2023-11-08 Transcript Begrotingsraadvergadering gemeenteraad Deventer 8 november 2023

TRANSCRIPT VAN DE BEGROTINGSRAAD VAN GEMEENTE DEVENTER d.d. 8 november 2023

OPENING De voorzitter: Ik verzoek u plaatsen in te nemen. Goedemiddag. Van harte welkom bij de vergadering, de Begrotingsraad. Wij gaan even checken hoe het met de aan- en afwezigheid zit. De heer Obdeijn heeft zich afgemeld, de heer Koot komt later, mevrouw Schuiling komt later, de heer Akdemir komt later. Verder compleet denk ik. De heer De Niet zien we nog niet. 1.

Begroting 2024 en Meerjaren Programma Begroting (MJPB) 2025-2027

De voorzitter: We gaan beginnen. Ik loop even met u door de agenda. Niet onbelangrijk, om zes uur schorsen we voor het eten tot zeven uur en ik hoop dat we de behandeling van de moties en amendementen vandaag afkrijgen. Zo niet, dan kunt u morgenavond uw programma vervolgen. Maar ik ga ervan uit dat dat net als vorig jaar niet nodig is. We starten zo met de algemene beschouwingen. HAMERSTUKKEN De voorzitter: We hebben geen hamerstukken. Daarna gaan we de moties en amendementen bespreken en we draaien de volgorde om. Programma 12 Algemene middelen/Programma 11 Bedrijfsvoering De voorzitter: Dus we gaan van twaalf naar één waarbij we feitelijk starten met het programma 10b omdat op programma's 11 en 12 geen moties of amendement zijn ingediend.

2 ALGEMENE BESCHOUWINGEN De voorzitter: We starten dus nu met de algemene beschouwingen. Iedere fractie heeft vijf minuten om de algemene beschouwingen... De heer Akdemir is ook gearriveerd, welkom, en mevrouw Schuiling ook. Vijf minuten per fractie. We gaan met loting bepalen wie aan de beurt is en u heeft de gelegenheid om tijdens de inleiding uw collega te onderbreken, vragen te stellen. We gaan er niet echt een debat van maken maar er is wel gelegenheid tot het stellen van vragen. Zo gaan we dat doen. Ik ga kijken wie er zo kan starten. De fractie van de VVD, de heer Donkers, u heeft het woord. De heer Donkers: Dat is lekker, voorzitter. Ja, voorzitter, als ik terugkijk op de algemene beschouwingen die de VVD de afgelopen jaren heeft gedaan bij de begroting zie ik altijd twee uitgangspunten terugkomen en die benoem ik daarom dit jaar ook weer. Dat is dat voor de VVD altijd prudent begrotingsbeleid en structureel investeren in stad en dorpen met als voorwaarde dat er sprake is van cofinanciering door rijk en provincie wenselijk is. Die voorwaarde voor cofinanciering blijft ook dit jaar weer staan. Volgend jaar zullen daar stappen in worden gezet met het Hanzetracé en de andere versnelling gelden van het rijk en zien we ook graag de provincie in haar nieuwe gedaante, in haar nieuwe samenstelling, daar een rol in spelen.

En dat is belangrijk om woningbouw aan te jagen, het voorzieningenniveau op peil te houden en dit alles te ontsluiten met wegen en OV. De begroting die nu voor ons ligt sluit aan bij de ambities van de VVD. Daarnaast zien we dat de wensen uit de Raad zijn teruggekomen die zijn geuit in de Voorjaarsnota. Die mooie begroting kan ook omdat we nog steeds voldoende geld als gemeente ontvangen. Wel zien we dat de gemeente steeds meer taken op zich neemt. Dat is ook goed te zien in de groei van het ambtelijk apparaat. Dit vraagt wel, als er ooit weer laagconjunctuur komt, lastige keuzes van ons of wellicht degenen die ons opvolgen. Voor deze begroting heeft de VVD uiteraard nog een aantal punten die Deventer socialer, economisch sterker en slimmer maken. Zo willen we geld reserveren voor de huisvesting van de belangrijkste Deventenaren die wij kennen, onze jeugdige inwoners, vooroplopend op het integraal huisvestingsplan willen we daarom de school met het slechtste gebouw een snelle start gunnen. Elk jaar dat deze kinderen een nieuw mooi schoolgebouw hebben, is er een. Niet alleen Arkelstein gunnen we een beter schoolgebouw. Daarom dienen we samen met onze collega's van GroenLinks een breder amendement in. Economisch vitale binnenstad moet bereikbaar zijn, zeker met de auto, maar ook met de fiets.

Daarom dienen wij samen met andere partijen een motie in om eindelijk tot die veilige parkeervoorzieningen te komen. Met Deventer Sociaal komen we met een simpel maar heel belangrijk amendement om te komen tot een oplossing voor een groep Deventenaren die we letterlijk de vrijheid willen geven om zich te bewegen. En we geven inwoners in Schalkhaar een stem tegen de overlast afkomstig van Brinkgreven. Daarnaast dienen we een aantal moties en amendementen mede in en andere moties en amendementen zullen wij vandaag en vanavond positief kritisch bekijken, waarbij wij als maatstaf gebruiken dat het een overheidstaak moet zijn en dat wij niet snel voor onderzoeken of plannen van aanpak zullen stemmen, maar vooral op zoek gaan naar de voorstellen die direct effect hebben voor onze inwoners en onze ondernemers. Het komende jaar gaan wij als Raad controleren in hoeverre dit college haar eigen ambities waar kan maken. Maar nog veel belangrijker, we zullen ook kritisch volgen hoe het college de besluiten van het hoogste orgaan, de Raad, fatsoenlijk en met respect voor de rol van de Raad uitvoert. En voorzitter, dat zijn ook moties, dank. De voorzitter: Dank u wel mijnheer Donkers. Geen opmerkingen of vragen. Dan gaan we naar een tweede fractie. Fractie van het CDA, mevrouw Scholthof. Mevrouw Scholthof: Dank u wel voorzitter. Dag collega's. CDA Deventer zet zich in voor verbinding.

We willen dat mensen zich onderdeel voelen van een samenleving tegen het individualisme. En als gemeente kun je dat ondersteunen door dat mensen elkaar ontmoeten en om dat te faciliteren. In het bestuursakkoord ‘Dichtbij, Bevlogen en Betrokken’ voert dit ook de boventoon. Allereerste zin van deze begroting is, “de Gemeente Deventer investeert in 2024 onder meer in voorzieningen, in wijken en dorpen,” maar dat blijkt bijvoorbeeld ook uit de investering in sportverenigingen als verbindende schakel van buurten en wijken. De investering in de sociale agenda in bepaalde wijken, waarbij echt wordt gekeken naar DNA van die wijk, maar ook de doorontwikkeling van

3 WijDeventer zijn dingen in deze begroting waar we trots op zijn. We zijn ook trots op de aangenomen moties van het afgelopen jaar vanuit CDA op het gebied van verbinding. Voorzieningen aan Roto Smeets met Denk die aandacht vraagt voor voorzieningen als een school of een buurthuis in een nieuwe wijk, wat nodig is om een gemeenschap te creëren. De motie Triple-B pleinen met D66 met als doel om de Brink, Beestenmarkt en Broederenplein weer te laten uitnodigen tot ontmoeten. Verwerkt in de begroting. Het motie ‘fietspad Oostermaatsdijk’ met gemeentebelang een veilige fietsverbinding voor kinderen tussen twee dorpen, ook keurig verwerkt in deze begroting. Motie klooster Nieuw Sion met gemeentebelang, wat ons betreft, ontmoeting en bezinning nieuwe stijl maar ook van waarde vanwege woningbouw, verduurzaming, cultuur, historie, monumentenzorg. Dit project verdient nog ondersteuning. De reactie van het college op onze motie stemt ons nog niet tevreden, dus daar zullen wij in de komende periode op terugkomen, niet vanavond. Wij dienen vanavond nog één motie in, ‘meerjaren perspectief parkeren’. Uitleg volgt door mijn collega, Marcel Evers, en we zijn medeindiener van de motie ‘dorpsfeesten’. Met het belang van ontmoeting en verbinding in ons achterhoofd zullen wij vandaag naar de moties en amendementen kijken.

