2023-1127 Preventie- en handhavingsplan Alcoholwet 2023-11-28
Tekst van het document
www.deventer.nl
Preventie- en handhavingsplan alcohol Gemeente Deventer 2024-2027 Concept
Inhoudsopgave Inleiding .......................................................................................................................................................... 3 1.
Probleemanalyse .................................................................................................................................... 5 1.1 De Schadelijkheid van alcohol ........................................................................................................5 1.2 Alcoholgebruik onder jongeren .......................................................................................................5 1.3 Alcoholgebruik onder (jong)volwassenen en ouderen ....................................................................6 1.4 Alcohol en opvoeding......................................................................................................................7 1.5 Naleving .......................................................................................................................................... 8 1.6 Informatie van samenwerkingspartners ..........................................................................................8 1.7 Samenvatting .................................................................................................................................. 9
2.
Aansluiten bij de Deventer praktijk en regionale- en landelijke kansen ................................................10
3.
Ambitie en doelstellingen ......................................................................................................................11 3.1 Ambitie .......................................................................................................................................... 11 3.2 Doelstellingen ............................................................................................................................... 11
4.
Activiteiten............................................................................................................................................. 13 4.1 Preventie....................................................................................................................................... 13 4.2 Regelgeving .................................................................................................................................. 16 4.3 Toezicht en handhaving................................................................................................................17 4.4 Verbinding preventie en handhaving ............................................................................................22
5.
Samenwerking, uitvoering en evaluatie ................................................................................................24 5.1 Samenwerking en uitvoering.........................................................................................................24 5.2 Evaluatie ....................................................................................................................................... 26
Literatuur en bronnen ................................................................................................................................... 27
pag. 2/38
Inleiding De gemeente Deventer werkt samen met partners (vanuit onder andere zorg, welzijn, sport en onderwijs) en inwoners aan gezondheidsbevordering. Onze opgaven: - Het versterken van de sociale infrastructuur (zorg- en welzijnsnetwerken), dichtbij inwoners, in wijken en dorpen; - Extra inzet op goede en toegankelijke ondersteuning of zorg voor iedereen; - Het verhogen van de inzet op preventie, vroegsignalering en verbetering van leefstijl; - Extra aandacht voor de gezondheid van kwetsbare ouderen; - Stimuleren dat alle kinderen vanaf de geboorte dezelfde kansen hebben; - Het versterken van de psychische gezondheid en weerbaarheid van kinderen en jongeren; - Het versterken van de preventieve aanpak van alcohol- en drugsgebruik. (Beleidskader 'Wijkgericht werken aan gezondheid' 2023-2026, Integraal plan van aanpak Deventer GALA 2024-2026). In dit preventie- en handhavingsplan alcohol staat beschreven hoe we de komende jaren gaan werken aan alcoholpreventie en handhaving op de Alcoholwet. Dat staat in relatie met de andere opgaven hierboven benoemd. De focus ligt op het bewust maken van inwoners over de mogelijke gevolgen van alcohol en het voorkomen van problematisch alcoholgebruik. Met dit plan geeft de gemeente invulling aan een wettelijke taak (artikel 43a) in de uitvoering van de Alcoholwet (tot 1 juli 2021 de Drank- en Horecawet, DHW).
Het is een bewuste keuze om dit plan op alcoholgebruik te richten. Enerzijds om focus aan te brengen en anderzijds omdat dit plan specifiek aansluit op de bepalingen uit de Alcoholwet. Op beleidsniveau en in de uitvoering wordt wel samengewerkt en worden verbanden gelegd als het gaat om andere vormen van (middelen)gebruik, zoals drugs. Nationaal Preventieakkoord Alcohol Dit plan sluit aan bij de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord. In dit akkoord is preventie van problematisch1 alcoholgebruik één van de drie speerpunten, naast preventie van roken en overgewicht. Voor alcoholgebruik van jongeren onder de 18 jaar zijn specifieke doelstellingen opgenomen. Zo moet het aantal 12-16 jarigen dat ooit gedronken heeft afnemen van 45% naar 25% in 2040 (Nationaal Preventieakkoord, 2020). Uiteindelijk is het doel om te komen tot 0% alcoholgebruik onder de 18 jaar en een naleving van de leeftijdsgrens door verstrekkers van 100%. De Alcoholwet beperkt beschikbaarheid en regelt een verantwoorde verstrekking Het beperken van de beschikbaarheid van alcohol is één van de meest effectieve maatregelen om alcoholgebruik te verminderen en de daaraan gerelateerde schade te voorkomen (Babor e.a., 2010; Burton e.a., 2017). De Alcoholwet is een wet die de verstrekking van alcoholhoudende dranken en daarmee de beschikbaarheid van alcohol reguleert.
Daarnaast richt de Alcoholwet zich op verantwoorde verstrekking. De Alcoholwet heeft als doel om schadelijke gevolgen van alcoholgebruik tegen te gaan en alcohol gerelateerde overlast terug te dringen. De wet valt onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en is daarmee primair een gezondheidswet. Het toezicht op de naleving van de Alcoholwet is sinds 2013 decentraal belegd en daarmee de verantwoordelijkheid van de gemeente. GALA en lokaal gezondheidsbeleid In het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben het Rijk, GGD’en, gemeenten en verzekeraars afspraken vastgelegd om de verdere beweging naar een integraal gezondheids- en preventiebeleid mogelijk te maken. Eén van de thema's is: vroegsignalering alcoholproblematiek en opgroeien in een kansrijke omgeving (m.b.t. middelengebruik). Hierbij zijn de volgende beoogde resultaten benoemd: - Er wordt actief ingezet op het voorkomen van het gebruik van alcohol, tabak en drugs door jongeren. - Er is netwerksamenwerking voor vroegsignalering alcohol. Hieraan is de volgende actie verbonden: Opstellen van een preventie- en handhavingsplan alcohol en drugsgebruik vanuit veiligheids- en gezondheidsbeleid. Hierin wordt o.a. aandacht besteed aan: netwerksamenwerking, de aanpak Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO), toezicht op en naleving van de leeftijdsgrens op verkoop van alcohol.
1 Voor een verklaring van begrippen: zie de volgende pagina.
pag. 3/38
Bovenstaande is opgenomen in het lokale gezondheidsbeleid van de gemeente Deventer (beleidskader 'Wijkgericht werken aan gezondheid' 2023-2026). Samen werken aan Preventie- en handhavingsplan In het Preventieplan Sociaal Domein (februari 2023) is beschreven dat werken aan gezondheidsbevordering en daarmee preventie een opgave is die meer dan in voorgaande jaren in andere programma's en beleidsterreinen een plek heeft gekregen. Dat geldt ook voor dit plan. Het is tot stand gekomen met inbreng en advies van verschillende partners binnen en buiten de gemeentelijke organisatie; vanuit gezondheid, onderwijs, jeugd, evenementen, vergunningverlening, toezicht en handhaving en veiligheid. Samen met deze en andere partijen wordt ook in de uitvoering samengewerkt. De gemeente heeft een coördinerende en deels uitvoerende rol. Een kernteam alcoholmatiging komt drie tot vier keer per jaar samen om het uitvoeringsplan voor het betreffende jaar vast te stellen, de uitvoering te monitoren en de evaluatieresultaten van dat jaar te bespreken en te duiden. In het stakeholderoverleg komen vertegenwoordigers van de gemeente, GGD IJsselland, Tactus, de preventieafdeling van de instelling voor verslavingszorg, politie, horeca en het onderwijs samen. Meer hierover is te lezen in hoofdstuk 5. Hieronder is een verklaring van enkele veelgebruikte begrippen weergegeven:
Verklaring van begrippen Problematisch alcoholgebruik: al het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar, drinken door zwangere vrouwen, overmatig drinken, zwaar drinken, regelmatig binge drinken, een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten en/of psychische of sociale problemen en dat een adequate aanpak van bestaande problemen verhindert. Binge drinken: minstens één keer per maand ten minste vijf glazen alcohol drinken bij één gelegenheid. Zwaar drinken: minstens één keer per week ten minste vier glazen (vrouwen) of zes glazen (mannen) alcohol op één dag drinken. Overmatig drinken: het drinken van meer dan 21 glazen per week (mannen) of meer dan 14 glazen per week (vrouwen).
