plaatsvinden. Wij hopen daarom, dat de nieuwe Omgevingsvisie de gemeente uitdaagt tot luisteren en leidt tot meer samenwerking, zowel binnen onze organisatie

8 als samen met onze inwoners. Dus geen nieuwbouwwijk zonder voorzieningen, geen Energievisie zonder economie, geen leefbaarheid zonder veiligheid, geen onderwijs zonder jongerenwerk en al helemaal geen Cultuur visie zonder een geschikte plek voor cultuur. We begrijpen, dat dit een moeilijke opgave is. Maar zien toch graag, dat alle programma's gelijkwaardig terugkomen in deze visie, zodat we eindelijk de samenhang kunnen ervaren van alle thema's, die wij behandelen. Voorzitter, wonen blijft een belangrijk onderwerp voor onze fractie, zeker in combinatie met duurzaamheid. Het blijft voor ons belangrijk dat iedereen kan en wil meedoen aan de energietransitie, het aanleggen van warmtenetten, het isoleren van woningen, energiebesparing, circulair consumeren en bouwen. We moeten de vaart erin houden. Om Deventer toekomstbestendig te maken, zal er echt een tandje bij moeten. Niet alleen bij woningen, maar ook bij bedrijven, andere ondernemers en energieleveranciers. Hoe meer uitstel, hoe langer we wachten, het maakt straks de ellende en de kosten alleen maar hoger. Met dank aan betrokken inwoners, die deel hebben genomen aan de Klimaatraad liggen er nu concrete adviezen aan ons. De middelen die daarvoor begroot zijn, zijn wel wat aan de magere kant. We dienen daarom de motie Uitvoering adviezen klimaatraad, van harte mede in.

Voorzitter, onze fractie is blij met de stappen, die zijn gemaakt rondom dak- en thuisloosheid bij jongeren. Voor het eerst in jaren is er een, is er door nieuwe ontwikkelingen zicht op meer beschikbare woonruimte voor deze doelgroep. En dat is positief. Dit geldt echter niet voor de ontwikkeling van de zogenaamde Skaeve Huse. In 2019 vroeg onze raad al aandacht voor de snelle realisatie van huisvesting voor deze kwetsbare groep. In deze begroting benoemt het college wederom het belang, maar het blijft bij benoemen. We zijn intussen zes jaar verder en de urgentie is sinds 2019 alleen maar toegenomen. Tijd om nu daad bij het woord te voegen. In 2025 doet Deventer ook mee aan de landelijke ETHOS Light-telling, om verborgen dak- en thuisloosheid beter in beeld te krijgen. Op basis van de ervaringen van gemeenten die eerder meededen aan deze telling, mogen we ervan uitgaan, dat er ook in Deventer sprake zal zijn van verborgen dakloosheid. Daarnaast, zien we ook de druk op onze nachtopvang en tijdens de zomerperiode al toenemen en zit de crisisopvang regelmatig vol. We zijn er dus nog niet en mogen op deze dossiers niet verslappen. Voorzitter, ik rond af. Een lokaal sluitende begroting is prachtig, maar de echte schatkistbewaarder zit vooralsnog in Den Haag.

Gezien de landelijke ontwikkelingen, de komst van het ravijnjaar en de landelijke politieke overtuiging dat gemeenten nog meer kunnen doen met minder middelen, moeten er in 2025 waarschijnlijk wel inhoudelijke en moeilijke keuzes worden gemaakt, om onze begroting structureel sluitend te krijgen. We vragen het college daarom vandaag om een toezegging, om de raad meer dan tot nu toe gebruikelijk was, te betrekken bij de keuzes en het opstellen van scenario's. En nader uit te werken, wat een verder tekort aan Rijksmiddelen betekent voor onze lokale ambities, om de raad beter te kunnen positioneren bij de Perspectiefnota in 2025. Hoeveel wenkend perspectief er dan daadwerkelijk nog over is, zal dan moeten blijken. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Schmidt. Geen reacties. Dan gaan we naar de fractie van de VVD en daarna is de fractie van Gemeentebelang aan de beurt. De heer Donkers: Voorzitter, mijn fractie kijkt met gemengde gevoelens naar deze begroting. Het is het college gelukt om met wat kunst- en vliegwerk een sluitende meerjarenbegroting te presenteren. Dat is een prestatie, als we Deventer vergelijken met gemeenten, die grotere financiële problemen hebben. Het lukt deze stad om zelfs, zelfs om met incidenteel geld te investeren in wegen, woningbouw en straks ook, een nieuwe cultuurtempel op de plek van de schouwburg.