Maar toch ook met de blik van een goed rentmeester, om nog maar een oud CDA woord te gebruiken. Waar veel Nederlandse gemeenten moeten bezuinigen, staan wij als Deventer er nog goed voor. Daar mogen we heel tevreden over zijn en tegelijkertijd zuinig op zijn, want er liggen nog veel onzekerheden voor ons. Wat ons betreft heeft het college een goede balans gevonden tussen investeren in wat nu belangrijk is en voldoende weerstandsvermogen reserveren voor die onzekere toekomst. Voorzitter, het zijn altijd de middelste twee jaren in zo'n bestuursperiode waarin je veel kan bereiken. Die liggen nu voor ons, 2024 2025. College laat met deze begroting zien dat het goed op stoom is en ook als Raad hebben wij al voor pittige beslissingen gestaan en liggen er nog pittige voor ons, maar nu eerst deze begroting. Ik wens iedereen veel succes en ook veel plezier. De voorzitter: Dank u wel. Geen verdere reacties, uitstekend. Dan gaan we door naar de volgende fractie. Fractie GroenLinks. De heer Van der Meulen: Ja, dank u wel voorzitter en alle collega's. Leuk om jullie allemaal hier te zien op een woensdagmiddag. Vandaag spreken… woensdagmiddag? Ja, woensdagmiddag. Vandaag spreken we over de begroting van de welvarende gemeente in een van de rijkste landen van de wereld. In een wereld waarin niks meer vanzelfsprekend is, zijn onze gedachten vandaag ook bij de slachtoffers van de oorlogen.

Vandaag houden we het bij onze eigen ‘circle of influence’. We besluiten vandaag over de zaken waar we zelf invloed op kunnen uitoefenen. En dat is een voorrecht om vandaag als hoogste orgaan van Deventer volgens de democratische spelregels de begroting voor 2024 vast te stellen. Bij voorkeur licht gewijzigd natuurlijk. Bij de Voorjaarsnota zijn al belangrijke keuzes gemaakt en die zien we terug in deze begroting. Echter, sinds Voorjaarsnota, staan onze gemeentefinanciën er nog beter voor. De specifieke weerstandsreserve kwam boven de afgesproken norm van één en dit vloeit naar de generieke weerstandsreserve. En in de tweede kwartaalrapportage wordt een positief begrotingssaldo verwacht van één miljoen en ook de septembercirculaire die onlangs is verschenen pakt positief uit. Onze generieke weerstandsreserve is dus meer dan goed gevuld. En dat is ook maar goed ook want er zijn zeer veel onzekerheden die op ons afkomen, bijvoorbeeld het ravijnjaar, wordt het echt een ravijn of toch een dal? Dat weten we nog niet. In combinatie met talloze noodzakelijke investeringen, onder andere de Scheg, de scholen, de kapitaalgoederen, de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed en laat ik in dat rijtje niet vergeten de investering in een nieuw Burgerweeshuis op een eigen plek in de burgerhaven naast een investering in een toekomstbestendige Stadsschouwburg.

Maar daar gaan we het vandaag niet over hebben, helaas. Kortom, een goeie reden om behoedzaam te begroten. Maar behoedzaam begroten moet niet doorslaan in krampachtig begroten. Het wil niet zeggen dat er totaal geen ruimte meer kan zijn voor nieuwe lokale ambities en het verbeteren van een groen, levendig en sociaal Deventer. En onze voorstellen, vaak ingediend samen met anderen, gaan daar ook over en die wil graag kort introduceren. We hebben een voorstel voor de huurteams die een bemiddelende rol kunnen spelen tussen huurder en verhuurder. Op die manier helpen we de inwoners die een huurwoning hebben en in de problemen komen. Dat is het amendement ‘huurteams’. De omwonenden van de Van Oldenielstraat verkeren al heel lang in onzekerheid over de toekomst van hun buurt. Terwijl de herijking van de hoofdwegenstructuur nog loopt, is het college al bezig met de aankoopverkenning van acht woningen, zonder dat

4 nut en noodzaak vaststaat en alternatieven zijn onderzocht. Daarom een amendement voor onderzoek. En dan, een beter milieu begint bij jezelf. Dat is het thema van een aantal amendementen die we indienen. Het is een leus uit jaren 90, die sommigen van ons nog wel kennen, maar uiteindelijk is dat niet helemaal waar. Want de overheid, dat zijn wij dus als hoogste orgaan hier, heeft de mogelijkheden om de inwoners te helpen en daarom kun je bij te spreken over een beter milieu begint bij de gemeente. Als gemeente kunnen we positief gedrag belonen en minder milieuvriendelijk gedrag afremmen. En een aantal voorstellen vaak samen met anderen gaan daarover. We willen bijvoorbeeld de bewoners helpen om de natuur terug in de stad te krijgen door bijvoorbeeld heggen te plaatsen, het amendement ‘biodiversiteit’. Op termijn kunnen we de rioolheffing verordening ook prikkels inbouwen om een klimaat adaptieve omgeving met minder stenen en meer groen te bevorderen, het amendement ‘modernisering rioolheffing’. Ook kunnen we de inwoners en bezoekers stimuleren om met de fiets naar de binnenstad te komen, in plaats van met de auto, maar dan moet je wel je fiets veilig kunnen stallen, fatsoenlijk kunnen stallen, eindelijk een keer. Dat is de motie ‘bewaakt fietsparkeren. Dan terrasverwarmers, daar komen we zo meteen over te spreken.

Dat is echt het toppunt van energieverspilling en hoewel we als GroenLinks heel erg van mussen houden vinden we het heel erg zonde om voor die mussen te stoken. Daarom willen we een ontmoedigingsbeleid te beginnen bij de precario dus het amendement en een motie over de precarioverordening. Als gemeente kunnen we ook zelf zorgen dat de scholen kunnen verduurzamen en vergroenen en daar hebben we een motie voor over de duurzame leer en speel omgeving. Ook hebben we nog voorstellen op het gebied van de veilige internetverbindingen en het aanspreekpunt voor de situatie in Schalkhaar, Brinkgreven. Tot slot vragen we aandacht voor de hoge nood in onze gastvrije Hanzestad. Dat is niets om lacherig over te doen maar een serieus vraagstuk. Hebben we voldoende goed toegankelijke openbare toiletten en zijn die ook goed vinden? Daarvoor dienen we een motie. Ik ben aan het einde van mijn verhaal, dat klopt volgens mij ook met de tijd, maar ik wil toch tot slot de griffie en de ambtenaren hartelijk danken voor de hulp bij de voorbereiding van vandaag en voor het beantwoorden van de vele technische vragen. We wensen het college op deze plek alvast succes bij de uitvoering van deze begroting en de voorstellen die het vandaag gaan halen en alle eerder ingediende voorstellen. Hartelijk dank. De voorzitter: Dank u wel mijnheer van der Meulen. Partij van de Arbeid, mevrouw Eekhuis.

Mevrouw Eekhuis: Goed, goeiemiddag. Acht november, de dag dat wij gemeenteraad hoogste bestuur zou gaan de begroting gaan vaststellen of in woorden die ik liever gebruik wij, het gezamenlijk hoofd huishouden, het huishoudbudget over de verschillende potjes verdelen. Ik heb een cadeautje voor ons meegenomen. Het is een voorwerp wat in de tijd heel hard nodig was toen we nog met wekelijkse loonzakje thuiskwamen, met centjes en muntjes erin, het huishoudbudget. Sommigen kennen het misschien nog wel, voor anderen is het nieuw. Het is het huishoudspaarpot. Hij kan op slot uiteraard, gaat geld in. De verschillende onderwerpen staan er bovenop. Je kan het geld erin doen, je hoeft hem niet eens van slot af te halen. Hoe handig is dat? Waarom neem ik dit nou mee? Voor ons is het nu natuurlijk totaal niet meer praktisch en overzichtelijk, maar het is voor mij en daarom heb ik hem meegenomen en doe ik hem graag cadeau aan de Raad. Het is voor mij een goeie reminder om dingen wel simpel te houden. Het is een Nederlands, het is een goeie herinnering, houdt dingen simpel en niks is moeilijker dan dat. Hou het simpel. Ik hoop dat het hier ergens een mooi plekje krijgt en dat het dan die functie ook voor anderen zal hebben. Hoofdhuishouden, 39 zetels, 12 partijen, gaan er maar eens aanstaan. Hoofdhuishouden zijn we samen van een gemeente met meer dan 100.000 inwoners.

