2023-1026 Rapport Deel 3 Toekomstvisie De Scheg het onderzoek

TOEKOMSTVISIE DE SCHEG DEEL 3 HET ONDERZOEK GEMEENTE DEVENTER 20 SEPTEMBER 2023

Aan

Gemeente Deventer T.a.v. Catharina Mulders e-mail: c.mulders@deventer.nl

Van

Hospitality Group Nijverheidsweg-Noord 78 Postbus 2186 3800 CD AMERSFOORT

Auteurs

Robin Reverda Ruud Manenschijn Martijn van Weers (Bremen Bouwadviseurs) Project

Toekomstvisie De Scheg Betreft

Rapport deel 3 het onderzoek De Scheg Ons kenmerk

230208.C01/RR/LS Datum

20 september 2023

© 2023 Hospitality Group

Behoudens uitzonderingen door de wet gesteld mag, zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de rechthebbenden c.q. door de rechthebbenden gemachtigden, niets uit deze uitgave worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of anderszins, hetgeen ook van toepassing is op de gehele of gedeeltelijke bewerking.

INHOUDSOPGAVE 1 DE BOUWSTENEN IN KAART

1

1.1 Inleiding

1

1.2 Kenmerken van inwoners en wijken

1

1.3 Bezoekaantallen

3

1.4 Herkomst bezoeken

8

1.5 Gebruikers

9

1.6 Beheer en Exploitatie

13

1.7 Samenvattend

16

2 BEOORDELING GEBOUW

17

2.1 Inleiding

17

2.2 Huidige technische staat

17

2.3 Duurzaamheid

18

2.4 Samenhang en aantrekkelijkheid

19

2.5 Conclusies

20

3 ONTWIKKELINGEN EN OPGAVES

21

3.1 Inleiding

21

3.2 Demografische ontwikkelingen

21

3.3 Beleidsambities

29

3.4 Samenvattend

31

1

DE BOUWSTENEN IN KAART

1.1

INLEIDING

In dit hoofdstuk wordt informatie samengevat beschreven die nodig is om onderbouwd een visie op te stellen voor sportcomplex De Scheg.

1.2

KENMERKEN VAN INWONERS EN WIJKEN

Deventer is een gemeente met ruim 100.000 inwoners. De gemeente is opgesplitst in 15 wijken. In de volgende figuur zijn de wijken weergegeven. Sport- en recreatiecentrum De Scheg bevindt zich op de grens van Colmschate-Noord en Colmschate-Zuid. Circa 18% van de inwoners is 65 jaar of ouder en circa 13% heeft een niet-westerse migratieachtergrond.

Inkomen en opleiding Landelijk geldt dat er een directe relatie is tussen inkomen en/of opleiding en sport- en beweegdeelname. In zijn algemeenheid geldt, hoe lager het inkomen en/of hoe lager de opleiding, hoe lager de sport- en beweegdeelname. Het inkomensniveau ligt in Deventer net boven het Overijssels gemiddelde, maar net onder het landelijk gemiddelde. Het gemiddeld inkomen per inwoner ligt op 26.200 euro. Het landelijk gemiddelde is 27.750 euro per inwoner. Het opleidingsniveau ligt gemeentebreed net wat boven het landelijk gemiddelde, maar er is wel variatie op wijkniveau. Gezondheid en gedrag Wat gezondheid betreft scoort de gemeente Deventer rond het landelijk gemiddelde. Ook hier geldt dat er forse verschillen zijn op wijkniveau. Met name de wijken Borgele, Platvoet, Keizerslanden, Rivierenwijk en Bergweide scoren laag ten opzichte van de andere wijken. Veel verschil zit in ervaren gezondheid, percentage wekelijkse sporters en het percentage overgewicht. Het percentage wekelijkse sporters in deze wijken ligt net boven de 40%. Dit is fors lager dan het landelijk gemiddelde van ruim 50%. In de volgende figuur is het inkomensverschil en de sport- en beweegdeelname op wijkniveau samengevat weergegeven. Rood is onder-, wit is gelijk aan- en groen is boven het landelijk gemiddelde.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

01 | 33

Figuur 1: Inkomensverschil en sport- en beweegdeelname uitgesplitst naar wijken in vergelijking met het landelijk gemiddelde.

INKOMEN

SPORTEN EN BEWEGEN

Participatie sport Het percentage inwoners dat lid is van één of meer sportverenigingen in Deventer ligt net boven het landelijk gemiddelde. In de volgende twee tabellen is dit percentage weergegeven, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen en de populaire sporten. Tabel 1: Percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging in Deventer, vergeleken met Nederland, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen. 2020.

Deventer

Nederland

Totaal

25,2%

24%

Leeftijd 0-10

21,7%

20%

Leeftijd 10-25

44,5%

43%

Leeftijd 25-45

22,4%

22%

Leeftijd 45-65

21,4%

21%

65 e.o.

17,6%

17%

Tabel 2: Percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging in Deventer, vergeleken met Nederland, uitgesplitst naar populaire sporten.

Naar sport - Georganiseerd

Deventer Nederland

Atletiek

0,8%

0,7%

Golf

1,9%

2,2%

Gymnastiek

2,0%

1,4%

Hockey

0,9%

1,4%

Paardensport

0,5%

0,8%

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

02 | 33

Sportvissen

3,0%

3,4%

Tennis

2,8%

3,0%

Voetbal

7,6%

6,7%

Volleybal

1,0%

0,6%

Zwemmen

0,7%

0,7%

Fitness

21,0%

22,1%

Hardlopen

12,0%

10,0%

Wandelen

3,0%

3,0%

Wielrennen

2,0%

1,8%

Naar sport - ongeorganiseerd

Gemeente Deventer heeft relatief veel volleyballers en gymnasten die hoofdzakelijk hun activiteiten in De Scheg uitvoeren. Het percentage zwemmers ligt gelijk aan het landelijk gemiddelde. Het betreft hier de zwemsport, waarbij de zwemverenigingen de meeste uren in het Borgelerbad gehuisvest worden.

1.3

BEZOEKAANTALLEN

In deze paragraaf beschrijven we de bezoekaantallen van 2022 uitgesplitst naar zwemmen, schaatsen en bezetting van de sporthallen. De Covid-19 pandemie zorgt ervoor dat we over 2020 en 2021 geen realistisch beeld kunnen schetsen betreft aantallen bezoekers. We vergelijken de aantallen van 2022 wel met de pré Covid19 periode. ZWEMMEN In Deventer zijn er twee overdekte zwemcomplexen, te weten zwemparadijs De Scheg en het Borgelerbad. Voorliggende notitie heeft betrekking op De Scheg, maar we kunnen het zwemaanbod in het Borgelerbad niet links laten liggen om een goede analyse te maken betreft de vraag en behoefte. In De Scheg vinden we een 25-meter wedstrijdbad, instructiebad en groot recreatiebad met meerdere attracties. In het Borgelerbad is een 25-meter wedstrijdbad binnen. Buiten vinden we een verwarmd 25 meter wedstrijdbad en een ligweide met twee forse recreatiebaden. De zwembaden huisvesten een breed scala aan activiteiten. De meeste zwemactiviteiten worden aangeboden door personeel van Sportbedrijf Deventer. Hierbij kan gedacht worden aan banenzwemmen, zwemlessen voor kinderen en volwassenen, diverse aquasporten et cetera. Naast het aanbod van Sportbedrijf Deventer wordt het zwembad ook verhuurd aan zwemvereniging de IJsel en Stichting de Klup.

