2022-819 Programmabegroting 2023 MJB 2024-2026 incl bijlagen
Tekst van het document
Begroting 2023 - 2026 Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 1
Begroting 2023: Ruimte voor investeringen en noodzakelijke ondersteuning Deventer is financieel gezond en sterk. Het college heeft de gemeenteraad een positieve begroting 2023-2026 aangeboden. Een solide en sluitende begroting die invulling geeft aan de ambities uit het Bestuursakkoord Dichtbij, Betrokken & Bevlogen. Met ruimte voor investeringen, voortzetten wat goed gaat en extra steun voor mensen in nood. Wethouder financiën Liesbeth Grijsen: “Deventer staat er financieel goed voor. Dat geeft ruimte om te investeren in mensen, de dorpen en de stad. Tegelijk houden we ontwikkelingen in de wereld in de gaten. Denk aan stijgende bouw- en energiekosten.” Oog voor mensen en organisaties Er is ruimte in de conceptbegroting om problemen deels op te vangen. Grijsen: "We hebben oog voor de groeiende groep mensen en maatschappelijke organisaties die in de knel komen met het betalen van rekeningen. In aanvulling op het kabinet, komt de gemeente met maatregelen voor huishoudens en maatschappelijke instellingen. Voor ondernemers wordt extra adviescapaciteit beschikbaar gesteld." Investeren in jeugd Een gezonde toekomst begint bij een gezonde jeugd. Hoe eerder kinderen gezond leren leven, hoe beter. De gemeente investeert in regelingen en activiteiten die daaraan bijdragen, zoals het project Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG).
Ook blijft de gemeente investeren in preventie en in ondersteuning bij onderwijs en werk. Nieuwe Markt Ter afronding van de Lebuinuspleinen wordt geld beschikbaar gesteld voor de herinrichting van de Nieuwe Markt. Infrastructuur en bouwkosten In deze conceptbegroting wordt voorgesteld om 30 miljoen euro te investeren in grote infrastructurele projecten. Het college hoopt dat het Rijk dit bedrag gaat aanvullen met 30 miljoen euro. Hiermee wordt het mogelijk grote verkeersknelpunten aan te pakken, zoals de Van Oldenielstraat. Met de woningbouwopgave in Keizerslanden wordt het oplossen van dit knelpunt nog belangrijker. In de conceptbegroting wordt rekening gehouden met stijgende bouwkosten voor bouw- en infraprojecten. Woningbouw Deventer gaat de komende jaren duizenden woningen bouwen. Voor alle doelgroepen: jongeren, starters, doorstromers, ouderen en kwetsbare mensen. Dat is nodig om de woningnood tegen te gaan. Er wordt geïnvesteerd in uitbreiding van de ambtelijke organisatie, onder meer om de grote woningbouwopgave in goede banen te leiden. Woonlasten De totale opbrengst van de Onroerendezaakbelasting wordt verhoogd met 3%. Omdat de huizenprijzen fors gestegen zijn, daalt het tariefpercentage. Het tarief voor de afvalstoffenheffing daalt met 4,8%.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 2
Inhoudsopgave Inleiding ............................................................................................................................................................................................................................................ 4 Financiën .......................................................................................................................................................................................................................................... 7 Programma's .................................................................................................................................................................................................................................. 62 Burger en bestuur ...................................................................................................................................................................................................................... 62 Openbare orde en veiligheid ......................................................................................................................................................................................................
70 Leefomgeving ............................................................................................................................................................................................................................. 77 Milieu en duurzaamheid ............................................................................................................................................................................................................. 86 Ruimtelijke ontwikkeling ........................................................................................................................................................................................................... 101 Herstructurering en vastgoed ................................................................................................................................................................................................... 109 Inkomensvoorziening en arbeidsmarkt .................................................................................................................................................................................... 118 Meedoen ..................................................................................................................................................................................................................................
128 Jeugd en onderwijs .................................................................................................................................................................................................................. 140 Economie en Internationaal beleid ........................................................................................................................................................................................... 151 Kunst en cultuur ....................................................................................................................................................................................................................... 161 Bedrijfsvoering ......................................................................................................................................................................................................................... 170 Algemene dekkingsmiddelen ...................................................................................................................................................................................................
180 Paragrafen.................................................................................................................................................................................................................................... 184 Paragraaf Bedrijfsvoering ......................................................................................................................................................................................................... 184 Paragraaf Lokale heffingen ...................................................................................................................................................................................................... 185 Paragraaf Financiering ............................................................................................................................................................................................................. 198 Paragraaf Verbonden partijen .................................................................................................................................................................................................. 209 Paragraaf Grondbeleid .............................................................................................................................................................................................................
269 Paragraaf Investeringen ........................................................................................................................................................................................................... 276 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen .................................................................................................................................................................................. 298 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicomanagement ......................................................................................................................................................... 308 Bijlagen......................................................................................................................................................................................................................................... 321
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 3
Inleiding Inleiding Met het bestuursakkoord “Dichtbij, Betrokken & Bevlogen” bouwen we de komende jaren verder aan het prachtige sociale en fysieke bouwwerk dat onze stad Deventer is met haar evenzo prachtige en diverse dorpen. In het bestuursakkoord schetsen we veelal het doel en niet meteen de exacte uitwerkingsrichting. Dat gesprek over de uitwerking zijn we in 2022 gestart in samenspel met de verschillende partijen in de raad en daarbuiten om onze inwoners het allerbeste te kunnen bieden. In deze begroting vindt u onze beleidsvoornemens voor 2023 en de financiële voorstellen. We hebben daarbij oog voor elkaar, maar ook voor de kwaliteit van onze leefomgeving. We zullen daarbij de opgave oppakken om de gevoelde afstand tussen inwoner en het gemeentebestuur te verkleinen door op zoek te gaan naar een andere benadering van de dialoog met onze inwoners. De opgaven en ambities waarmee we in 2023 aan de slag gaan zijn in vier hoofdstukken ingedeeld aangevuld met een hoofdstuk financiën: 1. Samen maken we Deventer 2. Fijn wonen en leven 3. Iedereen doet ertoe 4. Een duurzame toekomst
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 4
Strategische doelen Samen maken we Deventer De ambitie om een open bestuurscultuur te hanteren geven we uitvoering bij de grote opgaven waarvoor we staan. We willen inwoners beter betrekken bij besluiten over de eigen leefomgeving of levenssfeer en hebben daarbij extra aandacht voor jongeren en groepen die minder makkelijk van zich laten horen. Participatie en modern samenspel versterken ons gemeentebestuur en creëren maatschappelijke meerwaarde.
Fijn wonen en leven Deventer staat voor de grote opgave en noodzaak om veel woningen bij te bouwen. Met het programma Wonen en Voorzieningen geven we hier uitvoering aan en maken we keuzes over de bouwlocaties. We pakken de kansen om jong arbeidspotentieel aan ons te binden ter versterking van onze arbeidsmarkt, maar ook ter versterking van ons voorzieningenniveau. We investeren fors om deze opgave te realiseren en stellen een fonds infrastructuur in dat tevens benut kan worden als co-financiering op subsidieaanvragen die we doen.
Iedereen doet ertoe Deventer is een gemeente die investeert in haar inwoners, in voorzieningen en in onze leefomgeving vanuit de gedachte dat iedereen mee moet kunnen doen. Met de meeste inwoners gaat het goed, maar het hebben van perspectief en van gelijke kansen is echter lang niet vanzelfsprekend voor iedereen. Armoede, het ontbreken van werk, eenzaamheid of andere problemen zorgen ervoor dat een groep inwoners het lastig heeft. We zetten in op preventie, het bemiddelen naar werk, maken werk van de inburgering van nieuwkomers en voeren het nieuwe minimabeleid uit. Via het wijk- en dorpsgericht werken vanuit onze buurtvoorzieningen zorgen we ervoor dat we preventieve activiteiten op het gebied van gezondheid, welzijn en zorg breed kunnen inzetten.