Jong, oud, hier geboren, van elders gekomen, nu en de toekomstige inwoners. Wat willen we met dat huishouden? Waar staan we nu? We gaan we naartoe? Wat gaat er goed en wat gaat er beter? Of zoals op de basisscholen hier in onze gemeente zeggen, wat zijn de tips en de tops? De PvdA fractie kan niet anders dan concluderen dat er best veel goed gaat. Er is een stevige fundering door onze voorgangers aangelegd waar wij op door kunnen bouwen. We zien ook dat we ook door moeten bouwen, zowel letterlijk als figuurlijk. Er komt veel op ons af. Zelf zullen we actief op zoek blijven naar goede plannen en oplossingen en we zullen daar ook altijd openstaan voor de plannen en oplossingen van anderen. Zo hebben wij in de afgelopen periode als gemeenteraad de keuze gemaakt om flexwoningen te bouwen, om op deze manier te zorgen dat sommige van onze inwoners die al heel lang wachten op een eigen woonruimte, dat die dat ook wat sneller krijgen. En dat doen we niet ten koste van onze gewone plannen, die gaan

5 gewoon door. We zijn trots op onze speeltuinen, op onze sportvelden, op onze buurtverenigingen, buurthuizen, dat zijn de plekken waar we elkaar ontmoeten, waar we eten koken, waar we sporten, spelletjes spelen, noem het maar op. Dat zijn plekken waar wij als hoofdhuishouden heel erg zuinig op moeten zijn en waar we moeten in blijven investeren. We hebben een grote verantwoordelijkheid als hoofdhuishouden voor de huidige tijd, maar ook voor de toekomstige tijd. Dat betekent dat we ervoor moeten zorgen dat onze inwoners ook deze winter weer hun huis kunnen verwarmen, maar we moeten ook voor zorgen dat ze dat in de toekomst ook nog kunnen doen. Er zijn moeilijke gesprekken komen er nog en moeilijke keuzes die nog gemaakt moet worden. Wij gaan daar graag met u allen in gesprek. Laatste onderwerp, burgerberaad. Mede dankzij de PvdA heeft de gemeenteraad dit jaar besloten om een burgerberaad te gaan organiseren. Maar dat is voor ons niet het begin. Het is voor ons niet het enige wat we willen, het is slechts een begin. Het is een begin wat wij vinden wat een nieuw normaal zou moeten zijn. Om het simpel te houden, laten wij …, in het vervolg bij plannen die over de mensen gaan met diezelfde mensen in gesprek gaan. Niet achteraf, maar aan de voorkant.

Afsluitend, de PvdA fractie, in zijn totaal, is trots dat we deel uit mogen maken van dit hoofdhuishouden van deze schitterende gemeente en dat doen we niet alleen, dat doen we samen, want samen staan we sterk. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Eekhuis. Kijk ik even wie de volgende is. De ChristenUnie, de heer De Niet. Gaat uw gang. De heer De Niet: Dank u, voorzitter. Wij hebben deze, als fractie van de ChristenUnie, deze begroting gelezen eigenlijk als een vrij ervaren, als een vrij kalme begroting. De Voorjaarsnota en alle aangenomen moties daar die zijn er netjes in verwerkt. Er staan weer mooie woorden in die ook weer uit het bestuursakkoord komen. Bijvoorbeeld rond samen maken wij Deventer, open bestuurscultuur, inwoners betrekken bij besluiten, extra aandacht voor jongeren en voor groepen die minder makkelijk van zich laten horen, participatie, modern samenstel. Het klinkt echt fantastisch maar het komt wel aan op de praktijk en die blijkt steeds maar weer barst. Ook afgelopen jaar. Laat er geen misverstand over gaan, er gaat heel veel goed. Heel veel processen en ook participatie processen die goed lopen, maar er wordt af en toe ook wat aangemodderd. De Voorjaarsnota ook al in mijn algemene beschouwing al wat over gezegd en er worden gewoon fouten gemaakt. Dat is ook onvermijdelijk als ergens wordt gewerkt.

Maar waar het dan om gaat is het zelflerend vermogen en zelfkritisch vermogen van de organisatie, van het bestuur en van het college dat daarin ook voorop moet gaan. Daar heb ik afgelopen tijd toch wel regelmatig flinke kramp ervaren, onder andere in de beantwoording van de schriftelijke vragen die ik recent heb gesteld rond de verlichting van de fietsen en Rielerweg en de verkeershinder bij werkzaamheden van de N348. De procedures zijn gevolgd, aan alle normen is voldaan, dus de gemeente kan geen fouten hebben gemaakt. De ervaring van inwoners is dan anders en de werkelijkheid is ook anders. Het is belangrijk dat we de vraag kunnen en mogen stellen, doen we echt het goede en doen we het echt goed? De voorbeelden die ik net noem gingen nog over de fysieke infrastructuur, maar dat geldt zeker ook als het gaat over werk en inkomen, schuldhulpverlening, jeugdzorg en Wmo. Kijk en luister voor beide normen, de regels, de procedures, zie de mens. Dat geldt voor de omgang met onze inwoners, maar ook voor onze omgang met onze medewerkers. En bij bewindvoering en het debat hebben we gezien dat het behoorlijk mis kan gaan als het ontbreekt aan het zelfkritisch vermogen. De uitvoering van aanbevelingen moet nog beginnen. Daar hebben we vorige week over gesproken en ik ontvang ook signalen van vergelijkbare patronen op andere plekken in onze organisatie.

De uitdaging om de cultuur van de organisatie te veranderen, zowel intern als naar buiten, is dus onverminderd groot. Ik roep het college op om daar werk van te blijven maken. Terug naar deze begroting die voor ons ligt. Wat ons betreft gaan we de Voorjaarsnota niet overdoen. Daar zetten we de grote lijnen uit en we hebben dan ook kritisch gekeken naar de moties en amendementen. We dienen er een paar mee in, waaronder die van het fiets parkeren, maar voor de rest zullen we ze stuk voor stuk beoordelen op de juiste en de timing en... De voorzitter: Mevrouw Scholthof, gaat uw gang.

6 Mevrouw Scholthof: Dank u wel voorzitter. Ik begreep het stukje niet helemaal over fouten. U had het over… Sorry, de heer De Niet dat het over schriftelijke vragen N348. Ik heb het antwoord daarop niet gelezen. Klopt het dat u niet met een motie komt, daarover? De voorzitter: De heer De Niet. De heer De Niet: Dat klopt, ik heb daar geen motie over ingediend. Ze waren ook pas vorige week… Ik kreeg ze pas begin deze week volgens mij, eind vorige week, dus ik heb ze nog niet zo lang. Maar ik was gewoon teleurgesteld, dus ik zag ook niet direct een aanleiding voor een motie, maar gewoon de houding die uit de beantwoording spreekt, is dus heel concreet, daar rond de Vijfhoek liep het gewoon echt vast, laten we eerlijk zijn. Er en er zijn ook echt gevaarlijke situaties geweest. Er is zelfs een incident geweest waarbij een soort vechtpartij is geweest waarbij uiteindelijk iemand is, waarvan niet helemaal duidelijk is wat precies de oorzaak is, maar daar is iemand zelfs overleden. Dan kun je niet met blote ogen of met droge ogen zeggen van nee het is allemaal perfect gelopen en er is niks aan de hand. We hebben nog nooit zo'n perfecte uitvoering gehad. Dan mis ik de reflectie van wat er echt aan de hand is. Dan leest dat als beantwoording van vragen vanuit een ivoren toren.

Dus iemand heeft in het stadhuis het antwoord bedacht is niet uit werkelijk op de locatie geweest of heeft niet met mensen gesproken. Dat is wat ik daaruit lees en proef en die houding, volgens mij moeten we dat anders doen als overheid en mag de inwoner ook iets anders verwachten van ons als overheid. De voorzitter: Laatste vraag, mevrouw Scholthof. Mevrouw Scholthof: Dank u wel voorzitter, Dank voor de toelichting. Ik ken het verhaal niet precies, dus ik kan daar niet op reageren. Een tweede vraag en laatste vraag is, de heer De Niet noemt best wel streng, kritisch of zelflerend vermogen van het college en onze ambtelijke organisatie. Ik vroeg mij af of de heer De Niet kritisch vermogen van de Raad ook belangrijk vindt. De voorzitter: De heer De Niet. De heer De Niet: Dat vind ik zeker belangrijk. Laten we laten we ook zelf kritisch blijven, dat we de juiste besluiten blijven nemen. Volgens mij zijn we vrij goed om elkaar in daar ook de maat te nemen als het nodig is. Oké vervolgt. Nee. Mijnheer van der Meulen... De voorzitter: Oké, u vervolgt op de… Oh nee, de heer Van der Meulen. De heer Van der Meulen: Toch nog even een vraag aan de heer De Niet met name over de fietstunnel, want dat las ik vanochtend ook in de in de krant. Dan geeft u ook aan van misschien kunnen we dat bedrag naar voren halen, want 2028 is het nog wel heel ver weg.