Leeswijzer Dit plan begint met een korte introductie met daarin de focus van dit beleidsplan en een schets van de context, gevolgd door een probleemanalyse in hoofdstuk 1. De probleemanalyse laat zien welke vraagstukken er in Deventer liggen met betrekking tot alcohol. In hoofdstuk 2 wordt een koppeling gemaakt met de verschillende lokale en regionale beleidsterreinen. In hoofdstuk 3 zijn de ambitie en doelstellingen van de gemeente geformuleerd. In hoofdstuk 4 staan de activiteiten beschreven die gaan bijdragen aan het bereiken van de doelstellingen en die samen met samenwerkingspartners worden uitgewerkt in jaarlijkse uitvoeringsplannen. Hoofdstuk 5 gaat tenslotte in op de samenwerking en beschrijft hoe we de ontwikkelingen monitoren en evalueren.
pag. 4/38
1. Probleemanalyse Dit hoofdstuk beschrijft de stand van zaken met betrekking tot alcoholgebruik onder jongeren en (jong)volwassenen en de rol van ouders in de opvoeding. Daarbij zoomen we zo veel mogelijk in op Deventer, waar dat niet mogelijk is kijken we naar landelijke of regionale informatie of wordt deze informatie gebruikt om een vergelijking te maken.
1.1
De schadelijkheid van alcohol
Het is niet zonder reden dat de gemeente haar jeugdige inwoners wil beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol. Er is steeds meer kennis over deze schadelijkheid. Deze kennis is nog niet bij iedereen goed bekend (Schouten e.a., 2020). Slechts 27% van de Nederlanders associeert alcohol met wat ongezond voor je is.2 Alcoholgebruik gaat gepaard met tal van fysieke, mentale en maatschappelijke problemen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). De mate van schade is grotendeels dosis-gerelateerd: hoe meer alcohol, hoe meer schade. Er is eigenlijk geen veilige ondergrens. Licht en matig alcoholgebruik worden al in verband gebracht met onder meer hartritmestoornissen en diverse soorten kanker. Zwaar drinken is gerelateerd aan een hoger risico op acute schade door alcohol, zoals alcoholvergiftiging en verkeersongevallen, en geeft een verhoogde kans op hersenschade. Overmatig drinken brengt bovendien een grotere kans op verslaving en op schade aan de organen met zich mee. Naast lichamelijk gevolgen heeft alcoholgebruik invloed op het psychisch functioneren; depressie, angstklachten en suïcide zijn gerelateerd aan regelmatig dronken zijn en/of aan problematisch alcoholgebruik. Huiselijk geweld, agressie, uitgaansgeweld en vandalisme worden vaak onder invloed van alcohol gepleegd.
In gezinnen waar alcoholgebruik door de ouders problematisch is, worden de problemen vaak van generatie op generatie doorgegeven. Voor jongeren zijn de risico’s van alcoholgebruik groter dan voor volwassenen (Expertisecentrum Alcohol, 2020). Niet alleen zijn de acute gevolgen voor hen vaak ernstiger – zij raken bijvoorbeeld eerder bewusteloos en kunnen onder invloed over hun seksuele grenzen heen gaan – maar ook heeft drinken op jonge leeftijd gevolgen voor de lange termijn. Denk aan verstoring van de hersenontwikkeling (die tot het 24e jaar doorloopt) en een grotere kans op verslavingsproblemen. Agressief, asociaal en delinquent gedrag komt bovendien vaker voor bij jongeren die drinken dan bij hun niet drinkende leeftijdgenoten. Bij jongvolwassenen kunnen (de gevolgen van) alcoholgebruik verder leiden tot kort- en langduriger verzuim, studievertraging, afname van de studieprestaties en studie-uitval.
1.2
Alcoholgebruik onder jongeren
In deze paragraaf schetsen we aan de hand van cijfers en andere informatie een beeld van het alcoholgebruik en de problemen die daar mee samenhangen. Alcoholgebruik onder jongeren in Nederland In de groep 12- tot en met 16-jarigen was tussen 2003 en 2015 een afname zichtbaar in het alcoholgebruik: van ongeveer 70% naar 25%. Vanaf 2015 echter, is de afname van het alcoholgebruik gestagneerd. In zowel 2015, 2017 als 2019 bleef ongeveer een kwart (25%) van de 12- tot en met 16 jarige scholieren maandelijks alcohol drinken. Voor meer informatie en cijfers over het alcoholgebruik onder jongeren in Nederland wordt naar bijlage 1 verwezen. Alcoholgebruik onder jongeren in Deventer in vergelijking met de regio en Nederland Hieronder een uiteenzetting van relevante cijfers voor de gemeente Deventer in vergelijking met de regio en Nederland3.
Alcohol (ooit) heel glas of meer gedronken Alcohol (ooit) slokjes of heel glas
Deventer 28%
2019 Regio 33%
Landelijk 32%
Deventer 26%
2021 Regio 29%
Landelijk 31%
48%
55%
52%
50%
50%
53%
2 Factsheet onderzoek alcohol 2023.pdf (kwf.nl)
3 De GGD verzamelt jaarlijks gegevens over de gezondheid van inwoners. Normaliter wordt eens in de vier jaar een grootschalig
onderzoek uitgevoerd naar de gezondheid en het welbevinden van jongeren in het regulier voortgezet onderwijs (RVO). In het schooljaar 2019-2020 is de Gezondheidsmonitor Jeugd uitgevoerd. Voor de gemeente Deventer hebben 1931 jongeren in de klassen twee en vier van het voortgezet onderwijs een vragenlijst ingevuld. Hierin zitten voornamelijk jongeren in de leeftijd 13-14 jaar en 1516 jaar. Vanwege de coronacrisis is er een extra editie van dit onderzoek ingelast: de Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021. Deze is in het najaar van 2021 afgenomen. Voor de gemeente Deventer hebben 1515 jongeren in de klassen twee en vier van het voortgezet onderwijs een vragenlijst ingevuld. Dit onderzoek is zowel in 2019 als 2021 ook op regionaal (IJsselland) en landelijk niveau uitgevoerd, waardoor cijfers kunnen worden vergeleken.
pag. 5/38
Heeft de afgelopen 4 weken alcohol gedronken Aantal jongeren dat in de afgelopen 4 weken aan binge drinken heeft gedaan Dronken of aangeschoten ooit Aantal jongeren dat in de afgelopen 4 weken dronken/aangeschoten is geweest
25%
30%
26%
26%
31%
29%
16%
20%
18%
16%
22%
19%
21% 12%
22% 12%
24% 13%
22% 13%
20% 14%
23% 14%
Tabel 1: cijfers gezondheidsmonitor 2019 en 2021 voor Deventer, de regio IJsselland en Nederland (GGD en RIVM’en) Jongen
Meisje
Klas 2
Klas 4
Vmbo
Havo/ Vwo
Deventer 2021
Deventer 2019
Regio 2021
26% 21% 53% 25%
26% 26% 48% 27%
10% 26% 64% 12%
40% 22% 38% 39%
28% 23% 49% 28%
24% 25% 51% 24%
26% 24% 50% 26%
28% 20% 51% 26%
31% 23% 46% 31%
22%
21%
22%
13%
12%
14%
16%
17%
22%
Heb je ooit alcohol gedronken?
Ja, een heel glas of meer Ja, alleen een paar slokjes Nee
Laatste 4 weken alcohol gedronken Ooit dronken of aangeschoten 20% 23% 7% 35% 25% 19% geweest Laatste 4 weken dronken of 13% 14% 3% 23% 15% 12% aangeschoten geweest Laatste 4 weken 5 of meer 16% 16% 6% 26% 20% 13% drankjes bij 1 gelegenheid (binge drinken) Tabel 2: cijfers gezondheidsmonitor tabellenboek Deventer 2021 (GGD en RIVM)
Aantal jongeren dat aan binge drinken heeft gedaan In de afgelopen 4 weken dronken of aangeschoten geweest
Deventer Klas 2 Klas 4 6% 26%
2021 Regio Klas 2 Klas 4 9% 33%
Landelijk Klas 2 Klas 4 8% 30%
3%
4%
4%
23%
24%
24%
Tabel 3: cijfers gezondheidsmonitor 2021 klas 2 en 4 VO Deventer, de regio en Nederland (GGD en RIVM)
Het alcoholgebruik in Deventer lag op nagenoeg alle onderdelen in zowel 2019 als 2021 lager dan in de regio en Nederland. Wel is op enkele onderdelen een lichte stijging te zien tussen 2019 en 2021. Overigens zien we dit beeld ook deels terug in de cijfers van de regio en Nederland. Onderstaand nog enkele conclusies op basis van bovenstaande gegevens uit 2021: In de gemeente Deventer (26%) hebben minder jongeren in de afgelopen 4 weken alcohol gedronken dan in de regio (31%) en landelijk (29%). Ook hebben minder jongeren (16%) aan binge drinken gedaan dan in de regio (22%) en landelijk (19%). Het aantal jongeren dat in Deventer aangeschoten of dronken was (13%) is ook licht minder dan in de regio (14%) en landelijk (14%). Jongens (53% niet) hebben minder vaak alcohol gedronken dan meisjes (48% niet) en meisjes (23%) zijn vaker donken of aangeschoten dan jongens (20%). VMBO-leerlingen in Deventer drinken ten opzichte van de andere schooltypen vaker en zijn vaker binge drinkers en dronken.