Die incidentele investeringen zijn van groot belang, voor het bereikbaar houden van stad en dorpen en het leef- en ondernemersklimaat. Dan de structurele lasten, voorzitter. Soms is het dan goed, om even terug te blikken. In 2015, tien jaar terug gaf deze gemeente 385 miljoen euro uit en dat was al 90 miljoen meer dan in 2024, 2014. En dat kwam, kijk ik mevrouw Zegel aan en een aantal andere oudgedienden, door de decentralisaties. Tien jaar later zijn we de lijn van een half miljard over, 4761 euro per inwoner om precies te zijn. En een dertig procent stijging ten opzichte van 2015. Die stijging is mogelijk door een constante ozb-verhoging en vooral ook door de overheid, die veel taken bij de lagere overheden waaronder de gemeenten, heeft geparkeerd. Maar lukt het ons om af te schalen, als het financieel minder goed gaat met deze gemeente, met de stad, met de dorpen door een recessie? Hebben we dan de flexibiliteit in de begroting? Daar maakt de VVD zich blijvend zorgen over. Voor nu kiest het college ervoor, om die hogere uitgaven te dekken door een verdubbeling van de stijging van de ozb. De VVD, voorzitter, is tegen deze stijging. Maar, voorzitter, u kent mijn partij ook als een partij, die

9 een degelijk en conservatief begrotingsbeleid als uitgangspunt neemt. Daarom zien wij het nu nog wijzigen van de begroting van 2025 door de ozb-verdubbeling terug te draaien, als een onverstandig en eigenlijk onmogelijke besluit. Daarom komt mijn fractie met een amendement, om het college met scenario's te laten komen, om in 2026 geen verhoging van de ozb te doen. Door dit bij de Voorjaarsnota van komend voorjaar te bespreken, Perspectiefnota moet ik tegenwoordig zeggen, kan het college hierop anticiperen bij het opstellen van de begroting van 2026 en de raad daar ook in meenemen. Zo voorkomen we eenzelfde situatie als dit jaar bij de Voorjaarsnota, waarin de raad niet in staat was om te sturen op de begroting, die nu voor ons ligt. Daarnaast komt mijn fractie met een aantal amendementen, om via de begroting de omgeving van de Douwelerkolk veiliger en fijner te maken. Starters die niet beschikken over veel eigen vermogen, een eerlijke kans te geven op de woningmarkt en duidelijke prestaties op te nemen voor toegang. Op die manier draagt mijn fractie zijn steentje bij aan de begroting van Deventer. Onze mooie gemeente in het vrije, liberale Nederland waar we wonen, leven en ondernemen. En ook nog met zijn 39’en samen het hoogste orgaan mogen zijn, die daarover besluiten. Dat blijft, voorzitter, een eer en een voorrecht om te doen voor mijn fractie. Dank.

De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Donkers. Reacties? Niet. Dan gaan we naar Gemeentebelang en daarna is de ChristenUnie aan de beurt. De heer Smeenk: Voorzitter, dank u wel. Dankzij een goede samenwerking en constructieve discussies in de raad, ligt de uitvoering van het bestuursprogramma op schema. We zien de komende anderhalf jaar van deze raadsperiode ook met vertrouwen tegemoet, met een goed samenspel tussen coalitie en oppositie. We dienen onszelf als raadsleden scherp te houden en op inhoud samen het beste voor Deventer te doen. Veel gemeenten om ons heen gaan de bezuinigingen in. Doordat wij de afgelopen jaren gewerkt hebben aan een gedegen en stabiel financieel beleid, kan Deventer bezuiniging vooralsnog voorkomen. De Voorjaarsnota liet een niet-sluitende meerjarenbegroting zien. Maar met behulp van het nodige uitzoekwerk, verschuivingen en aangenomen moties is het gelukt, om deze alsnog sluitend te krijgen. Ook voor de komende jaren heeft Deventer stevige en urgente opgaven voor de stad en dorpen. Duizenden nieuwe woningen, het optimaliseren van de bereikbaarheid en het investeren in frisse scholen, goede sportvoorzieningen, de overgang naar duurzame energie en een samenleving, waarin zoveel mogelijk mensen mee kunnen blijven doen. Er wordt in Deventer behoedzaam omgegaan met het gemeenschap, met het beschikbare gemeenschapsgeld.

