2023-873 Programmabegroting 2024 MJB 2025-2027 incl bijlagen

Begroting 2024 MJB 2025-2027 Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 1

Deventer zet in op bestaanszekerheid en voorzieningen Begroting 2024 op orde, maar Rijksbijdrage komende jaren baart zorgen De gemeente Deventer investeert in 2024 onder meer in voorzieningen en wijken en dorpen, in de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed en in de gewenste groei van de gemeente. In totaal geeft de gemeente volgend jaar €486 miljoen uit aan de Deventer samenleving. Wethouder Marcel Elferink (Financiën): ‘Deventer is financieel stabiel. Het is, ondanks de huidige financiële onzekerheden, opnieuw gelukt om een sluitende begroting op te stellen, zonder bezuinigingen. We kunnen de komende jaren verder met de uitvoering van de plannen uit het bestuursakkoord Dichtbij, Betrokken & Bevlogen’. Meedoen Deventer blijft de komende jaren verder groeien. Dat betekent de bouw van veel nieuwe woningen, en een bijpassende uitbreiding van de voorzieningen binnen de gemeente. We zorgen ervoor dat zoveel mogelijk inwoners kunnen meedoen door te investeren in cultuur en sport, in een aantrekkelijke leefomgeving en in een betrouwbare dienstverlening. Investeringen Concreet betekent dat onder meer investeringen in vroegtijdige signalering van schuldenproblematiek, onderzoeken naar een individuele inkomenstoeslag, nieuwbouw van basisschool Sancta Maria in Lettele, toekomstvisie De Scheg en verdere verduurzaming van de gemeentelijke gebouwen.

Moties gemeenteraad Ook de plannen die de gemeenteraad in juli via moties aannam, zijn financieel opgenomen in de begroting voor 2024. Zo komt er onder meer een onderzoek naar de aanleg van een vrijliggend fietspad naast de Oostermaatsdijk in Okkenbroek, een onderzoek naar individuele inkomenstoeslag en extra geld voor het onderhoud van wegen en fietspaden. De uitvoering is afhankelijk van de beschikbare capaciteit. Financiële bijdrage Rijksoverheid Er is wel reden tot zorg over de financiële ontwikkelingen van de komende jaren: gemeenten krijgen fors minder geld van de Rijksoverheid en tegelijkertijd meer taken. Wethouder Elferink: ‘Dat zet de haalbaarheid van onze maatschappelijke opgaven onder druk. We doen dan ook een dringend beroep op de Rijksoverheid om gemeentes stabiliteit te bieden door hen voldoende geld te geven voor alle taken die ze uitvoeren’. Ontwikkeling woonlasten De gemeentelijke woonlasten (OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing) stijgen in 2024 voor een gemiddeld gezin met een eigen woning met €31 ten opzichte van 2023. Voor een eenpersoons huurder stijgen de woonlasten ten opzichte van 2023 met €17.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 2

Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................................................................................................................. 5 Financiën ......................................................................................................................................................................................................................................... 17 Programma's ................................................................................................................................................................................................................................... 48 Burger en bestuur ........................................................................................................................................................................................................................ 48 Openbare orde en veiligheid .......................................................................................................................................................................................................

56 Leefomgeving .............................................................................................................................................................................................................................. 63 Milieu en duurzaamheid .............................................................................................................................................................................................................. 74 Ruimtelijke ontwikkeling .............................................................................................................................................................................................................. 90 Herstructurering en vastgoed .................................................................................................................................................................................................... 102 Inkomensvoorziening en arbeidsmarkt ...................................................................................................................................................................................... 109 Meedoen ....................................................................................................................................................................................................................................

120 Jeugd en onderwijs .................................................................................................................................................................................................................... 135 Economie en Internationaal beleid ............................................................................................................................................................................................ 147 Kunst en cultuur ......................................................................................................................................................................................................................... 157 Bedrijfsvoering ........................................................................................................................................................................................................................... 165 Algemene dekkingsmiddelen.....................................................................................................................................................................................................

177 Paragrafen ..................................................................................................................................................................................................................................... 181 Bedrijfsvoering ........................................................................................................................................................................................................................... 181 Openbaarheidsparagraaf ........................................................................................................................................................................................................... 182 Lokale heffingen ........................................................................................................................................................................................................................ 187 Financiering ...............................................................................................................................................................................................................................

204 Verbonden partijen .................................................................................................................................................................................................................... 214 Grondbeleid ............................................................................................................................................................................................................................... 270 Investeringen ............................................................................................................................................................................................................................. 278 Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................................................................................................................... 299

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 3

Vastgoed.................................................................................................................................................................................................................................... 305 Weerstandsvermogen en risicomanagement ............................................................................................................................................................................ 315 Bijlagen ...................................................................................................................................................................................................................................... 328

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 4

Inleiding Bestuurlijke hoofdlijn Op 12 juli 2023 heeft uw raad de Voorjaarsnota 2023 vastgesteld. De ontwikkelingen na vaststelling van de Voorjaarsnota, inclusief de mei-circulaire, raadsbesluit Wechelerhoek en alle autonome ontwikkelingen, zijn onderdeel van deze begroting. De opgaven zijn groot en gaan gepaard met veel onzekerheid. In de begroting vindt u de bestuurlijke en financiële hoofdlijnen voor de begroting 2024 en de meerjarenraming. De financiële kaders en uitgangspunten uit het bestuursakkoord vormen de basis voor deze begroting. De beleidsbegroting bestaat uit een uitwerking van de programma's en de basisbegroting. De paragrafen bevatten naast de verplichte onderdelen ook een inzicht in de meerjarige investeringsplannen voor 2024 en de voorportaallijst. Financiële onzekerheden Voor ca. 60% van onze inkomsten zijn wij afhankelijk van het Rijk, de algemene uitkering is de grootste bron van inkomsten voor Deventer. In de meicirculaire 2023 is er duidelijkheid gegeven over de jaarschijven vanaf 2027. De onzekerheid of er wel of geen verruiming komt van het belastinggebied blijft. Gemeenten krijgen er op macroniveau €1 miljard structureel geld bij. Dit is een feitelijke voortzetting van de €1 miljard die de gemeenten al voor 2026 was toegezegd. De extra middelen lijken veel maar dit is een daling ten opzichte van 2025 van €3 miljard voor gemeenten.

Het accres groeit vanaf 2026 niet meer mee met de omvang van de Rijksuitgaven. De opschalingskorting van ongeveer €700 miljoen is voor 2026 en verder nog steeds van kracht en de compensatie voor de Jeugdzorg in 2026 ligt weer onder het niveau van 2021 (terwijl de kosten blijven stijgen). De gemeentelijke uitvoering van wettelijke taken en de haalbaarheid van de grote maatschappelijke opgaven komen hiermee onder druk te staan. Om invulling te kunnen geven aan al deze opgaven is het noodzakelijk dat de omvang van het gemeentefonds aansluit bij de taken en dat er ook sprake is van stabiliteit in de wijze waarop het gemeentefonds zich ontwikkelt. Alle inzet moet erop gericht zijn dat wij ook de mogelijkheden krijgen om die opgaven goed aan te pakken. Voldoende geld is daarbij een belangrijke randvoorwaarde. Voor de incidentele taken zijn de inkomsten voldoende maar voor de uitvoering van de structurele taken zien gemeenten veelal een tekort. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) voert gesprekken met het Rijk over de consequenties hiervan voor onze inwoners en over de taken die wij als gemeenten wel of niet voor het Rijk gaan uitvoeren. Een speciaal door de VNG ingestelde Taskforce taken en middelen onder leiding van Alexander Rinnooy Kan buigt zich nu al over welke taken eventueel terug kunnen naar het rijk (zogenaamde teruggeefgesprekken).