Bezoekaantallen en animo Het totale bezoekaantal voor zwemmen in De Scheg (exclusief het Borgelerbad) kende tot aan Covid-19 tussen de 250.000 en 290.000 bezoekers. In 2022 zit dit aantal op circa 252.000. Om een oordeel te geven over dit aantal bezoeken is het animocijfer relevant. Dit kengetal ontstaat door het aantal bezoeken te delen door het aantal inwoners van Deventer. In de volgende tabel is het bezoekaantal en het animocijfer voor De Scheg én het Borgelerbad weergegeven en vergeleken met landelijke cijfers. Ook het animocijfer is uitgesplitst naar de verschillende typen zwemmen.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

03 | 33

Tabel 3: Bezoekaantallen en animocijfer uitgesplitst naar type zwemmen in 2022. Bezoekaantallen

Animocijfer Deventer

Nederland

Type zwemactiviteit

Van

Tot

Recreatief zwemmen

293.875

2,9

1,8

2,0

Instructie

33.030

0,3

0,5

0,7

Doelgroepen

11.766

0,1

0,3

0,5

Verenigingen

27.600

0,3

0,2

0,4

Totaal

366.271

3,6

2,8

3,6

Uit de vorige tabel is op te maken dat Deventer landelijk goed scoort, maar dat dit voornamelijk komt door het hoge aantal recreatieve zwemmers. De bezoekaantallen voor instructie (zwemles) en doelgroep activiteiten zijn wat aan de lage kant. Dat heeft overigens niet te maken met de capaciteit. Dit wordt duidelijk aan de hand van de volgende tabel waar het gemiddelde bezoek per vierkante meter zwemwateroppervlak per jaar (exclusief recreatieve baden) inzichtelijk is gemaakt, uitgesplitst naar De Scheg en het Borgelerbad. Tabel 4: Bezetting per vierkante meter zwemwateroppervlak uitgesplitst naar zwembad in 2022. De Scheg m2 zwemwater

Nederland

519

Borgelerbad m2 zwemwater

625

Doelgroepen

11.350

Doelgroepen

416

Banenzwemmen

22.231

Banenzwemmen

50.515

Verenigingen

9.577

Verenigingen

18.023

Instructie

12.800

Instructie

20.230

Totaal

55.958

Totaal

89.184

108

225

Nederland

143

225

Uit de tabel blijkt dat er meer dan voldoende ruimte is in de baden. Het landelijk gemiddelde bezoek per vierkante meter zwemwateroppervlak ligt met circa 225 fors hoger. De lage bezetting kent hoofdzakelijk de volgende oorzaken:  Er zijn te weinig (kwalitatief goede) zweminstructuers.  In De Scheg is er geen beweegbare bodem in het wedstrijdbad, waardoor flexibel programmeren lastig is en diverse activiteiten hier niet kunnen plaatsvinden.  Eén van de twee wedstrijdbaden in het Borgelerbad ligt buiten. Ondanks dat dit bad goed verwarmd wordt en het hele jaar door geopend is, is het minder aantrekkelijk voor diverse activiteiten. Momenteel is dit bad in de wintertijd gesloten in verband met de stijgende energieprijzen. Wanneer hetzelfde aantal bezoekers in het Borgelerbad verdeeld wordt over het wedstrijdbad binnen, komt het gemiddelde bezoek per vierkante meter zwemwateroppervlak op 285. Dan kan gesproken worden over een te vol zwembad.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

04 | 33

SCHAATSEN De Scheg heeft een semi-overdekte 400-meter schaatsbaan met in het middenterrein nog een ijsvlakte voor schaatslessen, kunstrijden en curling. Door de semi-overdekte eigenschappen van de baan kan er circa 5,5 maand per jaar geschaatst worden, te weten van begin oktober t/m begin maart. Er zijn geen faciliteiten voor shorttrack en ijshockey. De Scheg is de enige schaatsfaciliteit in Deventer. Sterker nog; naast de overdekte schaatsbaan in Enschede is De Scheg de enige 400 meter schaatsbaan in Oost Nederland. Zie ook de volgende figuur. Figuur 2: 400-meter schaatsbanen in Nederland

Naast het recreatieve schaatsen worden er ook schaatslessen aangeboden door Sportbedrijf Deventer, maar leren de meeste mensen beter schaatsen bij de vele schaatsverenigingen uit Deventer en de omgeving. Bezoekaantallen Het schaatsen in Deventer kende tot aan Covid-19 tussen de 89.000 en 117.000 bezoekers (exclusief verenigingen). In 2022 zit dit aantal op circa 117.500. In de volgende tabel is het bezoekaantal van 2022 weergegeven uitgesplitst naar type schaatsen. Tabel 5: Bezoekers schaatsbaan Deventer in 2022. Type activiteit

Bezoekers

Recreatief

106.500

Lessen

11.000

Schoolschaatsen

1.000

Verenigingen

66.000

Totaal

184.500

Schaatsen kent geen animo cijfer zoals bij het zwemmen, waardoor het lastig is om een oordeel te geven over het bezoekaantal. Hiervoor is teveel verschil in typen ijsbanen in Nederland en hoe bezoekers geregistreerd worden. Een opsomming van een aantal verschillen:  Open of gesloten ijsbaan, waardoor er wel of niet het hele jaar geschaatst kan worden.  Wel of geen schaatsactiviteiten (kunstrijden, shorttrack, ijshockey, curling) op middenterrein of in een extra ijshal.  Registratie van het aantal schaatsers op verenigingsuren.  Wel of niet mee tellen van toeschouwers (evenementen).

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

05 | 33

De ijsbaan in Deventer kent formeel een limiet van 5.000 bezoekers die gelijktijdig op de ijsbaan (inclusief binnenterrein en publieksruimte) aanwezig mogen zijn. Op drukke momenten, zoals bijvoorbeeld de kerstvakantie, zet Sportbedrijf Deventer zelf de limiet op 3.500 vanuit klantperspectief/belevingswaarde. Het bezoekaantal komt op vakantiedagen in de buurt van dit limiet. De ruimte voor extra bezoek zit met name op de uren overdag, maar ook op de populaire momenten is er nog ruimte voor lichte groei. Om een oordeel te geven over de bezoekaantallen, gebruiken we de methode van het animocijfer zoals bij het zwemmen alleen dan omgerekend naar een openstelling voor een half jaar. Het animocijfer wordt niet uitgesplitst naar functie voor het recreatief-, instructie- en verenigingschaatsen, omdat met name het maatschappelijke belang voor schaatslessen wezenlijk anders is dan het leszwemmen. In de volgende tabel is het totale animocijfer voor schaatsen weergegeven, vergeleken met het zwemmen en het landelijk gemiddelde. Tabel 6: Bezoekersaantallen en animocijfer uitgesplitst naar type schaatsen in 2022. Activiteit

Bezoekaantallen

Animocijfer Deventer

Nederland

Zwemmen

366.500

3,6

2,8 – 3,6

Schaatsen

184.500

1,8

1,4 – 1,8

Uit de vorige tabel blijkt dat de bezoekaantallen van het schaatsen de toets der kritiek kunnen doorstaan, wanneer de aantallen door het animo model voor zwembezoeken worden gehaald. Het animocijfer van 1,8 ligt in de praktijk nog hoger wanneer de bezoekers van diverse activiteiten op het middenterrein van de ijsbaan ook voor een half jaar worden meegewogen. Kortom; de bezetting is goed. Dit wordt ook bevestigd door alle gesprekken die zijn gevoerd. SPORTHALLEN De Scheg beschikt over een grote sporthal, welke splitsbaar is in drie delen voor het bewegingsonderwijs (zaal 1,2,3). Daarnaast is er nog een splitsbare sportzaal (zaal 4,5) en zijn er nog twee zalen specifiek voor de budo- en de gymnastiekvereniging. Bezoekaantallen Net zoals bij het verenigingsschaatsen is het lastig te ramen hoeveel bezoekers er exact gebruik maken van de hallen. De bezoekaantallen voor het aantal leerlingen voor het bewegingsonderwijs worden grofweg geraamd op 100.000 evenals de frequentie waarop leden van de verenigingen sporten een raming van 100.000 – 150.000. Bezetting Voor sporthallen is de bezettingsgraad een belangrijke graadmeter. Voor het beoordelen van de bezetting van een binnensportaccommodatie is het aantal hele verhuurde sporthaluren van belang. Dat aantal is gedetailleerd in kaart gebracht voor De Scheg.

In de volgende tabel is de bezetting per zaal weergegeven, uitgesplitst naar uren overdag en in de avond vanaf 17:00u.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

06 | 33

Tabel 7: Bezettingsgraad per zaal uitgesplitst naar overdag en avond in 2022.

Sporthal

Zaal 4

Zaal 5

Zaal 6

08:00 16:00

17:00 22:30

08:00 16:00

17:00 22:30

08:00 16:00

17:00 22:30

Maandag

100%

86%

100%

90%

100%

73%

Dinsdag

100%

86%

100%

72%

100%

55%

Woensdag

100%

95%

100%

63%

100%

82%

Donderdag

100%

95%

100%

55%

100%

72%

Vrijdag

100%

68%

100%

73%

100%

27%

Zaal 7

100% 100% verhuur verhuur aan BUDO aan SVOD en SVOD

Uit de vorige tabel blijkt dat de zalen voor bewegingsonderwijs en binnensport zeer goed bezet zijn. Sterker nog, uit de gesprekken met de gebruikers blijkt dat meer (functionele) capaciteit wenselijk is. De vrijdag scoort doorgaans wat lager, omdat er zaterdag competities op de planning staan. Het weekend wordt vooral gebruikt voor competities en uitvoeringen van de sportverenigingen. De bezetting is altijd lager dan doordeweeks omdat het schoolgebruik hier niet bij in zit. Er is hier wel ruimte om andere zaaluren te verhuren. OVERIGE BEZOEKEN De Scheg kent nog een aantal andere functies. Het biedt kantoorruimte voor Sportbedrijf Deventer en ruimte voor diverse commerciële (sport)aanbieders, zoals een fysiotherapiepraktijk, vrouwenfitness, schaatswinkel, padel- en een borstelbaan om te leren skiën of snowboarden. Ook deze partijen zorgen voor de nodige bezoekers van het complex en hebben daarom wel een toegevoegde waarde voor het aanbod aan voorzieningen, maar ze zijn lastig in aantallen om te zetten omdat deze niet door het kassasysteem gaan. Het Sportbedrijf heeft samen met de commerciële (sport)aanbieders een inschatting gemaakt van de jaarlijks aantal bezoeken. Deze inschatting geeft aan dat er circa 110.000 bezoekers verdeeld over de verschillende aanbieders hun activiteiten bezoeken.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