Maar we merken, dat het behoorlijk begint te knellen. Er is nog steeds een aantal opgaven, wettelijke taken niet helemaal opgenomen in de begroting. Onder andere, kapitaalgoederen in de openbare ruimte, verduurzaming van het eigen vastgoed en de onderhoudsvesting blijven zorgen, punt. We zien in dat het nodig is, om de ozb-opbrengst in 2025 eenmaal met zes, eenmalig met zes procent te verhogen, in plaats van de gebruikelijke drie procent. Dit is zeker geen fijne boodschap. Maar als wij het niet zouden doen, zouden we nu al de pijnlijke keuze moeten maken en komen zaken tot stilstand. Mede door deze maatregel kunnen we behouden wat er is en hoeven we niet te korten op de bestaande subsidieregelingen en andere ondersteuning van organisaties. Dit wordt ons, dat wordt dan door ons ook niet gezien als een sluitpost van de begroting, maar meer als een waarschuwingsmaatregel dat het steeds moeilijker wordt, om de begroting rond te krijgen. We roepen het college ook op, om via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten bij het Rijk te blijven benadrukken, dat taken en middelen in balans moeten worden gebracht. We vragen ook nog aandacht voor het IJsselfront Noord, dit ook bij een motie in de Voorjaarsnota. Dit project hoort de prioriteit te krijgen boven de projecten IJsselfront Midden en Zuid.

Met deze twee projecten moet er namelijk nog een aantal randvoorwaarden, aan een aantal randvoorwaarden worden voldaan, zoals bijvoorbeeld de hoofdwegenstructuur die we aan het opstellen zijn. Voor de achterliggende wijken zal de aanpak van IJsselfront Noord een positieve impuls geven, met betrekking tot de leefbaarheid en beleving. Bij de problemen en zorgen rond KonnecteD wordt er stevig doorgepakt, mede door het college. Het is voor Gemeentebelang een vanzelfsprekendheid, dat de kwetsbare groep mensen die afhankelijk is van deze organisatie, niet de dupe zal gaan worden en in de problemen gaan komen. Een stevige aanpak vraagt ook de inzet op geldzorgen, de IOG. Met de nieuwe betrokkenheid, met de nauwe betrok, nieuwe, met de nauwe betrokkenheid van de medewerkers is er een plan van aanpak opgesteld, om de verbetering en aanpassingen te gaan implementeren. We vertrouwen erop, dat met de uitvoering hiervan de ondersteuning van onze inwoners in een kwetsbare positie, tijdig en adequaat kan worden geboden. De

10 Detailhandel en horecavisie mag er wat ons betreft, ook snel komen. We hebben de nodige zorgen, echter de nodige zorgen, of de bouwstenen voldoende basis zullen gaan vormen voor het optimaal floreren van horeca en detailhandel. Gemeentebelang houdt zoals u wel bekend, oog voor dorpen, wijken en het platteland. De stapeling van opgaven van het Rijk heeft een forse impact op onze gemeente en inwoners. In Overijssel staat Deventer bekend om haar innovatieve plattelandsbeleid, met goede aansluiting bij de initiatieven vanuit de samenleving. Er wordt veel gevraagd van de samenleving en het is een enorme opgave. Naast het verantwoord invoeren van woningen in de stad en dorpen zal ook de woningbouw een beroep gaan doen, op de gebieden rondom de stad en de dorpen. Dit dient op een verantwoorde wijze uitgevoerd te worden. Naast de woningbouw en energieopgave zal ook een ruimte geboden moeten worden aan een toekomstbestendige landbouw en daarmee, ook borging van het onderhoud van ons prachtige landschap, dat toch grotendeels door de boeren zal worden, wordt verzorgd. Het is een ingewikkelde opgave, om al deze belangen een plek te geven. Gemeentebelang dient ook nog een amendement in bij het Programma milieu en duurzaamheid. Het betreft een toevoeging van biogas, zo deze vorm van gasafweging niet wordt vergeten, maar dat zal ter bespreking worden toegelicht.