Deze ontwikkelingen en dit perspectief noodzaken ons om een voortzetting van de behoedzame lijn die we de afgelopen jaren hebben ingezet en een kritische blik op wat we wel en niet doen. Maar we hebben ook ambities die we willen realiseren. Daarom hebben wij in de voorjaarsnota voor Deventer toch stappen kunnen zetten. Hiervoor hebben wij met name eenmalige middelen ingezet maar wij ontkomen er niet aan om ook structurele middelen te reserveren om een juiste balans te houden tussen de opgaven en de beschikbare capaciteit van de organisatie.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 5

Behoedzaam maar wel vooruit! In het bestuursakkoord hebben wij aangegeven hoe wij deze collegeperiode uitvoering geven aan de voor ons belangrijke ambities. Dit doen wij niet alleen maar samen met onze inwoners, de ideeënmarkt heeft hier verdere richting aan gegeven. In de voorjaarsnota hebben wij de lijnen uitgezet en een aantal noodzakelijke stappen gezet om het beheer en onderhoud van de leefomgeving te versterken, te investeren in voorzieningen en verdere verduurzaming. Er is voor ruim €20 miljoen ingezet aan eenmalige middelen en €3 miljoen aan structurele middelen. Daarnaast is er aanvullend voor bijna € 9 miljoen een versnelling ingezet door uw raad door middelen van moties. Alle aangenomen moties zijn financieel ingepast. Moties die betrekking hebben op het verder verduurzamen van de vastgoedportefeuille, het beheer en onderhoud van onze kapitaalgoederen en de fietsveiligheid van onze inwoners, maar ook voor continuering geldfit en een individuele inkomenstoeslag. In 2024 komt het aan op de uitvoering, uw raad heeft middelen beschikbaar gesteld om met de eigen organisatie maar ook in regionaal verband stappen te kunnen zetten. Onze inzet Bestuurlijke inzet aan de hand van de lijnen van het Bestuursakkoord 2022-2026 is uitgangspunt. Voor het komende jaar nemen we in uitvoering en realiseren wat we ons hebben voorgenomen, binnen de financiële mogelijkheden die er zijn.

We hebben verdere focus aangebracht door projecten en werkzaamheden te prioriteren, te heroverwegen en stop te zetten in de capaciteitsplanning. In deze begroting gaan we in de volgende hoofdstukken per programma in op die uitvoering. Hieronder geven we een kort overzicht van wat we voor ogen hebben voor 2024 en verder. In 2024 bouwen we verder aan de prachtige stad Deventer met haar evenzo prachtige en diverse dorpen. Dat doen we in samenspel met de verschillende partijen in de raad en daarbuiten om onze inwoners het allerbeste te kunnen bieden. Wij presenteren u hierbij de Begroting 2024 voor de Gemeente Deventer, die meer is dan een financieel document. Ze weerspiegelt onze gemeenschappelijke visie en toewijding aan een bloeiende toekomst voor Deventer. We staan voor talloze uitdagingen en kansen, variërend van duurzame groei en welzijnsbevordering tot het stimuleren van economische veerkracht en het behouden van onze unieke cultuur en erfgoed. De begroting van 2024 is gebaseerd op de principes van transparantie, efficiëntie en participatie. We hebben geluisterd naar de stemmen van onze inwoners en stakeholders om ervoor te zorgen dat deze begroting de belangen en behoeften van onze Deventer samenleving weerspiegelt. Bovendien blijven we streven naar financiële stabiliteit en verantwoordelijkheid, terwijl we ruimte creëren voor innovatie en investeringen in onze toekomst.

We nodigen u uit om met ons samen te werken aan de realisatie van deze doelstellingen en om deel te nemen aan de dialoog die nodig is om Deventer te blijven vormgeven zoals we dat willen. In deze begroting vindt u onze beleidsvoornemens voor 2024 en de financiële voorstellen. We hebben daarbij oog voor elkaar, maar ook voor de kwaliteit van onze leefomgeving. Daarbij hanteren we ons Bestuursakkoord als houvast, maar zoeken we in de uitwerking verbinding met de Deventer samenleving. De opgaven en ambities waarmee we in 2024 verder gaan zijn in vier hoofdstukken ingedeeld aangevuld met een hoofdstuk financiën: 1. Samen maken we Deventer 2. Fijn wonen en leven 3. Iedereen doet ertoe 4. Een duurzame toekomst

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 6

Samen maken we Deventer De ambitie om een open bestuurscultuur te hanteren geven we uitvoering bij de grote opgaven waarvoor we staan. We willen inwoners ook in 2024 blijven betrekken bij besluiten over de eigen leefomgeving of levenssfeer en hebben daarbij extra aandacht voor jongeren en groepen die minder makkelijk van zich laten horen. Participatie en modern samenspel versterken ons gemeentebestuur en creëren maatschappelijke meerwaarde. Fijn wonen en leven Deventer staat voor de grote opgave en noodzaak om veel woningen bij te bouwen. Met de opgave Wonen, Werken en Verjongen geven we hier uitvoering aan en maken we keuzes over de bouwlocaties door scenario’s uit te werken. We pakken de kansen om jong arbeidspotentieel aan ons te binden ter versterking van onze arbeidsmarkt, maar ook ter versterking van ons voorzieningenniveau. Iedereen doet ertoe Deventer is een gemeente de investeert in haar inwoners, in voorzieningen en in onze leefomgeving vanuit de gedachte dat iedereen mee moet kunnen doen. Met de meeste inwoners gaat het goed, maar het hebben van perspectief en van gelijke kansen is echter lang niet vanzelfsprekend voor iedereen. Armoede, het ontbreken van werk, eenzaamheid of andere problemen zorgen ervoor dat een groep inwoners het lastig heeft.

We zetten in op preventie, het bemiddelen naar werk, maken werk van de inburgering van nieuwkomers en voeren het nieuwe minimabeleid uit. Via het wijk- en dorpsgericht werken vanuit onze buurtvoorzieningen zorgen we ervoor dat we preventieve activiteiten op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg breed kunnen inzetten. Daarmee dragen we bij aan de bestaanszekerheid van onze inwoners, bevorderen we kansengelijkheid en vergemakkelijken we gezond leven van onze inwoners. Een duurzame toekomst Een leefbaar en fijn Deventer vraagt om inzet van ons allemaal. We maken daarbij proactieve, realistische stappen in 2024 om de klimaatdoelen te halen en waar mogelijk te versnellen. Bij de energietransitie zetten we in op een zorgvuldige dialoog en participatie met de samenleving over zowel de korte als de langere termijn. We investeren in een leefbare en schone omgeving en doen dat in gesprek met inwoners. We vragen hen input om mee te denken over de oplossingen.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 7

Financiële hoofdlijn In de begroting vindt een actualisatie plaats van het financiële beeld en daarbij houden wij rekening met een aantal algemene en lokale ontwikkelingen. Financieringssystematiek Er komt een nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten. De krimp of groei van het gemeentefonds heet accres. Het accres bestaat uit een volumeloon- en prijsontwikkeling. In de mei-circulaire 2023 is bekend gemaakt dat de €1 miljard aan rijksmiddelen van het jaar 2026 met ingang van 2027 structureel wordt; voor ons is dit ongeveer €6 miljoen vanaf 2027. Vanaf 2027 wordt het gemeentefonds qua volume (de oude 'trap-op') geïndexeerd op basis van de BBP-index (bruto binnenlands product). Het kabinet heeft eerst €150 miljoen hiervoor gereserveerd. De nieuwe methode zal leiden tot een meer stabiele ontwikkeling maar ook tot een lager accres dan we vanaf 2018 gewend zijn. Er kan nu al gezegd worden dat dit bedrag niet toereikend zal zijn. In de meicirculaire staat ook dat vanaf het jaar 2027 er mogelijk een verruiming van het gemeentelijk belastinggebied kan worden gerealiseerd. Het Rijk en de VNG blijven hierover in gesprek. Deze post ramen wij niet. De Tweede kamer heeft "financiën decentrale overheden' controversieel verklaard. Dit betekent dat er voorlopig voor 'het ravijn' geen oplossing zal komen.