07 | 33

1.4

HERKOMST BEZOEKEN

Om een goed beeld te krijgen waar de bezoekers vandaan komen, hebben we een postcodeanalyse uitgevoerd. We hebben dit gedaan voor zwembadbezoekers en schaatsers. De sporthallen in De Scheg hebben geen regionale functie, want deze worden volledig bezet door het onderwijs en verenigingen uit Deventer zelf. Zwemmen In de volgende figuur is de herkomst van zwemmers, uitgesplitst naar drie typen zwemmen, weergegeven op drie of vier verschillende schaalniveaus . Het regiobeeld heeft een straal van circa 50km, de gemeente van circa 12km en Colmschate circa 8km. Figuur 3: Heatmaps herkomst zwembadbezoekers in 2022 uitgesplitst naar type zwemmen op verschillende schaalniveaus.

Banenzwemmen

Aquasporten

Recreatief

Uit de figuur blijkt dat het gros van de bezoekers uit Deventer zelf komt, ook voor het recreatieve zwemmen. Bij recreatief zwemmen valt op dat bezoekers uit het hele land en in iets grotere mate uit de omgeving van Apeldoorn, Zutphen en Zwolle De Scheg weten te vinden.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

08 | 33

Schaatsen In de volgende figuur is de herkomst van recreatieve schaatsers weergegeven op vier verschillende schaalniveaus. Het regiobeeld heeft een straal van circa 50km, de gemeente van circa 12km en Colmschate circa 8km. Figuur 4: Heatmaps herkomst recreatieve schaatsbezoekers in 2022 uitgesplitst naar vier schaalniveaus.

Uit de figuur blijkt dat voor het recreatieve schaatsen het gros van de bezoekers uit Deventer komt, maar de regionale aantrekkingskracht is duidelijk zichtbaar. Hierbij moet vermeld worden dat de regionale functie nog groter is, omdat in de figuur de verenigingsbezoekers niet zijn meegenomen. Dit zijn verenigingen uit Deventer, Zwolle, Dalfsen, Epe, Apeldoorn, Ede, Voorthuizen, Barneveld, Harderwijk en Nijkerk. Denk hierbij aan circa 50.000 bezoekers buiten de gemeente Deventer.

1.5

GEBRUIKERS

De Scheg huisvest een fors aantal gebruikers. Denk hierbij aan diverse verenigingen, VO-school, personeel Sportbedrijf Deventer, commerciële partijen die ruimtes pachten en ongeorganiseerde sporters die gebruik maken van de verschillende faciliteiten. Met deze gebruikers zijn gesprekken gevoerd om de sterke en zwakke punten van de organisatie, ontwikkelingen ledenbestand en de (maatschappelijke) ambitie op te halen. Ook is er een oordeel gegeven over de capaciteit, functionaliteit en kwaliteit in relatie tot De Scheg. De belangrijkste bevindingen zijn:      

Goed georganiseerde verenigingen en aanbieders. Ledenaantal is stabiel, ondanks de landelijk dalende trend. De verenigingen en aanbieders willen een grotere maatschappelijke rol vervullen. Er is voldoende capaciteit binnen De Scheg. De kwaliteit en functionaliteit van de accommodatie wordt gemiddeld als matig beoordeeld. Tekort aan zweminstructeurs.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

09 | 33

In de volgende figuur zijn de uitkomsten van de gesprekken samengevat weergegeven. Een overzicht van de gesprekspartners en een samenvatting van de interviews zijn te vinden in de bijlage. Figuur 5: Samenvatting bevindingen gebruikers en de relatie met de accommodatie exclusief Sportbedrijf Deventer.

STABILITEIT ORGANISATIE Bij stabiliteit van de organisatie is gekeken of aanbieders organisatiekrachtig zijn. De organisatiekracht wordt bepaald door middelen die nodig zijn om de kernfunctie te vervullen. Alle aanbieders scoren hier goed op.  Sportverenigingen: De kernfunctie van de sportvereniging is het organiseren van goed sportaanbod voor haar leden. De middelen die hiervoor nodig zijn betreffen: leden die sporten, besturend en organiserend kader, een geschikte accommodatie, voldoende financiële middelen en een duidelijk beleid.  Pachters: Voor pachters is de kernfunctie divers. De middelen die nodig zijn betreffen over het algemeen: voldoende klanten, kwalitatief personeel, een geschikte accommodatie en voldoende financiële middelen voor een gezonde bedrijfsvoering.  Onderwijs: Voor het onderwijs gaat het om het organiseren van goed bewegingsonderwijs voor haar leerlingen. De middelen die hiervoor nodig zijn betreffen: leerlingen, docenten, een geschikte accommodatie met de juiste inventaris. GROEI Met groei wordt bedoeld of er in de nabije toekomst meer verenigingsleden, klanten of leerlingen verwacht worden.  Sportverenigingen: De zwem- en zaalsportverenigingen geven aan geen groei of krimp te verwachten.

De dalende trend binnen verenigingssporten en Covid-19 heeft geen positief effect gehad op het ledenbestand, maar een verdere krimp ligt niet in de lijn der verwachting van de sportverenigingen. De schaatssport verwacht in de toekomst verder door te groeien. Diverse schaatsbanen (waaronder De Scheg) waren tijdens de Covid-19 periode geopend, waardoor er meer aandacht kwam voor de schaatssport. Dit is terug te zien binnen het ledenverloop van de diverse schaatsverenigingen.  Pachters: Voornamelijk padel en de ski-borstelbaan verwachten door te groeien. Dit zijn activiteiten die de groeiende groep ongeorganiseerde sporters aanspreekt en tijdens de Covid-19 periode ook doorgang konden vinden. Daarnaast heeft pachter Fysicx ook ambities om uit te breiden.  Onderwijs: Op basis van de huidige leerlingenprognoses wordt er voor het VO geen stijging van het aantal leerlingen verwacht. Indien woningbouwplannen, zoals beschreven in het volgende hoofdstuk, definitief en gerealiseerd worden, kunnen de leerlingenprognoses een ander beeld opleveren. Of de capaciteit in de toekomst dan nog toereikend is, moet gemeente breed onderzocht worden.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

10 | 33

MAATSCHAPPELIJKE FUNCTIE De maatschappelijke waarde van een aanbieder wordt bepaald op basis van de mate waarin zij een actieve rol speelt om kwetsbare groepen te helpen. Denk aan het beschikbaar stellen van velden en het aanbieden van activiteiten, tot aan het actief werken aan een cultuur waarin iedereen zich welkom voelt.  Sportverenigingen: De sportverenigingen geven allen aan de maatschappelijke functie uit te willen breiden. Dit is in de meeste gevallen goed mogelijk omdat de sportverenigingen organisatiekrachtig zijn.  Pachters: Voor een aantal pachters is het corebusiness om kwetsbare groepen te helpen. Zo past Fysicx goed in een accommodatie als De Scheg omdat zij als sportmedisch centrum ondersteunen in de vitaliteit voor de bewegende mens. Voor padel- en skiborstelbaan is dit niet vanzelfsprekend aan de orde. Padel is wel een geschikte activiteit voor kwetsbare doelgroepen, voornamelijk op overdag situaties waar de bezetting over het algemeen aanzienlijk lager is.  Onderwijs: Het onderwijs dient vanzelfsprekend een breed maatschappelijke functie. CAPACITEIT Met capaciteit wordt bedoeld of er voldoende ruimte is om een kernfunctie te vervullen.  Sportverenigingen: De sportverenigingen geven allen aan dat de capaciteit voldoende tot goed is. Zaal 4 en 5 bieden qua oppervlak nog kansen om drie zaaldelen te creëeren, omdat de afmetingen van formaat sporthal zijn.