Een duurzame toekomst Een leefbaar en fijn Deventer vraagt om inzet van ons allemaal. We maken daarbij proactieve, realistische stappen in 2023 om de klimaatdoelen te halen en waar mogelijk te versnellen. Bij de energietransitie zetten we in op een zorgvuldige dialoog en participatie met de samenleving over zowel de korte als de langere termijn. We investeren in een leefbare en schone omgeving en doen dat in gesprek met inwoners. We vragen hen input om mee te denken over de oplossingen.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 5
Extra gegevens College van Burgemeester en wethouders: https://www.deventer.nl/college Gemeenteraad: https://gemeenteraad.deventer.nl/ Staat van Deventer: https://www.staatvandeventer.nl/ Waar staat je gemeente: https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 6
Financiën Inleiding Met dit document presenteren wij u de programmabegroting voor het jaar 2023. De kaders en uitgangspunten uit het bestuursakkoord vormen de basis voor deze begroting. In hoofdstuk Financiën vindt u de financiële keuzes voor de begroting 2023, de meerjarenraming en het nieuwe beleid. De beleidsbegroting bestaat uit een uitwerking van de programma's en de basisbegroting. De paragrafen bevatten naast de verplichte onderdelen ook een inzicht in de meerjarige investeringsplannen voor 2023 en de voorportaallijst. Financieel perspectief De invloed van Corona op de economie en de oorlog in de Oekraïne hebben effect op de uitvoering van de gemeentelijke begroting. We leven op dit moment in turbulente tijden. De inflatie is in 2022 tot recordhoogte gestegen en werkt door in onze lasten. We hebben vanuit het Rijk loon- en prijscompensatie gekregen en verwachten een verdere compensatie in het najaar. Het risico is dat de kosten boven het niveau van de compensatie uitstijgen. Voor maatschappelijke instellingen/verbonden partijen hanteren wij een prijscompensatie van 5.5%, dit percentage is hoger dan de gebruikelijke indexering. Er is veel onzekerheid over de ontwikkeling van de economie en inwoners zien hun koopkracht afnemen.
Dit is waarom wij naast het vrijmaken van ruimte voor nieuw beleid om onze ambities te realiseren ook een pas op de plaats maken voor de inzet van de resterende begrotingsruimte (eenmalig en structureel). Dit om een extra buffer te hebben voor het opvangen van mogelijke nadelen. Hierbij kun je denken aan forse prijsstijgingen voor energie, BUIG en oplopende (bouw)kosten in projecten. Het continueren van onze werkzaamheden en van de lopende projecten zijn hiervoor van belang. In de raadsvergadering van 14 september is er gesproken over de aanpak (energie-) crisis Deventer. Het college en de raad onderschrijven de noodzaak om maatschappelijke instellingen te helpen om door deze crisis heen te komen. Het college stelt als 1e denklijn voor, dat alleen Deventer instellingen en organisaties in aanmerking komen die ook onder de reikwijdte vallen van de coronacompensatie. Ook voor inwoners en ondernemers treffen wij maatregelingen om te ondersteunen (ondersteuning inwoners/ondernemers/maatschap.inst). Het financieel meerjarenperspectief is ten opzichte van 2022 verbeterd. De financiën zijn op orde en er ligt een solide basis. De begroting 2023 en de meerjarenbegroting 2024-2026 is reëel en structureel sluitend. Dit betekent dat de structurele lasten in deze jaren worden afgedekt met structurele baten.
Daarmee wordt voldaan hetgeen gesteld is in het bestuursakkoord ten aanzien van de financiën en aan het belangrijkste criterium voor repressief (regulier) toezicht. De eerste jaren is de financiële situatie positief echter vanaf 2026 ontvangen gemeenten fors minder geld. Gemeenten zijn in gesprek met het Rijk over dit "ravijnjaar" in de middelen en dringen aan op een oplossing. Hierbij wordt gedacht aan een herziening van de normeringssystematiek en een eigen belastinggebied voor gemeenten. Het voordelige structurele begrotingssaldo loopt af van €17 miljoen naar €313.000 in 2026. De Meicirculaire 2022 laat een positief accres zien. Kanttekening is dat dit accres ook definitief is voor de jaren 2023-2026. Het accres wordt bevroren, afgezien van de prijs- en loonontwikkelingen. Op basis hiervan kan de stelpost accres vrijvallen, dit geeft incidenteel ook ruimte. De compensatie van de tekorten jeugdzorg dragen de eerste jaren 2024-2025 eenmalig eveneens bij aan het verbeterde meerjarenperspectief. Deze inkomst gaat gepaard met aanvullende besparingen op de uitgaven (aanvullend op de hervormingsagenda).
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 7
Bestuursakkoord Het college van B en W heeft in het bestuursakkoord 2022-2026 Deventer het volgende opgenomen. "We zorgen voor een structureel jaar- en meerjarenbegroting, waarbij structurele uitgaven worden gedekt met structurele middelen. De begroting is ook reëel in evenwicht. Dit houdt in dat ramingen volledig, realistisch en haalbaar moeten zijn." Alleen bij onverwachte externe financiële tegenvallers die niet op korte termijn structureel gedekt kunnen worden, kan de begroting bij uitzondering met incidentele middelen sluitend worden gemaakt. De uitgaven passen we aan de inkomsten van het Rijk aan (trap op, trap af). Als dit leidt tot ongewenste maatschappelijke effecten, stellen we dit bij en vinden we de middelen elders binnen de gemeentelijke begroting. Voor het benodigde specifieke weerstandsvermogen handhaven we de minimale norm van 1. Uitgangspunten Deze programmabegroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 zijn opgesteld conform het bestuursakkoord, de begrotingsrichtlijnen en het besluit begroting en verantwoording (BBV). De Meicirculaire 2022 van het gemeentefonds vormt de basis voor de programmabegroting 2023 en de meerjarenraming 2024-2026. In de begroting is rekening gehouden met: ▪ jaarlijkse trendmatige stijging van de ozb van 3%; ▪ jaarlijkse stijging van lonen en sociale lasten (+3,6%) en prijzen (+5,5%).