Vervallen abonnementstarief Wmo voor alle voorzieningen met ingang van 2026 Bij het aantreden van het Kabinet Rutte IV was voorzien dat met ingang van 2025 het abonnementstarief voor huishoudelijke hulp zou komen te vervallen met daarbij een structurele korting van €95 miljoen op het gemeentefonds. Het kabinet heeft nu besloten om met ingang van 2026 voor alle voorzieningen dit tarief te laten vervallen. Dit betekent dat de voorziene afschaffing voor het tarief huishoudelijke hulp voor 2025 wordt ingetrokken. Dit betekent voor 2025 een éénmalig voordeel van circa €1,2 miljoen. Bij de invoering van het abonnementstarief zijn gemeenten deels gecompenseerd voor de inkomensderving. Met de afschaffing van het tarief voor alle voorzieningen (niet alleen huishoudelijke hulp) wordt een bedrag van €130 miljoen (bovenop de al in het gemeentefonds verwerkte €95 miljoen) uitgenomen. Met ingang van 2026 betekent dit voor Deventer een aanvullend nadeel van €0,1 miljoen. Aan de andere kant zullen ook de kosten voor Deventer als gevolg van deze afschaffing dalen, doordat de (aanzuigende werking van de) Wmo-aanvragen voor huishoudelijke hulp naar verwachting afneemt. Of en in welke mate sprake is van lagere kosten is op dit moment niet in te schatten.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 8

Uitzonderlijk advies VNG Op de Algemene Ledenvergadering van de VNG van 14 juni jl. is de resolutie ‘Naar een rechtvaardig, duurzaam en solide meerjarig financieel perspectief’ met grote meerderheid aangenomen. In deze brief is een begrotingsadvies opgesteld, deze bestaat uit twee onderdelen: • Presenteer voor 2024 en 2025 van de meerjarenraming 2025-2027 een sluitende begroting. • Breng de lasten in de meerjarenraming voor 2026 en 2027 in beeld, in de vorm van een realistische begroting. Naar verwachting zullen de meerjarenramingen 2026 en 2027 dan duidelijk tekorten aangeven. Dit advies is ook besproken in het landelijk Vakberaad Gemeentefinanciën van de provinciale toezichthouders. Zij zijn zelf verantwoordelijk voor de uiteindelijke toetsing van de gemeentelijke begrotingen, maar de lijn van dit advies werd herkend. Het presenteren van een tekort past niet in het financiële beleid waar wij als Deventer voor staan. Echter dit wordt, door ons en door de VNG als een verantwoorde keuze gezien, vooral ook omdat de gesprekken over het demissionaire kabinet nog niet zijn afgerond. Het onnodig in gang zetten van (onomkeerbare bezuinigingen worden om dezelfde reden als onwenselijk gezien. Het is een ongebruikelijk en uitzonderlijk stap die past bij de uitzonderlijke situatie waarin gemeenten zich bevinden.

In afwachting van het antwoord van het kabinet is de oproep om de nadelige financiële gevolgen van het kabinetsbeleid zichtbaar op te nemen in de meerjarenraming 2026 en 2027. De financiële toelichting van de keuzes die gemaakt worden in dit kader vindt u terug onder 'Problematiek niet-taakgebonden kortingen rijk'. Advies provinciaal toezichthouder De provincies als financieel toezichthouder hebben op een aantal ontwikkelingen geanticipeerd en hebben beoordeeld in hoeverre het ramen van financiële reeksen als reëel kan worden beoordeeld.

1. Afspraken jeugdmiddelen in de meerjarenraming Rijk en VNG werken al enige tijd aan de Hervormingsagenda jeugdzorg. In lijn met de financiële reeks van de uitspraak van de Commissie van Wijzen zijn er financiële middelen toegevoegd aan het gemeentefonds. De besparingsopgave die gepaard gaat met deze middelen is €1 miljard op macroniveau. Daarbovenop heeft het kabinet besloten tot het realiseren van een aanvullende besparing van €511 miljoen, welke een Rijksverantwoordelijkheid is gemaakt. Dit betekent dat het aan de rijksoverheid is om deze (wettelijke) maatregelen in te vullen. Het Rijk draagt hiervoor ook het budgettaire risico. Op 18 april jl. is een principeakkoord bereikt tussen het Rijk en de VNG over de hervormingsagenda op het onderdeel financiën. Het budgettaire effect van het principeakkoord is, doorgerekend en afgezet tegen de stelpost jeugdzorg, zoals deze nu in de begroting 2023–2026 is verwerkt. Dit akkoord leidt tot een verdere daling voor de inkomsten voor Jeugd met € 91 miljoen vanwege een uitname door het Rijk. Deze uitname wordt ingezet voor de uitvoeringskosten en investeringen van de hervormingsagenda. In de richtlijn van de provincies is opgenomen dat • Gemeenten mogen in de jaarschijven 2026 en 2027 de middelen zoals die in de Hervormingsagenda zijn afgesproken als structurele en reële raming meenemen in hun meerjarenraming.

• Daarnaast mogen gemeenten in hun begroting rekening houden met een besparing op de uitgaven van € 500 miljoen in 2025, € 500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 €511 miljoen (structureel) als gevolg van maatregelen die het Rijk zal uitwerken.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 9

Wat betekent dit voor Deventer? In 2021 heeft de Commissie van Wijzen een uitspraak gedaan over de structurele financiering van de Jeugdzorg. Deze uitspraak laat een tekort van €12,5 miljoen zien. 1. In de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 die in 2023 is vastgesteld zijn verschillende maatregelen opgenomen gericht op verbetering van de jeugdzorg en financiële beheersbaarheid van de uitgaven. Met de maatregelen (oplopend tot €1 miljard in 2027) wordt verwacht dat de het tekort op de jeugdzorg zoals berekend door de Commissie van Wijzen kleiner wordt. 2. Preventie en normaliseren spelen een grote rol in de Hervormingsagenda door onder andere te investeren in de toegang. Iets dat Deventer al doet door te investeringen in het versterken van het normale leven, De POH-jeugd GGZ, voorkomen en verkorten residentiële zorg, beperken van de verwijzing naar ongecontracteerd aanbod en tariefdifferentiatie. De preventieprojecten worden nu betaald uit tijdelijke middelen (€1,2 miljoen). Het risico bestaat dat met het wegvallen van de tijdelijke middelen de maatregelen vanuit de Hervormingsagenda niet (meer) worden gerealiseerd. Daarom is een structurele investering in de maatregelen van de Hervormingsagenda nodig. 3. Voor de uitvoeringskosten van de Hervormingsagenda is in de mei-circulaire 2023 een bedrag gereserveerd door het Rijk.