Maar vandaag is wel het moment om dat bedrag naar voren te halen. We hebben ruimte in deze begroting, meestal komt u met heel veel amendementen of moties bij dit soort belangrijke begrotingsbehandelingen, vandaag niet. Wat is de reden daarvan dat dat amendement ontbreekt? De heer De Niet: Die reden inderdaad… Ik wil daar nog wel mee aan de slag, maar had niet voldoende tijd want ik moet nog een aantal dingen daarna uitzoeken. Het gaat niet alleen om het investeringsbedrag maar ook om afschrijvingen volgens mij en steun zoeken in de Raad onder andere. Daar had ik gewoon de tijd niet voor, dus daarvoor kwam kwamen de antwoorden net te laat in de voorbereiding van naar deze begroting. Dus laten we daar ook richting de Voorjaarsnota of misschien al eerder als daar ruimte voor is alsnog teruggekomen. De voorzitter: Uitstekend, u vervolgt ook uw betoog. De heer De Niet: Dank u wel. We hebben deze begroting als vrij kalm ervaren, aar die kanten is ook wel bedrieglijk. Het is ook al genoemd door een aantal van mijn voorgangers, het kan nog wel flink gaan stormen. We hebben nog een windverkenning die nu aan het starten is, we hebben het burgerweeshuis, samen onder één dak en ook

7 snel stijgende kosten voor de jeugdzorg, waarvan het lek nog niet boven is. En ik wens onszelf als Raad, maar ook zeker dit college en de ambtelijke organisatie, de wijsheid en de stuurmanskunst om Deventer door deze stormen heen te leiden komend jaar. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we naar de fractie van, ik hou nog even spannend, SP, de heer De Kok, gaat uw gang. De heer De Kok: Dank voorzitter. Ik ga het kort houden vandaag. Ben niet heel goed bij stem. Belangrijkste van deze vergadering is vaststellen van de begroting. We kunnen constateren dat de begroting solide in elkaar zit. Onze complimenten aan alle betrokkenen die hier hard voor gewerkt hebben. Hij is sluitend. Wij zouden zelf natuurlijk wel nuances onderleggen, maar helaas hebben wij geen moties of amendementen in kunnen dienen vanwege onze beschikbaarheid van mensen. We zijn wel mede-indieners op een aantal amendementen en moties om de boel wat beter te maken. Voorzitter, terugkijkend op het afgelopen jaar zijn een aantal pittige vraagstukken aan de orde geweest. De discussies verliepen niet altijd even constatief. We denken daarbij aan de RES en de toekomst van het burgerweeshuis en Stadstheater. Ook de besluitvorming omtrent het Masterplan Senzora verdient geen schoonheidsprijs. De inspraak die inmiddels een unaniem aangenomen motie uiteindelijk tot stand is gekomen, is een wassen neus gebleken.

We vragen ons af, maar zijn natuurlijk ook medeverantwoordelijk, of onze inwoners deze discussie nog konden volgen. De landelijke verkiezingen staan voor de deur en we maken ons zorgen over de opkomst, is betrokkenheid bij belangrijke vraagstukken. Dat geldt ook voor lokale politiek. Veel mensen hebben geen idee waar ze op moeten stemmen en wij kunnen als volksvertegenwoordigers ons ook dat aanrekenen, denk ik. Vooruitkijkend zijn we enthousiast over het komende burgerberaad. We zien hierin een goeie manier om onze inwoners meer betrokken te krijgen bij een leefbare toekomst voor iedereen. Wat betreft de rest zijn we inmiddels overgeleverd aan de grillige besluitvorming van de provincie. We vinden het jammer dat we hier als Raad de afgelopen jaren geen duidelijke besluiten hebben over kunnen nemen. Het is jammer dat we niet flexibel kunnen zijn met het oog op de laatste technologische ontwikkelingen op dit terrein en blind lijken te gaan op zoveel mogelijk windturbines. Laten we vooral ook het doel voor ogen houden. De reductie van schadelijke stoffen middels verbranding van fossiele van brandstoffen. Vergroening van onze stad zou meer prioriteit moeten krijgen. Gelukkig vinden meer collega's dit en wij steunen elk initiatief daarop van harte. Pleisters plakken, dat is ons motto in landelijke verkiezingen.

Het kwijtschelden van de eigen bijdrage BaO voor lage inkomens is een mooie stap in de goede richting. Een eigen bijdrage of eigen risico vinden wij sowieso een slechte zaak als het zorg betreft. De zorg is geen markt. Niemand kiest ervoor om ziek te worden. Maar goed dit zijn landelijke politieke keuzes, maar ik wil hier toch even benoemen omdat het onze inwoners wel degelijk raakt. Als laatste wonen, wat betreft de bouwambities zijn wij zeer kritisch op de plannen waarin hoogbouw zowel binnen als buiten de stadskern de oplossing lijkt te zijn voor de wooncrisis. Hoogbouw is een doodlopende weg naar boven en draagt procentueel nauwelijks bij aan meer betaalbare woningen, laat staan sociale huurbouwwoningen. Er zijn er gelukkig ook goede plannen, zoals bij de voormalige tapijtfabriek waarbij een evenwichtig plan is ontstaan. Voorzitter, dank u. De voorzitter: Dank u wel, de heer Kok. Vraag van de heer Donkers. De heer Donkers: Dank voorzitter. Ik kan het toch niet laten. Er wordt op dit moment op de plek van het oude Chinese restaurant naast de Leeuwenbrug wordt een prachtige hoogbouw gerealiseerd, waarbij echt een fors aantal van die woningen voor sociale huur is, waar een fors aandeel, en niet 25 procent, niet 30 procent, maar veel meer voor studentenwoningen is.

Dat is hoogbouw en dat is op zo'n plek zo'n centrale mooie locatie alleen maar te bereiken als we de lucht in gaan, dus ik ben benieuwd of de heer Kok toch zijn standpunt wat wil nuanceren over hoogbouw. De voorzitter: Mijnheer de Kok

8 De heer De Kok: Voorzitter. Mijnheer Donkers stelt dat het alleen te bereiken is middels hoogbouw, maar wij vinden ook dat het absoluut niet zo is dat je zoiets alleen zou kunnen realiseren door middel van hoge toren daar. Er zijn genoeg… De voorzitter: De heer Donkers. De heer Donkers: Dan ziet mijn fractie met veel interesse de motie en amendementen terug van de SP om dat in het beleid te vervatten. Want we kunnen met zijn allen de aannamen doen, maar het is dan beter als we het hoogste orgaan de handvatten geven aan het college om dat beleid uit te voeren, als dat volgens de SP de beste oplossing is. Mijn fractie is in ieder geval niet voor het volbouwen van onze mooie weilanden en natuurgebieden. Dank. De voorzitter: Oké, dat was het denk ik. Ja. Dan gaan we naar de fractie van Gemeentebelang. De heer Smeenk: Voorzitter, dank u wel. Het is weer zover, beschouwingen op de begroting. Wij van Gemeentebelang vinden dat we trots mogen zijn op deze meerjarige sluitende begroting. Veel gemeenten hebben deze luxe niet en duiken vanaf 2026 het zo vaak genoemde ravijn in. Het is echt wat ons betreft wel zaak dat we de vinger aan de pols houden komende tijd. Er zijn met name veel onzekerheden betreffende de financiën die we ontvangen vanuit het rijk. Naast deze problematiek zijn er ook diverse grote projecten onderhanden met de nodige risico's.

