2022-11-09 Transcript Raadsvergadering Gemeenteraad Deventer

TRANSCRIPT VAN DE RAADSVERGADERING VAN GEMEENTE DEVENTER d.d. 9 november 2022

OPENING De voorzitter: Dames en heren, van harte welkom bij de raadsvergadering, de Begrotingsraad van vandaag. Beste raadsleden, leden van het college, kijkers thuis, publiek in de zaal, van harte welkom. Dit is een bijzondere vergadering, de Begrotingsraad op 9 november. We bespreken de begroting voor volgend jaar en de Meerjarenbegroting voor ’24-’26. Als het goed is en alles meezit, dan stellen we aan het einde van de avond de begroting en de Meerjarenbegroting en de bijbehorende belastingverordeningen vast. We hebben een bericht van verhindering van mevrouw Eltink. Ik neem met u even het spoorboekje door voor de middag en de avond. We starten zo dadelijk met een hamerstuk. Vervolgens start de bespreking van de begroting. In het raadsinformatiesysteem is aangegeven hoe we dat gaan doen. Maar nog even in grote lijnen het volgende. Eerst is er ruimte per fractie voor het geven van een algemene beschouwing op de begroting. Het vriendelijke verzoek is om dan ook aan te geven op welke punten u de begroting zou willen wijzigen of voorstellen waar u aandacht voor vraagt. We hebben afgesproken dat er geen volgorde van fracties is. U mag zelf kijken wat uw moment of fame wordt. Na de algemene beschouwingen bespreken we de begroting per programma, waarbij we alleen die programma’s bespreken waarop amendementen of moties zijn ingediend.

Natuurlijk krijgt u de gelegenheid om uw amendement of motie toe te lichten. Daarvoor is een minuut gereserveerd. Dan is er behoefte om ook ... Kunt u een toelichting geven. Dan is er vervolgens een eerste termijn, waarin u met elkaar in debat gaat. Daarna zal ook het college reageren op de voorgestelde amendementen en moties. Als we dan klaar zijn met alle programma’s en die allemaal besproken hebben, de moties en amendementen, dan schorsen we de vergadering, zodat u per fractie kunt bekijken of u nog wijzigingen wil aanbrengen, moties wil intrekken, amendementen wil wijzigen of intrekken. Dan gaan we na de schorsing de tweede termijn in, met een inventarisatie van de aanpassingen die dan gedaan zijn. Ook dan is er weer gelegenheid om daarop te reageren. We gaan een stevige zit tegemoet. Het is mooi om te zien dat u vooral veel amendementen heeft ingediend. Dat is zeker bij een

2 begrotingsbehandeling ook een terechte methodiek. We voorzien dat we zo tussen zes en zeven pauzeren. Dan eten we met elkaar. Maar als er tussentijds behoefte is aan schorsingen, dan hoor ik dat graag. Wij zullen ook in de gaten houden of dat nodig is. Ik kreeg nog de melding dat de heer Akdemir ook ... Goedemiddag. Hoe later de avond, de middag in dit geval ... Indien de begrotingsbehandeling vandaag niet af komt, dan gaan wij morgenavond om 19.00 uur verder. Dan nog een laatste huishoudelijke mededeling. We hebben vandaag een fotograaf die foto’s zal maken. Dat hadden we ook aangekondigd in het weekbericht. Niemand zal verrast zijn. Blijft u vooral vriendelijk glimlachen, ook mijnheer Emens. Ik zit naar u te kijken en ik denk ... Want u wilt natuurlijk graag op uw paasbest verschijnen op de foto’s die gemaakt worden. Levert dit op dit moment vragen op? Is de volgorde der dingen helder? Ja? HAMERSTUKKEN 1.

VERVALLEN Bekrachtiging geheimhouding raadsmededeling 2022-859

2.