Sorry, ik ben hartstikke verkouden, dus. De voorzitter: Komt u ook tot een afronding? Want, een halve minuut. De heer Smeenk: Ja, nog een kwartier. Ik heb nog tijd over van voorgaande jaren. Een ambitieuze gemeente heeft ook de daarbij behorende financiële positie nodig. Gemeentebelang doet net zoals voorgaande beschouwingen weer een oproep aan de Rijksoverheid, om bij overdracht van taken ook uit bijbehorende geld te leveren. Om alle urgente opgaven uit te voeren, is er te weinig geld beschikbaar. We krijgen als gemeente relatief veel minder geld van het Rijk en een flinke loon- en prijsstijging afgelopen jaar, hakken er ook in. Gemeentebelang Deventer vindt het dan ook belangrijk, dat het gemeentelijk huisboekje op orde is en ook blijft. Tot slot, Deventer staat er nog redelijk goed voor, dus we willen en hoeven nog steeds niet te bezuinigen. Gemeentebelang wil vooral doorgaan met het stimuleren van de economie, de leefomgeving en de nieuwe open samenleving. Laten we de komende periode doorgaan met het maken van verstandige keuzes voor Deventer, hoe ingewikkeld de keuzes en beslissingen soms ook zullen zijn. Laten we samen Deventer nog mooier, ondernemender en zichtbaarder maken. Laten we met zijn allen trots zijn op, dat we inwoner van de gemeente Deventer zijn met haar schitterende stad, beeldschoon buitengebied en doortastend en bruisende dorpen. Dank u.

De voorzitter: Dank u wel. Dan reacties. Mevrouw Zieverink. Mevrouw Zieverink: Dank, voorzitter en beterschap voor mijnheer Smeenk. Ook bedankt voor de uitgebreide bijdrage van Gemeentebelang. Wij hebben vanuit Deventer Belang nog wel even de vraag, of er nader toegelicht kon worden, ik weet niet meer precies hoe u het bracht. Maar rondom het wonen en het bouwen bij dorpen, of u dat nog nader zou kunnen toelichten, hoe dat vanuit uw fractie wordt bezien. De voorzitter: De heer Smeenk. De heer Smeenk: We willen sowieso de ruimtes die in de dorpen zijn en waar mogelijk nog ja, de nodige woningen toevoegen, toegevoegd hebben. En om zo min mogelijk het gebied rondom dorpen en de stad te gaan bebouwen. Maar, en mocht dat nodig zijn, ja, dan moeten we met zijn allen wel de goede keuze maken, waar we zullen gaan bouwen. De voorzitter: Mevrouw Zieverink. Mevrouw Zieverink: Ja, voorzitter, zodat we het maar even duidelijk hebben. Gemeentebelang staat open voor het bouwen of het uitbreiden van de dorpen richting de stad.

11 De heer Smeenk: Wij staan daar zeker niet direct in het begin open voor. Maar als het nodig mocht zijn, gaan we de discussie met elkaar aan. De voorzitter: Oké. Dan de heer Van der Meulen. De heer Van der Meulen: Ja, dank u wel, voorzitter. Ik had een vraag aan de heer Smeenk, dat gaat over de ozb. Want u zei van, het gaat om een eenmalige verhoging. En ik vroeg me even af van, sorteert u dan voor op het amendement van VVD? Want dat, het werkt natuurlijk structureel door de komende jaren. Dat is de eerste vraag. De andere vraag is meer van, daarmee kunnen we pijnlijke keuzes vermijden. En ik denk, dat het een hele pijnlijke keuze is geweest voor de coalitie, want er staat in het coalitieakkoord, geen ozb-verhoging. Dus ik ben heel benieuwd van, welke pijnlijke keuze er vermeden wordt door die ozb-verhoging in deze begroting op te nemen. De voorzitter: De heer Smeenk. De heer Smeenk: Ja, deze vraag had ik wel verwacht. De ozb-verhoging, natuurlijk, die werkt structureel door, dat snappen wij ook. Als we niet een keer een stapje terug doen, dan werkt hij gewoon structureel door, dat is logisch. Ik denk ook wel toch wel verstandig is, dat we met deze ozb ja, een balans hebben in, hoe we de kosten kunnen gaan dekken. En, wat was uw tweede vraag? De heer Van der Meulen: Ja, dank u wel. De tweede vraag was, welke pijnlijke keuzes we vermijden.

De heer Smeenk: Ja, er zijn nog, er zijn meerdere keuzes die pijnlijk zullen zijn voor onze samenleving. Kan zo niet met concrete voorbeelden komen. Maar er zal hier en daar dan waarschijnlijk toch wel ergens gesneden moeten worden, om dingen niet meer te kunnen doen. De voorzitter: Ja? Dan ronden we de bijdrage af en dan gaan we naar de ChristenUnie. En daarna is GroenLinks aan de beurt. De heer De Niet: Ja. Laat ik beginnen met in ieder geval een, de dank ook te uiten aan de ambtelijke organisatie, college en griffie voor het werk dat is verzet bij het opstellen van deze begroting, het beantwoorden van al onze vragen en het voorbereiden van amendementen en ook moties. Als ChristenUnie-fractie hebben we kritische kanttekening geplaatst bij de Voorjaarsnota voor de zomer, oftewel het script van seizoen drie van de real lifesoap Dichtbij, betrokken en bevlogen. De kritiek betrof onder andere het presenteren van een niet-sluitende begroting en het maken van fraaie beleidsplannen, terwijl er geen geld is voor de uitvoering. Met moties hebben we destijds geprobeerd aanwijzingen te geven, voor de uitwerking van het script. En die verhaallijnen zijn deze zomer uitgediept, met als resultaat het draaiboek dat nu voor ons ligt, oftewel de begroting van 2025. Vandaag moeten we de vraag beantwoorden, of we echt een half miljard willen uitgeven aan het draaiboek van seizoen drie.