Het huidige college onderkent ook het belang van een consistentie en zet de ingezette behoedzame lijn van voorgaande jaren door. Voor Gemeentebelang is, met het oog op voorgaande de langere termijn en gezien de huidige omstandigheden, dit de juiste weg. Voldoende gelden in weerstandsvermogen zorgen ervoor dat we op langere termijn tegen een stootje kunnen blijven. Het is ook mooi om te zien dat goed uitvoering kan worden gegeven aan veel ambities uit het bestuursakkoord en alle voorstellen en aanpassingen ingediend met de Voorjaarsnota, op wat voor manier dan ook, dat die mee zijn genomen in deze begroting. Enkele voorbeelden zijn het aanleggen van een fietspad aan de Oost-Maasdijk volgens budget voor verbetering onderhoud aan de infrastructuur en natuurlijk de aanpak van de Triple-B pleinen. Tijdens deze vergadering komen we nog met een drietal moties, zijn eigenlijk meer moties richting de Voorjaarsnota nota 2024. Dat is een motie MPP, motie dorpsfeesten en kermissen en een motie plan van aanpak aanbevelingen uitvoering beschermingsbewind. In een buitengebied spelen verschijnende dossiers, zoals bijvoorbeeld de stikstofmaatregelen en de daarbij behorende uitkoopregeling en de nodige piekbelasters. Dit zorgt voor de nodige onrust en onzekerheid bij mensen bedrijven die het treffen.

Wat gaat u doen voor mijn toekomst? Aandacht blijven behouden vanuit college is de vraag en oproep vanuit het GB. Dit zal u bekend voorkomen, ik heb dit ook bij de Voorjaarsnota benoemd. De door de griffies van Olst-Wijhe, Raalte en Deventer georganiseerde informatieavond over de stikstof op 12 december, kan hier een mooie opstap naar zijn om daar duidelijkheid te krijgen, kennis delen en ophalen en daarna planvorming bewerkstelligen. Een mooi voorbeeld hoe gemeenten ook samen kunnen werken op allerlei niveaus. Er speelt veel in het landelijk gebied. De energietransitie woningbouw gaven landbouwtransitie ruimte voor natuur, economische ontwikkelingen die een claim op de schaarse ruimte zetten en druk op de leefbaarheid… De voorzitter: De heer Schuring, gaat uw gang. De heer Schuring: Voorzitter, ik heb toch een vraag aan de heer Smeenk. U wijst op het probleem van de piekbelasters en stikstof, er komt sessie inderdaad binnenkort over stikstof. Welke rol ziet u voor de gemeente in dit probleem? Het is toch vooral een landelijke en een provinciale rol? Wat verwacht u van het college op dat... De voorzitter: De heer Smeenk. De heer Smeenk: Dank u. Wij krijgen toch al een signaal vanuit de overheid dat ook wel steeds meer de stikstofverdeling steeds meer richting de gemeenten en de provincies wordt gedrukt.

Dus ik denk dat we gewoon actief mee moeten denken hoe we de vrijkomende stikstof naar de natuur, maar ook eventueel de mensen met

9 een piekbelastersprobleem, om die ook te kunnen helpen, de zogenaamde pas melders, om die ook aan het slag te houden. Dus ik voorzie wel een rol van de gemeente daarin om daar een belangrijke rol in de verdeling te gaan spelen. De voorzitter: De heer Schuring. De heer Schuring: Ja, van dit provinciebestuur kunnen we grote verrassingen verwachten. Dat ben ik wel met u eens. Maar ik verwacht toch nog niet dat wij voor het probleem van de melders en de piekbelasters, dat dan een gemeentelijke taak gaat worden. Als u dat anders ziet, dat gaan we wel merken. Maar ik zou het eerst maar even aanzien. De heer Smeenk: Dank u. Ook dit zal 12 december duidelijk worden want de provincie is ook aangesloten bij deze sessie. De voorzitter: Hartelijk dank. U vervolgt uw betoog. De heer Smeenk: Ja. Maar het is ook goed om te zien dat wij als gemeente volop blijven inzetten op en investeert in de regionale samenwerking met andere gemeenten, wat voor verband dan ook. Samen ben je sterker. Een ambitieuze gemeente heeft ook een daarbij behorende financiële positie nodig. Gemeentebelang doet net zoals voorgaande beschouwingen weer oproep aan de rijksoverheid om bij overdracht van taken ook het bijbehorende geld te gaan leveren. Nu Deventer er goed voorstaat willen en hoeven nog niet te bezuinigen.

Gemeentebelang wil namelijk verder met het investeren in een krachtig en leefbaar Deventer met goede voorzieningen en waar het goed leven en werken is. Laten we de komende periode doorgaan op de ingeslagen weg, zodat Deventer nog mooier, ondernemender en zichtbaarder wordt. Zodat we met zijn allen tot in lengte van jaren allen trots kunnen zijn op de Gemeente Deventer met haar mooie, historische stad, fraaie buitengebied en bruisende dorpen. Dank u. De voorzitter: Dank u wel heer Smeenk. De volgende partij is DeventerNU, de heer Van den Nieuwenhof. De heer Van den Nieuwenhof: Ja, dank u wel voorzitter. Wat ik altijd mee begin is ergens dankbaar voor zijn en dat is zeker ook voor ambtenaren en natuurlijk ook voor onze griffie. Bedankt voor de inzet. Helemaal top. De structureel sluitende begroting ligt voor ons. Het is een zeer uitgebreid stuk wat ook bol staat van de ambities en wij houden van ambitie, zou ik bijna willen zeggen. De wethouder zegt dat we er financieel stabiel zijn, maar is er nu gemiddeld genoeg voor het strategisch veiligheidsagenda, om die uit te voeren? Wat is allemaal juist wel of juist niet goed gebeurd in de afgelopen periode? Voor de woningen in Steenbrugge werd er gezegd dat het aardgas vrije voorzieningen zou worden.

Maar ja, we zijn nu vijf jaar verder en teleurstellend, het gas vloeit nog steeds, dus mijn oproep is aan de wethouder, draai gewoon de gaskraan dicht en probeer die mensen te helpen. We zijn als Deventer nu benieuwd naar de afwikkeling van burgerweeshuis op de locatie Burghaven. De verwachte besluitvorming is hopelijk 2023. Gaan we doen of gaan we niet doen? Kan nu de inzet inzetten. We hebben de indruk dat er voor wordt gesorteerd op samen onder één dak, als wij de wandelgang praat moeten geloven. We kijken uit naar een langverwacht jongerenloket en of deze gewenste effecten gaat hebben. Het feit dat hier vooral veel wensen bij jongeren zelf zijn opgehaald, vinden wij een zeer uitstekend voorbeeld van participatie. We willen hier dan ook de medewerkers voor prijzen voor hun inzet. DeventerNU ondersteunt de gemeentelijke ambities. Iedereen kan meedoen en wijk- en dorpsgericht werken. Het is van belang dat we goed blijven luisteren en faciliteren richting de omgeving naar de omvang van kwetsbare groepen. Afgelopen periode hebben we helaas meerdere voorbeelden mogen zien hoe het niet moet. Niet alleen de maatschappelijke opvang, maar ook de leefomgeving van onze inwoners moeten prioriteit zijn. Hierin heeft het college, denken wij, nog wel een paar kleine stappen te zetten. Woningbouw in Deventer.

DeventerNU vindt het een belangrijk punt in deze begroting, wat we belangrijk vinden is om een buurt te wonen en op te groeien in veiligheid en geborgenheid dat er voldoende voorzieningen zijn. Goede samenwerking tussen provincie en gemeente is juist nu belangrijk en de dialoog

10 openhouden vinden wij zeer wenselijk. De fractie van DeventerNU hoopt echt dat de genoemde beleidsvoornemens voor 2024 het vertrouwen van de inwoners in de overheid gaat herstellen. En als DeventerNU willen we het college nog meegeven dat het beter is om snel te luisteren en langzaam te spreken met duidelijkheid voorop. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van den Nieuwenhof. Dan gaan we naar de fractie D66, de heer Schuring. De heer Schuring: Dank u, voorzitter. Vandaag stellen we de begroting vast, waarmee we voor volgend jaar ruim 485 miljoen investeren in Deventer. De contouren hebben we al vastgelegd met de Voorjaarsnota en daarmee was D66 al dik tevreden. We hadden extra wensen voorgedragen voor het vrij besteedbare incidentele bedrag met de Voorjaarsnota en die zijn allemaal gehonoreerd. Dankzij die voorstellen investeert Deventer 4 miljoen extra om de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed versneld mogelijk te maken, investeert Deventer 1,5 miljoen extra om de openbare ruimte versneld op orde te krijgen en daarmee worden, acute problemen, zoals bijvoorbeeld de wortelopdruk, kunnen daarmee worden aangepakt en investeert Deventer 3 miljoen extra in drie belangrijke pleinen die hoognodig op de schop moeten.