Meerjarenperspectief parkeren (MPP) 2022

De voorzitter: Dan gaan we beginnen met het eerste stuk. Dat is het hamerstuk. Goed argument om als eerste te moeten. De laptop van mijnheer Kaya gaat updaten. Kan je ook als laatste zijn. We gaan stemmen over het MPP. Wat mij betreft doen we dat zonder stemkastjes. Maar er is wel gelegenheid voor een stemverklaring. Mijnheer Evers, gaat uw gang. De heer Evers: Dank u wel, voorzitter. Ik dacht, dit eerste fotomomentje laat ik mij niet ontgaan. Ik weet niet waar de fotograaf is? Dank u wel, voorzitter. Als CDA zullen we instemmen met dit MPP. We hebben tijdens de behandeling al wel het signaal ook afgegeven, maar ik wilde het hier ook nog wel een keer herhalen, dat wij wel behoefte hadden aan wat toezeggingen van de wethouder richting de behandeling van het MPP volgend jaar. Dat we dat eerder in het jaar willen en ook op een wat gestructureerdere manier. Het tweede, dat we blij zijn met de toezegging dat we binnenkort nog een keer gaan spreken over de uitvoering van het amendement wat we vorig jaar tijdens deze begrotingsbehandeling unaniem hebben aangenomen, mobiliteitsplan voor binnenstad en periferie. Waar wat ons betreft nog geen uitvoering aan is gegeven. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Uitstekend. Dank u wel, mijnheer Evers. De heer Zuijdam.

De heer Zuijdam: Ook de VVD zal instemmen, maar het heeft ook onze voorkeur dat het amendement goed uitgevoerd wordt en dat wij goed in gereedheid worden gebracht, in het voorjaar, voor de Voorjaarsnota. De voorzitter: Dank u wel voor die stemverklaring. Mijnheer Hoogenberg. De heer Hoogenberg: Dank u wel, voorzitter. Ook de Partij van de Arbeid zal instemmen met het Meerjaren Perspectief. Inhoudelijk is het helemaal in orde, maar niet zonder mitsen en maren, want er is gewoon een grotere behoefte aan een algehele visie op mobiliteit. Dat kwam ook in de raadstafels naar voren. Wij zijn heel blij dat wij 23 november van het college die avond toegezegd krijgen. Daar gaan we optimaal gebruik van maken. De voorzitter: Uitstekend. Dank u wel. Verder geen stemverklaringen? Kunt u zich allen vinden in het Meerjaren Perspectief Parkeren? Dat is het geval. Dan heeft u aldus besloten.

3 ALGEMENE BESCHOUWINGEN DEBATSTUKKEN 3.

Begroting 2023 en Meerjaren Programma Begroting (MJPB) 2024-2026

De voorzitter: Gaan we over tot de algemene beschouwingen. Ik stel voor dat de heer Kaya het woord neemt. Ga je gang. De heer Kaya: Voorzitter, Dank u wel. Een update van de laptop. Dat is wat we allemaal tegenkomen en vandaag is dat ook bij mij het geval. Ik hoop het zo snel mogelijk te kunnen doen. Ik heb ook niet zo heel veel te zeggen. Voorzitter, allereerst wil ik het college en zijn ambtenaren veel succes wensen in deze aankomende tijd. We gaan een zware tijd tegemoet. De energiearmoede gaat met de tijd erger worden. Mensen die ik spreek hebben nu al grote problemen om hun energiekosten te betalen. Een voorbeeld daarvan is iemand die van 180 euro naar 800 euro per maand is gegaan. Prioritering van zaken zijn deze dagen een must. We willen veel dingen doen in onze stad. Wij vinden dat we meer moeten kijken naar lastenverlaging van onze inwoners die het meeste hulp nodig hebben. Zo maak je als volksvertegenwoordiger keuzes. De ene wil het liefst Deventer helemaal groen verven. De ander wil meer parkeerplaatsen. Ga zo maar door. Daarom is het ook verstandig om de 4,8 miljoen, die wij nu als extra hebben, niet gelijk uit te geven. Zoals ik al eerder zei, we gaan lastige tijden krijgen. We zijn uiteraard hier om ervoor te zorgen dat onze gemeenschapsgelden ook goed terechtkomen. Wij zullen vandaag een aantal moties en amendementen steunen en sommigen mede indienen.

Actualisatie en groenbeleid, actualisatie en verkeerspunt Hanzetracé, veilige trottoirs, groen op het dak, klimaatdoelstelling, ondersteuning energiecoaches, communicatie energiearmoede, scheiding projecten conform leidraad grote projecten en de frisse lucht lokalen. Voorzitter, ik zal jullie niet langer meer ophouden. Heel veel succes en sterkte gewenst in de aankomende tijd. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kaya. Dan mevrouw Schmidt. Mevrouw Schmidt-Versteeg: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, wat fijn dat we in willekeurige volgorde mogen spreken. Die kans laat ik me niet ontnemen, want normaal moet ik altijd tot het laatste wachten. Voorzitter, vandaag behandelen we de begroting. Wederom in een periode van grote onzekerheid. Waar de nadruk vorig jaar nog lag op de nasleep van corona, leven we inmiddels in een nieuwe werkelijkheid, waarin de bestaanszekerheid van veel mensen onder grote druk staat. Tijdens de conferentie energiearmoede is wel duidelijk geworden dat alle seinen op rood staan. We moeten ons voorbereiden op een toename in aanvragen. Het bereik van onze regelingen loopt gelukkig op, maar helaas zijn er ook nog veel inwoners die geen beroep hebben gedaan op onze hulp. Inwoners die we niet bereiken, maar die onze steun weldegelijk hard nodig kunnen hebben. Er wordt gewerkt aan een nieuw communicatieplan over de verschillende regelingen.