 Pachters: Deventer padel zit om meer ruimte verlegen, maar binnen de Scheg is dat een lastige opgave. Ook heeft Fysicx de behoefte om uit te breiden.  Onderwijs: De capaciteit voor het onderwijs is voldoende, met uitzondering van kleedruimtes bij een volle bezetting van alle zaaldelen. Met de mogelijkheid om zaal 4 en 5 uit te breiden naar 3 zaaldelen wordt er voor het bewegingsonderwijs ook meer ruimte gecreeerd. KWALITEIT EN FUNCTIONALITEIT De bevindingen van de kwaliteit en functionaliteit vanuit gebruikersperspectief van de accommodatie lopen uiteen. Per functie wordt op hoofdlijnen beschreven wat de kwaliteit en functionaliteit is. In het hoofdstuk ‘beoordeling van het gebouw’ wordt dieper ingegaan op de technische kwaliteit van de accommodatie. Zwembad De kwaliteit van het overgrote deel van het zwembad is matig. Vanzelfsprekend is met een grootschalige renovatie de nodige winst te boeken. De functionaliteit is op onderdelen ook matig. Denk hierbij aan:  De afwezigheid van een beweegbare bodem in het wedstrijdbad en/of instructiebad. Hierdoor is er minder flexibiliteit in de programmering om les- en doelgroepenzwemmen uit te breiden.  De afwezigheid van een toegankelijke tribune betreden met schoenen.  Een gesloten ondoorzichtige wand tussen wedstrijd- en recreatiebad. Dit zorgt voor minder overzicht en extra inzet van zwembad personeel.

 Afwezigheid van drenkelingendetectie als aanvulling op toezicht houden.  De toegangspoortjes zitten relatief ver en uit het zicht van de receptie. Hierdoor is het lastig om toezicht te houden en bezoekers adequaat te helpen bij een storing.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

11 | 33

Schaatsbaan De schaatsverenigingen zijn eensgezind over de kwaliteit en functionaliteit van de ijsbaan. Voor de schaatsverenigingen is de kwaliteit van de ijsvloer belangrijk en daar zijn de verenigingen tevreden over. Indien de ijsmeester nog iets meer tijd kan nemen gaat de kwaliteit omhoog, maar staan de schaatsers langer aan dekant. De half open constructie maakt dat de kwaliteit van de ijsvloer wisselt door de weersomstandigheden, maar in dusdanige mate dat er prettig geschaatst kan worden. De functionaliteit is op onderdelen matig. Denk hierbij aan:  Er is geen invoegstrook voor de ijsmachines, waardoor eenvoudig vuil de baan op komt.  De schaatswinkel en kantine zijn na de entreepoortjes gevestigd. Hierdoor is bezoek aan de schaatswinkel niet mogelijk zonder entreekaartje voor de recreatieve/ongeorganiseerde schaatser. Hetzelfde geldt voor bezoekers aan de kantine door bijvoorbeeld ouders die op kinderen wachten.  Rondom de gehele 400-meterbaan én het middenterrein zijn weinig zitplekken gerealiseerd die toegankelijk zijn met schaatsen aan.  Door de huidige functies op het middenterrein is er geen duidelijk zicht op de volledige 400-meterbaan. Sporthallen en squashbanen De kwaliteit van de sporthallen verschilt op onderdelen.

Zo ligt er een nieuwe sportvloer in de grote zaal en een nieuwe eigentijdse multifunctionele ruimte met een bar en vergaderruimtes die overdag door Sportbedrijf Deventer ingezet worden en in de avond door de volleybalvereniging. Daarentegen zorgen lekkages voor plassen op de sportvloer en de squashbaan. De kleedkamers zijn wel functioneel, maar verouderd. De sporters ervaren de kleedkamers als onprettig en klagen hier geregeld over. De functionaliteit is op onderdelen matig. Denk hierbij aan:  De routing naar diverse kleedruimtes, tribune en sporthallen is onduidelijk.  De Judo deelt de sportzaal met de gymnastiekvereniging. Door middel van een houten constructie zijn deze functies gesplitst. Dit zorgt voor geluidsoverlast, gekke hoekjes, en een onlogische ruimte indeling.  De Judo, gymnastiekvereniging en squashbanen zitten in een gesloten ruimte (geen ramen) die niet toegankelijk is voor publiek.  De Judo en gymnastiekvereniging hebben beide geen gelegenheid om ouders of betrokkenen te ontvangen tijdens trainingen, voor wedstrijden moet hier een geimproviseerde tribune worden neergezet.  De Judo en gymnastiekvereniging hebben geen eigen verenigingsruimte. De wachtruimte bij de entree is klein en er is geen horeca aanwezig. Gemeenschappelijke (verkeers)ruimtes De kwaliteit van de gemeenschappelijke ruimtes is kortgezegd voldoende, maar gedateerd.

De functionaliteit laat meer te wensen over. Denk hierbij aan: Meerdere entrees en restauratieve voorzieningen zorgen voor dubbele bezetting personeel. Zowel van buiten als binnen geen zicht op wat zich waar afspeelt voor bezoekers maar ook voor personeel. Onduidelijke routing. Bij de hoofdentree (sporthallen) weinig daglicht. Verschillende entree’s voor de verschillende functies, daarmee geen binding met andere sport of sportaanbod.  Geen ontmoetingsruimte voor verenigingen (uitzondering volleybalvereniging Avior met een gedeelde verenigingsruimte met Sportbedrijf Deventer)     

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

12 | 33

GASTBELEVING De eerdergenoemde bevindingen van de gebruikers zeggen niet zoveel over de gastbeleving van de (recreatieve) bezoekers, waar het personeel van Sportbedrijf Deventer zelf verantwoordelijk voor is. Sportbedrijf Deventer is continu bezig met het verbeteren van de gastbeleving. Er worden gemiddeld 3x per jaar enquêtes afgenomen. In de volgende tabel zijn de resultaten van de meest recente gasttevredenheid onderzoeken weergegeven. Tabel 8: Resultaten gast tevredenheid onderzoeken 2021 en 2022 uitgesplitst naar activiteit in De Scheg en het Borgelerbad. Activiteit

Cijfer

Response

Recreatieve schaatsers

8.11

546

Schaatscursisten

8.19

106

Recreatieve zwemmers De Scheg

7.43

779

Recreatief buitenbad Borgelerbad

7.40

168

Banenzwemmers De Scheg

7.61

260

Banenzwemmers Borgelerbad

7.62

413

Zwemlessen De Scheg

7.52

53

Zwemlessen Borgelerbad

7.55

69

Vakleerkrachten onderwijs

8.90

14

Bron: Sportbedrijf Deventer

Uit de vorige tabel blijkt dat gasten/bezoekers relatief tevreden zijn. Gemiddeld wordt een 7,8 gescoord. De schaatsers zijn meer tevreden dan de zwemmers. De score van de recreatieve zwemmers scoort onder het ambitieniveau van Sportbedrijf Deventer.

1.6

BEHEER EN EXPLOITATIE

Sportbedrijf Deventer is eigenaar van De Scheg, het Borgelerbad, sporthal De Kroon en sporthal Keizerslanden. Het Sportbedrijf Deventer beheert en exploiteert De Scheg en de gemeente Deventer is 100% aandeelhouder van Sportbedrijf Deventer. Om een goed beeld te krijgen van de exploitatie van De Scheg hebben we met behulp van Sportbedrijf Deventer de kosten en baten verdeeld naar functie: zwemmen, schaatsen en sporthallen. Het betreft hier ook het Borgelerbad en de twee sporthallen. De variëteit aan functies binnen De Scheg en de structuur van de huidige exploitatie maakt het lastig om de exploitatie op onderdelen te benchmarken en te beoordelen. Voorbeelden van de complexiteit zijn:    

Personeel wordt op verschillende momenten binnen verschillende functies en accommodaties ingezet. Er is één exploitatiebijdrage die ingezet kan worden op verschillende functies. Er is voor De Scheg maar één centrale energiemeter. Weinig benchmark gegevens over exploitaties van schaatsbanen bekend om een goed vergelijk te kunnen maken.