Ondanks die extra investeringen, die zelfs hoger optelden dan het vrij beschikbare budget bij de Voorjaarsnota, slaagt het college erin om een sluitende meerjarenbegroting aan deze Raad voor te leggen. Dat is een knappe prestatie. Gelet op de structurele tekorten waar veel gemeenten in ons land mee te maken hebben. We moeten nog even afwachten waar een nieuw kabinet mee komt om de gemeentefinanciën weer meerjarig perspectief te geven. Omdat Deventer zijn kas meerjarig op orde heeft, kan een extra rijksbijdrage om het ravijnprobleem op te lossen voor het gemeentefonds alleen maar een extraatje opleveren voor Deventer en dat is geen verkeerde startpositie. Waardering dus voor deze begroting. Voorzitter, ik loop langs enkele accenten waar D66 trots mee is met deze begroting. In het ruimtelijk domein zijn we trots op de vele woningbouwprojecten waar het college aan werkt. Verspreid over de gemeente wordt er gebouwd in de dorpen en de wijken van de stad. Dat is natuurlijk ook hard nodig om onze ambitie van 11.000 woningen te realiseren. We lezen in de krant over vertragingen en uitval in veel bouwprojecten, overal in het land, maar in Deventer speelt dit minder en zich zitten veel woningbouw in de pijplijn. De actualisering van de woonvisie garandeert ook alleen maar dat er voldoende aanbod blijft komen, ook voor de kwetsbare groepen op de woningmarkt.

Ook uitstekend dat de omgevingsvisie wordt geactualiseerd in het kader blijft waarbinnen onder andere het mobiliteitsbeleid verder vorm krijgt. En natuurlijk kijken we uit naar de realisatie van het plan voor de nieuwe markt. We kijken naar de aanpak van de Bokkinghang en mooi ook dat er geld is uitgetrokken voor het fiets parkeren in de binnenstad. Dit dossier kan overigens wel een versnelling gebruiken en we zijn daarom medeindiener van een motie om dat te realiseren. Voorzitter, in het sociaal domein wordt er op veel plekken geïnvesteerd in het welzijn van onze gemeente en haar inwoners. D66 is blij met de ingeslagen koers om Deventer een meer inclusieve stad te laten worden en het onderwijs naar een hoger plan te brengen. Als onderwijspartij is D66 natuurlijk blij dat er enkele schoolgebouwen vernieuwd worden. We volgen verder nauwgezette thema's leerlingenvervoer van wieg naar werk en de aanpak van dakloze jongeren. En D66 is tevreden over de expliciete aandacht voor gezondheid en het terugdringen van gezondheidsverschillen. We zien het gezondheidsbeleid graag verder ontwikkeld ook over de beleidsdomeinen heen. Binnen het domein bestuur is D66 heel tevreden dat de ambtelijke organisatie wordt versterkt. Deventer groeit in inwonertal en ambities, dus dat vergt ook meegroei in de menskracht op dat ook mogelijk te maken.

We zijn ook tevreden dat de cultuurbegroting voldoende dekking brengt om een besluit over het Burgerweeshuis en de Schouwburg mogelijk te maken. En ja, dat wordt nog een hele grote breinbreker de komende weken. D66 is ook zeer content met de voorbereidingen voor het eerste burgerberaad over de klimaatopgave in onze gemeente. We hopen zeer dat dit nieuwe instrument helpt om het commitment met en het vertrouwen in de lokale politiek te herwinnen en we draagvlak kunnen krijgen voor deze complexe opgave in onze gemeente. Voorzitter, het programma duurzaamheid loopt eigenlijk over de drie domeinen heen. Mooi dat onafhankelijk onderzoek nog eens aantoont dat we met diftar in Deventer op de goede weg zijn. Maar Deventer is ontevreden over het eenzijdige dictaat van provinciebestuur over zon-op-land, waarmee Deventer buitenspel is gezet en de provincie ons straks nog dwingt om de RES-opgave van omliggende gemeenten, die geen zonnewijzers meer mogen realiseren, met extra windmolens te compenseren in het zoekgebied langs de A1. Het kan niet zo zijn dat Deventer de RES-opgave van andere gemeenten op haar

11 grondgebied voor rekening moet nemen. Dit dossier laten we vandaag rusten, maar we laten het zeker niet los. Voorzitter, ik rond af met nog een paar zinnen over onze insteek voor deze begrotingsbehandeling. Wij zijn heel terughoudend geweest met amendementen op de begroting, omdat we deze begroting steunen en we een euro maar één keer kunnen uitgeven. We hebben wel overwogen om met een amendement te komen om tekorten in het veiligheidsprogramma voor 2024 te voorkomen. Maar de behandeling aan de Raadstafel vorige week, van de strategische veiligheidsagenda, leerde ons dat het beter is om nog even te wachten tot de komende Voorjaarsnota en we volgend jaar niet een groot probleem hebben op dit dossier. We zijn wel mede-indiener van de motie veilig thuiskomen en van de motie over het fiets parkeren. D66 ziet graag echt meer voortgang op het realiseren van bewaakte en betaalde fietsvoorzieningen in de binnenstad. Dat was niet voor niets een ambitie in ons coalitieakkoord. Voorzitter, tot zo ver de inbreng van D66 en ik kijk uit met u naar een mooie vergadering vandaag. De voorzitter: De heer Van der Meulen, De heer Van der Meulen: Dank u wel. Ik heb u uw verhaal even laten afmaken, maar u had een opmerking over Burgerweeshuis en Schouwburg. U zei, daar zit voldoende geld in deze begroting daarvoor.

Klopt het dat u het ook ziet als twee afzonderlijke projecten? De voorzitter: De heer Schuring. De heer Schuring: Het zijn nu twee afzonderlijke projecten en u weet waar de discussie over gaat en ik noem het niet voor niks daarom een hele breinbreker om daar de komende week uit te komen met elkaar. De voorzitter: Uitstekend. Dank u wel. Dan gaan we naar Deventer Belang, de heer Kleine Schaars. De heer Kleine Schaars: Dank u, voorzitter. Het is altijd leuk weer om alle overwegingen van de collega's te horen en waar we heen gaan. Ik vind dat altijd wel weer… Ik vond de vraag van de heer Van der Meulen net ook heel leuk. Het antwoord kreeg u alleen niet, dat is weer jammer. Voorzitter, ik wil beginnen met het bedanken van de griffie, het ambtelijke apparaat en de pers, maar die is niet aanwezig, zie ik. Dat is wel jammer. Hopelijk zitten ze te kijken. Krijgen ze in ieder geval mee hoe wij proberen het huishoudboekje van Deventer weer heel mooi af te ronden. Voorzitter, de algemene beschouwing dit jaar wilde ik eigenlijk doen in de traditie van onze recent gestopt raadslid Bram Emens, vooral kort en het uitlichten van een paar aandachtspunten, scherpzinnig als altijd, maar het paste niet op het kleine briefje. Blijkbaar ben ik toch van iets meer woorden. Het is best lastig, een punt maken overstatement en tegelijk zeggen wat je inhoudelijk denkt.

Laten wij vooral kort terugkijken en vooruitkijken. Het dossier RES en wind is tot een voorlopig einde gekomen en een voorbode van wat nu gaat komen. En het is teleurstellend om te moeten constateren dat niet elke fractie zich echt mengde in het debat. Zo'n belangrijk dossier en als inwoner kun je niet het gevoel krijgen of kun je het gevoel krijgen dat je in de steek gelaten bent. Wat nu volgt, is een proces waarin de provincie het ons al moeilijk genoeg maakt om een gewogen invulling te geven. Waar ligt dan nu de uitdaging van dit college en deze Raad? We moeten met dit proces verder, onder druk, invulling geven aan een participatieproces waarbij de inwoner al op voorhand op achterstand is gezet. Mijn fractie heeft hoge verwachtingen van de participatie. Het is immers een speerpunt van deze coalitie en vastgelegd in het coalitieakkoord. Het begeleiden van een goed participatieproces is arbeidsintensief, citaat. Gevolgd door in het eerste jaar stellen wij een participatieverordening en het participatiebeleid vast. Het is een mooie tekst en die gaat over arbeid en werken. Dan moet je hard aan werken. Maar laten we vooral positief vooruitkijken en met die gedachten zijn wij inhoudelijk bezig geweest met de begroting voor ’23. Wij zien best wel mooie plannen en moet gezegd worden als compliment aan deze stad, het bruist er altijd. Plannen zijn soms mega.