Daarbij liggen er volgens ons nog wel wat mogelijkheden om het bereik van de regelingen te kunnen vergroten. We dienen daarom de motie communicatie aanpak energiearmoede in. Voorzitter, 2023 wordt een belangrijk jaar als het gaat over de zorg en de ondersteuning in onze gemeente. Veel beleid wordt het komende jaar uitgerold. Er lijkt vaart te komen op het dak- en thuislozendossier. We kijken uit naar de concrete uitwerking. De nieuwe aanbesteding voor de Wmo is ook afgerond. Wij blijven natuurlijk kritisch volgen wat het verlies van aanbieders betekent voor de inwoners van onze gemeente. Onze fractie wil vandaag ook weer aandacht vragen voor de administratieve regeldruk bij de herindicaties voor zorg en ondersteuning. Daarom dienen wij vandaag de motie pilot verlengen indicaties in. Voorzitter, in deze begroting worden ook forse bedragen vrijgemaakt voor activeringsactiviteiten in wijk en buurt. De GGD is op dit moment bezig met een evaluatie van de huidige activiteiten. Bij deze projecten gaan de kosten vaak voor de baten uit, maar er is weldegelijk sprake van minder beroep op duurdere zorg. Ook organisaties en instellingen en buurtbewoners in wijken hebben behoefte aan ruimte om hun activiteiten te laten plaatsvinden.

Of het gaat over inburgering, cultuur of activiteiten uit de wijk, deze initiatieven zijn afhankelijk van een stabiele plek waar ze zich kunnen ontplooien en inwoners kunnen bereiken. We pleiten daarom voor een bredere aanpak

4 binnen het maatschappelijke vastgoed, waarin meer aandacht is voor structurele aanwezigheid van ruimtes in onze gemeente. Voorzitter, cultuur blijft voor onze fractie een belangrijk punt. Dat blijkt ook uit de voorstellen die we vandaag zelf of mede indienen. We hopen dat dit college het cultuurbeleid met wat meer gevoel voor urgentie gaat voeren. Na jarenlang praten en onderzoeken moet er nu meer duidelijkheid komen over de toekomst van het Burgerweeshuis. Cultuur moet groeien en bloeien, om zo ook een bijdrage te kunnen leveren aan onze bruisende stad. Cultuur verrijkt een wijk en buurt en behoort daar ook onderdeel van te zijn. Ook voor de kleinere cultuurmakers moet er daarom meer perspectief komen. Veel makers zijn op zoek naar een atelier of ruimte. De huidige locaties verdwijnen, waardoor het aanbod nog smaller wordt. We roepen het college op om hier meer tijd, geld en energie in te steken. Voorzitter, als we dan kijken naar de voorstellen vanuit het Infrastructuurfonds, komen de fietsers er bekaaid vanaf. We weten al jaren dat er behoefte is aan stallingen met toezicht, maar toch kiest het college weer voor tijdelijke oplossingen. Ook wordt er met geen woord gerept over openbaar vervoer. Is dit geen infrastructuur? Het verbaast ons dat er weer zoveel wordt ingezet op asfalt. Dit is zo 2019.

Nu hoor ik het college al zeggen, openbaar vervoer is een zaak van de provincie. Maar daarmee maakt het college zich er wel erg makkelijk vanaf. Wat we de laatste jaren hebben gezien, is een verdere afbraak van het openbaar vervoer, waarbij de reiziger en de gemeenteraad meestal voor een voldongen feit werden geplaatst. Dat moet echt anders. We zetten vol in op de spoorlobby, maar lijken te vergeten dat een groot deel van onze inwoners minstens zo afhankelijk is van goed busvervoer. We missen hierin de proactieve rol van het college. Voorzitter, ik rond af. Ik ben mijn betoog begonnen met het benoemen van de grote onzekerheid waarin veel van onze inwoners verkeren. Onze fractie hoopt dat het ons als gemeentebestuur van Deventer lukt om gezamenlijk de schouders te zetten onder de grote uitdagingen die voor ons liggen. Onze inwoners zijn niet gebaat bij onnodig politiek gekissebis. Zeker nu moet men kunnen rekenen op een krachtig bestuur, wat eendrachtig werkt aan oplossingen voor de grote problemen. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Schmidt. De heer Van den Nieuwenhof. Ik wijs u erop dat interrupties zijn toegestaan. De heer Van den Nieuwenhof: Dank u wel, voorzitter. Allereerst wil de fractie van DeventerNU de ambtelijke ondersteuning bedanken en complimenteren met dit stuk. Hierbij mag natuurlijk de nooit aflatende griffie niet vergeten worden.