Overzicht structureel sluitende begroting Op basis van de staat incidentele lasten en baten kan mede worden beoordeeld of er sprake is van een structureel sluitende begroting. Dit is iets anders dan hoe de begrotingsuitkomst er uit ziet. Zolang er een positief saldo resteert in de begroting en die net zo groot is als een negatieve uitkomst van saldo van de incidentele lasten en baten dan voldoe je aan de regels van een structureel sluitende begroting. Op basis van de huidige gegevens is de (meerjaren)begroting structureel sluitend. (bedragen x €1.000) Structureel begrotingssaldo
2023
2024
2025
2026
Saldo van baten en lasten
-28.202
-2.357
22.984
952
Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Totaal resultaat (meerjaren)begroting Waarvan incidentele baten en lasten (Bijlage: staat van incidentele lasten en baten)
32.966 4.764 12.065
8.639 6.282 16.118
1.232 24.216 0
-639 313 0
Structureel begrotingssaldo
16.829
22.400
24.216
313
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 8
Ontwikkeling woonlasten De woonlasten voor een gemiddeld gezin met een eigen woning stijgen in 2023 ten opzichte van 2022 met 6 euro (0,79%) Voor een eenpersoons huurder dalen de woonlasten ten opzichte van 2022 met 4 euro (0,91%). Dit bedrag wijkt af omdat een huurder geen onroerende zaakbelasting en geen rioolheffing eigenarendeel betaalt. Deze uitzonderingen zijn: • Het tarief voor de rioolheffing stijgt met 3,36%; • Het gemiddelde tarief voor de afvalstoffenheffing daalt met 4,79%; • Het tarief voor OZB woningen daalt met ca. 15%. Alhoewel de woningwaarden fors stijgen, blijft de lastendruk nagenoeg gelijk in overeenstemming met de afgesproken trend.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 9
Financieel resultaat Uitgaven In 2023 geeft de gemeente een bedrag van €398,4 miljoen uit aan de verschillende werkzaamheden, exclusief de algemene middelen en inclusief stortingen in reserves. In onderstaande tabel is weergegeven hoeveel de uitgaven per programma bedragen. De lasten van de algemene dekkingsmiddelen, inclusief stortingen in reserves bedragen €56,7 miljoen. Voor een toelichting op dit programma wordt verwezen naar het onderdeel Dekking programmaplan. De totale lasten van de gemeente bedragen €455,1 miljoen.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 10
Inkomsten De uitgaven zijn gedekt door inkomsten. De gemeente kent verschillende bronnen van inkomsten. De belangrijkste zijn de algemene dekkingsmiddelen, waaronder de algemene uitkering (bijdrage van het rijk) en de onroerende zaakbelasting, inkomsten direct gerelateerd aan de programma’s (bijvoorbeeld bijdragen van het rijk voor bijstandsuitkeringen of verkoopopbrengsten van gronden) en de overige heffingen die inwoners en bedrijven betalen, zoals afvalstoffenheffing, rioolheffing, maar ook bijvoorbeeld leges voor reisdocumenten. Het onderstaande figuur geeft de inkomsten uit de verschillende bronnen schematisch weer. De totale inkomsten van de gemeente bedragen €459,9. Hiervan wordt €46,8 miljoen geput uit reserves.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 11
Financiële uitkomsten Uitkomsten 1e kwartaalrapportage 2022 Vanwege de collegeonderhandelingen is er geen voorjaarsnota 2022 opgesteld. De kaderbrief is opgenomen in de 1e kwartaalrapportage 2022 en geeft als zodanig een actualisatie van de begroting 2023-2026. Door de raad werd op 6 juli de 1e kwartaalrapportage 2022 vastgesteld. De uitkomst van de begroting na de 1e kwartaalrapportage was: (bedragen x €1.000) Uitkomst na 1e kwartaalrapportage 2022
2023 1.058
2024 744
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 12
2025 206
2026 -40
Nieuwe ontwikkelingen Onderstaande tabel geeft inzicht in de mutaties die na de 2e kwartaalrapportage 2022 zijn verwerkt in de voorliggende begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026. Door nieuwe ontwikkelingen, die worden gedekt uit de algemene middelen, verandert de uitkomst van de begroting. De ontwikkelingen zijn: (bedragen x €1.000) (-/- = nadeel) Nr.
Omschrijving
Programma
2023
2024
2025
2026
1
Raadsvergadering
Burger en bestuur
-10
-10
-10
-10
2
GGU-bijdrage (VNG)
Burger en bestuur
-57
-57
-57
-57
3
Adresonderzoek
Burger en bestuur
-124
-124
-124
-124
4
Omgevingsdienst IJsselland
Milieu en duurzaamheid
-70
-70
-70
-70
5
Omgevingsvisie
Ruimtelijke ontwikkeling
-209
-209
-209
-209
6
Beschermingsbewind
Inkomensvoorziening en arbeidsmarkt
-180
-180
-180
-180
7
Vertraging bouw sporthal Bathmen
Meedoen
82
-15
-71
8
Vaart in de haven
Economie en internationaal beleid
-10
-10
-10
9
Privacy en informatieveiligheid
Bedrijfsvoering
-110
-110
-110
-110
10
Algemene uitkering (meicirculaire 2022)
Algemene dekkingsmiddelen
28.248
29.775
36.488
19.516
11
Stelpost Jeugd
Algemene dekkingsmiddelen
-7.947
12
Stelpost lonen en prijzen
Algemene dekkingsmiddelen
-4.393
-6.323
-8.404
-10.385
13
Stelpost accres AU
Algemene dekkingsmiddelen
1.950
2.250
2.550
14
Jeugd
Algemene dekkingsmiddelen
0
1.661
145
-2.567
15
Onroerendezaakbelasting (OZB)
Algemene dekkingsmiddelen
317
300
304
257
17.497
26.878
30.242
6.051
Saldo
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 13
Toelichting 1. Raadsvergadering Nu de raadsvergaderingen in twee zalen worden gestreamd, is het budget daarvoor niet toereikend. In 2021 zijn de kosten daarvoor €10.000 hoger geweest dan het beschikbare budget. Dit kostenniveau is structureel. 2. GGU-bijdrage (VNG) De ALV van de VNG heeft bij de begroting 2022 ingestemd met uitbreiding van GGU-activiteiten voor kwaliteit en rechtmatigheid zorg en jeugd, publiek (gezondheid en fysieke leefomgeving. Daarvoor is de gemeentelijke bijdragen structureel verhoogd: de bijdrage per inwoner is verhoogd van €2,55 naar €3,141 (excl. BTW). Voor Deventer bedraagt deze verhoging €47.000. Deze verhoging is bij de voorbereiding van de ALV medio 2021 niet opgemerkt, maar blijkt nu uit de doorbelasting van de halfjaarlijkse bijdrage. Daarnaast is in de ALV van de VNG ingestemd met een hogere bijdrage GGU 2023 van structureel €10.000. 3. Adresonderzoek De huidige structurele formatie voor het uitvoeren van adresonderzoek is onvoldoende groot. Het adresonderzoek is één van de instrumenten om de kwaliteit van de Basisregistratie Personen (BRP) op orde te houden. We krijgen hiervoor signalen van nieuwe inwoners op een adres en vanuit de LAA (Landelijke Aanpak Adreskwaliteit), waar de grote uitvoeringsinstanties zoals de Belastingdienst bij zijn aangesloten.
Door onvoldoende capaciteit loopt de werkdruk bij medewerkers teveel op en voldoen we niet aan vastgestelde doorlooptijden. Op basis van de vergelijking met andere gemeenten en onze gemiddelde zaakvoorraad is €123.500 beschikbaar gesteld om de capaciteit voor adresonderzoek structureel met 2 fte uit te breiden. 4. Omgevingsdienst IJsseland De begroting 2023 voor de OD IJsselland is inmiddels vastgesteld. De bijdrage voor 2023 ligt ten opzichte van 2022 fors hoger. Dat komt omdat de Omgevingsdienst nog in een groeimodel zit. Hier hebben we bij de 1e kwartaalrapportage 2022 melding van gemaakt en is het budget structureel met €200.000 euro opgehoogd waarbij voor 2022 en 2023 ontvangen MEVO gelden zijn ingezet. Per abuis is de bijdrage voor Energie en Duurzaamheid (energiebesparing 10% van de relevante bedrijven) ad. €70.000 daarin niet meegenomen. De structurele bijstelling had daarom geen €200.000 moeten zijn maar €270.000. 5. Omgevingsvisie In de raadsvergadering over de besluitvorming in het kader van de omgevingswet is in juli 2022 een amendement aangenomen over de omgevingsvisie als kader. De essentie van het amendement is dat alle initiatieven die afwijken van de omgevingsvisie voor bindend advies naar de raad gaan.