Deze middelen komen dus niet naar de gemeente en worden gekort op het bedrag dat de gemeente volgens de commissie van Wijzen na aftrek van de besparingsopgaven zou ontvangen. 4. Het Rijk (coalitieakkoord Rutte IV) heeft aanvullend een structurele besparing opgenomen van structureel €511 miljoen vanaf 2027 met een ingroeipad vanaf 2025. Eerder is het ingroeipad van deze besparing verzacht. Voor Deventer gaat het om een bedrag van €3,5 miljoen structureel. 5. Bij deze besparing heeft het Rijk aangegeven dat deze voor rekening en risico is van het Rijk en valt buiten de Hervormingsagenda. Wel zullen gemeenten hun medewerking moeten verlenen aan de uitvoering van de maatregelen die door het Rijk nog verder worden uitgewerkt. Wij hebben deze besparing, ondanks de toezegging van het Rijk, voorzichtigheidshalve voor 50% verwerkt door het opnemen van een stelpost verlaging uitgaven jeugdzorg van €1,7 miljoen. Deze voorzichtigheid houdt verband met het verwachte volumetekort en de mogelijke prijsnadelen door het nieuwe inkoopmodel. In de jaarrekening 2022 is een volumetekort (hogere aantallen jeugdigen in de jeugdzorg) van €1,4 miljoen gemeld, wat voor €900.000 wordt veroorzaakt door het woonplaatsbeginsel (totale kostenstijging €2,4 miljoen ten opzichte van €1,5 miljoen compensatie). Het is waarschijnlijk dat een deel structureel is.

Daarnaast is nog niet mogelijk om een goede inschatting te maken van de prijseffecten van het nieuwe inkoopmodel. In het najaar van 2023 verwachten we op basis van de werkelijke cijfers 2023 een prognose te kunnen maken van het structurele effect van deze volumestijging. De eerdere verzachting van het ingroeipad voor de besparingsopgave in 2024 en 2025 hebben wij bij de Voorjaarsnota 2023 gestort in de Reserve Jeugd. De reserve is bedoeld om tegenvallers op te vangen en zo het risico rondom de hervormingsagenda hierop af te dekken.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 10

In onderstaande tabel de uitwerking voor Deventer: (bedragen x €1.000) Onderwerp

2024

2025

2026

2027

1. Tekort uitspraak Commissie van wijzen

12.540

12.493

12.525

12.528

2. Taakstelling €1 miljard

-2.566

-2.566

-6.593

-6.977

3. Uitvoeringskosten hervormingsagenda (uit meicirculaire 2023)

-673

-718

-613

-645

Sub-totaal

9.301

9.209

5.319

4.906

0

-3.430

-3.430

-3.506

9.301

5.779

1.889

1.400

0

50% 3.430 =

50% 3.430 =

50% 3.506 =

0

1.734

1.734

1.773

Inkomsten

4. Aanvullende besparing €511 miljoen (uit coalitieakkoord Rutte IV) Totaal Lager te ramen lasten 5. Aanvullende besparing €511 miljoen (Rijks verantwoordelijkheid)

De eerdere verzachting van het ingroeipad voor de besparingsopgave in 2024 en 2025 hebben wij bij de Voorjaarsnota 2023 gestort in de Reserve Jeugd. De reserve is bedoeld om tegenvallers op te vangen en zo het risico rondom de hervormingsagenda hierop af te dekken (bedragen x €1.000) Onderwerp

2024

2025

2026

2027

964

1.361

0

0

Inkomsten Reserve Jeugd - Verzachtende maatregel

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 11

2. Afspraak Klimaatmiddelen in de meerjarenraming Gemeenten spelen een belangrijke rol in de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid. Daarom is het essentieel dat zij over de benodigde kennis, expertise én uitvoeringscapaciteit beschikken. Het kabinet trekt voor de jaren 2023 tot en met 2025 geld uit om gemeenten hierbij te ondersteunen. Met dit geld kunnen zij extra personeel aantrekken, kennis vergroten en externe expertise in huis halen. Om langjarige verplichtingen aan te kunnen gaan, hebben gemeenten echter ook langjarige zekerheid nodig van deze middelen. Voor het jaar 2023 verdeelt het Rijk circa €341 miljoen aan gemeenten. De verdeling van deze middelen over de gemeenten is zeker voor het jaar 2023. Voor de jaren 2024 en 2025 is meer geld beschikbaar dan wat gemeenten in totaal in 2023 zullen ontvangen. Over de verdeling van dit extra geld (boven op de circa €341 miljoen) is nog onzekerheid. Voor de verdeling van dit extra geld (via planfinanciering) komt namelijk nog een aanvullende regeling. Over het vervolg na 2026 zijn bestuurlijke afspraken gemaakt dat deze regeling wordt vastgelegd in een wet. Hoe dit verder vorm wordt gegeven is op dit moment nog niet duidelijk. Rijk, provincies en gemeenten overleggen over hoe vorm wordt gegeven aan de langjarige zekerheid na 2025.

In de brief van minister Jetten (Klimaat en Energie) van 25 oktober 2022 aan gemeenten en provincies is de voorlopige verdeling aangegeven. Daarbij is aangekondigd dat de middelen na 2025 zullen worden gecontinueerd. Gemeenten kunnen gezien het bovenstaande erop rekenen dat ze voor de jaren na 2023 in ieder geval hetzelfde bedrag ontvangen als in 2023. Gemeenten mogen het bedrag wat zij in 2023 ontvangen voor de klimaat- en energiegelden opnemen als structurele baat in de begroting 2024 voor de jaren 2024 tot en met 2027. Ervan uit gaande dat gemeenten een gelijk bedrag aan extra lasten opnemen voor de klimaat- en energietaken. Financieel beeld Om ook op termijn financieel gezond te blijven presenteert het college alleen de autonome en enkele noodzakelijke ontwikkelingen. De begroting 2024-2026 is reëel en structureel sluitend. Dit betekent dat de structurele lasten in deze jaren worden afgedekt met structurele baten. Daarmee wordt voldaan hetgeen gesteld is in het bestuursakkoord ten aanzien van de financiën en aan het belangrijkste criterium voor repressief (regulier) toezicht. De eerste jaren is de financiële situatie positief echter vanaf 2026 ontvangen gemeenten fors minder geld. Het voordelige structurele begrotingssaldo loopt af van €19 miljoen naar €110.000 in 2027. Voor het benodigde specifieke weerstandsvermogen handhaven we de minimale norm van 1.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 12

Overzicht structureel sluitende begroting Op basis van de staat incidentele lasten en baten kan mede worden beoordeeld of er sprake is van een structureel sluitende begroting. Dit is iets anders dan hoe de begrotingsuitkomst er uit ziet. Zolang er een positief saldo resteert in de begroting en die net zo groot is als een negatieve uitkomst van saldo van de incidentele lasten en baten dan voldoe je aan de regels van een structureel sluitende begroting. Op basis van de huidige gegevens is de (meerjaren)begroting structureel sluitend met uitzondering van het jaar 2027. Hoewel de laatste jaarschijf niet structureel in evenwicht is, worden hier geen consequenties aan verbonden. Gezien de uitzonderlijke oproep van de VNG zullen meerdere gemeenten een nadelig saldo presenteren in 2027. (bedragen x €1.000) Onderwerp

2024

2025

2026

2027

A. Saldo van baten en lasten

-18.395

12.677

871

124

B. Saldo toevoegingen en onttrekkingen aan reserves

18.395

-12.677

-871

-124

0

0

0

0

C. Waarvan incidentele baten en lasten (saldo)

19.138

21.760

3.828

110

Structureel begrotingssaldo (A+B+C)

19.138

21.760

3.828

110

Totaal (meerjaren) begroting (A+B)

(NB een positief saldo op de incidentele baten en lasten verbetert het saldo, incidentele lasten worden dan voor een deel gedekt uit structurele baten)