Maar daar kun je dan een diversiteit aan woorden achter invullen. Ik zou het eens proberen, zonder tunnelvisie dan, want met tunnelvisie kom je waarschijnlijk niet verder dan megamooi en geweldig enzovoort. Maar als je dat onpartijdig zou doen dan kun je ook zeggen megalomaan, mega dom of gewoon wie bedenkt zoiets. Eind jaren zestig/zeventig was er een plan in deze stad, Moskou aan de IJssel heette dat toen, om een tweebaansweg naar het centrum te plannen. De Walstraat en Bergkwartier waren toch in verval dus weg ermee. Een prachtige oplossing, toch? Wij weten met de

12 kennis van nu dat dat deze stad zijn parel zou hebben gekost. Nu willen we het niet veel anders doen. Deze stad moet en mag groeien en dus plannen we weer een verdikte verkeersader dwars door de stad. Is dat slim? Wij denken van niet. De echte visie voor lange termijn ontbreekt vaak, te vaak. Dat moeten wij als Raad onszelf aanrekenen. Maar zo is er nog wel meer wat na deze begrotingsbehandeling zal zorgen voor spektakel in deze Raad. Want er moeten keuzes gemaakt worden voor andere mega plannen. Zo komt daarstraks misschien wel de Nieuwe Keizer en als daarvan de rook optrekt, zitten wij als stad misschien wel met een begroting die veel overeenkomst zal vertonen met de kleren van de keizer. De voorbodes zitten allemaal in deze begroting met een door bleek voor meerdere jaren. Maar even naar vanavond. Wij zullen menig motie en amendement beoordelen op het debat en de beantwoording of wij deze zullen steunen of niet. En er zitten best hele sympathieke bij. Een aantal dienen wij mede in en onze eigen sympathieke motie natuurlijk over de Japanse duizendknoop. Voorzitter, tot zover. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kleine Schaars. Dan gaan we naar de fractie van Deventer Sociaal, mevrouw Schmidt. Mevrouw Schmidt-Versteeg: Dank u wel, voorzitter. Even de bril op.

Voorzitter, vandaag behandelen we de begroting en onze fractie is blij dat de moties over inkomensondersteuning, die zijn ingediend bij de Voorjaarsnota, nu hun beslag krijgen in deze begroting. Veel inwoners worstelen nog iedere maand om de eindjes aan elkaar te knopen en hebben daarbij onze hulp nog steeds hard nodig. En voorzitter, we zijn er nog niet. Het onderzoek naar de bewindvoering heeft geleid naar concrete aanbevelingen over de toekomst van ons beschermingsbewind en de uitvoering van het minimabeleid. Het plan dat hiervoor is opgesteld, biedt echter nog te weinig houvast en mogelijkheden om te sturen. We dienen daarom vandaag de motie Plan van Aanpak Aanbevelingen Beschermingsbewind in om meer grip te kunnen houden op het vervolg proces. Voorzitter, recent is de Raad geïnformeerd over het tekort aan medewerkers in de thuiszorg. De inzet van robotstofzuiger wordt overwogen om de druk te verlichten. Dat klinkt natuurlijk mooi, maar het zal niet voorkomen dat de druk op de mantelzorgers en het eigen netwerk weer zal toenemen. Onze fractie ontvangt hierover ook al langer signalen. Vorige week heeft de stichting Mantelzorg Nederland een petitie gelanceerd waarin zij pleiten voor minder regels en betere ondersteuning.

We verzoeken het college om extra scherp te zijn op signalen van overbelasting en hierover ook in nauw contact te blijven met het steunpunt mantelzorg en de ASTD. Voorzitter, dan de jeugd. De complexiteit van de problemen bij onze jongeren neemt toe. Tijdens de laatste onderwijsconferentie is gesproken over het preventief werken in het onderwijs, zoals bijvoorbeeld bij de meesters van Brick, die binnen de veilige haven van de school leerlingen rust bieden op het moment dat het even niet zo makkelijk gaat. Deze pilots lopen af en worden geëvalueerd. Deze aanpak kan voor een kind echter het verschil maken tussen mee kunnen doen op school of thuis komen te zitten zonder perspectief. We verzoeken het college daarom om bij de afweging over een eventueel vervolg, niet alleen te kijken naar de kosten maar vooral ook te kijken naar wat deze aanpak onze kinderen oplevert. Voorzitter, dan inclusie. In onze gemeente is steeds meer aandacht voor inclusie en de mogelijkheid om mee te kunnen doen in onze samenleving. In de week van de toegankelijkheid zijn er verschillende bijeenkomsten georganiseerd waarin de raadsleden werden meegenomen in de leefwereld van mensen met een beperking. De ervaringen die met ons zijn gedeeld waren leerzaam en zijn voor onze fractie aanleiding voor het indienen van de motie Aangepast en Veilig Thuis en het amendement reisverzekering.

We hopen hiermee nog enkele onzichtbare drempels weg te kunnen nemen. Voorzitter, recent hebben de inwoners van Schalkhaar hun zorg uit over de huisvesting van de komst van nieuwe doelgroepen en de toenemende druk op de leefbaarheid. De communicatie tussen de betrokken organisaties en de inwoners loopt nog allesbehalve soepel en er is behoefte aan één meldpunt waar inwoners terecht kunnen met vragen of klachten en meldingen. We zien in dit proces overeenkomsten met het proces rondom de verbouwing van de Polstraat en dienen daarom vandaag een motie één aanspreekpunt voor Brinkgreven in. Voorzitter, een andere uitdaging waar we voorstaan is de nieuwe woonvisie. Het is hoog tijd dat deze er komt. De huidige is hopeloos verouderd en speelt niet meer in op de totaal vastgelopen woningmarkt. Het is voor ons zonneklaar dat diverse doelgroepen, zoals woonwagenbewoners, maar ook de dak- en thuislozen, een prominentere plaats moeten krijgen in het nieuwe woonbeleid. Dat betekent ook nog meer betaalbaar bouwen. Het frustreert onze fractie dat bij de meeste projecten niet voldoende betaalbaar

13 wordt gebouwd. We stellen in het kader van de nieuwe woonvisie dan voor om eigenlijk alleen nog zaken te doen met partijen die aan het maatschappelijk belang denken en niet aan hun eigen belang. Voorzitter, de nieuwe omgevingswet dwingt ons om anders te kijken naar de leefomgeving. Overheden zitten nog te veel vast in het systeemdenken en moeten de komende jaren beter gaan aansluiten bij de leefwereld van onze inwoners. Dat betekent ook dat de gemeente wat vaker dwars door de organisatie moet gaan samenwerken. We zien ook steeds meer betrokkenheid van onze inwoners bij nieuwe gebiedsontwikkelingen en onze fractie wil daarom ook meer aansturen op het werken met buurplannen, korte lijnen met bewoners en gelijkwaardig nadenken over het ontwikkelen en beheren van onze gezonde leven omgeving. Voorzitter, dan de energietransitie. De energietransitie is een transitie op zichzelf en niet iedereen wil de uitdagingen aangaan. Recent zijn we tot twee keer toe overvallen door de provincie die in achterkamertjes geheime afspraken maakt en daarmee de regionale energietransitie op losse schroeven zet. De energietransitie vraagt om een overheid die stuurt, maar niet voordat er met onze inwoners is gesproken. Hierbij past dus wat ons betreft ook een goed uitgevoerd burgerberaad dat richting geeft bij het aangaan van de uitdagingen waar de industrie en onze huishoudens voorstaan.