Heel belangrijk. Deventer is financieel gezond en sterk, staat er. Dat is een mooi begin van deze begroting, heb ik voor mezelf neergezet. Het college heeft een positief resultaat van 4,8 miljoen begroot. Ter herinnering, vorig jaar bij de Voorjaarsnota hadden we een incidenteel groot bedrag gekregen van het Rijk, van 9,5 miljoen. Mijn persoonlijke opmerking is, laat het geld dan maar rollen, maar wel naar onze gemeente Deventer, zou ik bijna willen zeggen. Over de cijfers wil ik het niet hebben. Die spreken voor zich. We moeten immers een structurele, sluitende begroting hebben. Alles wat dit college kan en moet doen, zal tot uiting moeten komen in de daden. Laten we daar zeker de inwoners bij betrekken. Of het eventuele inzetten van een burgerberaad of een brede maatschappelijke dialoog of een omgeving adviesraad, vind ik persoonlijk niet zo belangrijk. Maar wat de inwoners vinden en/of we ze serieus nemen, dat vind ik heel belangrijk. Het stuk praat over de voor de hand liggende onderwerpen, zoals openbare orde, veiligheid, mens en organisaties, de jeugd, infrastructuur, woningbouw en meer. DeventerNU is van mening dat het slagen hiervan afhangt van de wijze waarop het college invulling geeft aan deze mooie plannen. Belangrijk is dat er open en eerlijk naar de bevolking wordt gecommuniceerd. DeventerNU is mede indiener van amendement 10B.1.

Het gaat over de reservering van het Burgerweeshuis van 4 miljoen. Dat hebben wij natuurlijk ook in ons partijprogramma staan, dat wij zijn voor het Burgerweeshuis. Laten we er wat mee gaan doen. Tevens zijn we mede-indiener van het stukje 7.2, de motie, uitbreiding spreekuur Geldfit. Preventie en de bewezen effectieve wijze van Geldfit vinden wij als DeventerNU heel belangrijk voor de burgers. De eerste regel in dit hoofdstuk staat, Deventer is financieel gezond en sterk, geeft aan dat we de komende jaren goed zullen kunnen doorkomen in onze geliefde gemeente. Voorzitter, met deze algemene beschouwing wil de fractie DeventerNU dit college succes wensen met de tot uitvoering brengen van deze begroting. Laten we hopen dat we naast dichtbij, betrokken en bevlogen ook open, eerlijk en daadkrachtig zullen zijn. Dank u wel, voorzitter.

5 De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Van den Nieuwenhof. Dan mevrouw Scholthof, u wil gaan? Ja. Mevrouw Scholthof: Goedemiddag collega-raadsleden. Ook ik wil beginnen met een woord van dank aan het college, ambtelijke organisatie en ook het werk van de griffie voor deze mooie begroting. Het CDA Deventer is trots op ons bestuursakkoord en dus ook trots op deze begroting, omdat die ademt ook wel echt de ambities van het bestuursakkoord. Veel aandacht voor wonen, veel aandacht voor duurzaamheid. De grote thema’s van vandaag. Die lezen we er echt in terug. Maar ook aandacht voor het kleine, wat dicht bij mensen staat, verenigingen, vrijwilligers. Echt dat wijk- en dorpsgerichte werken. Ook de zorg voor de mensen bij wie het water aan de lippen staat. Voor energiearmoede is er veel aandacht in onze raad. We zijn tevreden dat de binnenstad zich ook steeds verder doorontwikkelt. Er is pas bekend geworden dat wij er op twee na aantrekkelijkste binnenstad hebben van Gelderland en Overijssel. Natuurlijk echt een gezamenlijke inspanning van ondernemers, vastgoed en de gemeente. Blij met het geld dat er op het laatst toch ook nog is gekomen voor de Nieuwe Markt, voor het afmaken daarvan. Daarmee zet het college echt een volgende stap in het mooi maken van onze binnenstad. Wij zullen vandaag indiener zijn van drie moties en amendementen. De eerste een amendement over de Omgevingswet.