Na correctie van de incidentele baten en lasten en reserve mutaties op het begrotingssaldo is de begroting 2024 structureel in evenwicht. Op basis van deze informatie kunnen we concluderen dat er sprake is van structureel en reëel begrotingsevenwicht. De structurele lasten worden gedekt door de structurele baten. Een positief structureel evenwicht betekent niet dat er ruimte is voor extra uitgaven, een negatief structureel evenwicht betekent niet dat bezuinigd moet worden. Het structureel evenwicht geeft uitsluitend een beeld van het begrotingssaldo na eliminatie van alle incidentele lasten, baten en reserve mutaties. Hierdoor ontstaat inzicht in de robuustheid van de begroting. De achterliggende gedachte hierbij is dat een begroting waarin structurele lasten gedekt worden door incidentele baten op termijn niet houdbaar is en leidt tot een ongunstige financiële positie. Ontwikkeling woonlasten De gezamenlijke kosten voor OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing vormen de woonlasten. Woonlasten worden bepaald aan de hand van de WOZ-waarde van een woning en het type gebruiker. De woonlasten voor een gemiddeld gezin met een eigen woning stijgen in 2024 ten opzichte van 2023 met € 31 euro (4%) Voor een eenpersoons huurder stijgen de woonlasten ten opzichte van 2023 met € 17 euro (3,8%).

Dit bedrag wijkt af omdat een huurder geen onroerende zaakbelasting en geen rioolheffing - eigenarendeel betaalt. • • •

Het tarief voor de rioolheffing stijgt met 6%; Het gemiddelde tarief voor de afvalstoffenheffing stijgt met 2,3%; Het tarief voor OZB woningen stijgt met ca. 4,2%. Alhoewel de woningwaarden (WOZ) fors zijn gestegen, blijft de lastendruk nagenoeg gelijk in overeenstemming met de afgesproken trend.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 13

Grondslagen begroting 2024-2027 Deze programmabegroting 2024 en de meerjarenraming 2025-2027 zijn opgesteld conform het bestuursakkoord, de begrotingsrichtlijnen en het besluit begroting en verantwoording (BBV). De mei-circulaire 2023 van het gemeentefonds vormt de basis voor de programmabegroting 2024 en de meerjarenraming 2025-2027. In de begroting is rekening gehouden met: Omschrijving

Grondslag

Lonen

5,20%

Prijzen

8,20%

WMO/Jeugd

4,94%

Subsidies

8,20%

Belastingen

3% (bestendige gedragslijn)

Leges en tarieven

Kostendekkendheid (tenzij de raad anders beslist

Rekenrente

2%

Rente grondexploitatie

2,57%

Rente

3,50%

Toelichting Lonen, prijzen en subsidies Er is nog geen informatie bekend over de nieuwe cao voor gemeenteambtenaren die gaat gelden vanaf 1-1-2024. Voor de looncompensatie in 2024 wordt daarom uitgegaan van de loonvoet sector overheid uit het Centraal Economisch Plan 2023. Voor 2024 is dit percentage 5,2%. Uitgangspunt bij de prijscompensatie is de prijs netto materiële overheidsconsumptie uit het Centraal Economisch Plan 2023. Dat is voor 2024 8,2%. De indexering voor de subsidies in de begroting is eveneens 8,2% Het percentage van de arbeidsontwikkelingskosten met betrekking tot de zorgaanbieders voor WMO en Jeugd bedraagt in 2024 4,94%. Bron: Overheidsbijdrage in de Arbeidskostenontwikkeling (OVA).Dit geldt alleen voor Zorg in Natura, PGB en subsidies voor jeugdbescherming Belastingen Ten aanzien van de belastingen worden de afspraken uit het coalitieakkoord gehanteerd. De opbrengsten worden verhoogd met de prijsindex (3%). Leges en tarieven Voor leges en tarieven geldt als uitgangspunt 100% kostendekkendheid, tenzij de raad besluit tot het afwijken hiervan voor bepaalde leges en tarieven. Voor begraafrechten worden tarieven geheven die niet volledig kostendekkend zijn. Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 14

Rekenrente (omslagrente) Ondanks de stijgende rente op de geld- en kapitaalmarkten is de interne rekenrente verlaagd van 2,3% naar 2%. Door onder andere het positief rekeningresultaat in 2022 is de financieringsbehoefte lager geworden. Rente grondexploitaties Het ‘Besluit Begroting en Verantwoording voor gemeenten’ (BBV) schrijft voor dat de rente gebaseerd is op de werkelijke rente over het voor de financiering daadwerkelijk aangetrokken vreemd vermogen. Voor de Begroting 2024 wordt gerekend met een rentepercentage van 2,57 %. Ontwikkeling woningen en inwoners De toename van het aantal woningen is gebaseerd op de informatie uit gemeentelijke woningbouwplannen voorjaar 2023, harde en semi-harde projecten. Vanuit behoedzaamheid is gerekend met de toename van het aantal woningen waarvoor (bestemmings)plannen zijn vastgesteld en de helft van de woningen waarvoor binnen afzienbare tijd definitieve afspraken worden verwacht. Ook ten aanzien van de WOZ-waarde hanteren wij een voorzichtige lijn. Volgens de waarderingskamer heeft een woning in Deventer een gemiddelde WOZwaarde van €335.000, voor de berekening gaan wij uit van 50% (=162.500). Wij hanteren dit percentage omdat wij niet weten in hoeverre woningen in 2024 ook voor 100% worden gereed gemeld.

De ontwikkeling van het aantal inwoners en woningen zijn belangrijke parameters in de verdeling van de algemene uitkering gemeentefonds en dus ook voor het aandeel van de gemeente Deventer. Deze cijfers zijn daarnaast het uitgangspunt bij de berekening van de opbrengst onroerendezaakbelastingen en opbrengsten bouwleges. Ze worden ook gebruikt in de berekening van de benodigde maatschappelijke voorzieningen in het kader van de groei van de stad. (aantallen) Onderwerp

2024

2025

2026

2027

Woningen (peildatum 1-1)

47.660

48.660

49.560

50.230

Inwoners (peildatum 1-1)

103.450

104.135

104.825

105.510

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 15

Strategische doelen Samen maken we Deventer De ambitie om een open bestuurscultuur te hanteren geven we uitvoering bij de grote opgaven waarvoor we staan. We willen inwoners beter betrekken bij besluiten over de eigen leefomgeving of levenssfeer en hebben daarbij extra aandacht voor jongeren en groepen die minder makkelijk van zich laten horen. Participatie en modern samenspel versterken ons gemeentebestuur en creëren maatschappelijke meerwaarde.

Fijn wonen en leven Deventer staat voor de grote opgave en noodzaak om veel woningen bij te bouwen. Met het programma Wonen en Voorzieningen geven we hier uitvoering aan en maken we keuzes over de bouwlocaties. We pakken de kansen om jong arbeidspotentieel aan ons te binden ter versterking van onze arbeidsmarkt, maar ook ter versterking van ons voorzieningenniveau. We investeren fors om deze opgave te realiseren en stellen een fonds infrastructuur in dat tevens benut kan worden als co-financiering op subsidieaanvragen die we doen.