1.3
Alcoholgebruik onder (jong)volwassenen en ouderen
Landelijk beeld Er zijn verschillende onderzoeken die informatie geven over het drinkgedrag van (jong)volwassenen of van subgroepen daarbinnen. Daaruit blijkt onder andere het volgende: Schadelijk alcoholgebruik komt het meest voor in de leeftijdsgroep 20-29 jaar. De meerderheid van de mbo- en hbo-studenten drinkt en ruim 70% doet dat regelmatig. Jongvolwassenen die regelmatig uitgaan drinken op een uitgaansavond ruim 12 glazen, terwijl zij op andere dagen dat zij alcohol drinken zo’n drie glazen consumeren. pag. 6/38
Voor meer informatie en cijfers over het landelijk beeld van alcoholgebruik onder (jong)volwassenen wordt naar bijlage 1 verwezen. Regio IJsselland en Deventer Binnen de regio IJsselland en Deventer is onderzoek gedaan naar alcoholgebruik onder (jong)volwassenen (regiobeeld en gezondheidsmonitor GGD). De onderzochte cijfers omvatten de leeftijdscategorie van 18 jaar en ouder4. 2016 Deventer Regio Categorie 18-65 jaar Drinkers (in afgelopen 12 maanden) Drinkt niet of maximaal 1 glas per dag Zware drinkers5 Overmatige drinkers6 Categorie 65+ Drinker (in afgelopen 12 maanden) Drinkt niet of maximaal 1 glas per dag Zware drinker Overmatige drinkers
2020 Deventer Regio
2022 Deventer Regio
82% 18%
85% 15%
78% 7%
83% 10%
81% 21%
83% 19%
19%
19%
7% 13%
10% 18%
13% 21%
13% 19%
79% -
78% -
75% 5%
72% 5%
73% 19%
73% 18%
7% -
6% -
5% 17%
5% 16%
6% -
5% -
Tabel 4: alcoholgebruik (jong)volwassenen
In de leeftijdscategorie van 18-65 jaar is een (forse) toename te zien in het aantal zware- en overmatige drinkers. De gemeente Deventer scoort op de meeste onderdelen nog wel (licht) beter dan de regio. In de leeftijdscategorie 65+ is het aantal drinkers afgenomen, maar vallen de cijfers afgezet tegen de regio (licht) slechter uit.
1.4
Alcohol en opvoeding
Hoewel de invloed van leeftijdgenoten en vrienden op het gedrag toeneemt naarmate kinderen ouder worden, blijven ouders invloed houden op het drinkgedrag van hun opgroeiende kind (Engels e.a, 2013). Zij doen dat expliciet door de regels die ze stellen maar ook impliciet, bijvoorbeeld via hun houding ten opzichte van alcohol of door hun eigen drinkgewoonten. Ouders die zelf veel drinken, zijn toleranter ten aanzien van alcoholgebruik bij hun kinderen. Landelijk beeld Ouders zijn soms nog toegeeflijk met betrekking tot alcoholgebruik door hun kinderen. Zo krijgt een kwart van de 12 tot 16-jarige scholieren die wel eens drinken, alcohol van hun ouders (Rombouts e.a., 2020). Dat aantal is niet gedaald sinds 2016. Maar er zijn meer ouders die hun rol oppakken. Driekwart van de ouders heeft in 2015 expliciet als regel dat hun minderjarige kind niet mag drinken; in 2007 was dat nog 50% (van Dorsselaer e.a., 2016). Regio IJsselland Uit de cijfers van de GGD blijkt dat ouders in toenemende mate vinden dat kinderen onder 18 jaar alcohol mogen drinken. Een kwart verbiedt het drinken van alcohol. Het merendeel van de jongeren drink alcohol thuis, maar ook bij vrienden of in uitgaansgelegenheden wordt alcohol gedronken. Vier op de vijf jongeren heeft een afspraak met ouders over het drinken van alcohol. Voor meer informatie wordt verwezen naar bijlage 1.
Gemeente Deventer In de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 geven de middelbare scholieren uit Deventer een kijkje in de rol van hun ouders bij alcoholopvoeding op de volgende onderwerpen met de volgende resultaten. Alleen als sprake is van een procentuele afwijking van 5% of meer worden de percentages vergeleken met de cijfers uit de regio. 43% van de jongeren uit Deventer die alcohol drinken, doet dit samen met anderen thuis. 45% van de jongeren uit Deventer die alcohol drinken, geeft aan drank van hun ouders te krijgen. 30% van de ouders uit Deventer verbiedt alcohol drinken (in de regio 23%). 4 Daarbinnen zijn deze cijfers enkel te specificeren naar 18-65-jarigen en 65-plussers. 5 Minstens 1x per week 6 (m) dan wel 4 (v) glazen per dag 6 Meer dan 14 (m) en meer dan 7(v) glazen per week
pag. 7/38
32% van de ouders uit Deventer raadt alcohol drinken af. 17% van de ouders uit Deventer vindt alcohol drinken goed.
In de gezondheidsmonitor GGD IJsselland en de kindermonitor (2018 en 2021) zijn ten aanzien van dit onderwerp de volgende bevindingen te onderscheiden: Ouders vinden in toenemende mate dat hun kind een slokje alcohol (60% in 2018 naar 66% in 2021), heel glas (28% naar 36%) of meerdere glazen (6% naar 11%) mogen drinken. In 2019 hield 57% van de ouders rekening met alcohol drinken in het bijzijn van hun kind en 27% van de ouders dronk geen alcohol. In bijlage 3 is een overzicht van de cijfers weergegeven. Bij de politie zijn ook cijfers opgevraagd, maar omdat dit geen duidelijk beeld gaf is besloten deze cijfers niet in dit plan mee te nemen.
1.5
Alcohol en zwangerschap
De Monitor Middelengebruik en Zwangerschap laat zien dat 43% van de moeders in Nederland alcohol heeft gedronken in de 4 weken vóór de zwangerschap. Áls vrouwen dronken, dronken zij over het algemeen op een dag: minder dan één glas (19%), één glas (26%), twee glazen (31%), drie glazen (15%) of vier of meer glazen (9%). Alcoholgebruik in de 4 weken vóór de zwangerschap kwam het vaakst voor bij vrouwen van 30 tot 34 jaar (51%). De meeste vrouwen weten in de eerste weken van de zwangerschap nog niet dat ze zwanger zijn. Daardoor kan het gebeuren dat ze toch alcohol drinken. In de onderzoeken is daarom onderscheid gemaakt tussen vrouwen die nog niet wisten dat zij zwanger waren en vrouwen die zich hier wel bewust van waren. Uit dit onderzoek blijkt dat 24,4% van alle vrouwen alcohol heeft gedronken toen zij nog niet wisten dat zij zwanger waren. Een klein gedeelte (2,6%) geeft aan alcohol gedronken te hebben toen zij wel wisten dat ze zwanger waren. In de meeste gevallen ging dit niet om een glas of meer, maar om een paar slokjes (76%). Van de vrouwen die ooit alcohol hebben gedronken, is een kwart (26%) vóór de zwangerschap helemaal gestopt en 24% is minder gaan drinken vanwege de zwangerschapswens.
Ten opzichte van 2016 en 2018 is het alcoholgebruik van vrouwen vóór en tijdens (toen de zwangerschap bekend was) de zwangerschap in 2021 grotendeels stabiel gebleven (tussen de 40% tot 45% vóór de zwangerschap en tussen 5% en 2,5% tijdens de zwangerschap). Voor de regio IJsselland en de gemeente Deventer zijn geen cijfers bekend. Voor meer informatie wordt naar bijlage 2 verwezen.