Verder is het belangrijk om te vermelden dat reserveringen voor het reguliere onderhoud in de jaarlijkse exploitatie zit, hetzelfde geldt voor groot onderhoud en vervangingen van installaties. Zaken als casco, keukens en techniek in beton/onder water vallen buiten demarcatie MJOP, waarbij grote vervangingen zoals het dak, tentdoek boven de ijsbaan, tegelwerk in het zwembad en ijsbaaninstallaties niet zijn meegenomen in de jaarlijkse exploitatie. In de volgende tabel is de begroting samengevat weergegeven. De resultaten van 2022 zijn op het moment van schrijven nog niet vrijgegeven. Enerzijds omdat de uitkomsten nog niet volledig zijn en anderzijds omdat dit eerst langs de raad van commissarissen gaat. Wel kan vermeld worden dat het resultaat positief is, ondanks de forse extra kosten voor energie. Tabel 9: Exploitatie Sportbedrijf Deventer 2022 uitgesplitst naar functie. x 1.000

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

13 | 33

Zwembad incl. Borgelerbad

Schaatsbaan incl. pacht derden

Sporthallen incl. squash en pacht derden

Inkomsten

Begroot

Resultaat Inkomsten

Begroot

Resultaat Inkomsten

Zwemmen

2.892

Schaatsen

1.089

Verhuur sporthallen

448

Horeca

594

Horeca

213

Verhuur sportzalen

233

Overig

70

Pacht

79

Squash

62

Overig

25

Horeca

124

Pacht

142

Overig

67

Totaal

1.067

Totaal

3.556

Kosten

Totaal

1.406

Kosten

Begroot Resultaat

Kosten

Directe exploitatie

3.836

Directe exploitatie

1.283

Directe exploitatie

1.195

Indirecte exploitatie

692

Indirecte exploitatie

285

Indirecte exploitatie 138

Vaste lasten

1.560

Vaste lasten

587

Vaste lasten

662

Totaal

6.088

Totaal

2.155

Totaal

1.995

Resultaat voor bijdrage

-2.532

Resultaat voor bijdrage

-749

Resultaat voor bijdrage

-928

Subsidiebijdrage

14

Subsidiebijdrage

5

Subsidiebijdrage

5

Sportief bijdrage

33

Sportief bijdrage

12

Sportief bijdrage

11

Exploitatiebijdrage

2.471

Exploitatiebijdrage

931

Exploitatiebijdrage

827

Resultaat

-14

Resultaat

199

Resultaat

-85

BENCHMARK Om een beter beeld te geven van het exploitatieresultaat volgt een benchmark analyse voor het zwemmen. Voor de schaatsbaan zijn er te weinig cijfers bekend. Ook zijn, zoals eerder benoemd, de verschillen tussen de schaatsbanen en de registratie van bezoekers in Nederland te groot. Voor de sporthallen geldt eveneens dat de exploitatie lastig te benchmarken is. Dit komt omdat verschillende zalen worden beheerd en geëxploiteerd waarin verschillende typen gebruikers gehuisvest zijn. Dit verschilt van bewegingsonderwijs, tot verenigingen en commerciële aanbieders. De bezetting, zoals eerder beschreven voor de sporthallen in De Scheg, geven een beter beeld of er nog ‘winst’ te halen is voor het exploitatieresultaat. De kosten-baten analyse voor het zwemmen kunnen we benchmarken met soortgelijke zwembaden die min of meer dezelfde functies hebben. In de volgende tabel zijn de inkomsten en kosten afgezet tegen het aantal bezoekers.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

14 | 33

Tabel 10: Werkelijke bezoekers afgezet tegen omzet begroting. De Scheg en Borgelerbad

2022

Inkomsten totaal

Bezoekers

Inkomsten per bezoek

€ 3.341.739

366.271

€ 9,12

Kosten totaal

Kostendekkend per bezoek

Dekkingsbijdrage (%)

€ 6.088.897

€ 16,62

54,9%

Zwembad A

2019

Inkomsten totaal

Bezoekers

Inkomsten per bezoek

€ 1.992.142

368.336

€ 5,41

Kosten totaal

Kostendekkend per bezoek

Dekkingsbijdrage (%)

€ 3.865.602

€ 10,49

51,6%

Zwembad B

2019

Inkomsten totaal

Bezoekers

Inkomsten per bezoek

€ 1.519.938

307.168

€ 4,95

Kosten totaal

Kostendekkend per bezoek

Dekkingsbijdrage (%)

€ 3.028.663

€ 9,86

50,0%

Zwembad C

2019

Inkomsten totaal

Bezoekers

Inkomsten per bezoek

€ 1.165.000

239.928

€ 4,86

Kosten totaal

Kostendekkend per bezoek

Dekkingsbijdrage (%)

€ 2.475.000

€ 10,32

47,0%

De vorige tabel laat zien dat het gemiddelde zwembadbezoek in Deventer duurder is in vergelijking met een drietal andere baden met dezelfde functies, maar de dekkingsbijdrage (hoeveel % van de kosten worden door de activiteit goedgemaakt) het beste scoort. De voornaamste reden dat zowel de inkomsten als de kosten in Deventer fors hoger liggen, is de goede recreatieve bezetting. Het recreatief zwemmen brengt meer inkomsten met zich mee, omdat de entree duurder is (ten opzichte van banen- en doelgroepenzwemmen) en omdat recreatieve bezoekers gebruik maken van de horeca. Tegelijkertijd is ook meer toezicht, horeca-, schoonmaakpersoneel en intensiever onderhoud nodig. Om het kostendekkende verschil te verlagen is de voornaamste winst te halen op de bezoekersaantallen voor lesdoelgroep en banenzwemmen. Zoals eerder gemeld wordt dit bemoeilijkt door de functionaliteit van de doelgroepenbaden en een tekort aan zweminstructeurs.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

15 | 33

1.7

SAMENVATTEND

De gemeente Deventer kent verschillen per wijk wanneer er gekeken wordt naar inkomen, opleiding, percentage sporters en gezondheid. Gemiddeld scoort Deventer voldoende op deze aspecten, maar het gros van de wijken rondom De Scheg scoort onder het landelijk gemiddelde, Colmschate-Vijfhoek uitgezonderd. De sport- en beweegdeelname gemeentebreed is gemiddeld tot goed in vergelijking met het landelijk gemiddelde. Er is sprake van een sterk verenigingsleven. Inwoners zijn (langer) lid van een vereniging. Ook doen veel inwoners aan ongeorganiseerde sport met relatief veel hardlopers en wielrenners. Beide typen sporters worden gefaciliteerd in De Scheg. De bezetting en benutting kan op vrijwel alle functies binnen De Scheg de toets der kritiek goed doorstaan. Zo worden de sporthallen zowel overdag als in de avond goed benut, wordt er veel geschaatst en is het zwemparadijs goed gevuld met recreatieve bezoekers. De grootste winst is te halen bij het les-, banen- en doelgroepen zwemmen. De maatschappelijke functie van De Scheg voor de inwoners van Deventer is groot. Dit kenmerkt zich door de herkomst van bezoekers. Het gros van de bezoekers voor de sporthal, het zwembad en de ijsbaan komen uit Deventer zelf, waarbij schaatsen ook een forse regionale aantrekkingskracht heeft. Het zwemparadijs staat in Nederland hoog aangeschreven voor de recreatieve bezoekers.

Bezoekers komen uit het hele land voor een dagje vertier in het zwembad, voornamelijk in de vakanties. De gebruikers betreffen goed georganiseerde verenigingen, pachters, een VO-school voor het aanbieden van bewegingsonderwijs en de bedrijfsvoering van Sportbedrijf Deventer inclusief zwem- en schaatsinstructeurs. Over het algemeen kan gesteld worden dat De Scheg vitale gebruikers huisvest met een maatschappelijke functie en de wil om de maatschappelijke functie uit te breiden. De kwaliteit van de gehele accommodatie wordt door de gebruikers als voldoende, maar gedateerd beschouwd. Functioneel gezien is de nodige winst te behalen. Het betreft hier voornamelijk de onoverzichtelijke routing, meerdere entrees en slecht zicht op de activiteiten die zich afspelen binnen de muren van De Scheg. Het totale exploitatieresultaat volgens de begroting laat een plus zien van circa €100.000,- euro, waarbij het resultaat van de schaatsbaan het tekort van het zwembad en de sporthallen opvangt. Het resultaat bij het zwembad biedt ruimte voor verbetering, dit geldt in mindere mate voor de sporthallen waar de bezetting weinig ruimte biedt voor extra omzet. Het daadwerkelijke resultaat voor 2022 is op het moment van schrijven nog niet bekend. Wel kon Sportbedrijf Deventer al aangegeven dat het resultaat positief is ondanks de gestegen energiekosten.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

16 | 33

2

BEOORDELING GEBOUW

2.1

INLEIDING

Op donderdag 3 november heeft Bremen Bouwadvies (BBA) een schouw op locatie uitgevoerd. Ter voorbereiding op deze schouw zijn voorafgaand ontvangen documenten bestudeerd waaronder plattegrondtekeningen, principeschema’s en meer jaren-onderhoudsbegrotingen (MJOB). De meest recente MJOB documenten dateren van 2020. De beoordeling van de bouwkundige en installatietechnische staat van het object heeft betrekking op twee zaken: 1. De kwaliteit van het object en de samengestelde bouwdelen: hierbij wordt bekeken of in de bouwdelen gebreken of constructiefouten zijn geconstateerd. 2. De mate waarin de kwaliteit van de bouwdelen is verminderd door het verouderingsproces. Het oordeel is gebaseerd op kwalitatieve visuele inspecties.