Iedereen doet ertoe Deventer is een gemeente die investeert in haar inwoners, in voorzieningen en in onze leefomgeving vanuit de gedachte dat iedereen mee moet kunnen doen. Met de meeste inwoners gaat het goed, maar het hebben van perspectief en van gelijke kansen is echter lang niet vanzelfsprekend voor iedereen. Armoede, het ontbreken van werk, eenzaamheid of andere problemen zorgen ervoor dat een groep inwoners het lastig heeft. We zetten in op preventie, het bemiddelen naar werk, maken werk van de inburgering van nieuwkomers en voeren het nieuwe minimabeleid uit. Via het wijk- en dorpsgericht werken vanuit onze buurtvoorzieningen zorgen we ervoor dat we preventieve activiteiten op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg breed kunnen inzetten.

Een duurzame toekomst Een leefbaar en fijn Deventer vraagt om inzet van ons allemaal. We maken daarbij proactieve, realistische stappen in 2023 om de klimaatdoelen te halen en waar mogelijk te versnellen. Bij de energietransitie zetten we in op een zorgvuldige dialoog en participatie met de samenleving over zowel de korte als de langere termijn. We investeren in een leefbare en schone omgeving en doen dat in gesprek met inwoners. We vragen hen input om mee te denken over de oplossingen.

Extra gegevens College van Burgemeester en wethouders: https://www.deventer.nl/college Gemeenteraad: https://gemeenteraad.deventer.nl/ Staat van Deventer: https://www.staatvandeventer.nl/ Waar staat je gemeente: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 16

Financiën Inleiding We bieden u een sluitende uitkomst van de begroting 2024 -2027 aan. Bij de voorjaarsnota heeft u invulling gegeven aan eenmalige en structurele middelen voor nieuw beleid. Bij deze begroting doen wij voorstellen voor autonome ontwikkelingen en knelpunten. Daarnaast passen wij de moties in die onderdeel zijn geweest van de besluitvorming bij de voorjaarsnota. Op dit moment is er geen ruimte voor structureel nieuw beleid. De onzekerheden rondom de financieringssystematiek en de daarmee dalende algemene uitkering zetten de financiën na 2026 onder druk.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 17

Financieel resultaat Uitgaven In 2024 geeft de gemeente een bedrag van €447,3 miljoen uit aan de verschillende werkzaamheden, exclusief de algemene middelen en inclusief stortingen in reserves. In onderstaande tabel is weergegeven hoeveel de uitgaven per programma bedragen. De lasten van de algemene dekkingsmiddelen, inclusief stortingen in reserves bedragen €38,9 miljoen. Voor een toelichting op dit programma wordt verwezen naar het onderdeel Dekking programmaplan. De totale lasten van de gemeente bedragen €486,2 miljoen.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 18

Inkomsten De uitgaven zijn gedekt door inkomsten. De gemeente kent verschillende bronnen van inkomsten. De belangrijkste zijn de algemene dekkingsmiddelen, waaronder de algemene uitkering (bijdrage van het rijk) en de onroerende zaakbelasting, inkomsten direct gerelateerd aan de programma’s (bijvoorbeeld bijdragen van het rijk voor bijstandsuitkeringen of verkoopopbrengsten van gronden) en de overige heffingen die inwoners en bedrijven betalen, zoals afvalstoffenheffing, rioolheffing, maar ook bijvoorbeeld leges voor reisdocumenten. Het onderstaande figuur geeft de inkomsten uit de verschillende bronnen schematisch weer. De totale inkomsten van de gemeente bedragen €486,2. Hiervan wordt €48,0 miljoen geput uit reserves.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 19

Financiële uitkomsten Uitkomsten Voorjaarsnota 2023 In de voorjaarsnota is het financieel perspectief van Deventer geschetst van 2023-2027. Door de raad werd op 12 juli de Voorjaarsnota 2023 vastgesteld. In de voorjaarsnota zijn de autonome ontwikkelingen en de voorstellen voor nieuw beleid overgenomen door de raad. De voorjaarsnota stond in het teken van duurzaamheid, voorzieningen en groei. Er is €30 miljoen vrijgemaakt voor eenmalig nieuw beleid en €2,9 miljoen aan voorstellen structureel nieuw beleid. De uitkomst van de begroting na de voorjaarsnota was: bedragen x €1.000 (-/- = Nadeel) Omschrijving

2023

2024

2025

2026

2027

Uitkomst begroting na autonome ontwikkeling

5.584

3.425

23.707

7.023

2.843

Amendement verkabeling

0

-336

0

0

0

Inzet VJN eenmalig nieuw beleid

0

-18.814

-2.804

-745

-165

Inzet VJN structureel nieuw beleid

0

-2.062

-2.621

-2.845

-2.900

-50

0

0

0

0

Subtotaal

5.534

-17.787

18.282

3.433

-222

Storting in generieke weerstandsreserve

-5.534

0

-18.282

-3.433

0

Putting uit generieke weerstandsreserve

0

17.787

0

0

222

Saldo

0

0

0

0

0

Motie fietsparkeren (2e kwartaalrapportage 2023)

2e kwartaalrapportage 2023 Op basis van de 2e kwartaalrapportage 2023 is er voor 2023 een voordelige uitkomst van €1.004.000. Deze is gestort in de generieke weerstandsreserve.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 20

Autonome ontwikkelingen Onderstaande tabel geeft inzicht in de mutaties die na de 2e kwartaalrapportage 2023 zijn verwerkt in de voorliggende begroting 2024 en meerjarenraming 2025-2027. Door nieuwe ontwikkelingen, die worden gedekt uit de algemene middelen, verandert de uitkomst van de begroting. De ontwikkelingen zijn: (bedragen x €1.000) (-/- = nadeel) Nr.

Omschrijving

Programma

2024

2025

2026

2027

1

Ledenbijdrage van de GGU

Burger en bestuur

-32

-32

-32

-32

2

Junior raadsadviseur

Burger en bestuur

-93

-93

-

-

3

FLO brandweer

Openbare orde en veiligheid

-8

-36

-78

77

4

Bouwleges

Ruimtelijke ordening

1.130

1.130

1.130

1.130

5

Kapitaallast de Kei

Jeugd en onderwijs

33

32

6

Precario

Economie en internationaalbeleid

-28

-28

-28

-28

7

Toeristenbelasting

Algemene dekkingsmiddelen

58

58

58

58

8

Algemene uitkering (meicirculaire 2023)

Algemene dekkingsmiddelen

3.744

6.654

6.583

6.425

9

Uitvoeringskosten Jeugd Hervormingsagenda (meicirculaire 2023)

Algemene dekkingsmiddelen

-673

-718

-613

-645

10

Stelpost lonen en prijzen (meicirculaire 2023)

Algemene dekkingsmiddelen

-3.531

-5.273

-6.467

-5.818

11

Stelpost lonen en prijzen

Algemene dekkingsmiddelen

-1.050

-1.050

-1.050

-1.050

12

Stelpost autonome ontwikkeling (meicirculaire 2023)

Algemene dekkingsmiddelen

-725

13

Inzet stelpost autonome ontwikkeling

Algemene dekkingsmiddelen

360

14

Onroerendezaakbelasting (OZB)

Algemene dekkingsmiddelen

Saldo

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 21

96

257

406

518

-387

902

-59

270

Toelichting 1. Ledenbijdrage van de GGU De ledenbijdrage van de GGU (Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering) begroting van de VNG stijgt van €3,33 per inwoner naar €3,79. Voor de bijdrage van Deventer betekent dit een stijging van circa €47.000. Circa €17.000 betreft de indexering van 5,1% die in de begroting wordt opgevangen met de prijsbijstelling. De overige stijging van circa €30.000 wordt verklaard door de toename van het fonds door nieuwe structurele diensten. De ALV van de VNG heeft hiermee ingestemd. In de contributieverhoging voor het lidmaatschap VNG wordt boven de reguliere indexering 1% ingroei toegerekend conform de systematiek van eerdere jaren naar volledige dekking van de kosten van de basisorganisatie. De extra1 % leidt tot een minimaal nadeel van circa €1.500. Ook die vangen we op in de begroting. Totale extra kosten zijn dus structureel €31.500. 2. Junior raadsadviseur De Griffie is in overleg met de werkgeverscommissie van de Raad over de gewenste uitbreiding van de formatie met een junior raadsadviseur voor 2 jaar (2024-2025). Hiermee kan beter advies worden verstrekt en follow-up van besluitvorming in de Raad beter worden gemonitord en bewaakt. 3. FLO Brandweer Het functioneel leeftijdsontslag van de brandweer is onderhevig aan schommelingen.