Als alle initiatieven die niet concreet genoemd worden in de omgevingsvisie worden gezien als afwijkend van de omgevingsvisie, betekent dit dat nagenoeg alle initiatieven voor bindend advies naar de raad moeten. Dit vergt fors meer ambtelijke inzet in de voorbereiding van documenten maken, raadsvoorstel en concept raadsbesluit opstellen, overleggen en advisering. Om de wettelijke termijnen te halen moet dit altijd binnen 8 weken plaatsvinden, naast de overige inhoudelijke toetsingen. Om de termijnen altijd te kunnen halen en de werkzaamheden bij de initiatieven te kunnen uitvoeren, zal 2 FTE nodig zijn. Het kosten bedragen €209.000.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 14
6. Beschermingsbewind Het BAD is per 1 mei 2022 ontslagen als beschermingsbewindvoerder. Alle cliënten zijn toebedeeld aan andere bewindvoerders. . Dit levert een negatief resultaat op, omdat de volledige opbrengsten van €501.541 vervallen, terwijl de personeelslasten met €352.259 afnemen. Dit was ook het voordeel wat bij de bezuinigingen van Kwestie van Kiezen destijds als voordelig bedrag was ingeboekt. Daarnaast nemen de kosten voor de bijzondere bijstand toe met ongeveer €30.000, omdat de opvolgend bewindvoerders naar verwachting een hoger tarief in rekening brengen dan het BAD deed. Totaal nadeel is dan structureel €180.000. 7. Vertraging bouw sporthal Bathmen De bouw van de bouw van sporthal Bathmen heeft vertraging opgelopen. Dit komt doordat de planvoorbereiding de nodige tijd vergt. Hierdoor verschuiven de benodigde budgetten wat in de tijd. 8. Vaart in de haven Bij de voorjaarsnota 2017 is een bedrag van €1,5 miljoen, met bijbehorende kapitaallasten, gereserveerd voor de investering van een wachtkade in de 5e havenarm. Door vertraging binnen het project wordt medio 2022 gestart met de uitvoering en realisatie. De verwachting is dat in het voorjaar 2023 de wachtkade gereed is. De vertraging heeft tot gevolg dat de projectkosten hoger uitvallen dan begroot waardoor er €10.000 extra kapitaallasten benodigd zullen zijn.
De extra kapitaallasten zullen vanaf 2024 gedekt worden uit de algemene middelen (raadsbesluit 2022-70). 9. Privacy en informatieveiligheid De Privacy Officer (PO), de Functionaris Gegevensbescherming (FG) en de Information Security Officer (ISO) voeren de privacywerkzaamheden van de gemeente uit. Dit bestaat onder andere uit een goede monitoring op en beheersing van de risico’s rondom privacyvraagstukken. We werken hierin samen met de gemeenten Olst-Wijhe en Raalte. Er is te weinig capaciteit beschikbaar om alle activiteiten uit te voeren. Daarom wordt voorgesteld om het Deventer aandeel hierin van €110.000 beschikbaar te stellen voor vergroting van de capaciteit.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 15
10. Algemene uitkering (Meicirculaire 2022) Op basis van de meicirculaire wordt de Algemene uitkering fors verhoogd. De raad is hiervan via een raadsmededeling op de hoogte gesteld. Het afwegingskader met betrekking tot het ramen van de omvang van de Algemene uitkering is: Het volgende afwegingskader wordt naast hetgeen staat in het bestuursakkoord met betrekking tot het financiële beleid gebruikt voor het bepalen van de ruimte voor eenmalig en structureel nieuw beleid. Opschalingskorting Gemeentefonds
Terughoudend te zijn met het anticiperen op meer financiële ruimte door het schrappen van de opschalingskorting in 2026 en verder. De opschalingskorting conform de huidige raming dus blijven ramen vanaf 2026 (laatste jaar). Hiermee was al rekening gehouden in de meerjarenbegroting.
Herverdeling Gemeentefonds
Op basis van de meicirculaire Algemene Uitkering is een voordelig positief herverdeeleffect van het Gemeentefonds geraamd van structureel €1,9 miljoen.
Accres 2022 en verder
Voor 2022-2025 zijn de bedragen voor het accres definitief en wordt afgezien van prijs- en loonontwikkelingen het accres bevroren. Het systeem van trap op trap af wordt daarom verlaten. Dit betekent dat de geraamde uitgaafstelpost accres AU in deze jaren eenmalig kan vrijvallen. Vanaf 2026 komt er een nieuw normeringssystematiek waarbij ook de invoering van een eigen gemeentelijk belastinggebied wordt betrokken. De uitgaafstelpost accres AU (structureel €2,9 miljoen) voor het opvangen van verschillen in het accres of ombuigingen Rijk handhaven we wel in 2026 en verder. In de meicirculaire 2022 zijn prognoses meegenomen voor loon- en prijsontwikkelingen. Op basis van deze prognoses is de uitgaafstelpost prijzen/lonen geactualiseerd.
Loon/prijsontwikkeling Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen (WKB)
Geen structureel voordeel of nadeel op te nemen in de meerjarenbegroting in afwachting van de uitkomsten van het art.2-onderzoek.
Jeugd
Voor 2023 is er een bijdrage voor Jeugd ontvangen. Zoals verwacht is er een afspraak gemaakt tussen Rijk en VNG over de op te nemen jeugdgelden in de meerjarenbegroting. Kort samengevat is de afspraak dat de jeugdgelden conform de uitspraak van de Commissie van Wijzen mogen worden opgenomen (in tegenstelling tot de 75% van vorig jaar, nu voor 100%). Zie voor nadere berekeningen en toelichting punt 12 Jeugd. In de begroting 2023 niet meer budget op te nemen voor de uitvoering dan de feitelijke bijdrage van het rijk en aan de investeringskant vooralsnog geen baten hiervoor op te nemen. De wijze waarop het gemeentefonds meestijgt met de rijksuitgaven is aangepast: de uitvoeringskosten voor klimaat, ontsluiten nieuwbouwwoningen en stikstof en de reserveringen voor de woningbouwimpuls en volkshuisvesting zijn uitgesloten. Dit heeft geleid tot een lager accres. Daar staat tegenover dat de middelen via specifieke uitkeringen worden uitgekeerd. Deze specifieke uitkeringen zijn nog niet bekend.
Klimaatakkoord/woningbouw impuls
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 16
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 17
11. Stelpost Jeugd In de Meicirculaire 2022 is voor Jeugd een bedrag ontvangen van €9,3 miljoen. Dit betekent dat de in de begroting geraamde stelpost van €7,9 miljoen vervalt. 12. Stelpost prijzen en lonen Op basis van cijfers in de meicirculaire 2022 voor toekomstige prijs- en loonstijgingen moet de stelpost prijzen en lonen worden verhoogd. 13. Stelpost accres AU In de begroting is een stelpost accres geraamd. Deze stelpost moet nadelige verschillen in de accres uitkeringen van de Algemene uitkering dekken. Op het bestuurlijk overleg financiële verhoudingen van 8 juni 2022 is door de staatssecretaris voor Fiscaliteit en Belastingdienst met de VNG afgesproken het volume-accres van het gemeentefonds voor de jaren 2022, 2023, 2024 en 2025 te bevriezen. Het voorstel heeft als oogmerk de stabiliteit van het geraamde accres te verbeteren, zodat zowel het ministerie van Financiën als gemeenten daar met hun begrotingspolitiek beter mee uit de voeten kunnen. Daarnaast biedt het voorstel de komende tijd rust om het gesprek te voeren over een mogelijke aanpassing van de financiële verhoudingen tussen het Rijk en de gemeenten vanaf 2026 om deze verhoudingen bij de tijd te brengen. Dit betekent dat de accressen in de AU tot en met 2025 zijn bevroren (trap op trap af systeem wordt in deze jaren niet gehanteerd door het Rijk) en de stelpost in deze jaren vrijvallen. 14.