1.6
Naleving
In deze paragraaf schetsen we een beeld van de naleving op de alcoholwetgeving. Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Met nalevingsonderzoek wordt onderzocht in hoeverre de leeftijdsgrens voor alcohol wordt nageleefd door de verschillende alcoholverstrekkers. Als minderjarigen aan drank willen komen, is dat nog steeds gemakkelijk in Nederland. Tussen 2018 en 2020 is de totale naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop niet veranderd en lagen de percentages op respectievelijk 37,7% en 37,9% (Bureau Objectief, 2020). Bij de afzonderlijke verkooppunten zijn wel veranderingen te zien, soms ten goede zoals bij cafetaria’s, horecagelegenheden en webshops. Bij supermarkten en slijterijen is de naleving echter gedaald. In bijlage 4 is een overzicht van de naleving van de leeftijdsgrens door verkooppunten in Nederland weergegeven. In Deventer is nog geen nalevingsonderzoek uitgevoerd. Het is daarom onbekend hoe de naleving van de leeftijdsgrens binnen de gemeente is. Nalevingsonderzoek dronkenschap en doorschenken Nalevingsonderzoek doorschenken geeft een beeld van de mate waarin aan personen onder invloed alcohol wordt geschonken in de (paracommerciële) horeca. Er is geen landelijk onderzoek gedaan naar doorschenken bij dronkenschap. Wel zijn er enkele regionale onderzoeken waaruit blijkt dat de wettelijke bepalingen over doorschenken niet goed worden nageleefd.
Horecapersoneel blijkt het lastig te vinden om dronkenschap te herkennen en om daar aansluitend op te acteren (Nijkamp e.a., 2020). Binnen de gemeente Deventer zijn er ook geen cijfers bekend ten aanzien van dit onderwerp. Wel wordt er in Deventer tijdens controles op gelet of er geen zichtbaar dronken personen in horecagelegenheden aanwezig zijn. Alcoholcontroles pag. 8/38
In de jaren voorafgaand aan 2022 vond er binnen de gemeente Deventer geen structureel toezicht meer op de Alcoholwet plaats. Er werd wel opgetreden tegen excessen en in het geval van handhavingsverzoeken. Daarnaast werd samen met de politie gecontroleerd bij uitgaansgelegenheden op sluitingstijden. Tijdens de coronacrisis is dit niet of nauwelijks gebeurd. In 2022 is weer gestart met het uitvoeren van controles. Toezichthouders zijn aan de slag gegaan met de eerste fase, het laagdrempelig contact maken met ondernemers. Hierbij werd op een ‘informele’ manier, naast (opnieuw) kennismaken, gecontroleerd of vergunningen op orde waren en of een leidinggevende aanwezig was. In 2023 zijn deze controles voortgezet en is ervoor gekozen om – in afwachting van de prioriteiten uit dit plan – bij de uitvoering van de controles de focus op basis- en hotspotcontroles te leggen. Hiermee wordt de hiervoor beschikbaar gestelde handhavingscapaciteit doelmatig en doeltreffend ingezet. De basiscontroles richten zich op paracommerciële horecabedrijven en horecabedrijven met een vergunning als bedoeld in artikel 3 van de Alcoholwet. Met een basiscontrole wordt vastgesteld of de vergunning nog op orde is en of de leidinggevende aanwezig is. De hotspotcontroles zijn met name bedoeld om de naleving te controleren bij risicolocaties en in de openbare ruimte.
Als vervolgstap kan vanuit deze situatie worden ingezet op andere handhavingsprioriteiten, zoals de naleving van de leeftijdsgrens, (het voorkomen van) dronkenschap en wederverstrekking. Dat betekent overigens niet dat in de tussentijd niet ingezet wordt op deze handhavingsprioriteiten. In paragraaf 4.3 is hier meer over te lezen.
1.7
Informatie van samenwerkingspartners
Naast onderzoek geven kennis en ervaringen van samenwerkingspartners in de gemeente informatie over de stand van zaken met betrekking tot preventiebeleid en de naleving van de alcoholwetgeving. Als onderdeel van de probleemanalyse zijn dan ook samenwerkingspartners geraadpleegd die zicht hebben op alcoholgebruik onder jongeren en jongvolwassenen en de rol van ouders en alcoholverstrekkers. Voor de totstandkoming van dit plan is gebruik gemaakt van een focusgroep, die in twee sessies bij elkaar kwam. In deze focusgroep waren de belangrijkste interne- en externe (keten)partners vertegenwoordigd. De focusgroep bestond uit 15 deelnemers met vertegenwoordiging vanuit GGD IJsselland, Deventer Ziekenhuis, Sportbedrijf Deventer, Aventus/Stimenz MBO, KHN, Raster Welzijn, Tactus, politie en vertegenwoordigers vanuit diverse afdelingen binnen de gemeente. Daarnaast zijn nog een vijftal interviews afgenomen. Opgevraagde cijfers van de politie geven geen duidelijk beeld en zijn dan ook niet meegenomen in dit plan. Ervaringen en bevindingen van samenwerkingspartners Het beeld dat de samenwerkingspartners hebben, is dat – mede als gevolg van de campagne NIX18 – jongeren op een iets latere leeftijd zijn begonnen met drinken. Enkele jaren geleden was dit rond de 12-13 jaar en dit lijkt iets opgeschoven te zijn richting de 16 jaar, alhoewel hier ook een neerwaartse trend in lijkt op te treden.
De partners geven aan dat binge drinken of indrinken steeds meer als norm gezien wordt. Voordat jongeren een evenement bezoeken of uitgaan wordt er thuis ingedronken, omdat dit goedkoper is. Er lijkt ook in toenemende mate sprake te zijn van een combinatie van alcohol- en drugsgebruik, wat samenwerkingspartners zorgen baart. Voor hulpverleners is het soms lastig om met jongeren in contact te komen of jongeren geven aan geen behoefte aan preventieve gesprekken te hebben. Alcoholgebruik onder jongeren wordt onder ouders geregeld normaal gevonden, terwijl de ouders een belangrijke rol kunnen vervullen in het begrenzen van hun kind(eren) of in voorbeeldgedrag. Verder is het beeld onder de partners dat er veel alcohol geschonken wordt binnen de para commerciële instellingen en dat regels op het gebied van doorschenken, wederverstrekking en naleving van de leeftijdsgrens in mindere mate worden nageleefd. Een gezonde(re) leefstijl zou de laatste jaren wel nadrukkelijker op de agenda’s staan, maar in de praktijk is het voor barvrijwilligers lastig om wet- en regelgeving strikt na te leven vanwege de ons-kent-ons cultuur. Voorgesteld wordt om voor deze doelgroep persoonlijke trainingen te verzorgen in plaats van online. Als veel genoemde toegeeflijke omgevingen (settings) worden de thuissituatie en sportverenigingen aangewezen.
Preventie kan in deze settingen plaatsvinden, maar ook onderwijs wordt genoemd als belangrijke setting voor preventie. Ook wordt aangegeven dat meer toezicht en handhaving een positief effect kan genereren. Vanuit het Deventer Ziekenhuis is geen accuraat totaalbeeld van de cijfers van ziekenhuisopnames na alcoholintoxicatie. Het initiële gevoel bestaat dat ten aanzien van de gevallen waarin alcohol de primaire indicatie van ziekenhuisopname is, er geen grote verschuivingen in de leeftijdscategorie of in een toename van het aantal gevallen heeft plaatsgevonden in de afgelopen jaren.
pag. 9/38
1.8
Samenvatting
Uit landelijk onderzoek blijkt dat een stagnatie in de daling van alcoholgebruik onder scholieren tussen de 12 en 16 jaar. Bovendien is er een flinke groep jongeren en jongvolwassenen die binge drinkt en zit er zowel bij verstrekkers als bij ouders ruimte voor versterking van hun verantwoordelijkheid en preventieve rol. Hoewel de cijfers van de gemeente Deventer ten opzichte van de regio IJsselland en Nederland in 2021 op nagenoeg alle onderdelen gunstiger zijn, is er tussen 2019 en 2021 in Deventer wel een lichte stijging te zien in het alcoholgebruik onder jongeren. In de leeftijdscategorie van 18-65 jaar is het aantal drinkers ongeveer gelijk gebleven en is verder een (forse) toename te zien in het aantal zware- en overmatige drinkers. In de leeftijdscategorie 65+ is het aantal drinkers afgenomen, maar valt op dat 17% overmatige drinker is. Uit landelijke cijfers blijkt dat schadelijk gebruik van alcohol het meest voorkomt in de leeftijdsgroep 20-29 jaar. Uit de rol van ouders bij alcoholopvoeding blijkt dat bijna een derde van de ouders alcohol drinken in Deventer verbiedt en dat bijna de helft van de jongeren thuis alcohol van ouders krijgt. Ouders vinden ook in toenemende mate dat hun kind alcohol mag drinken. Het meest recente preventie- en handhavingsplan alcohol in Deventer dateert uit 2014. Dit beleid is in 2014 vastgesteld voor 2014-2018.