Er is een nieuwe CAO en daarnaast zijn er een aantal kostenverhogende aanpassingen verwerkt: • De maandelijkse werkgeversbijdrage wordt vanaf 1-1-2023 pensioengevend • Beroeps in dienst na 1-1-2006 krijgen 1% extra IKB, dit wordt ook pensioengevend vanaf 1-1-2023. Daarnaast hangt een 75% garantie boven de markt. Voor medewerkers met een bepaalde leeftijd is de FLO-pot (225%) volgestort. Door de garantie is hier een correctie op uitgevoerd. 4. Bouwleges Aan de hand van het VNG-model is de kostendekkendheid van de leges uitvoerig en gedegen opgesteld. Door de juiste kostentoerekening en berekening van de verwachte inkomsten, kan er een meeropbrengst van € 1,13 miljoen worden gerealiseerd. De kostendekkendheid van de leges is 95%. 5. Kapitaallasten de Kei De kapitaallasten van de Kei zijn herberekend, er werd een foutieve afschrijvingstermijn gehanteerd. 6. Precario Sinds 1999 is er een fonds evenementen. Dit is een soort van spaarrekening voor ondernemers. Zij betalen over de reguliere precariobelasting een extra bijdrage die gestald wordt in dit fonds. Hieruit worden (deels) de kosten voor georganiseerde evenementen bekostigd. Via een jaarlijkse kenbaarmaking betalen we deze bijdrage uit. De reguliere precariobelasting komt ten gunste van de algemene middelen maar is de extra bijdrage (per abuis) ook ten gunste van de algemene middelen terecht gekomen. Dat is onterecht geweest.

7. Opbrengst toeristenbelasting De overnachtingen nemen elk jaar toe en met de opening van de Holiday Inn zal dit aantal verder oplopen.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 22

8. Algemene uitkering (mei-circulaire 2023) Op basis van de mei-circulaire wordt het ravijnjaar 2027 voor €1 miljard op Rijksniveau afgewend. In de raadsmededeling van de meicirculaire AU is de raad hiervan op de hoogte gebracht. Het afwegingskader met betrekking tot het ramen van de omvang van de Algemene uitkering is: Omschrijving Loon- prijsontwikkeling

Toelichting In de meicirculaire 2023 zijn prognoses meegenomen voor loon- en prijsontwikkelingen. Op basis van deze prognoses is de uitgaafstelpost prijzen/lonen geactualiseerd

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB)

Geen structureel voordeel of nadeel op te nemen in de meerjarenbegroting in afwachting van de uitkomsten van het art.2-onderzoek.

Richtlijnen jeugdzorgmiddelen (Toezichthouder)

Wij volgen het advies van de provinciaal toezichthouder op ten aanzien van de afspraken jeugdmiddelen in de meerjarenraming. Wij hanteren een voorzichtiger norm dan de toezichthouder ten aanzien van besparing op de uitgaven van €500 miljoen in 2025, €500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 €511 miljoen (structureel) als gevolg van maatregelen die het Rijk zal uitwerken. Wij hanteren 50% i.p.v. 100%. De hervormingsagenda opgesteld door Rijk en VNG kan dubbelingen bevatten van maatregelen die al door de gemeente Deventer zijn genomen. Gemeenten mogen het bedrag wat zij in 2023 ontvangen voor de klimaat- en energiegelden opnemen als structurele baat in de begroting 2024 voor de jaren 2024 tot en met 2027. We gaan er daarbij wel vanuit dat gemeenten een gelijk bedrag aan extra lasten opnemen voor de klimaat- en energietaken.

Richtlijn klimaatakkoord en energiemiddelen (Toezichthouder)

Stelpost Btw compensatiefonds (BCF)

Het BCF- plafond bedraagt voor gemeenten circa €3,9 miljard 2023. Als de gezamenlijke declaraties onder het plafond blijven wordt het verschil gestort in het gemeentefonds. Bij overschrijding volgt een uitname. Het ruimte onder het plafond kan structureel worden doorvertaald in de (meerjaren) begroting. De ramingen mogen dan maximaal gelijk zijn aan de afrekening van 2023, een macro bedrag van bijna €360 miljoen (landelijk) in alle jaren. Voor Deventer gaat het dan om circa €2,0 miljoen vanaf 2024. Gelet op het feit dat de financiële situatie van gemeenten vanaf het ravijnjaar 2026 niet rooskleurig is, verwachten wij dat gemeenten behoudender worden met het plegen van investeringen. Het beroep op het BTW compensatiefonds ten opzichte van de afgelopen jaren wordt minder. Het is toegestaan in het kader van het provinciaal toezicht om dit als stelpost op te nemen in de begroting. Wij doen dit in Deventer niet.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 23

9. Uitvoeringskosten Jeugd hervormingsagenda In de begroting hebben wij een stelpost Jeugd opgenomen. Deze stelpost is in lijn met de financiële reeks van de Commissie van Wijzen. Gemeenten en Rijk hebben een principe akkoord bereikt over hervormingsagenda Jeugd. Onderdeel hiervan is dat een deel van de beschikbaar gestelde middelen worden ingezet voor uitvoeringskosten en investeringen om de hervormingsagenda uit te voeren. Dit leidt tot een aanpassing van deze stelpost. In de raadsmededeling van de meicirculaire AU is de raad hiervan op de hoogte gebracht. 10. Stelpost prijzen en lonen Op basis van cijfers in de mei-circulaire 2023 voor toekomstige prijs- en loonstijgingen moet de stelpost prijzen en lonen worden verhoogd. Wij hanteren hiervoor de indexen die het Centraal Plan Bureau hanteert uit het Centraal Economisch Plan (uit mei-circulaire 2023, pagina 34). In de raadsmededeling van de meicirculaire AU is de raad hiervan op de hoogte gebracht. 11. Aanvulling stelpost prijzen en lonen Bij de mei- en septembercirculaire maken we een nieuwe inschatting van de stelpost lonen en prijzen. Het effect van de stijgende lonen en prijzen hebben wij niet in de volle breedte kunnen opvangen binnen de stelpost. 12. Stelpost autonome ontwikkeling In de begroting is een stelpost autonome ontwikkelingen geraamd.