We hebben het draaiboek zoals altijd, getoetst aan onze eigen speerpunten. En die zijn, zijn we echt dichtbij? Dat wil zeggen, is er ruimte en zorg voor kwetsbare jongeren en vrijwilligers? En als tweede, zijn we echt betrokken? Zijn we een betrouwbare overheid, die verbinding zoekt met haar inwoners? En als derde, zijn we echt bevlogen? Oftewel, houden we koers als het gaat om duurzaamheid en de energietransitie? Wij zijn als ChristenUnie-fractie blij om te constateren, dat het in ieder geval is gelukt een sluitende begroting te presenteren zonder pijnlijke bezuinigingen. Dat het vooruitzicht ook dermate is verbeterd, dat er ruimte ontstaat om het vastgestelde beleid zonder concessies uit te voeren. En ook, dat onze motie over reële WMO-tarieven goed is uitgevoerd. Het voorstel voor de nieuwe tarieven is positief ontvangen, heb ik begrepen. En het geeft precies de lucht die nodig is, om goede ondersteuning te geven voor marktconform tarief. Complimenten voor, aan het college. We hebben nog wel wat ideeën om het seizoen echt leuk te maken en daarvoor hebben een amendement met, rond het Speelbeleidsplan en ook een motie, rond Preventie- handhavingsplan alcohol. Maar ik wil nog even terug naar de dramatische aflevering van een jaar geleden, vol bizarre plotwendingen. En dan doel ik op Samen onder één dak.

Het was een besluit met een anticlimax, de raad was scherp verdeeld en er zijn nog veel mogelijke

12 showstoppers bij dit project. Lukt het het Burgerweeshuis en schouwburg, om samen een visie te vermaken? Is het project echt immuun voor inflatie en financiële tegenvallers, zoals het college zegt? Gaat de VvE nog spaken in het wiel steken? Dit dossier kan zomaar ontvlammen in seizoen drie, dat weten we allemaal. En dat zorgt merkbaar voor krampachtigheid. Dat hebben we eerder meegemaakt bij de bouw van het stadhuis. Destijds is de raad niet blijven hangen in verdeeldheid. Beslissend daarvoor was, een goede projectleider, open communicatie, maximale transparantie. De raad was in staat, om het dossier goed te volgen, kritisch te volgen. Daardoor konden zowel de voor- als tegenstanders in de loop van de tijd, achter de resultaten gaan staan. En zie hier, een prachtig nieuwbouw, een nieuw stadhuis. We zitten nu in een vergelijkbare situatie. College, als u wil dat Samen onder één dak een succes wordt, dat inwoners en de raad de gekozen weg omarmen, wees dan transparant, neem ons mee, informeer ons, doe dat ruim op tijd over wat goed gaat, maar zeker over, ook over wat tegenvalt. Of, over wat mogelijk tegen zou kunnen vallen. Want niemand zit te wachten op dramatische plotwendingen en bestuurlijke cliffhangers, uzelf waarschijnlijk nog het minst. Wees dus transparant en maak er een voorspelbaar en sensai derde seizoen van. De voorzitter: Dank u wel. Geen reacties verder.

Dan, dank u wel, de heer De Niet. Dan gaan we naar GroenLinks. De heer Van der Meulen: Ja, dank u wel, voorzitter. Als gemeenteraad wordt gevraagd, om de goede dingen te doen voor onze gemeente en haar bewoners. En de goede doelen, geen, even opnieuw. En de goede dingen doen is niet altijd hetzelfde, als de dingen goed doen. Als het college een keurig sluitende begroting aflevert met zwarte cijfers en heel veel plusjes, dan doet zij de dingen goed. Immers, de accountant, de boekhouders, de toezichthouder zijn tevreden gesteld. Goed gedaan. Maar doet zij dan ook de goede dingen? GroenLinks vindt, dat het geld van Deventer toebehoort aan de samenleving en terecht moet komen, waar dit het hardste nodig is. Overvolle reserves, in Deventer gaat het om, totaal om 190 miljoen waarvan 20 miljoen in de generieke weerstand en structurele buffers, ook miljoenen de komende jaren zijn niet onze keuze, als dit geld ook voor goede plannen kan worden ingezet. Want dat is hier in deze raad toch wel het credo, voor goede plannen vinden we altijd geld. Het college roept echter op tot financiële behoedzaamheid. Behoedzaamheid, wij spreken liever over financiële kramp. Het college houdt ook niet van risico nemen. Het grootste risico is volgens GroenLinks, om nooit één risico te nemen.