Jeugd (mededeling BZK en VNG) In de begroting 2022-2025 zijn de extra bijdragen van het Rijk voor Jeugd voor 75% opgenomen. In de meicirculaire 2022 heeft het Rijk voor 2023 een definitief eenmalige compensatie in de Algemene uitkering opgenomen. Onlangs zijn er tussen Rijk en VNG nieuwe afspraken gemaakt over het opnemen van extra bijdragen Jeugd van het Rijk in de begroting 2023-2026. Op 8 augustus is hierover de info ontvangen. Rijk en VNG werken op dit moment aan de Hervormingagenda jeugdzorg. Deze zal naar verwachting dit najaar worden afgerond. Vooruitlopend hierop zijn voor de jaren 2022 en 2023 al aanvullende, incidentele middelen toegevoegd aan het gemeentefonds, in lijn met de financiële reeks van de uitspraak van de Commissie van Wijzen (CvW). Naast de besparingsopgave die volgt uit de uitspraak van de Commissie van Wijzen heeft het kabinet besloten tot het realiseren van de aanvullende besparing van structureel € 511 miljoen, welke een Rijksverantwoordelijkheid is gemaakt. Concreet betekent dit dat het aan de Rijksoverheid is om de besparing in te vullen met (wettelijke) maatregelen. Het gaat daarbij om maatregelen waardoor gemeenten minder middelen nodig hebben of waarbij alternatieve inkomsten gegenereerd worden (bv door middel van de invoering van een eigen bijdrage).
Ook draagt het Rijk het budgettaire risico ingeval (een deel van) deze maatregelen geen of niet tijdig doorgang vinden. Partijen erkennen de noodzaak om op deze ontwikkelingen te anticiperen en aanvullende afspraken te maken ten aanzien van de te verwachten ruimte in de gemeentelijke begroting aanvullend op de meicirculaire. Zij spreken daarom het volgende af: • Gemeenten mogen in de jaarschijven 2024 tot en met 2026 de middelen die op de aanvullende post zijn gereserveerd meenemen in hun meerjarenraming. Concreet gaat het om respectievelijk €1.265 miljoen, €758 miljoen en €367 miljoen. • Daarnaast mogen gemeenten in hun begroting rekening houden met een besparing van €100 miljoen in 2024, €500 miljoen in 2025, €500 miljoen in 2026 en vanaf 2027 €511 miljoen structureel als gevolg van maatregelen die het Rijk zal uitwerken. Voor Deventer is dit een bedrag van €3,5 miljoen. Het gaat hier om afspraken die gehanteerd worden voor het toezicht op de meerjarenraming in de gemeentebegroting voor 2023. Uit de Hervormingsagenda zal een combinatie van een set van maatregelen en een financieel kader volgen waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. De aanpassingen van de ramingen vormen geen budgettaire garantie. Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 18
In dit scenario ramen we de extra rijksmiddelen op basis van de hervormingsagenda voor 100% (tabel regel 1). Daarnaast wordt voor 50% rekening gehouden met toekomstige lagere uitgaven op jeugd. Dit is de berekening van de aanvullende besparing voor Jeugd. Het Rijk heeft deze opgenomen voor structureel €500 miljoen, het Deventer aandeel is €3,5 miljoen. Dit betekent dat we ervan uitgaan dat de budgetten Jeugd door invulling van de rijksmaatregelen worden verlaagd voor een bedrag van €3,5 miljoen. Het wel of niet halen hiervan is een risico van het Rijk. Dit wordt in de brief van het Rijk aangegeven. Wij hanteren hier echter een voorzichtige lijn en nemen deze besparing voor 50% op. Dit omdat wij de afgelopen jaren al fors hebben geïnvesteerd in het voorliggende veld en wij de kans reëel aanwezig achten dat er dubbelingen zullen zijn in de al uitgevoerde maatregelen. (bedragen x €1.000) (-/- = nadeel) Nr.
Omschrijving
Programma
2023
2024
2025
2026
1
Raming bijdrage Rijk in begroting 2022 (75% raming)
Algemene dekkingsmiddelen
0
7.461
6.847
6.847
2
Raming scenario rijksbijdrage 100%
Algemene dekkingsmiddelen
0
8.776
5.258
2.546
0
1.315
-1.589
-4.301
0
346
1.734
1.734
0
1.661
145
-2.567
Sub-Saldo 3
Maatregelen Rijk verlagen uitgaven Jeugd 50%
Algemene dekkingsmiddelen
Saldo
15. Onroerendezaakbelasting (OZB) De toename van de opbrengst komt door een hoger aantal nieuwe woningen en bedrijven dan in de meerjarenbegroting is geraamd.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 19
Knelpunten bestaand beleid Tegenvallers (zowel niet-beïnvloedbare als beïnvloedbare) in de uitvoering van bestaand beleid moeten binnen het programma worden opgevangen. Dat wil zeggen, dat programma's de verantwoordelijkheid hebben primair te zoeken naar oplossingen binnen hun programma als zich tegenvallers voor (gaan) doen. Als deze bijsturing binnen het programma voor het lopende begrotingsjaar leidt tot ongewenste aantasting van bestaande prestaties, dan vindt eenmalig dekking plaats uit de algemene middelen. Ook kan het in sommige gevallen zo zijn dat aanpassing van de bestaande prestatie in het lopende jaar wegens contractuele verplichtingen met derden niet mogelijk is. De structurele oplossing moet binnen het programma worden aangedragen met een heroverwegingsvoorstel. Bij de voorjaarsnota of begroting vindt integrale afweging plaats over de wijze waarop het aangedragen financiële knelpunt structureel wordt opgelost. Voor onderstaande knelpunten vindt eenmalige dekking plaats vanuit de algemene middelen. (bedragen x €1.000) (-/- = nadeel) Nr.
Omschrijving
Programma
2023
2024
2025
2026
1 2
Verkenningsfase De Nieuwe Keizer en Burgerweeshuis Beschut werk
Algemene dekkingsmiddelen Inkomensvoorziening en arbeidsmarkt
-2.500 -100
0 0
0 0
0 0
3
Gecertificeerde instellingen
Jeugd en onderwijs
-310
0
0
0
4
Kosten elektriciteit
Algemene dekkingsmiddelen
-1.900
0
0
0
5
Kosten gas
Algemene dekkingsmiddelen
-148
0
0
0
-4.958
0
0
0
Saldo
Toelichting op dekking vanuit algemene middelen: 1. Verkenningsfase De Nieuwe Keizer en Burgerweeshuis In het vierde kwartaal van 2022 wordt de verkenningsfase van het Burgerweeshuis en de Nieuwe Keizer gepresenteerd aan de raad. Het is aan de raad om dan te besluiten of en hoe, in het kader van de leidraad grote projecten, verder gewerkt wordt aan het uitwerken van het voorlopig ontwerp. Voorlopig reserveren wij daarvoor €2,5 miljoen in afwachting van verdere besluitvorming van de raad. Dit bedrag is voorlopig gestald op een stelpost bij het programma Algemene dekkingsmiddelen. 2. Beschut werk In de afgelopen 2 maanden (2022) is er een stijging van 26 indicaties. De teller staat nu op ongeveer 56 beschut werkenden. De bovenstaande stijging van de afgelopen periode hebben we binnen het programma niet begroot. Als de huidige stijging voortzet dan wordt een nadeel verwacht van structureel €100.000. Deze zullen wij dan betrekken bij de financiële afwegingen bij de voorjaarsnota 2023. Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 20
3. Gecertificeerde instellingen (GI) Met de tarieven voor 2023 komt de regio tegemoet aan de oproep van het Ministerie van Justitie en Veiligheid om toe te werken naar een substantiële verlaging van de caseload. De voorgestelde tarieven zijn gebaseerd op een caseload van 1:15,4 (nu 16,4) en zorgen voor meer tijd per cliënt. Daarnaast wordt voor twee jaar een projectleider gefinancierd voor het opstellen van een ontwikkelagenda en worden de 'zorgmakelaars' voor één jaar verlengd. Het doel hiervan is om de GI's te stimuleren in inhoudelijke verbeterslagen, alsmede inzicht en grip te krijgen op de bedrijfsvoering van met name Jeugdbescherming Overijssel. De tarieven leiden tot een stijging van kosten voor gemeenten van circa €2 miljoen ten opzichte van de kosten in 2021. Voor Deventer betekent dit een stijging van circa €310.000 ten opzichte van de kosten in 2021 (€1.742.200). Deze stijging wordt verklaard door een verlaging van de caseload, indexatie, de projectleider ontwikkelagenda, zorgmakelaars en diverse factoren zoals personeel niet in loondienst, verloop en inwerken nieuw personeel. In het najaar 2022 verkennen het Rijk, gemeenten en GI's de mogelijkheden om afspraken te maken over een landelijke norm voor de caseload. Bij de voorjaarsnota 2023 zullen wij dan een nieuwe financiële afweging maken. 4.