2.2

HUIDIGE TECHNISCHE STAAT

Bouwkundig oogt het gebouw goed en verkeert het over het algemeen in een goede technische staat met uitzondering van het dak dat op meerdere plaatsen lekkages vertoont. Vanzelfsprekend zijn in een 31 jaar oud complex van deze omvang aandachtspunten te benoemen. Voor het overgrote deel zijn installaties goed onderhouden maar gedateerd of zijn er inmiddels duurzamere varianten verkrijgbaar. Voor verlichting is hier al een goede start mee gemaakt .Ten tijde van de rondgang was het overgrote deel van de traditionele verlichting (TL- en PL-armaturen) reeds vervangen door duurzame LED-armaturen. Toch hebben wij tijdens de schouw een aantal zaken geconstateerd die wij graag onder de aandacht brengen IJsbaan De gehele installatie en afgifte van de ijsbaan zijn niet in de MJOP’s opgenomen. De huidige installatie is nog de originele installatie die ten tijde van de bouw is opgesteld, onderdelen van de koelmachines zijn zelfs nog afkomstig van de oude buitenbaan in Deventer. Er is de afgelopen jaren enkel correctief onderhoud uitgevoerd aan de ijsbaan en bijhorende installaties. Doordat er geen budget is gereserveerd in het MJOP zal er een aanzienlijke investering gedaan moeten worden aan de ijsbaan en koelinstallatie. De installatie heeft einde technische levensduur bereikt. Zowel in de baan als in het middengebied hebben zich de afgelopen jaren diverse lekkages voorgedaan.

Ventilatie Ventilatie van de diverse hallen is verschillend en niet in balans (in sommige ruimten behoorlijke overdruk, voelbaar bij deuren), bij de Judo en gymnastiek sportzaal zijn de gevelroosters 100% open waardoor koude buitenlucht rechtstreeks naar binnen komt. Daarnaast ontbreekt het in deze ruimte aan een deugdelijke, efficiënte luchtverdeling vanaf de mechanische luchttoevoer waardoor er onvoldoende doorspoeling is in de ruimte wat zich uit in een zweetlucht binnen deze ruimten. In het doelgroepen bad is de luchtvochtigheid aan de hoge kant. Ons vermoeden is dat door het later bijplaatsen van de glazen kapconstructie op de scheidingsmuur (waarschijnlijk vanwege akoestiek/ geluidsoverlast) het binnenklimaat verstoord is. Op diverse plaatsen zijn bij gelamineerde liggers lekkagesporen zichtbaar, vraag is echter of dit dak lekkages zijn of condensatieschade, doordat de ruimte niet goed geventileerd wordt. De gangzones worden momenteel in het overgrote deel niet geventileerd, met name bij de sporthallen hangt een bedompte lucht in de gangen

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

17 | 33

Veiligheid in relatie tot inrichting In de judo en gymnastiek hal hebben huurders zelf vaste inrichtingselementen geplaatst. Wij hebben zo onze vraagtekens bij de veiligheid in de breedste zin des woords. Denk hierbij aan struikel- en valveiligheid, brandveiligheid en vluchten.

2.3

DUURZAAMHEID

Op het gebied van verduurzamen valt er winst te behalen. De afgelopen jaren hebben veel technische ontwikkelingen plaatsgevonden op gebied van na-isolatie en energiezuinigere installaties. Aan de hand van onderstaande onderwerpen worden enkele mogelijke verduurzamingsmaatregelen die goed toepasbaar zijn bij De Scheg omschreven waarbij ten alle tijden de stappen conform trias energetica in volgordelijkheid dienen te worden opgevolgd.  Beperken van de energievraag zoals verhogen isolatiewaardes, toepassen warmteterugwinning, toepassen daklichten etc.  Toepassen van een duurzame energieopwekking zoals warmtepomp en PV(T) etc.  Uitvoeren van de resterende energieopwekking met een zo hoog mogelijk rendement

Isolatie Het overgrote deel van de beglazing dateert nog van de bouw zonder noemenswaardige isolatiewaarde. Met name het vervangen van deze beglazing bij het zwembad zal leiden tot verlaging van het warmteverlies. De buitenmuren zijn gedurende de bouw voorzien van isolatie. Er bestaan technieken om de bestaande spouw verder te isoleren, hiervoor dient echter eerst onderzoek te worden gedaan naar huidige spouw en mogelijkheden. Het dak is geïsoleerd, maar vertoont zoals aangegeven op meerdere plaatsen lekkages. Idealiter zou het gehele dak vervangen worden waarbij onderzocht wordt of een ander, eenvoudiger en goedkoper daksysteem en kapconstructie met betere isolatiewaarde toegepast kan worden. Het vereenvoudigen van het dakplan en kapconstructie zal tevens bijdragen aan lagere correctieve kosten. Het nieuwe dak zou dan ook belegd kunnen worden met PV of PVT panelen en mos sedum wat bijdraagt aan zomercomfort en biodiversiteit. Water Het overgrote deel van de toiletten beschikt over een stortbak met éénknopsbediening waardoor standaard bij iedere toiletspoeling 9-10 liter water wordt gespoeld. De toiletten in de centrale hal zijn gerenoveerd en voorzien van inbouwreservoirs, maar ook deze zijn enkel voorzien van een éénknopsbediening. Ook kranen bij wasbakken zijn voor het overgrote deel als traditionele kranen uitgevoerd.

Deze vervangen voor sensorkranen met doorstroombegrenzing zal al een aanzienlijke besparing opleveren. Bijkomend kunnen deze ook periodiek spoelen waardoor legionellabeheer eenvoudiger wordt. Verwarming In 2013 is een koppeling gemaakt tussen de installaties van de ijsbaan en de zwembaden. De warmte die ontstaat bij het koelen van de ijsbaan wordt overgedragen aan zwembaden. Deze inkoppeling is niet zichtbaar op de verstrekte principeschema’s. Doordat de ijsbaan enkel geopend is van oktober t/m maart wordt ook alleen in deze maanden gebruik gemaakt van de warmteterugwinning van de ijsbaan. Voor de overige maanden voorzien een zestal recent vervangen HR cv -ketels in de benodigde warmte. Dit had duurzamer gekund middels het inpassen van warmtepompen waarbij wel aandacht nodig is voor temperatuurtrajecten, i.r.t. afgifte installaties en leiding dimensionering. Om te voldoen aan wet- en regelgeving dienen de filters van de diverse baden frequent te worden gereinigd. Dit geschiedt middels een spoelbeurt. Tevens dient per bezoeker een bepaalde hoeveelheid water te worden ververst.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

18 | 33

Dit afvalwater met een temperatuur van circa 28°C wordt momenteel direct geloosd op het riool waarmee veel energie verloren gaat. Door een vuilwaterbuffer te plaatsen, kan het warme spoelwater worden opgevangen. Een warmtepomp met dubbel gescheiden warmtewisselaar trekt de buffertank leeg en na onttrekking van de warmte uit het spoelwater wordt het afgekoelde spoelwater op het riool geloosd. De onttrokken warmte aan het spoelwater wordt afgezet op het koude (10°C) suppletiewater. Het suppletiewater wordt nu met een temperatuur van ca. 30°C aan het zwembadwater toegevoegd waarmee een behoorlijke energiebesparing kan worden gerealiseerd. Koeling Er is in de huidige situatie beperkte koeling aanwezig. Koeling is aanwezig in de vorm van enkele decentraal geplaatste split units en in luchtbehandelingskasten ingebouwde lokale koeling. Het overgrote deel van de luchtbehandelingskasten is echter niet voorzien van koeling. Om te kunnen voorzien in een eerste primaire koelbehoefte zou bij het plaatsen van nieuwe luchtbehandelingskasten indirect adiabatische (waterverneveling) koeling toegepast kunnen worden, waarbij gebruik wordt gemaakt van de verdampingsenergie van drinkwater. Dit levert bij hoge buitentemperaturen hoge koelvermogens op zonder hoge energiekosten.

Effect en rendement hiervan zijn afhankelijk van het luchtdebiet en temperatuurverschil tussen buiten en binnentemperatuur, e.e.a. dient nader onderzocht te worden. Ventilatie Het overgrote deel van de luchtbehandelingsinstallaties is niet voorzien van warmteterugwinning. In de huidige situatie wordt lucht voor een groot deel gerecirculeerd en wordt verse buitenlucht bijgemengd. Door het plaatsen van luchtbehandelingskasten met 100% verse lucht, die zijn voorzien van hoog rendement warmteterugwinning, wordt hier een energiebesparing gerealiseerd en recirculatie voorkomen, iets dat met de recente covid pandemie een pre is. Een aantal ruimten is voorzien van natuurlijke ventilatie waardoor hier veel verarmingsenergie verloren gaat. Verlichting Een groot deel van de verlichting is al vervangen naar duurzame LED verlichting. Gedurende de rondgang is aangegeven dat het resterende deel traditionele verlichting komend jaar ook vervangen wordt voor LED verlichting Diverse ruimten zijn nog voorzien van traditionele enkelpolige schakelaars, denk hierbij aan sanitaire ruimte en bergruimten. Door hier bewegingsdetectie toe te passen blijft licht niet onnodig branden. Ook in verkeersruimten zou het bijplaatsen van bewegingsdetectie tot een kostenreductie kunnen leiden. Bij geen beweging dimt het licht dan terug naar 10% waardoor er wel licht aanwezig is.