Er heeft geen evaluatie op- of continuering van dit beleid plaatsgevonden. Daarom is het niet mogelijk recent beleid te evalueren en te onderzoeken of doelstellingen zijn behaald. Dit wil niet zeggen dat er in de tussentijd niets in het kader van de uitvoering van de Alcoholwet is gedaan: integendeel. Op het gebied van preventie en handhaving zijn een tal van activiteiten uitgevoerd, echter was dit niet vanuit een integrale benadering. Het doel van het verplichte preventie en handhavingsplan uit de Alcoholwet (artikel 43a) is dat de soms nog gescheiden werelden van preventie en handhaving dichter bij elkaar worden gebracht en verenigd worden in een integraal beleidsplan met één gezamenlijke missie: het voorkomen van alcohol gerelateerde schade, met name onder jongeren. Onder andere in deze integrale benadering zijn nog stappen te zetten. Landelijk en regionaal onderzoek wijst uit dat de nalevingscijfers nog ver verwijderd zijn van de gestelde doelen uit het Nationaal Preventieakkoord. Binnen de gemeente Deventer wordt nog geen nalevingsonderzoek uitgevoerd. Volgens de samenwerkingspartners in Deventer zit er zowel bij verstrekkers als bij ouders nog ruimte voor een cultuuromslag en voor de versterking van hun preventieve rol. Dat laat (landelijk) onderzoek ook zien. De samenwerkingspartners pleiten dan ook voor een inzet op de omgeving van jongeren.
Preventieve interventies zouden zich volgens hen moeten richten op de ouders, onderwijs en sportkantines. Daarnaast wordt het verstrekken van alcohol binnen para commerciële instellingen en de combinatie van alcohol- en drugsgebruik als belangrijke aandachtspunten gezien. Voor ouderen en binnen de ouderenzorg is het vaak een taboe om over middelengebruik en verslaving te spreken. Het gebruik van alcohol en ook drugs vormt een extra risico voor de gezondheid van ouderen; denk aan complicaties door interactie met medicijnen en valincidenten. Meer voorlichting, advies en begeleiding is wenselijk.
pag. 10/38
2.
Aansluiten bij de Deventer praktijk en regionale- en landelijke kansen
De gemeente Deventer werkt zoals eerder gezegd aan een gezonde toekomst voor haar inwoners in het algemeen en voor haar jeugd in het bijzonder. Zij doet dat op verschillende manieren. We werken waar mogelijk samen met andere initiatieven in de gemeente die direct of indirect een gezonde leefstijl en preventie en handhaving met betrekking tot alcohol beogen, zoals toegelicht in onderstaand tekstkader. Aansluiting op andere beleidsterreinen Dit plan staat niet op zichzelf. Het sluit aan op landelijk beleid zoals neergelegd in het Nationaal Preventieakkoord en het raakt aan verschillende andere gemeentelijke taken en beleidsterreinen. Zowel in de beleidsvorming als in de uitvoering wordt daarom afstemming gezocht met in ieder geval: Lokaal
Dichtbij, betrokken & bevlogen, Bestuursakkoord 2022-2026 Met betrekking tot het gebruik van middelen (alcohol en drugs) wordt het belang van preventie en een veilige omgeving benadrukt, ook in en om scholen.
Wijkgericht werken aan gezondheid, beleidskader 2023-2026 Actieve inzet op het voorkomen van het gebruik van alcohol en vroegsignalering alcoholproblematiek vanuit netwerksamenwerking.
Convenant Gastvrij, Veilig en Gezond Uitgaan Waarin tussen politie, gemeente en horecaondernemers vanuit ieders verantwoordelijkheid afspraken zijn gemaakt over het gastvrij, veilig en gezond uitgaan en het op een positieve manier uitdragen hiervan. Hieronder wordt mede verstaan het voorkomen en stoppen van excessief alcoholgebruik.
Van Wieg naar werk 6.0 (2023-2026) Een sociaal veilige omgeving is belangrijk, ook in en om scholen. Het gebruik van middelen (alcohol en drugs) en geweldsincidenten vragen aandacht.
Preventieplan Sociaal Domein (februari 2023) Door meer domein overstijgend samen te werken gezond leven makkelijker maken voor onze inwoners.
Regionaal
Gezond Samen Leven, Bestuursagenda Publieke gezondheid 2023-2027 Realiseren van een preventieve aanpak van alcohol- en drugsgebruik dat aansluit bij de situatie van jongeren en uitgaat van zowel ontmoedigen als het bieden van gezonde alternatieven. De methodiek Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) is hiervoor een goede basis.
De gemeente maakt waar mogelijk en wenselijk gebruik van de aanvullende mogelijkheden van de Alcoholwet om op lokaal niveau beperkingen met betrekking tot alcoholverstrekking te realiseren. In paragraaf 4.2 wordt hier nader op ingegaan. Hiermee versterkt de gemeente in omgevingen waar alcohol geschonken wordt de norm NIX18 en wordt het overmatig alcoholgebruik door drinkers beperkt.
pag. 11/38
3.
Ambitie en doelstellingen
3.1
Ambitie
De gemeente streeft ernaar dat haar inwoners gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Alcoholgebruik vóór het 18e jaar hoort daar niet bij. Jongeren, (jong)volwassenen en ouderen willen we meer bewust maken van hun alcoholgebruik. We willen dat inwoners meer de eigen regie pakken op hun gezondheid, óók met betrekking tot alcoholgebruik, om problematisch alcoholgebruik te voorkomen. Een sociale en fysieke omgeving die uitnodigt en stimuleert tot het gewenste gedrag is ondersteunend aan deze ambitie. Daarom zetten wij in op een adequate naleving van de Alcoholwet, het versterken van de sociale omgeving rondom jongeren en (jong)volwassenen en het faciliteren van een fysieke omgeving die gezond gedrag stimuleert. Ook zetten wij ons, in lijn met de landelijke doelstellingen, in om alcoholgebruik tijdens de zwangerschap tegen te gaan.
3.2
Doelstellingen
Vijf doelstellingen voor 2027 De doelstellingen in Deventer baseren we op de doelstellingen van het Nationaal Preventieakkoord We zetten de komende jaren in op vijf doelstellingen en bijbehorende subdoelen. en de uitgangspositie (laatst bekende data) in Deventer. Doel 1: Geen alcoholgebruik onder de 18 jaar a. Het percentage jongeren van 13-16 jaar (klas 2 en 4 van het voortgezet onderwijs) dat ooit een glas of meer alcohol heeft gedronken daalt: • in klas 2 - van 10% in 2021 naar 8% in 20277 • in klas 4 - van 40% in 2021 naar 35% in 2027 • in totaal - van 26% in 2021 naar 22% in 2027 b. Het percentage jongeren van 13-16 jaar dat de afgelopen 4 weken gedronken heeft daalt: • in klas 2 - van 12% in 2021 naar 10% in 2027 • in klas 4 - van 39% in 2021 naar 35% in 2027 • in totaal - van 26% in 2021 naar 22% in 2027 c.