Bij de raadsmededeling van de mei-circulaire hebben wij aangegeven deze stelpost weer aan te vullen. 13. Inzet Stelpost autonome ontwikkeling In afwachting op de besluitvorming rondom het financieringssystematiek wordt het begrotingssaldo 2027 aangevuld met de stelpost autonome ontwikkelingen. 14. Onroerendezaakbelasting (OZB) De toename van de opbrengst komt door een hoger aantal nieuwe woningen en bedrijven dan in de meerjarenbegroting is geraamd.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 24

Knelpunten bestaand beleid Tegenvallers (zowel niet-beïnvloedbare als beïnvloedbare) in de uitvoering van bestaand beleid moeten binnen het programma worden opgevangen. Dat wil zeggen, dat programma's de verantwoordelijkheid hebben primair te zoeken naar oplossingen binnen hun programma als zich tegenvallers voor (gaan) doen. Als deze bijsturing binnen het programma voor het lopende begrotingsjaar leidt tot ongewenste aantasting van bestaande prestaties, dan vindt eenmalig dekking plaats uit de algemene middelen. Ook kan het in sommige gevallen zo zijn dat aanpassing van de bestaande prestatie in het lopende jaar wegens contractuele verplichtingen met derden niet mogelijk is. De structurele oplossing moet binnen het programma worden aangedragen met een heroverwegingsvoorstel. Bij de voorjaarsnota of begroting vindt integrale afweging plaats over de wijze waarop het aangedragen financiële knelpunt structureel wordt opgelost. Voor onderstaande knelpunten vindt voor de onderdelen voorzien van een * eenmalige dekking plaats vanuit de algemene middelen. Deze programma's komen met een heroverwegingsvoorstel bij de voorjaarsnota 2024. (bedragen x €1.000) (-/- = nadeel) Nr.

Omschrijving

Programma

1

Hogere kosten verkiezingen*

Burger en Bestuur

-75

2

Schuldhulpverlening*

Meedoen

-490

3

Plan van aanpak IOM / IOG

Inkomensvoorziening en arbeidsmarkt

-600

-600

4

Functie contractmanagement

Bedrijfsvoering

21

5

Kosten elektriciteit

Algemene dekkingsmiddelen

Saldo

2024

2025

2026

2027

23

41

71

-155

-155

-155

-155

-1.299

-732

-114

-84

Toelichting op dekking vanuit algemene middelen: 1. Hogere kosten verkiezingen Op basis van de ervaring van de laatste verkiezingen verwachten we bij een reguliere enkele verkiezing met een regulier budget van €193.000 de kosten circa €75.000 hoger uitkomen in elk verkiezingsjaar. Gestegen kosten betreffen stembureaus (meer locaties, meer verspreid en meer commerciële locaties), een verhoging van het aantal leden stembureaus en de vergoeding voor leden, hogere drukwerkkosten door grotere stembiljetten, kosten beveiliging en stemmallen. 2. Schuldhulpverlening We zien een terugloop in de kredietverstrekking. De daling is enerzijds door een gevolg van de verlaging van het maximum rente percentage op consumptief krediet, daarnaast is de looptijd van de minnelijke schuldsaneringsregeling verkort van 36 naar 18 maanden. Wij zien een daling van de instroom wettelijke schuldsanering (WSNP). We verwachten dat het aantal cliënten in de WSNP op termijn weer oploopt, maar de looptijd van de WSNP wordt gehalveerd, wat ook weer gevolgen heeft. In het belang van cliënten wordt bij het oplossen van schulden steeds vaker voor een schuldsanering boven een schuldbemiddeling wordt gekozen. Structurele oplossing komt terug bij de voorjaarsnota 2024. Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 25

3. Plan van aanpak Inzet Op Maat (IOM) en Inzet Op Geldzorgen (IOG) In het onderzoeksrapport beschermingsbewind zijn zes aanbevelingen gedaan waar de raad in een aangenomen motie het college heeft gevraagd een plan van aanpak te maken met concrete invullingen van de aanbevelingen. Er is een integraal plan van aanpak gemaakt met toepassingen naar de bestendiging Inzet op Maat en de implementatie van Inzet op Geldzorgen. 4. Functie contractmanagement In de voorjaarsnota 2023 is op basis van de voorstellen in de DOWR begroting vanaf 2024 een structureel bedrag opgenomen voor een functie contractmanagement ICT. Uiteindelijk is deze post door de bedrijfsvoeringsraad DOWR nog niet meegenomen in de meerjaren begroting. 5. Kosten elektriciteit Er is een nieuw inkoopcontract afgesloten met een nieuwe leverancier voor de periode van 2 jaar. De prijzen voor de levering zijn voor openbare verlichting met een factor 2 ten opzichte van de begroting 2022 gestegen. De openbare verlichting is de grootste elektriciteits afnemer. De hogere kosten voor riolering en parkeren worden doorberekend in de tarieven. De (huidige) leverancier kan ons tot uiterlijk 1 januari 2024 elektriciteit leveren, daarna stopt de levering. De eindafrekeningen 2022 hebben wij nog niet mogen ontvangen, daardoor is er beperkt inzicht in ons verbruik.

De leverancier kan geen inzicht geven in wanneer zij deze achterstanden hebben weggewerkt.

Begroting 2024 Meerjarenbegroting 2025 – 2027 | gemeente Deventer 26

Nieuw beleid Nieuw beleid Bij de vaststelling van de Voorjaarsnota 2023 heeft de raad een aantal moties ingediend. Voorgesteld wordt de gevolgen van onderstaande moties als voorstel nieuw beleid te honoreren. De onderstaande moties doen een beroep op de vrij besteedbare begrotingsruimte, die vrijgegeven is bij de voorjaarsnota. Alle aangenomen moties zijn financieel ingepast. Ten aanzien van de motie herinrichting Triple B pleinen, Invoering boomkroonmonitor, versneld ingroeiscenario kapitaalgoederen en verduurzaming vastgoed zijn de uitgaven in lijn gebracht met wat passend is binnen het financieel kader. Een verkenning van wat organisatorisch haalbaar is, wordt voorbereid. De beschikbare capaciteit binnen de organisatie en daarbuiten kan leiden tot beperkingen in de snelheid van de uitvoerbaarheid. Mocht deze situatie zich voor doen dan wordt de raad hierover geïnformeerd via de capaciteitsrapportage per kwartaal. (bedragen x €1.000) (-/- = nadeel) Nr. Omschrijving

Programma

Incidenteel / Structureel

2024

2025

2026

2027

1

Herinrichting triple B-pleinen

Leefomgeving

Incidenteel

-1.000

-1.000

-1.000

2

Invoering boomkroonmonitor

Leefomgeving

Incidenteel

-15

-15

-15

3

Nota kapitaalgoederen

Leefomgeving

Incidenteel

-800

-700

4

Fietspad Oostermaatsdijk Okkenbroek

Leefomgeving

Incidenteel/Structureel

-25

5

Outdoor freerun park

Leefomgeving

Incidenteel

-25

6

Beleidskader biodiversiteit

Milieu en Duurzaamheid

Incidenteel

-50

7

Berm in bloei

Milieu en Duurzaamheid

Incidenteel

-40

8

Verduurzaming vastgoed

Herstructurering en Vastgoed

Incidenteel

0

-4.000

Saldo

-1.955

-5.715

-1.015

-84

Waarvan incidenteel

-1.955

-5.715

-1.015

0

Waarvan structureel

0

0

0

-84

-84

1. Herinrichting triple B-pleinen Deventer Bij de behandeling van de voorjaarsnota 2023 heeft de raad via een aangenomen motie het college opgedragen om in de begroting 2024 €3 miljoen te reserveren voor elk van de triple B-pleinen (Bathmen, Beestenmarkt en Broederen) met daarbij de opdracht om een passend plan te maken alsmede een basis voor realisatie te leggen. Deze reservering gaat uit van een indicatief bedrag van €1 miljoen per plein. In 2024 dient er een procesmatig overzicht te worden aangeboden aan de raad van wat er per plein nog nodig is om te komen tot een (herinrichtings-)plan, waarbij verwachte uitvoering in 2024, 2025 en 2026 zal plaatsvinden. Gezien de huidige marktomstandigheden is het wel de vraag of het beschikbare budget voldoende zal zijn voor de uitvoering.