Zeker in een stad die wil groeien naar 130.000 inwoners en waar we soms ook groot moeten denken, vraagt dat om een risico te nemen als dat nodig is. Dus geen nerveus college in afwachting van nog diepere ravijnjaren of ander onheil, maar zelfbewust en doelgericht doen wat nodig is. Dat is een mooie opstap naar onze voorstellen. We vinden dat doen nodig, doen wat nodig is om het alcoholpreventiebeleid geen papieren tijger te laten zijn. Dat is een amendement samen met ChristenUnie. We willen doen wat nodig is voor gesubsidieerde instellingen, die komend jaar door de indexering van 3,3 procent worden geconfronteerd met lastenverzwaring en een bezuinigingsopgave. Dus die bezuinigingen, die zitten wel degelijk ook in deze begroting, alleen enigszins verdekt. Een bezuiniging, die cultuur, sport, maar ook de buurthuizen en de speeltuin raakt. En daarom een amendement, om dit in ieder geval te verhogen naar 5,3 procent. We willen ook doen wat nodig is, om een innovatief top museum voor Deventer te behouden. En dus de leus Boeiende beleefstad, ook serieus te nemen. We moeten doen wat nodig is, om een nieuwe vorm van burgerparticipatie te omarmen. En te doen wat nodig is, om de adviezen van de Klimaatraad niet op voorhand stuk te laten lopen, op een financiële begrenzing. GroenLinks zou natuurlijk GroenLinks niet zijn, als we ook voorstellen doen voor een groener en duurzamer Deventer.

Vandaag hebben we twee voorstellen. Het gaat beroerd met de egel. Die komt gelukkig nog heel veel in Deventer voor, maar het gaat er slecht mee. En daarom verdient dit beestje onze hulp. Natuur kan wel zonder ons, wij kunnen niet zonder die natuur. Als gevolg van de energietransitie gaat ons straatbeeld veranderen met honderden nieuwe transformatorhuisjes. Wij doen vandaag een voorstel, voor extra kwaliteit daaraan toe te voegen. Tot slot, het coalitieakkoord gaat uit van een open bestuursstijl, met samenspel tussen alle partijen in de raad. Wij hopen vandaag de beloofde open bestuursstijl en dualisme terug te zien bij de discussie over de voorstellen. Niet in de houding springen, omdat het college het nou eenmaal wil, maar open en vrij en constructief voorstellen beoordelen. En niet in de stress schieten, als er een reserve of buffer wordt aangesproken. Kortom, geen kramp, maar daadkracht. Deze prachtige gemeente verdient namelijk een zelfbewuste raad, die niet alleen de dingen goed doet, maar ook de goede dingen doet. Dank u wel, voorzitter.

13 De voorzitter: Dank u wel, de heer Van der Meulen. Geen reacties. Dan gaan we naar mevrouw Eekhuis, PvdA. Mevrouw Eekhuis: Dank u wel. Is natuurlijk schitterend. Laatste woord, hou ik wel van. Goedemiddag allemaal. Goedemiddag, hier in de zaal en goedemiddag aan iedereen, die via internet meekijkt naar de behandeling van de Begroting 2025. Ik wil graag beginnen zoals ik bij de Voorjaarsnota ben begonnen en dat is, met de complimenten uit te delen. De complimenten aan iedereen hier in de zaal, maar ook iedereen daarbuiten, in onze hele gemeente. We doen het niet zo slecht met zijn allen, we hebben veel om dankbaar voor te zijn. We zijn dankbaar voor het verstandig financieel beleid, omdat dat nu ervoor gezorgd heeft, dat we niet hoeven te bezuinigen. Zoals elders in het land, wel vaak genoeg het geval is. In plaats daarvan, is er voor het komend jaar voor een minimum, voor de minima sorry, een extraatje in de vorm van een individuele inkomenstoeslag. En we kijken er nog naar, of dat eventueel nog uitgebreid kan worden over meerdere jaren. Er wordt geïnvesteerd in het sportcentrum De Scheg en de langverwachte verbouwing van een, vmbo-scholen is eindelijk van start gegaan. Dat zijn nog maar een paar voorbeelden van onderwerpen waar de PvdA zich met de raad samen uiteraard, voor in heeft gezet.