Pas bij detectie gaat de lichtintensiteit weer naar 100%. Hierbij kan ook gezoneerd worden zodat niet alle gangen over de hele lengte naar 100% sturen. Klimaatadaptieve energiehub Duurzaamheid gaat niet alleen over binnen maar ook over buiten, het gaat dan om parkeergelegenheid, het groen en de overige buiten-/verkeersruimte rondom De Scheg. Zo zijn er kansen voor het realiseren van een ‘Klimaatadaptieve energiehub (1)’ waar energieopwekking en vergroening van de buitenruimte hand in hand gaan en de Scheg daarmee haar CO2-voetafdruk verkleint. Door het aanleggen van zonnecarports kan er in potentie 752.600 kWh per jaar worden opgewekt. Dat is ongeveer 40% van het stroomverbruik van de Scheg en staat gelijk aan het gemiddelde jaarlijkse verbruik van 257 huishoudens. Tegelijk heeft de vergroening van de buitenruimte een positief effect de belevingswaarde van de Scheg en omgeving (zie ook de paragraaf hierna). 1) Een energiehub is een plek waar er op een zo efficiënt mogelijke manier met energie wordt omgegaan. Dat gebeurt door energieopwekkers, -verbruikers, en -opslag zoveel mogelijk samen te laten komen. Immers: wanneer vraag en aanbod gecombineerd worden in één gebied, wordt het elektriciteitsnet zo min mogelijk belast.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

19 | 33

2.4

SAMENHANG EN AANTREKKELIJKHEID

Wanneer we kijken naar de toekomst van De Scheg, kijken we niet alleen naar de staat van het gebouw en het gebruik maar ook naar eigentijdse uitstraling die De Scheg heeft. Inmiddels bestaat het gebouw al 30 jaar en heeft de tijd niet stilgestaan. Een nieuwe visie en blik op de uitstraling is verstandig met het oog op de toekomst. Met de komst van de leisurestrook die aan de Holterwegzone wordt gesitueerd, is de uitstraling van De Scheg nog belangrijker om op het netvlies van (potentiële) bezoekers te blijven staan. Een mooi voorbeeld van een moderne uitstraling is de Big Gym die aan de Holterwegzone is gesitueerd, daar is de slogan ‘zien sporten doet sporten’ van toepassing. Iets waar bij veel nieuwe sportaccommodaties rekening mee wordt gehouden in het ontwerp. Om een goed beeld te krijgen van de mogelijkheden voor De Scheg hebben we het gebouw en de ruimte om het gebouw gescand op haar belevingswaarde en aantrekkelijkheid. Op basis van onze eigen ervaringen en expertise hebben we een rondgang gedaan door De Scheg en hieronder de belangrijkste bevindingen opgesomd: BUITEN De esthetiek en belevingswaarde reikt verder dan het pand van De Scheg. Het betreft hier ook de parkeergelegenheid, het groen en de overige buiten-/verkeersruimte rondom De Scheg.

De belangrijkste aandachtsgebieden die een negatief effect hebben op de belevingswaarde:  Het eerste wat opvalt is de lange parkeerplaats waar (nieuwe) bezoekers de oriëntatie kwijtraken en niet goed weten waar ze moeten zijn.  Er is geen duidelijke bewegwijzering op de beslispunten wanneer bezoekers aan komen rijden met de auto of fiets.  Er mist een duidelijke markering van de grens tussen ijsbaan, zwembad en sporthallen. De functie van de ijsbaan wordt kenbaar gemaakt middels tekst aan de gevel en reclamedoeken op de buitenmuur, maar bij het zwembad en de sporthallen mist dit. (Bij de entreehal is wel een groot bord van de fysiopraktijk zichtbaar)  De hoofdentree heeft geen duidelijk onderscheiden dimensionering. Hierdoor is de entree op afstand moeilijk herkenbaar.  De entree van de schaatsbaan is wel onderscheidend, alleen moeten bezoekers gevoelsmatig door dranghekken naar binnen.  Door de betonnen afscheiding tussen zwembad en het plein wordt de openheid van het gebouw erg beperkt en het zicht op de entree ontnomen. Ook voelt het als een tijdelijke oplossing.  Bij aankomst zien bezoekers vooral geparkeerde auto’s en fietsen. Er mist een buitenverblijf voor ontmoeting en bewegen. De omgeving rond De Scheg biedt kansen om beleving in bewegen al buiten te laten beginnen. Daarnaast biedt een buitenverblijf afleiding voor wachtende bezoekers.

BINNEN Eenmaal binnen is er ook belevingswinst te realiseren door diverse esthetische aanpassingen. Hierbij kan gedacht worden aan:  Er mist zichtbare identiteit en herkenbaarheid van het zwembad en de sporthallen. Er mist duidelijke informatievoorziening, en bezoekers krijgen niet het gevoel dat ze op de juiste plek zitten.  Er mist variëteit aan zitplaatsen met verschillend meubilair en een leuke plek waar de bezoekers even een kopje koffie kunnen drinken. De ruimte wordt als ‘hal’ ervaren en niet als ontmoetingsgebied.  Sfeer en uitstraling is erg gedateerd en de entreehal oogt rommelig en donker.  Het positieve effect van het hoge plafond (welkom gevoel) komt niet helemaal tot zijn recht door het lage verlichtingsniveau.  Er is geen persoonlijke onvangst die bezoekers welkom heet en eventueel uitleg of persoonlijke informatie geeft. De receptiebalie staat nu te ver van de entree waardoor de interactie van bezoeker vaak ontbreekt.  Naast onduidelijke informatievoorziening en bewegwijzering is er ook geen duidelijke structuur met zichtlijnen in de architectuur die ervoor zorgt dat bezoekers intuïtief de weg kunnen vinden.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

20 | 33

 De gangen naar de sporthallen zijn smal, eentonig en vrij kleurloos. Er is geen herkenning in welk deel van het gebouw de bezoeker zich bevindt.

2.5

CONCLUSIES

De basis van het gebouw is goed en heeft veel potentie. Diverse verduurzamingsmaatregelen, esthetische verbeteringen en bouwkundige optimalisatie (zoals indeling lay-out/ routing) zijn gecombineerd goed uitvoerbaar. Naast een aantrekkelijker, meer uitnodigende uitstraling zal dit tevens leiden tot een reductie in energieverbruik en daarmee gepaard gaande exploitatielasten. Voor de schaatsbaan dient een behoorlijke investering te worden gedaan. In de MJOB’s (meerjaren onderhoudsbegroting) is geen rekening gehouden met vervangingsonderhoud van deze installaties. Door vervolgonderzoek naar andere koeltechnieken en mogelijkheden tot realisatie van een thermische schil uit te voeren, kan naast reductie in energieverbruik mogelijk ook het schaatsseizoen verlengd worden hetgeen positief kan uitpakken voor de exploitatie opbrengst. Er zijn kansen voor het realiseren van een ‘Klimaatadaptieve energiehub’ waar energieopwekking en vergroening van de buitenruimte hand in hand gaan en de Scheg daarmee haar CO2-voetafdruk verkleint.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

21 | 33

3

ONTWIKKELINGEN EN OPGAVES

3.1

INLEIDING

In dit hoofdstuk brengen we de belangrijkste trends en ontwikkelingen in beeld die van invloed kunnen zijn op de toekomstige ontwikkeling van De Scheg.

3.2

DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELINGEN

BEVOLKINGSPROGNOSE Het aantal inwoners van de gemeente Deventer groeit en gaat bij realisatie van alle woningbouwplannen fors groeien. De samenstelling van de bevolking naar leeftijdsgroepen zal de komende jaren ook veranderen. Net als veel andere gemeenten krijgt Deventer te maken met meer senioren. In de volgende grafiek is de veranderende samenstelling van de bevolking weergegeven. Grafiek 1: Samenstelling bevolking gemeente Deventer uitgesplitst naar leeftijden. 120.000 100.000

4.751 14.353

5.197

6.606

7.799

9.160

15.489

16.988

18.590

19.183

60.241

60.325

60.402

59.296

57.979

21.731

20.992

20.868

21.047

21.554

2022

2025

2030

2035

2040

80.000 60.000 40.000 20.000 0 0-19 jr

20-64 jr

65-79 jr

80 jr e.o.