Kosten elektriciteit Op basis van de tarieven die voor 2023 voor 60% zijn vastgeklikt bedraagt de stijging van leveringskosten elektriciteit een factor 5,7 ten opzichte van 2022. Dat zou bij gelijkblijvend verbruik leiden tot een stijging van €2.491.000. Een aanzienlijk deel van deze kosten wordt doorberekend aan derden o.a. maatschappelijke instellingen (€600.000). Zie ook nieuw beleid ondersteuning maatschappelijke instellingen. Daarnaast kan een deel van deze kosten in het rioolrecht (€780.000) worden doorberekend. Echter, in 2023 wordt niet gekozen voor verrekening via de tarieven. De reden is dat anders de woonlasten van de burgers nog hoger worden.Ten laste van de begroting 2023 komt een bedrag van €1,9 miljoen. Gezien de grote onzekerheid over de stijging van de prijzen en de mogelijke compensatie van het Rijk, dekken wij deze kosten eenmalig. Bij de voorjaarsnota 2023 zullen wij dit opnieuw beoordelen. Dit bedrag is voorlopig gestald op een stelpost bij het programma Algemene dekkingsmiddelen en wordt bij de derde kwartaalrapportage naar de desbetreffende programma's verdeeld. 5. Kosten gas Naar aanleiding van de inval in Oekraïne kondigde de Europese Unie op 8 april jl. het vijfde sanctiepakket tegen Rusland aan. Hiermee werd een sanctie opgelegd om nog zaken te doen met Russische bedrijven.
Voor alle gemeenten betekent dit dat zij vanaf 10 oktober 2022 geen gas meer mogen afnemen van Gazprom Energy NL. Om aan deze eis te kunnen voldoen heeft het college op 31 mei2022 besloten deel te nemen aan de versnelde aanbestedingsprocedure door het Inkoopcollectief Stedendriehoek/DOWR voor de levering van gas vanaf 10 oktober 2022 en om het contract met Gazprom te beëindigen nadat een nieuwe leverancier is gecontracteerd. In de raadsmededelingen van 9 maart, 30 maart, 31 mei en 6 september is de raad inhoudelijk geïnformeerd over dit vraagstuk. Door het inkoopcollectief Stedendriehoek/DOWR is de versnelde aanbestedingsprocedure uitgevoerd voor de levering van gas. Deze geldt voor de periode van 01-10-2022 t/m 31-122023, ter vervanging van het contract met Gazprom. Twee partijen hebben ingeschreven op de aanbesteding, Vattenfall is als beste partij naar voren gekomen. Het contract met Vattenfall is door de deelnemende gemeenten van het inkoopcollectief ondertekend en het contract met Gazprom is opgezegd. Met de contractering van Vattenfall zijn we verzekerd van de levering van gas in de periode t/m 31-12-2023. Vanwege de ontwikkelingen op de gasmarkt betalen we in het nieuwe contract een flink hogere prijs voor het gas dan in het oude contract. De hogere kosten die direct zichtbaar worden in onze begroting 2023 bedragen voorlopig eenmalig €148.000.
Gezien de grote onzekerheid over de stijging van de prijzen en de mogelijke compensatie van het Rijk, dekken wij deze kosten eenmalig. Op dit moment zijn er gesprekken tussen VNG en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Bij de voorjaarsnota 2023 zullen wij dit opnieuw beoordelen. Dit bedrag is voorlopig gestald op een stelpost bij het programma Algemene dekkingsmiddelen en wordt bij de derde kwartaalrapportage naar de desbetreffende programma's verdeeld. Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 21
Uitkomst begroting en ruimte voor nieuw beleid Op basis van de vorige hoofdstukken wordt de voordelige begrotingsuitkomst aangewend voor dekking van de ambities uit het bestuursakkoord en voor de gevolgen van een aantal aangenomen moties. Er is structurele en eenmalige begrotingsruimte. Daarnaast is er ruimte in de reserve nieuw beleid. Deze is met name gevuld bij de besluitvorming van de begroting 2022 circa €10 miljoen, door de vrijval van het jaarrekening resultaat 2022 en de voordelen in de kwartaalrapportage 1 en 2 €16,1 miljoen. De reserve gemeentebrede investeringen is gevuld door de vrijval van de S- Park middelen. Deze reserves zetten wij in voor het dekken van de voorstellen eenmalig beleid. Vanaf 2026 is na inpassing van het nieuwe beleid een structureel begrotingssaldo van € 313.000. Het incidentele begrotingssaldo na inpassing van het nieuwe beleid is €34,3 miljoen Het saldo is positief echter het perspectief is erg onzeker! We willen de ruimte bewaren voor alle onzekerheden die op dit moment spelen en die een groot effect kunnen hebben op het meerjarig begrotingssaldo. Denk aan de volatiele prijzen op de energiemarkt en de toenemende bouwkosten. Zie voor een nadere uitwerking de genoemde risico's. bedragen x €1.000 (-/- = Nadeel) Omschrijving
2023
2024
2025
2026
1
Uitkomst begroting na 1e kwartaalrapportage 2022
1.058
744
206
-40
2
Nieuwe ontwikkelingen
17.497
26.878
30.242
6.051
3
Knelpunten bestaand beleid
-4.958
0
0
0
Saldo begrotingsruimte
13.597
27.622
30.448
6.011
Nieuw beleid structureel
-4.389
-5.083
-5.628
-5.698
Nieuw beleid eenmalig
-27.204
-19.606
-815
-616
Moties structureel
0
0
0
0
Moties incidenteel
-655
0
0
0
Putting uit reserve nieuw beleid
6.656
3.350
212
616
Putting uit reserve gemeentebrede investeringen
600
0
0
0
Uitkomst begroting na 2e kwartaalrapportage 2022
16.160
0
0
0
Saldo
4.765
6.283
24.217
313
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 22
Het saldo is positief echter het perspectief is erg onzeker. We willen de ruimte bewaren voor alle onzekerheden die op dit moment spelen en die een groot effect kunnen hebben op het meerjarig begrotingssaldo. Denk aan de volatiele prijzen op de energiemarkt en de toenemende bouwkosten. Zie voor een nadere uitwerking de genoemde risico's. De toelichting op de voorstellen nieuw beleid en moties en toezeggingen vind u onder het hoofdstuk Nieuw beleid.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 23
Risico's Oplopende prijzen projecten Er zijn diverse ontwikkelingen die mogelijk een toekomstig beslag gaan leggen op de nog beschikbare begrotingsruimte. Deze risico's willen wij niet onbenoemd laten. Door de invloed van Corona op de economie en de onzekerheid rond levering van grondstoffen en (deel) producten zien wij de bouwprijzen stijgen. De oorlog in de Oekraïne leidt tot verdere kostenstijging van de bouwmaterialen. Ook de energie- en brandstofkosten nemen fors toe en de onzekerheid m.b.t. de beschikbaarheid en levering van onder andere hout, staal en technologische materialen is toegenomen. De krapte op de arbeidsmarkt voor vaktechnisch personeel leidt tot hogere kosten en minder beschikbaarheid om projecten binnen de beoogde planperiode af te ronden. Daarnaast ontvangen wij signalen dat bij aanbestedingen op dagprijzen wordt geoffreerd. Deze trend van kostenstijging werkt door in de lopende projecten zoals Marke Zuid, Sporthal Bathmen, Burgerweeshuis en de Nieuwe Keizer. Naast de directe effecten, is het niet ondenkbaar dat gesubsidieerde instellingen of huishoudens in de financiële problemen komen door bijvoorbeeld de hogere energiekosten. Dit geldt ook voor de kostenontwikkeling bij de maatschappelijke instellingen.