Tijdens de behandeling van de Voorjaarsnota sprak ik over onze Deventer doenersmentaliteit. Mentaliteit, die we in de gemeente eigenlijk breed hebben en die zich misschien wel laat kenmerken door, gewoon niet lullen, maar poetsen, gewoon doen. Ik sprak eerder ook dat het mij trots maakte, dat de gemeente meer dan het verplichte minimum vrijmaakt voor nieuwe Deventenaren. En hoe mooi is dan het voorbeeld wat Bathmen onlangs heeft geleverd, door de gastvrij vluchtelingen hier in Deventer te ontvangen. Dat zijn dus geen woorden, maar daden. Daar houden wij van. Tijdens de Voorjaarsnota begon ik met een compliment en eindigde met een belofte. Mijn belofte was, dat de PvdA Deventer de Deventer Koek altijd eerlijk zal verdelen. En ook ja, vandaag staat er ook weer koek bij de koffie. Maar wat is nu dat eerlijk verdelen? Wat de PvdA betreft betekent dat, da je soms ongelijk moet durven in te zetten, om gelijk uit te komen. Daar moet je niet bang voor zijn. Dat je bij het nemen van beslissingen zorgt, dat je alle belangen en opgaven altijd in beeld hebt. Blijf opletten, zijn we niet iets of iemand vergeten? En, waarbij je altijd zorgt, dat er genoeg overblijft. Voor slechtere tijden en voor hen, die na ons komen. Je kan het geld tenslotte maar één keer uitgeven. Dat weten wij heel erg goed en we weten, dat die uitspraak opgaat voor meer dan alleen maar geld.

Als wij in Deventer al onze wensen die de gemeenteraad, alle ambities die we hebben naast elkaar neerleggen zien we, dat er echt nog wel wat keuzes gemaakt moeten worden. De vierkante meter kan ook echt maar één keer uitgegeven worden en dan is de keuze, reuze. Wonen, energieopwekking, recreatie of toch wegen? Ik noem maar een aantal onderwerpen. In de aankomende jaren heeft deze en de volgende raad nog heel wat knopen om door te hakken. En daarom, voorzitter, sluit ik af met een nieuwe belofte. De belofte is dat de PvdA voordat wij een knoop doorhakken, altijd eerst in gesprek gaan met de mensen en organisaties in onze hele gemeente en binnen deze raad, voordat we die keuzes maken. Dat doen we, omdat we weten dat we alleen samen verder komen. Voorzitter, wij zullen alle voorstellen van vandaag inhoudelijk beoordelen en ook dienen wij een aantal moties, mede in. Dat zijn moties op het gebied van spelen, onderwijs, armoede en leefomgeving. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Eekhuis. Verder geen vragen. Dan gaan we naar de zijde van het college. Wethouder Elferink, ga uw gang. De heer Elferink: Dank u, voorzitter. Seizoen drie van het draaiboek, hoorde ik de ChristenUnie zeggen. Ja, dat ligt nu voor en het is aan u, gemeenteraad. We leggen u een sluitende meerjarenbegroting voor.

En zoals we u bij de Voorjaarsnota al lieten weten, was dat gezien de onzekere financiële situatie waarin wij ons verkeren en wat vandaag ook al is aangehaald, was dat zeker niet vanzelfsprekend. Zorgen over de financiële situatie houden aan, maar bezuinigingen zijn in Deventer niet aan de orde. Ondanks de financiële uitdagingen, blijft Deventer ook de komende jaren investeren. De gemeente groeit en dat vraagt om de bouw van vele nieuwe woningen, de aanpak van netcongestie en een klimaatadaptatie. Via wijk- en dorpsgericht werken, inkomensondersteuning en preventieve activiteit op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg zet de gemeente zich ervoor in, dat iedereen kan meedoen. Daarnaast ook een aantrekkelijk aanbod in sport en cultuur en voldoende groene ruimte voor spelen, sporten en recreëren houdt Deventer leefbaar en levendig. Maar zoals gezegd, de gemeentelijke uitvoering van wettelijke taken en haalbaarheid van de grote maatschappelijk opgave, staat onder druk. We