Het percentage jongeren dat in de afgelopen 4 weken dronken/aangeschoten is geweest daalt: • in klas 2 - van 3% in 2021 naar 2% in 2027 • in klas 4 - van 23% in 2021 naar 20% in 2027 • in totaal - van 13% in 2021 naar 11% in 2027
d. Het percentage jongeren van 13-16 jaar dat de afgelopen 4 weken gebinged heeft daalt: • in klas 2 - van 6% in 2021 naar 3% in 2027 • in klas 4 - van 26% in 2021 naar 21% in 2027 • in totaal - van 16% in 2021 naar 12% in 2027 e. De naleving van de leeftijdsgrens van alcoholverstrekking is in 2027 90% De doelstellingen van de gemeente met betrekking tot de naleving van de leeftijdsgrens voor de verkoop van alcohol zullen worden afgeleid van het Nationaal Preventieakkoord. De ambitie van het Nationaal Preventieakkoord is om in 2030 100% naleving van de leeftijdsgrens te realiseren. Het is onbekend op welk percentage de gemeente Deventer nu zit8. Landelijk lag het percentage van de naleving in 2022 op 39,4%.
7 De GGD Gezondheidsmonitor Jeugd vindt normaal gesproken elke vier jaar plaats. De laatste keer was in 2019. Om te
onderzoeken wat de effecten zijn van de coronaperiode op bepaalde aspecten van gezondheid, welzijn en leefstijl is besloten om in het najaar van 2021 landelijk een extra onderzoek uit te voeren: de Corona Gezondheidsmonitor 2021. De eerstvolgende reguliere Gezondheidsmonitor Jeugd is voor 2023 gepland, daarna weer in 2027. De rapportages van de onderzoeken, en daarmee de resultaten, verschijnen meestal in het jaar na de uitvoering van het onderzoek. Voor de doelstellingen in dit plan houden we de reguliere onderzoeken aan. 8 Als blijkt dat de naleving van de leeftijdsgrens ver verwijderd is van onze doelstelling, moet gekeken worden wat nodig is om de doelstelling ook daadwerkelijk te kunnen behalen. Dit vraagt mogelijk om een forse investering.
pag. 12/38
f.
Betrokkenheid ouders: • Het percentage jongeren van 13-16 jaar waarvan de ouders het goed vinden dat hun kind drinkt daalt van 17% in 2019 naar 13% in 2027. • Het percentage van de ouders het afraad om alcohol te drinken stijgt van 32% naar 36% in 2027
Doel 2: Minder overmatig en zwaar alcoholgebruik boven de 18 jaar a. Het percentage (jong)volwassenen dat overmatig drinkt (nieuwe norm) daalt van 14% in 2020 naar 11% in 2028. b. Het percentage zware drinker onder (jong)volwassenen daalt van 7% in 2020 naar 5% in 2028. c. De naleving van niet doorschenken bij dronkenschap neemt toe naar 90% in 2027. d. Afname van openbare dronkenschap onder jongeren (met name tijdens uitgaansavonden in het publieke domein) Doel 3: Geen alcoholgebruik tijdens de zwangerschap a. Meer bewustwording over de risico’s van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap zodat vrouwen vaker kiezen om bij de zwangerschapswens al niet of minder te drinken. b. Meer aandacht voor het thema alcohol bij de partners van het geboortezorgnetwerk (verloskundigen, gynaecologen, kraamzorg en jeugdgezondheidszorg). Doel 4: De bewustwording van het eigen drinkgedrag en de effecten daarvan neemt toe a. (Maatschappelijke) organisaties zijn zich meer bewust van wat zij kunnen doen om alcoholgebruik in de samenleving te helpen verminderen b. Ouders en andere volwassenen met een voorbeeldfunctie zijn zich meer bewust dat hun houding met betrekking tot alcohol en het eigen drinkgedrag van invloed is op kinderen en jongeren. Doel 5: Meer aandacht vanuit zorg en welzijn voor de risico’s van alcohol voor ouderen a.
Binnen de interventies voor valpreventie is er aandacht voor het risico van (overmatig) alcoholgebruik b. Voor ouderen van 65 jaar en ouder is er toegespitste informatie over alcoholgebruik en de mogelijkheid tot doorverwijzing naar ondersteuning. Doelgroepen We richten ons op de volgende doelgroepen en doen dit setting-gericht: Kinderen/jongeren (12 tot 18 jaar) (Jong)volwassenen Ouderen Ouders (van kinderen, jongeren en jongvolwassen en aanstaande ouders) en de thuissituatie Alcoholverstrekkers
pag. 13/38
4.
Activiteiten
De activiteiten om de doelen te behalen bestaan uit drie typen: preventieve activiteiten (4.1), regelgeving (4.2) en toezicht en handhaving (4.3). Preventieve activiteiten zijn soms gericht op meerdere gezondheidsthema’s tegelijk, zoals roken en drugsgebruik. Met de activiteiten sluiten we zoveel mogelijk aan bij initiatieven die een positieve bijdrage leveren aan de gezondheid van inwoners van Deventer. In paragraaf 4.4 (maatregelenmatrix) is beschreven hoe preventie, regelgeving en toezicht in samenhang ingezet worden om de doelstellingen te behalen. Het is belangrijk om op te merken dat de focus van onze inzet op educatie en bewustwording (preventie) ligt en dat toezicht en handhaving het sluitstuk van de aanpak vormt.
4.1
Preventie
Op het gebied van de preventieve activiteiten ligt de focus op de volgende onderdelen: Scholen Thuis/individueel Alcoholverstrekkers Zwangeren Verder besteden we expliciet aandacht aan het volgende: Publiekscommunicatie Samenwerking met netwerkpartners We zetten op deze onderdelen in en willen hiermee bereiken dat de kennis over de risico’s van alcoholgebruik toeneemt en dat er in algemene zin meer bewustwording ontstaat over de gevolgen van het (overmatig) gebruik van alcohol. 4.1.1
Scholen
De school is een belangrijke pedagogische omgeving voor jongeren, jongvolwassenen en hun ouders. We zetten ons ervoor in dat professionals in onderwijs ondersteund worden bij het ontwikkelen en realiseren van een helder en integraal alcoholbeleid. De gemeente werkt in samenwerking met scholen, GGD IJsselland, sportbedrijf Deventer en Tactus aan de Gezonde School Aanpak Deventer. Alcoholpreventie is hier een onderdeel van. Hieronder op hoofdlijn de inzet per onderwijssoort: Primair onderwijs: Gezonde School Aanpak Weerbaarheidstrainingen Individuele en collectieve preventieactiviteiten, voorlichting, onderzoek inclusief contactmomenten en nabespreking en eventuele doorverwijzing door de GGD. Voortgezet onderwijs: Gezonde School Aanpak Voorlichtingsactiviteiten voor ouders, docenten en leerlingen door Tactus. Er wordt ondersteuning geboden daar waar nodig (maatwerk) inclusief monitorgesprekken. Deskundigheidsbevordering van docenten en andere professionals. In de klassen 2 en 4 worden door de GGD-gezondheidsonderzoeken uitgevoerd. Op deze manier kunnen opvallende zaken/trends naar boven komen en kan collectieve en individuele ondersteuning worden geboden. Ook kan er doorverwezen worden, zijn er telefonische consulten en is er een site specifiek voor jongeren (www.jouwggd.nl). Mbo en Hbo Gezonde School Aanpak (MBO). Tactus biedt voorlichting en ondersteuning.
Op het Hbo wordt middels een samenwerking tussen Impluz (GGZ), Tactus en Hogeschool Saxion cursussen aangeboden voor studenten waarvan de ouders met psychische problemen of verslavingsproblematiek kampen.
pag. 14/38
4.1.2
Thuis/individueel
De thuissituatie beïnvloedt het alcoholgebruik. Ouders die afspraken maken met hun kinderen hun kinderen over alcohol en het alcoholgebruik van hun kind in de gaten houden, verkleinen de kans op alcoholproblemen op latere leeftijd. Ook het alcoholgebruik van de ouders is van invloed op het gebruik van alcohol door de kinderen. Naastbetrokkenen zijn een belangrijke schakel bij vroegsignalering, het motiveren tot matigen van het gebruik en het doorverwijzen naar ondersteuning. Hieronder op hoofdlijn de inzet: Aanstaande ouders: Inzet van het programma ‘Kansrijke Start’ Inzet van het programma ‘Nu niet Zwanger’ Ouders/naasten: Voorlichtingsactiviteiten op de school van hun kind(eren). Tactus biedt een cursus aan voor ouders en opvoeders met kinderen tussen de 12 en 23 jaar die problematisch alcohol drinken of te veel drugs gebruiken, overmatig gamen of gokken. Ouders krijgen informatie over communicatie in het gezin en praktische adviezen om anders met je kind om te gaan. Inzet van de methode Comunity Reinforcement and Family Training (CRAFT). Kwetsbaren/jongeren Tactus werkt samen met de grote jeugdzorginstellingen waar kwetsbare jongeren verblijven. Dit zijn Ambiq, Pactum en HalteZ. Tactus en Impluz bieden ondersteuning aan jongeren van verslaafde ouders.