Knelpunt Leefomgeving In de nota kapitaalgoederen wordt ook rekening gehouden met trends en de ontwikkelingen die invloed hebben op de inrichting en het beheer en onderhoud van de Leefomgeving en de benodigde middelen voor de komende jaren. Naast de forse inflatieontwikkeling die in 2022 plaatsvindt zijn er ook nog andere uitdagingen die we aan moeten gaan. Denk daarbij onder andere aan: de energie- en warmte-transitie -opgaven die gevolgen hebben voor de gebouwde fysieke leefomgeving en de circulaire en duurzame samenleving die steeds meer het handelen in en de inrichting van de fysieke leefomgeving beïnvloedt. Bij de Voorjaarsnota 2023 komen wij terug op welke keuzes hier te maken zijn. BUIG De bijstelling van het voorlopige macrobudget is een tussenstand, waarin de realisaties van vorig jaar en recente inschattingen van de conjuncturele situatie (CEP, CPB) zijn verwerkt. Het macrobudget is verlaagd, deze verlaging heeft ook een negatief voor Deventer. Dit betekent, rekenend met een met een lagere begin- en eindstand van het aantal uitkeringsgerechtigden t.o.v. de begroting, een extra nadeel van €745.000. Dit is meegenomen bij de 1e kwartaalrapportage voor 2022. In de septembercirculaire van Sociale Zaken volgt nadere informatie. De structurele doorwerking kunnen we nu nog niet inschatten. Algemene Uitkering Het (volume) accres is door het Rijk vastgezet tot en met 2025.
Dit betekent dat er tot en met 2025 geen extra budgetten meer worden uitgekeerd voor toenemende kosten van het Rijk. Dit geldt niet voor de compensatie van prijs en lonen, deze worden nog wel gegeven. De hoogte van de loon- en prijscompensatie is nog onzeker ook de mate in hoeverre deze compensatie toereikend zal zijn gezien de huidige oplopende prijsstijgingen. Het Rijk volgt hier het CBS, op dit moment blijft deze achter bij de prijsstijgingen in de markt. Kostenstijging begroting In diverse budgetten moet rekening worden gehouden met prijsstijgingen andere dan door energie, denk aan kosten van het onderhoud van maatschappelijk vastgoed, beheer en onderhoud van de openbare ruimte (asfalt). Wij hanteren een prijsindexatie van 5,5%. De loon- en prijsontwikkeling is echter uitzonderlijk groot. In de afgelopen 10 jaren waren de ramingen voor ontwikkeling van de lonen bij overheid en prijzen van overheidsconsumptie niet zo hoog als de raming in het CEP 2022. DIt brengt op langere termijn
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 24
onzekerheid met zich mee. Voorlopig hebben wij de oplopende kosten voor energie en gas eenmalig gedekt, ook in afwachting van prijscompensatie door het Rijk. Het is niet ondenkbaar dat deze verhoging een structurele doorwerking heeft. Wij houden dit nauwlettend in de gaten bij de voorjaarsnota 2023 willen wij kijken of dit structureel moet worden meegenomen.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 25
Financiële soliditeit Financiële soliditeit (financieel solide huishouding) is een onderdeel van een structureel sluitende (meerjaren)begroting. Hierbij wordt ook gekeken of er voldoende buffers beschikbaar zijn om op korte termijn risico’s en nadelen te kunnen dekken. Om vast te stellen dat wij voldoende in staat zijn om risico's op te vangen, maken wij een inschatting van het benodigde weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen geeft inzicht in de gezondheid van de financiële positie van de gemeente op langere termijn. Weerstandsratio Wanneer wij de benodigde weerstandscapaciteit afzetten tegen de beschikbare weerstandscapaciteit resulteert dit in een weerstandsratio. Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit : Benodigde weerstandscapaciteit In de begroting 2023 is de ratio weerstandsvermogen (€13.607.000/€13.770.000) = 0,99. De gemeente beschikt over voldoende weerstandsvermogen als de uitkomst van deze ratio minimaal 1. Dit betekent dat in 2023 €163.000 ten laste van de generieke weerstandsreserve wordt gebracht. Dit is conform de vastgestelde beleidsnota reserves en voorzieningen. Zie voor verdere toelichting paragraaf Weerstandsvermogen en risicomanagement. Generieke weerstandsreserve Naast de specifieke weerstandsreserve is er ook een generieke weerstandsreserve.
Deze reserve dient als dekkingsmiddel voor het opvangen van nadelen die op verschillende terreinen kunnen ontstaan zoals: opvangen verliesvoorzieningen/afwaarderingen grondexploitaties (groter dan aanwezig in specifiek weerstandsvermogen), risico’s gemeentegarantie, mutaties Algemene uitkering, faseringsverschillen taakstellingen, frictiekosten heroverwegingen en taakstellingen, rentemutaties, knelpunten sociaal domein en afdekken eenmalige begrotingstekorten.Voor het opvangen van deze, niet of heel moeilijk kwantificeerbare risico's wordt deze reserve aangehouden. Onderstaande tabel toont de stand van de generieke weerstandsreserve. (bedragen x €1.000 Saldo 31-12
2022
2023
2024
2025
2026
24.766
20.946
21.965
24.284
26.918
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 26
Stelposten In de begroting zijn stelposten opgenomen die dienen voor de opvang van eenmalige en structurele nadelen. a. Stelpost accres In de begroting is een structurele stelpost opgenomen om de nadelen op te vangen van lagere accres bijdragen in de AU door vertragingen uitgaven Rijk en het opvangen van kortingen in de algemene uitkering.Deze stelpost komt dan boven op de buffer met betrekking tot de aanname stijging van het accres op basis van uitgaven in het regeerakkoord. Het Rijk heeft het volume-accres gemeentefonds voor de periode 2023-2025 bevroren o de stand van de meicirculaire gemeentefonds 2022. Dit biedt stabiliteit in de komende jaren. Het Rijk werkt op dit moment een nieuwe financieringssystematiek uit voor de periode vanaf 2026. (bedragen x €1.000 2022
2023
2024
2025
2026
Stelpost accres AU eenmalig
0
0
0
0
750
Stelpost accres AU structureel
0
0
0
0
2.150
b. Stelpost autonome ontwikkelingen Voor het opvangen van autonome ontwikkelingen, anders dan nadelen in het accres Algemene uitkering, is jaarlijks een structurele stelpost beschikbaar. De bestendige gedragsregel is dat elk jaar wordt bekeken of de eerste jaarschijf van de stelpost eenmalig of structureel met worden ingezet ter dekking van de autonome nadelen. Na de 1e kwartaalrapportage 2022 bedraagt de stand van de stelpost: (bedragen x €1.000 Stelpost autonome ontwikkelingen
2022
2023
2024
2025
2026
1.350
1.725
2.155
2.590
3.040
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 27
Nieuw beleid Voorstellen nieuw beleid Met het bestuursakkoord “Dichtbij, Betrokken & Bevlogen” bouwen we de komende jaren verder aan het prachtige sociale en fysieke bouwwerk dat onze stad Deventer is met haar evenzo prachtige en diverse dorpen. In het bestuursakkoord schetsen we veelal het doel en niet meteen de exacte uitwerkingsrichting. Dat gesprek over de uitwerking zijn we in 2022 gestart in samenspel met de verschillende partijen in de raad en daarbuiten om onze inwoners het allerbeste te kunnen bieden. In deze begroting vindt u onze beleidsvoornemens voor 2023 en de financiële voorstellen. We hebben daarbij oog voor elkaar, maar ook voor de kwaliteit van onze leefomgeving. We zullen daarbij de opgave oppakken om de gevoelde afstand tussen inwoner en het gemeentebestuur te verkleinen door op zoek te gaan naar een andere benadering van de dialoog met onze inwoners. De opgaven en ambities waarmee we in 2023 aan de slag gaan zijn in vier hoofdstukken ingedeeld aangevuld met een hoofdstuk financiën: 1. 2. 3. 4.