14 ontvangen van het Rijk te weinig middelen voor de taken, die we als gemeente moeten uitvoeren. Dat ziet u ook weer terug in deze begroting. Er is inmiddels een nieuwe financieringssystematiek van het Gemeentefonds geïntroduceerd, maar daarmee heeft het Rijk de structurele financiële problemen die we als gemeente ervaren, niet opgelost. Er is nog steeds sprake van aanzienlijke tekorten ten aanzien van de taken, die we moeten uitvoeren, wettelijke taken. Bij de Voorjaarsnota hebben we u de urgente opgave geschetst, als gemeente voor staan. De begroting die we u vandaag voorleggen, is een uitwerking van die vastgestelde Voorjaarsnota. In die Voorjaarsnota en daar schrokken we destijds met zijn allen nogal van, passeerden we, presenteerden we een meerjarenperspectief met een aanzienlijk tekort. 8 miljoen in 2025, aflopend naar 4,7 miljoen in 2028. Dit tekort hebben we in de nu voorliggende begroting kunnen ombuigen, naar een klein voordelig begrotingsresultaat in 2027. Daar moeten we nog wel vooral in 2025, een fors beroep doen op onze generieke weerstandsreserve, zo'n 10 miljoen. Gelukkig hadden we nog wat vet op de botten. Dit is voor een groot deel, dat tekort in 2025 is voor een groot deel het gevolg van een eenmalige uitkering, die het Rijk heeft gedaan van ongeveer 5 miljoen.

En we plukken dat is vanavond ook al, vanmiddag ook al eerder aangehaald, de vruchten van een behoedzaam financieel beleid, dat we in Deventer al geruime tijd voeren. Voor een aantal tegenvallers hebben we dus gewoon ruimte in onze begroting. Zo kunnen we de lastenstijging voor onze inwoners beperkt houden. Wel moeten we nu eenmalig, de ozb-opbrengst drie procent extra verhogen. Zes procent in plaats van de gebruikelijke, drie procent. Dat is een verhoging die we eenmalig doorvoeren, maar die wel structureel doorwerkt. Daar is daarstraks ook al aandacht voor geweest. Maar hiermee voorkomen we dus, dat we moeten snijden in ons voorzieningenniveau. Door verstandig te prioriteren hebben we de beperkte ruimte voor nieuw beleid, hebben we nog een aantal onderwerpen aan kunnen toevoegen. We geven invulling aan moties, die u heeft aangenomen bij de Voorjaarsnota. Zoals, onderzoek naar parkeergarage Buitengracht, onderzoek naar een rolstoeltoegankelijk toilet bij de parkeervoorziening, die we gaan bouwen in de binnenstad en vergroening van die binnenstad. 50.000 euro voor de biodiversiteit en er komt geld om te starten met de noodzakelijke renovatie van De Scheg. Een aantal opgaven heeft u ook gezien, kunnen we echter nog niet volledig opnemen in de financiële begroting, nota Kapitaalgoederen, investering in onze schoolgebouwen, verduurzaming van gemeenschappelijk vastgoed.

En daarnaast, is er vooral in het sociaal domein nog de nodige onzekerheid, toenemend beroep op de jeugdzorg, stijgende kosten van de jeugdzorg. Daarom blijven we met het Rijk in gesprek voor een passende financiering. Want het knelt, dat is straks ook al even aangehaald. We hebben zoals GroenLinks aangeeft, gelukkig een behoorlijke reservepot. Waarbij ik wel wil aantekenen, dat het overgrote deel zijn bestemmingsreserves, daar liggen specifieke bestemmingen aan ten grondslag. Dus het is geoormerkt geld. En dan moet u denken aan Podium onder één dak, maar ook maatschappelijke opvang. Dus dat dat zijn geen bedragen, die je zomaar ongebreideld nu kunt inzetten. Dus het lijkt goed te gaan met die reserve, maar dat is en dat is een positieve ontwikkeling. Maar we hebben die reserves hard nodig om naar de toekomst toe, ook te kunnen blijven investeren in onze inwoners en onze voorzieningen. Om die doelstellingen, die goede doelstellingen die we hebben en de woningbouwopgave die we willen realiseren, om die waar te maken. We hebben een aantal locaties, waar we Wet voorkeursrecht gemeenten gevestigd hebben, Wechelerhoek en Haveneiland onder andere. Daar moet je wel rekening mee houden, dat als je daar een ontwikkeling op gang wilt brengen dat je dan een beslag, tientallen miljoenen beslag legt op je weerstandsreserve en die moet je dan op dat moment wel in kas hebben.