Voorzitter, ik rond af. Participatie. Het containerbegrip participatie komt overal terug. Onze fractie ziet participatie vooral als een manier van samenwerken en denken. Als lokale overheid gaan we inmiddels over bijna alle belangrijke aspecten van het leven, van inburgering tot leefomgeving en van tijdelijke zorg tot aan woningbouwontwikkeling. Wij zien het als een unieke kans om het vertrouwen in de politiek te herstellen door deze uitdagingen samen met onze bewoners aan te gaan. Het vaststellen van beleid alleen is niet voldoende. Het daadwerkelijk samen een gemeente vormgeven vraagt om echte bestuurlijke verandering. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. De heer Schuring. De heer Schuring: Dank u, voorzitter. Ik sla nog even aan op uw zin ergens halverwege in uw betoog, over dat Deventer Sociaal vindt dat er alleen nog ruimte moet zijn voor woningbouwprojecten die het algemeen belang dienen en niet het eigen belang. Ik vind dat op zich heel mooi klinken, maar kunt u dat iets meer specificeren? Wat voor woningbouwprojecten dienen nu alleen het eigen belang? Mensen die hun eigen woning willen realiseren of particulieren ontwikkelaars? Wanneer is het eigen belang aan de orde? De voorzitter: Mevrouw Schmidt. Mevrouw Schmidt-Versteeg: Dank u wel voor de vraag, voorzitter.

Het gaat dus vooral om de particuliere ontwikkelaars die met name bezig zijn met hun eigen portemonnee en niet bezig zijn met de woningbehoefte die wij in Deventer hebben. Er zijn goede voorbeelden waar dat niet gebeurt en die zouden we graag vaker willen zien. De voorzitter: De heer Schuring. De heer Schuring: Ja en een woningzoekende die voor zichzelf een woning wil realiseren, een kavel koopt en daarvoor zichzelf eigen belang een woning bouwt, valt dat daar ook onder? Dat gaan we niet meer doen? De voorzitter: Mevrouw Schmidt. Mevrouw Schmidt-Versteeg: Nee, voorzitter. Dat valt daar natuurlijk niet onder. Iemand die in eigen woning wil bouwen en bezitten. Dat is niet de doelgroep die ik bedoel. De voorzitter: Uitstekend, dank u wel. Dan gaan we naar de zijde van het college. Wethouder Elferink. Sorry, ik ga te hard, ik dacht, we zijn een uur klaar, maar dat zijn we niet. Ik had 12 keer vijf minuten. Gaat uw gang, mijnheer Kaya. De heer Kaya: Voorzitter, kan gebeuren. Ik wilde u nog bedanken voor al uw harde werk wat u doet, maar… Het zit er niet meer in. Jawel hoor. Dank voor al uw harde werk. Ook de ambtenaren die deze begroting ook sluitend

14 hebben gemaakt, willen we vanuit DENK ook heel erg bedanken. We willen heel graag, voorzitter, een inclusieve samenleving en doen hier ook als gemeente heel veel mee. Maar we zijn er nog niet. Wij herkennen namelijk ook dat er toch een verschil wordt gemaakt in burgers van Deventer en dat wordt ook gefinancierd door ons. Daar zullen wij verandering in moeten brengen. Als wij willen dat iedereen in Deventer gelijk behandeld zou moeten worden, dan zouden we dat ook moeten doen met onze daden. Vandaar dat wij dit ook als motie gaan indienen voor de grootburgers. Wetende dat deze motie het mogelijk niet gaat halen maar elk jaar komt er toch wel weer beweging bij verschillende partijen. Daar zijn wij heel erg blij mee. Zullen wij dit ook traditioneel, net als de hondenbelasting die elk jaar naar voren kwam, deze ook indienen. Hopelijk komt er dan ooit maar dan ook voor in de toekomst, verandering. Voorzitter, wij zullen ons ook inzetten op het gebied van bewegen en spelen en daar komen wij op een ander moment op terug, tijdens de behandeling van het speelbeleid die er gaat komen. Grote evenementen die in onze stad rijk is moeten volgens ons nooit belast worden richting onze inwoners, met te veel geluid en trillingen.

Uit de beantwoording van onze schriftelijke vragen bleek dat er hier een beleid op wordt gemaakt en daar zullen wij, wat ons betreft, ook onze bijdrage in willen geven. Voorzitter, allerlei amendementen en moties die er vandaag ter sprake gaan komen zullen wij ook positief kritisch bekijken en een aantal daarvan mede-indienen. Veilige openbare internetverbinding, bewaakte fietspaden, openbare toiletten… Sorry, bewaakte fietspaden? Excuses, fietsparkeer inderdaad… Ik ben helemaal in de war. Plan van Aanpak uitvoering Aanbeveling en Beschermingsbewind en Reisverzekering hulpmiddelen Wmo. Als allerlaatst, voorzitter, wil ik u nog alle ter herinnering brengen dat wij op 22 november voor de tweede kamer meedoen en ons opvalt dat wij nog niet te veel geleerd hebben over het zichtbaar maken van onze flyers, want die zijn overal slecht te zien. Ik weet niet of jullie dat ook allemaal hebben gezien. Maar het zijn van die hele kleine flyertje. Je hebt ze niet gezien, inderdaad. Ik schaam mij daar ook toch een klein beetje voor. En dan nog de oproep aan jullie hier in de Raad. Willen jullie mij hier uit de Raad, stem dan op denk, lijst 13, nummer 14, Ahmet Kaya. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: De heer Schuring. De heer Schuring: Dank u, voorzitter.

Mooi van de heer Kaya, zulke bewogen en beleefde woorden, ook over inclusieve stad te horen zeggen, komt daarom met een motie grootburgers. Waarom heb ik u niet gezien bij het ondertekenen van het regenboog akkoord? Als we inclusiviteit zo belangrijk vinden. De voorzitter: De heer Kaya. De heer Kaya: Ik had deze vraag wel verwacht van de D66. Kijk, dit is een regeling en dit is een regeling die wij met zijn allen betalen en dat gaat ook om financiën. Dit gaat niks om het feit dat wij niet iedereen gelijk willen behandelen. Wij willen juist iedereen gelijk behandelen en als we kijken naar grootburgers, zien wij dat er gewoon verschil is tussen inwoners en dat willen we bestrijden. We willen voor iedereen hier in Deventer willen wij inclusief zijn en dan moeten we dat ook laten zien. Dat geldt ook voor een partij als D66, die dan ook onze motie zou moeten steunen, want dan kaats ik de bal dan terug, voorzitter, om toch een inclusief samenleving te creëren, zou de heer Schuring ook onze motie moeten steunen. De voorzitter: Gaat uw gang. De heer Schuring: We krijgen het debat straks misschien nog wel, maar toch even, u legt na koppeling alsof het geheel om geld gaat, maar het regenboogakkoord gaat niet over geld. Dus dat u daar de koppeling legt met geld begrijp ik niet.

Iedereen die het regenbogenakkoord aangaat hoort ook bij onze gemeente dus valt ook onder die inclusieve gemeente. Dus ik vind het eigenlijk geen antwoord wat u geeft. De voorzitter: De heer Kaya. De heer Kaya: Voorzitter, volgens mij zijn wij heel erg duidelijk over een handtekening zetten onder een papiertje, maar vervolgens uiteindelijk niets doen. Het gaat om daden, het gaat erom dat wij voor deze samenleving

15 gewoon… U kunt gaan lachen met zijn allen, maar het is zo. Wij willen dat ook de mensen van de LHBTI community zich hier, inclusief in Deventer, kunnen voelen. Dat zullen we ook altijd steunen als dat zo is, maar dat gaat niet alleen met een krabbeltje, voorzitter, of met regenboogvlag of wat dan ook. De heer Schuring: We denken hier verschillend over, dank u wel. De voorzitter: We gaan naar de zijde van het college, de wethouder Elferink. De heer Elferink: Ik zit aan de top, voorzitter. Goed, geachte leden van de gemeenteraad. We bieden u een sluitende uitkomst van de begroting 2024-2027 aan. Het is, ondanks de huidige financiële onzekerheden, opnieuw gelukt om een begroting op te stellen zonder bezuinigingen. Dus mooi om hier een sluitende meerjarige begroting aan te bieden. Er is geen ruimte voor structureel nieuw beleid. De onzekerheden rondom de financiering systematiek en de daarmee dalende uitkeringen voor de gemeente zetten ook onze financiën na 2026 onder druk. Gemeenten krijgen fors minder geld van het rijk en meer taken. Om invulling te kunnen geven aan al die opgaven is het noodzakelijk dat de omvang van het gemeentefonds aansluit bij de taken en dat er ook sprake is van stabiliteit, in de wijze waarop het gemeentefonds zich ontwikkeld.