Samen maken we Deventer Fijn wonen en leven Iedereen doet ertoe Een duurzame toekomst
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 28
Samen maken we Deventer De ambitie om een open bestuurscultuur te hanteren geven we uitvoering bij de grote opgaven waarvoor we staan. We willen inwoners beter betrekken bij besluiten over de eigen leefomgeving of levenssfeer en hebben daarbij extra aandacht voor jongeren en groepen die minder makkelijk van zich laten horen. Participatie en modern samenspel versterken ons gemeentebestuur en creëren maatschappelijke meerwaarde. (bedragen x €1.000) (-/- = nadeel) Nr. Omschrijving
Programma
Incidenteel / Structureel
2023
2024
2025
2026
1
Impulsgelden participatiebeleid
Burger en bestuur
Structureel
-100
-100
-100
-100
2
Right to challenge
Burger en bestuur
Incidenteel
-100
3
Burgerberaad
Milieu en duurzaamheid
Incidenteel
-50
-50
-50
4
Ondersteuning huishoudens
Algemene middelen
Incidenteel
-1.700
5
Ondersteuning maatschappelijke instellingen*
Algemene middelen
Incidenteel
-3.000
6
Ondersteuning ondernemers
Algemene middelen
Incidenteel
-195
Saldo
-5.145
-150
-150
Waarvan incidenteel
-5.045
-50
-50
Waarvan structureel
-100
-100
-100
1. Impulsgelden participatiebeleid Vanaf 2023 wordt structureel €100.000 gereserveerd voor een impuls van het participatiebeleid. In 2023 stellen we het participatiebeleid en de participatieverordening vast. Momenteel zijn al veel participatie-instrumenten beschikbaar zoals het forum, het correctief lokaal referendum, het digipanel en het ‘right to challenge’ (uitdaagrecht). We willen bezien hoe we deze en nieuwe instrumenten actiever kunnen benutten, toegankelijker kunnen maken of actualiseren. Door middel van een pilot willen we gaan experimenteren en leren van participatie. We willen samen met de raad een dossier kiezen en daarvoor een zorgvuldig proces en een duidelijke onderlinge rolverdeling afspreken. 2. Right to challenge In Nederland is de omgang met burgerparticipatie en maatschappelijke initiatieven voor gemeenten een steeds belangrijker thema. Gemeenten willen aansluiten bij de energie van de samenleving en zijn zich er steeds meer van bewust dat het ‘Recht’ in toenemende mate bij de samenleving en het individu ligt. Het Right to Challenge staat voor ‘het Recht om Uit te dagen’. De kern van de aanpak is dat een groep (georganiseerde) bewoners taken van gemeenten kan overnemen en daarmee dat bewoners waarde en kwaliteit aan diensten en hun leefomgeving toevoegen.
In de begroting is een eenmalig budget van €100.000 opgenomen om ook binnen Deventer in brede zin een impuls te geven aan burgerparticipatie en maatschappelijke initiatieven. Een plan daartoe wordt nader uitgewerkt en wordt aan de raad voorgelegd.
Begroting 2023 - 2026 | Gemeente Deventer | 29
-100
-100
3. Burgerberaad Plan is om een brede maatschappelijke dialoog te organiseren in de vorm van een burgerberaad over de route om in Deventer te komen tot een klimaat neutrale energievoorzieningen (2050) met als tussenstap 55% CO2-reductie in 2030. En aanvullend in de vorm van gebiedsgerichte energiewerkplaatsen. Op deze wijze worden bewoners en organisaties proactief betrokken bij de energietransitie waarbij hun kennis en ideeën worden benut. Uitkomsten van het burgerberaad helpen bij de democratische besluitvorming over de strategische keuzes in de energietransitie. Voor het instellen van een burgerberaad / gerichte participatie is voor de jaren 2023, 2024 en 2025 ieder jaar €50.000 beschikbaar. 4. Ondersteuning huishoudens Met Prinsjesdag 2022 zijn de aanvullende kabinetsplannen gepresenteerd om de gevolgen van de stijgende energieprijzen te dempen voor onze inwoners.De Raad heeft op 14 september 2022 hierover een motie aangenomen voor de drie doelgroepen te onderscheiden; huishoudens, bedrijven en maatschappelijke organisaties. De plannen van het kabinet voor deze compensatie zijn nog niet uitgewerkt, sterker nog, er wordt nog steeds aan gewerkt. Dat maakt het voor nu lastig een goede scherpe invulling van het noodfonds te geven.
Voor de doelgroep huishoudens willen we afhankelijk van de inkomenssituatie en de daadwerkelijke verhoging van het energiecontract compensatie bieden. Hiervoor is €1,7 miljoen beschikbaar gesteld. In afwachting van de nadere uitwerking wordt het bedrag voorlopig gestald bij de algemene dekkingsmiddelen. 5. Ondersteuning Maatschappelijke instellingen De sterk gestegen loonkosten en prijzen raken ook onze subsidiepartners. De loon- en prijsontwikkeling voor 2022 gaat naar alle waarschijnlijkheid hoger uitvallen dan de gehanteerde indexatie van 5,5% op de subsidiebudgetten. Naast de directe effecten, is het niet ondenkbaar dat gesubsidieerde instellingen in de financiële problemen komen door bijvoorbeeld de hogere energiekosten. De intentie is om maatschappelijke instellingen waaronder, culturele instellingen (schouwburg, MIMIK, dEVENTer), Buurthuizen, speeltuinverenigingen, sportbedrijf, Zwembad Looermark ,sportverenigingen te helpen om door deze crisis heen te komen. Het college is voornemens voor maatschappelijke instellingen en organisaties een subsidieregeling in te stellen. De instellingen kunnen in aanmerking komen voor compensatie van gestegen energielasten. De regeling zal bedoeld zijn voor energielasten die de begroting van instellingen en organisatie (fors) overstijgen.
In eerste instantie willen we regeling voor 2022 en 2023 instellen, waarbij we afrekenen op basis van werkelijk gerealiseerde kosten (achteraf). Instellingen en organisaties die in liquiditeitsproblemen komen, kunnen een voorschot op de compensatie aanvragen. Het college zal z.s.m. in het najaar een afwegingskader opstellen. Op basis van het afwegingskader wordt een subsidieverordening uitgewerkt, die voor besluitvorming wordt voorgelegd aan de Raad. Het college stelt als 1e denklijn voor, dat alleen Deventer instellingen en organisaties in aanmerking komen die ook onder de reikwijdte vallen van de coronacompensatie. Het gaat hierbij in ieder geval om buurthuizen, speeltuinverenigingen, welzijnsinstellingen, kunst- en cultuurinstellingen, sportverenigingen en overige Deventer instellingen die subsidie ontvangen. Dit betekent dat we huishoudens en bedrijven en organisaties met primair een commercieel doel niet meenemen. De onzekerheden zijn nog wel erg groot. Zo is onbekend in hoeverre rijksmaatregelen de maatschappelijke instellingen en organisaties financieel compenseren. Daarnaast kan de impact van de energiecrisis voor instellingen/organisatie enorm verschillen door type energiecontract, aard van energieverbruik en de mogelijkheid tot verduurzaming in het verleden. Laatste onzekerheid is de energiemarkt zelf. De energietarieven fluctueren enorm.