Bron: Primos-prognose 2021, AFB research

In de vorige grafiek is goed te zien dat het aandeel inwoners tot 19 jaar min of meer gelijk blijft, en van 65 jaar en ouder in 2040 al op ’ongeveer 28.000 inwoners zit. Dat is een kwart van het totaal. Opgemerkt dient te worden dat bij realisatie van de woningbouwplannen er richting 2035 nog circa 20.000 inwoners bij komen. In dat geval groeit het aantal inwoners in 2040 naar circa 130.000. Leefstijlen in Deventer Naast de bevolkingsontwikkeling en bevolkingssamenstelling is het ook relevant om kort te kijken naar de leefstijlen in Deventer. De leefstijlen van de inwoners bepalen namelijk voor een deel hun behoefte aan sport en bewegen. Het betreft niet alleen de mate waarin inwoners sporten en bewegen belangrijk vinden en daar tijd aan besteden, maar ook het type sport- en beweegactiviteiten waar men zich toe aangetrokken voelt. Binnen sommige leefstijlen is sporten en bewegen vanzelfsprekend en weet men de weg naar de verenigingen en de accommodaties goed te vinden. Binnen andere leefstijlen is dat veel minder het geval en is stimulering meer op zijn plaats. In figuur 1 is de indeling naar leefstijlen van het onderzoeksbureau Marketresponse weergegeven. Dat model typeert de leefstijlen van Nederlanders op basis van 2 assen. Horizontaal onderscheidt het model individueel versus groep georiënteerde waarden en verticaal introvert versus extravert.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

22 | 33

Hierdoor ontstaan er vier kwadranten, die elk een kleur hebben gekregen. Voor ieder individu geldt dat één van de kleuren het meest bij je past en daarmee dominant is. Figuur 6: Basismodel leefstijlen (bron SAMR).

De meest voorkomende leefstijl in Deventer is de gele en groene leefstijl, gevolgd door de blauwe leefstijl. De rode leefstijl komt naar verhouding minder voor. Deze samenstelling naar leefstijlen heeft als gevolg: 







Sporten in groepsverband: In Deventer wonen relatief veel mensen met een gele leefstijl. Binnen die leefstijl is – naast het sporten en bewegen op zichzelf – vooral het sociale aspect van belang. Deze inwoners sporten graag in groepsverband, al dan niet binnen verenigingen. Een lagere sportdeelname: Inwoners met een groene leefstijl zijn over het algemeen minder sportminded. In heel Nederland geldt dat de motivatie om te bewegen en te sporten binnen deze leefstijl minder is dan binnen andere leefstijlen. Als men sport en beweegt, dan is er een voorkeur voor de meer traditionele sporten en rustige vormen van bewegen (wandelen, fietsen). Individueel sporten: inwoners met een blauwe leefstijl sporten doorgaans meer dan binnen de gele en groene leefstijlen. Inwoners willen graag de regie hebben op wanneer zij gaan sporten, en sporten vaak individueel. Sporten die passen bij een blauwe leefstijl zijn bijvoorbeeld golf, schaatsen, hockey, tennis en ook banenzwemmen. De sportdeelname onder inwoners met een rode leefstijl is doorgaans aanmerkelijk hoger dan binnen de gele en groene leefstijlen. Echter, het percentage inwoners met een rode leefstijl is in Deventer relatief klein. Inwoners met deze leefstijl sporten vaker individueel. Binnen de rode leefstijl wordt het experiment niet geschuwd (zijn vaak de eersten die nieuwe vormen van sporten en bewegen beoefenen).

In de volgende grafiek is de samenstelling van de bevolking van Deventer naar leefstijlen weergegeven. Aan de rechterzijde het beeld voor Deventer totaal, aan de linkerzijde het beeld per wijk. Grafiek 2: Samenstelling naar leefstijlen gemeente Deventer uitgesplitst naar wijkniveau.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

23 | 33

SPORT- EN BEWEEGTRENDS Nederlanders werden tot aan de coronatijd steeds sportiever. In heel Nederland zien we dat de sport- en beweegdeelname tot aan Covid-19 is toegenomen. Het percentage Nederlanders dat sport, is vanaf 2013 fors gestegen en ook het gemiddelde aantal keren per maand dat wordt gesport is toegenomen. De stijging van de sport- en beweegdeelname in Nederland wordt volledig veroorzaakt door het ongeorganiseerd/zelfstandig sporten (het sporten buiten verenigingsverband). De drie meest populaire vormen van sporten en bewegen in Nederland zijn inmiddels allen ongeorganiseerde sporten (wandelen, fitness (individueel, binnen) en hardlopen). Zwemmen staat momenteel op een vijfde plek, maar de sport kent mede door Covid-19 een enorme daling aan deelnemers. Waar dit er in 2019 nog 1.556.000 waren, zijn er in 2021 ‘slechts’ 709.000 zwemmers. Bij de jeugd staat zwemmen nog wel in de top 3, maar ook hier daalt het percentage zwemmers van 16% in 2020 naar 11% in 2021. De verenigingssporten kennen een dalende trend, met name de traditionele binnensporten. In de volgende tabel wordt de dalende trend zichtbaar van de sporten die gehuisvest zijn in De Scheg. Tabel 11: Landelijke daling en stijging van het aantal leden afgerond op duizendtallen.

2016

2021

Percentage

Gymnastiekunie

309.000

261.000

-16%

Zwembond

140.000

116.000

-17%

Volleybalbond

117.000

104.000

-11%

Judobond

55.000

40.000

-28%

Schaatsbond

36.000

40.000

14%

Squashbond

7.000

7.000

-4%

Bron: NOC*NSF

De landelijke trend is niet per definitie ook de trend bij de verenigingen in De Scheg. De verenigingen kennen wel een daling van het ledenbestand als gevolg van de Covid-19 periode (schaatsverenigingen uitgezonderd) maar zien de aantallen in 2022 weer toenemen en stabiliseren. Gezien de bevolkingsprognose mag verwacht worden dat de vijver voor vereniging sporters voorlopig nog groot genoeg blijft. Trends en ontwikkelingen in de sport Algemene sportontwikkelingen en trends naar de toekomst toe zijn o.a.:  Vergrijzing en migratie doen sportdeelname dalen: ouderen en niet-westerse migranten sporten gemiddeld minder.  De toenemende aandacht voor een gezonde leefstijl, sport en ieders eigen verantwoordelijkheid daarin, doen sportdeelname juist weer stijgen.  Georganiseerd sporten via clublidmaatschap krijgt concurrentie van flexibel sporten: mensen sporten vaker individueel of in zelfgevormde groepen en op niet-traditionele locaties. Dat is een uitdaging voor de meer traditioneel georganiseerde sportclubs en -accommodaties.  Mensen willen een ‘totaalbeleving’ als ze sporten. Sportevenementen zoals color- en mud-runs, toertochten en marathons worden belangrijker. Ook dit vraagt iets van de manier waarop sportverenigingen hun aanbod organiseren.

Op het gebied van zwemmen zien wij de volgende landelijke ontwikkelingen die ook relevant zijn voor het gebruik van zwemwater:  De individualisering heeft ook op zwemmen zijn weerslag doordat steeds meer vraag is naar ‘gewoon’ banenzwemmen. Het is een activiteit die veelal individueel wordt beoefend en is vaak gericht op het in standhouden van / bevorderen van de conditie.

RAPPORTAGE DEEL 3 HET ONDERZOEK DE SCHEG

24 | 33

 Er is steeds meer vraag naar het goed aanleren van zwemtechnieken. Met name de borstcrawlcursus is populair. Steeds meer mensen volgen hiervoor een specifieke (borstcrawl)cursus.  Er worden steeds meer zwemwedstrijden en -evenementen in buitenwater georganiseerd (bijvoorbeeld Amsterdam City Swim en de City Swim Haarlem), waar men de behoefte heeft om voor te trainen.  De triathlonsport, waar ook het afstanden zwemmen een onderdeel is, groeit fors met als gevolg dat triathlonverenigingen meer zwemwater nodig hebben voor trainingen. Dit betreft deels buitenwater maar ook zeker verwarmd binnenwater.  We zien een toename en uitbreiding van diverse doelgroepactiviteiten zoals (alle varianten van) aquajoggen, aquafit, floatfit en meer bewegen voor ouderen.  We zien een afname van de vraag naar het klassieke recreatief zwemmen (vrij zwemmen).  In Nederland besteden we meer en meer aandacht voor NL zwemveilig, waardoor steeds meer gemeenten zich ten doel stellen om 100% van de kinderen uit de gemeente een zwemlesdiploma te laten behalen. Dit leidt tot meer behoefte aan zwemwater voor zwemles. Elk van deze ontwikkelingen zien wij deels ook terug in Deventer. De bezoekaantallen naar typen zwemmen van de verschillende zwembaden in De Scheg en het Borgelerbad bevestigen dit beeld.