Tactus biedt DJ MIK aan: een aanbod waar herstel voorop staat voor zowel jongeren met verslavingsproblematiek als voor jongeren die naaste zijn van iemand met een verslaving. Inzet vanuit de jeugdgezondheidszorg van GGD IJsselland. Ouderen Daar waar ouderen vaak komen, elkaar ontmoeten aandacht voor het risico van (overmatig) alcoholgebruik. Als onderdeel van bredere informatie over een gezonde leefstijl. Tactus biedt ondersteuning aan ouderen. Uit cijfers van de GGD blijkt dat bij 65+’ers in Deventer overmatig alcoholgebruik vaker voorkomt dan elders in de regio. Doel: ouderen kijken kritisch naar hun eigen gebruik en gedrag en maken bewuste keuzes ten aanzien hun gebruik.
4.1.3
Alcoholverstrekkers
Verantwoord alcoholgebruik draagt eraan bij dat uitgaansgelegenheden en (sport)verenigingen veilige en gezellige omgevingen zijn.
We gaan in gesprek met onze (para commerciële) horecaondernemers om een preventieve aanpak te ontwikkelen om meer bewustwording van de risico’s en gevaren van (overmatig) alcoholgebruik te creëren. De gemeente voert onderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens uit. De gemeente stimuleert alcoholverstrekkers om het personeel een training verantwoord schenken te laten volgen.
Horeca In samenwerking tussen Tactus, Raster en de gemeente worden kroegentochten georganiseerd. Bij deze informatieve bijeenkomsten staan o.a. de thema’s alcohol- en middelengebruik centraal. We zijn in gesprek met de horeca om bewustwording te creëren en voorlichting te geven over preventie, regelgeving en handhaving. Dit is een vast onderwerp op de agenda van het horecaveiligheidsoverleg. Para commerciële horeca Deventer is een JOGG-gemeente (Jongeren op Gezond Gewicht) en zal vanaf 2023 (nog) meer inzetten op (gezondheids)preventie bij kinderen en jongeren vanuit het Project Teamfit. JOGGteamfit helpt om de sportomgeving gezonder te maken. We gaan in gesprek met sportverenigingen om bewustwording te creëren en voorlichting te geven over regelgeving, preventie en handhaving. pag. 15/38
We zetten de campagne NIX 18 in bij para commerciële horeca
Festivals en evenementen We onderzoeken hoe we voorlichting in kunnen zetten bij festivals en evenementen. We zijn in overleg met Halt en onderzoeken de meerwaarde van het inzetten van Halt-loketten tijdens (bepaalde) evenementen in onze gemeente. 4.1.4
Publiekscommunicatie
Voorlichting We creëren bewustzijn door diverse campagnes: 'Ik Pas' (40 dagen geen druppel alcohol) en 'Zien Drinken Doet Drinken'. GGD, Tactus en de gemeente ondersteunen de landelijke actie ‘Ik Pas’. We verspreiden campagnemateriaal in het stadhuis en bij partners in de stad, wijken en dorpen. Voorlichtingen (o.a. op scholen) waarbij bij sommige doelgroepen een ervaringsdeskundige wordt ingezet. We onderzoeken of voorlichting en bewustwording nog meer integraal benaderd kan worden: vanuit gezondheidsperspectief, regelgeving en handhaving. We onderzoeken hoe we anderstaligen kunnen bereiken en welke voorlichting (voor bijvoorbeeld statushouders) hierbij passend is. We organiseren een interactieve themabijeenkomst vanuit het netwerk Samen Gezond In Deventer over alcoholgebruik. Nalevingscommunicatie We onderzoeken hoe we de nalevingscommunicatie vormgeven en betrekken hier zowel de afdeling toezicht en handhaving als de afdeling communicatie van de gemeente bij. 4.1.5
Netwerkpartners Er wordt met een veelvoud aan interne en externe (netwerk)partners samengewerkt. Zie hoofdstuk 5 voor een nadere toelichting. Er bestaan een tal van overlegvormen van samenwerking bestaan een tal van overlegstructuren waar alcoholpreventie en vroegsignalering onderwerp van gesprek is. Er is samenwerking tussen Tactus, beleidsmakers gemeente, team toezicht en preventie voor het uitvoeren van een effectief preventie- en handhavingsbeleid. Er wordt samengewerkt met instellingen en grote jeugdzorginstellingen in Deventer. Tactus voert activiteiten uit gericht op het ondersteunen van de lokale partners met betrekking tot vroeg signalering, bijvoorbeeld het uitvoeren van deskundigheidsbevordering/training en consultatie en advies aan de lokale partners. Er wordt ook geparticipeerd in het jeugdnetwerk binnen de gemeente. Door Tactus wordt samengewerkt met het Deventer Ziekenhuis. Patiënten die met een alcoholintoxicatie binnen komen, krijgen een doorverwijzing naar Tactus. Er wordt door Tactus geïnvesteerd in meer kennis en het borgen hiervan binnen sociale wijkteams, waardoor Tactus vaker en sneller betrokken raakt bij signalen rondom verslaving en verslavingsproblematiek in de wijk.
pag. 16/38
4.2
Regelgeving
Alcoholwet Het overgrote deel van de regelgeving op het gebied van alcoholverstrekking is vastgelegd in de Alcoholwet. De Alcoholwet is primair een volksgezondheidswet met als doel om, met name onder jongeren, gezondheidsschade door alcoholgebruik te voorkomen. Daarnaast stelt de Alcoholwet ook als doel om alcohol gerelateerde verstoringen van de openbare orde terug te dringen. De Alcoholwet geeft invulling aan beide doelstellingen door onder andere beperkingen te stellen aan de beschikbaarheid van alcohol. Zo mag er niet worden verstrekt aan een jongere als niet is vastgesteld dat hij of zij 18 jaar of ouder is en de aanwezigheid van dronken personen is niet toegestaan in een horecagelegenheid of slijterij. Daarnaast sluit de wet ook bepaalde verkooppunten uit van het schenken en/of verstrekken van alcohol voor elders dan ter plaatse en is prijsstunten door de detailhandel aan banden gelegd. Deze bepalingen vormen samen de preventieve kern van de Alcoholwet. In paragraaf 4.3 beschrijven we welke bepalingen van de Alcoholwet prioriteit hebben als het gaat om toezicht en handhaving. Aanvullende regelgeving Aanvullend op deze bepalingen kent de Alcoholwet een aantal verordenende bevoegdheden toe aan de gemeenteraad en zijn aan de burgemeester aanvullende bevoegdheden toegekend om de beschikbaarheid van alcohol te beperken.
In het licht van de hoofdthema’s uit dit plan (leeftijdsgrens, dronkenschap en wederverstrekking) is gebruikgemaakt van de volgende aanvullende bevoegdheden om alcohol gerelateerde gezondheidsschade terug te dringen en verstoringen van de openbare orde te voorkomen: Alcoholverstrekking tijdens evenementen Beperken schenktijden paracommercie Beperken verstrekken sterk-alcoholhoudende drank Beperken alcoholgebruik openbare plaatsen Beperken happy hours 4.2.1
Toegepaste bevoegdheden
Alcoholverstrekking tijdens evenementen Artikel 35, tweede lid, van de Alcoholwet bepaalt dat een ontheffing is vereist voor het schenken van zwakalcoholhoudende dranken tijdens bijzondere gelegenheden van zeer tijdelijke aard, zoals evenementen en buurtfeesten. Daarbij kan de burgemeester voorschriften stellen aan de manier waarop verstrekking wordt ingericht. Het artikel maakt uitdrukkelijk alleen de verstrekking van zwak-alcoholhoudende dranken voor gebruik ter plaatse mogelijk. Landelijk en lokaal onderzoek laat zien dat de naleving van de leeftijdsgrens voor alcohol en het doorschenken in diverse sectoren voor verbetering vatbaar is (Bureau Objectief, 2020; Bureau Objectief, 2018; Bureau Objectief, 2017). Op evenementen is de naleving van zowel de leeftijdsgrens als dronkenschap vaak ingewikkelder dan in de horeca. Factoren als schaalgrootte, tijdelijke personeelskrachten en het gebrek aan een structurele controlesystematiek bemoeilijken de naleving van de wetgeving. In de evenementenbeleidsregels van de gemeente is al een aantal punten opgenomen die voorwaarden aan de alcoholverstrekking stellen. Ter verbetering van de naleving van de regels in de Alcoholwet tijdens evenementen en buurtfeesten in Deventer moet de organisator een formulier invullen die door de gemeente getoetst wordt.
Dit is een aanvraag ter verkrijging van een ontheffing als bedoeld in artikel 35 van de Alcoholwet ten behoeve van het verstrekken van zwak-alcoholhoudende drank tijdens een evenement of buurtfeest. Hierin moet de aanvrager omschrijven hoe de verantwoorde verstrekking van alcohol is geborgd. Met specifiek aandacht voor de naleving van de leeftijdsgrens en wederverstrekking. Op grond van artikel 1:4 Apv kunnen voorschriften en beperkingen aan een vergunning worden verbonden. In het veiligheidsplan, wat organisatoren moeten opstellen en aanleveren, wordt ook gevraagd welke maatregelen genomen worden om wederverstrekking te voorkomen. De burgemeester toetst de aanvraag en ziet toe op de uitvoering van het gepresenteerde plan. Tijdens de evaluatie van het evenement wordt bekeken in hoeverre het gewenste effect is bereikt en of de voorgenomen maatregelen ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd/toegepast. Beperken schenktijden paracommercie Artikel 4 van de Alcoholwet bepaalt dat bij gemeentelijke verordening regels worden gesteld waaraan paracommerciële rechtspersonen (verenigingen en stichtingen) zich moeten houden bij de verstrekking van alcoholhoudende drank. Dit ter voorkoming van oneerlijke mededinging. Het vastleggen van de schenktijden in de paracommercie is één van deze verplichte regels.
Onderzoek laat zien dat het beperken van schenktijden de alcoholconsumptie en daaraan gerelateerde gezondheidsschade en verstoringen voor de openbare orde vermindert (Babor e.a., 2010). Daarnaast is het niet wenselijk dat jeugd tijdens pag. 17/38
sportieve, culturele of andere activiteiten geconfronteerd wordt met (overmatig) alcoholgebruik van volwassenen. Onderzoek laat zien dat zien drinken doet drinken (Smit e.a., 2020). De gemeente heeft daarom in artikel 2:34 b van de Apv de volgende, beperkte schenktijden vastgelegd voor paracommerciële instellingen: Een paracommerciële rechtspersoon kan onverminderd het bepaalde in artikel 2:29 alcoholhoudende drank uitsluitend verstrekken vanaf één uur voor de aanvang en tot uiterlijk één uur na afloop van een activiteit die wordt uitgeoefend in verband met de statutaire doelen van de rechtspersoon. In de praktijk is het echter lastig vast te stellen of deze regels overtreden worden. De gemeente Deventer onderzoekt wat nodig is om hier effectiever op te kunnen toezien en handhaven door in de praktijk te kijken of dit wordt toegepast en wat daarbij opvalt. We leren hierbij van andere gemeenten door best practices op te halen. Beperken verstrekken sterk-alcoholhoudende drank Artikel 25a van de Alcoholwet bepaalt dat bij gemeentelijke verordening het bedrijfsmatig of anders dan om niet verstrekken van alcoholhoudende drank in inrichtingen kan worden verboden of aan beperkingen kan worden onderworpen.
Artikel 2:34c van de Apv geeft een beperking aan het verstrekken van sterke drank voor gebruik ter plaatse bij bepaalde inrichtingen of onderdelen van inrichtingen (zie artikel voor opsomming) en voor het bedrijfsmatig verstrekken van sterke drank voor eigen gebruik elders dan ter plaatse. Beperken alcoholgebruik openbare plaatsen In de Apv van de gemeente Deventer is in artikel 2:48 een verbod op drankgebruik opgenomen, namelijk dat het eenieder verboden is op een openbare plaats, die deel uitmaakt van een door het college aangewezen gebied, alcoholhoudende drank te gebruiken of aangebroken flessen, blikjes en dergelijke met alcoholhoudende drank bij zich te hebben. Als gemeente Deventer maken gebruik van deze bevoegdheid in de navolgende gebieden: I.Omgeving Station NS/ Voorstad/ Beestenmarkt II.Winkelcentrum Colmschate III.Binnenstad Deventer IV.Aanlooproute en voetbalstadion de Adelaarshorst V.Bathmen (deel)
4.2.2
Nog te onderzoeken bevoegdheden
Beperken happy hours In artikel 25d van de Alcoholwet is een verordenende bevoegdheid opgenomen op grond waarvan de gemeenteraad ter bescherming van de volksgezondheid of in het belang van de openbare orde happy hours kan beperken. Met deze bevoegdheid kunnen de meest excessieve acties (meer dan 40% korting) worden verboden. Onderzoek (Meier e.a., 2008) laat zien dat de prijs van alcohol een belangrijke voorspeller is voor gebruik en dat met prijsinterventies gebruik kan worden beïnvloed. Het verhogen van alcoholprijzen heeft specifiek impact op mensen die veel alcohol consumeren. Het beperken van mogelijkheden om met prijzen voor alcoholhoudende dranken te stunten is daarmee een geschikt instrument om de stevige consumptie in het uitgaansleven te beperken en dronkenschap te voorkomen. In Deventer is nog onvoldoende beeld bij de omvang van dit onderwerp en de mogelijke consequenties die dit heeft. We gaan onderzoeken in hoeverre er happy hours worden gehouden. Naar aanleiding van de opbrengsten van dit onderzoek bepalen we of een verbod nodig is.
4.3
Toezicht en handhaving
Het doel van de gemeente is om door middel van naleving van de wet bij te dragen aan het voorkomen van gezondheidsschade en verstoringen van de openbare orde. Sinds 1 januari 2013 is de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de wet en heeft daarmee een belangrijk instrument in handen. Onderzoek laat zien dat handhaving noodzakelijk is om het gewenste effect te bereiken van maatregelen zoals de leeftijdsgrens voor alcohol en het verbod op doorschenken (Babor e.a., 2010). In deze paragraaf wordt enkele elementen belicht die centraal staan bij de toezicht en handhaving op de Alcoholwet. Deze elementen zijn op hoofdlijnen weergegeven. De daadwerkelijke uitvoering (hoe de handhavingscapaciteit wordt ingezet op de gestelde prioriteiten en welke keuzes daarin worden gemaakt) wordt in jaarlijkse uitvoeringsplannen vastgelegd. 4.3.1 Handhavingsprioriteiten Op het gebied van toezicht op de Alcoholwet worden binnen de gemeente Deventer de volgende prioriteiten gesteld:
pag. 18/38
1. Basiscontroles: horecagelegenheden, commerciële en paracommerciële instellingen beschikken over een actuele vergunning 2. Hotspotcontroles 3. Naleving leeftijdsgrens 4. (Voorkomen) dronkenschap 5. Wederverstrekking In Deventer ligt primair de focus op het uitvoeren van basis- en hotspotscontroles. Het doel van deze controles is dat de vergunningssituatie actueel is en daarmee eerst de basis op orde komt. Als gemeente vinden we het hierbij belangrijk om in gesprek te zijn en blijven met horecagelegenheden, commerciële en para commerciële instellingen over de wederzijdse verantwoordelijkheid in dit kader (denk aan schenk- en deurbeleid). Wij zijn van mening dat het zoeken van verbinding bijdraagt aan een effectieve aanpak gericht op het voorkomen van dronkenschap en doorschenken. Dat neemt niet weg dat we in het verlengde daarvan toezien en handhaven op de naleving van wettelijke bepalingen zoals de leeftijdsgrens, (het voorkomen van) dronkenschap en het voorkomen van wederverstrekking. Op bepaalde onderdelen doen wij dit gefaseerd. Vanwege beperkte capaciteit zullen echter wel keuzes moeten worden gemaakt in de uitvoering van taken. Deze keuzes worden jaarlijks in het uitvoeringsprogramma VTH en het uitvoeringsplan Alcoholwet uitgewerkt en zijn globaal verwerkt in dit plan. Hieronder een toelichting op de gestelde handhavingsprioriteiten. 1.