De Omgevingswet vraagt om bevoegdheden te delegeren. Onze fractie is daar een groot voorstander van. Wij vertrouwen het college en willen als raad graag sturen op de hoofdlijnen, omdat wij het ook zo belangrijk vinden om goed in contact te staan met onze inwoners. Echt die volksvertegenwoordigende rol meer body te geven. Inwoners snel en adequaat bedienen, dat is ook een streven van de Omgevingswet. Dat is eigenlijk de achterliggende gedachte waarom wij met dit amendement zijn gekomen. We komen met een amendement, samen met drie andere partijen, over de professionele ondersteuning energiecoaches. Voor ons is het echt het belang van vrijwilligerswerk dat ons tot dit amendement heeft gebracht. Die energietransitie moet ook echt in kleine, maar goede stappen worden gedaan. Dit is een persoonlijke benadering, die echt werkt. Dit is iets waarvoor wij ons hard willen maken. Het laatste waar wij indiener van zijn, is de motie spoorlobby. Wij willen heel graag over grenzen heen kijken. We krijgen ook signalen vanuit onze contacten in de provincie dat er andere kapers op de kust zijn voor bijvoorbeeld de Berlijnlijn. Zo’n lobby is echt het antwoord op minder intern kijken en meer toch ook kijken naar provincie, het Rijk en wie weet Brussel, om te doen wat van belang is voor onze inwoners. Voor het behoud van de belangrijke zaken voor onze economie.

Maar ook de ontsluiting van Deventer, echt een focus op dat passagiersvervoer en minder goederenvervoer, omdat daar gewoon heel veel overlast van is en dat ook buiten alle normen gaat. Dat zijn de achterliggende gedachten voor onze moties en amendementen, die we hebben ingediend. We zijn ook mede-indiener van het hoofdwegennet, amendement van D66. Tot slot zal mijn fractie nog graag willen aangeven, ik hoorde in een van de eerdere bijdragen iets over geld dat moet rollen. Wij zijn gezegend met veel incidenteel geld in deze begroting, maar we hebben ook allemaal geknikt toen werd gezegd dat er veel grote onzekerheden zijn. Stijgende bouwkosten, om er maar één te noemen. Onze oproep is toch ook wel om zuinig te zijn de vrije begrotingsruimte, ook al zijn we heel enthousiast over dingen die we als gemeente zouden kunnen doen. Die balans houden wij in de stemmingen in ons achterhoofd. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Scholthof. De heer Schuring, D66. De heer Schuring: Voorzitter, goedemiddag. Raad, goedemiddag. We spreken vandaag over de begroting 2023’26. De eerste begroting van het nieuwe college, waarin reeds een groot deel van de wensen uit het coalitieakkoord zijn verwerkt. In het akkoord zit ook het grootste deel van het programma van D66. Het zal niemand verbazen dat de fractie van D66 heel tevreden is met deze begroting.

We hebben ook op 14 september, als een soort uitgestelde Voorjaarsnotabespreking, allemaal onze wensen en bedenkingen kenbaar kunnen maken. Wij hebben toen vanuit D66 aangegeven dat we natuurlijk verwachten dat een groot deel van het collegeakkoord erin zit. Dat is het geval. Maar ook een aantal accenten en een aantal wensen naar voren gebracht. Voorzitter, tot ons genoegen zijn de genoemde wensen ook allemaal verwerkt. Ik noem er een aantal. In het sociaal domein zijn er voldoende vangnetten voorzien om niemand te laten vallen. Reeds vanaf dit lopende jaar is er ruimte om instellingen, bedrijven en inwoners die in problemen komen door de stijgende energieprijzen bij te springen. Onze oproep destijds toen om een crisisfonds in het leven te roepen, is feitelijk overgenomen en verwerkt in de begroting. We

6 kunnen er in deze gemeente alles aan doen om de komende winter niemand in de kou te laten staan. Dat is wat waard. Ook uitbreiding van de Mantelzorgpas is voorzien. Er is ook voldoende ruimte om ambities op het terrein van inclusiviteit en diversiteit tot resultaten uit te werken. Er is aandacht voor een Meldpunt Discriminatie. Als slachtoffers van discriminatie het meldpunt niet kennen, komen er geen meldingen binnen en kan er niks worden aangepakt. Dat kan niet de bedoeling zijn in Deventer. Deventer kan slachtoffers van discriminatie niet alleen laten staan, want in Deventer is er ruimte voor iedereen. Er is ook financiële ruimte om een aantal punten uit het Regenboog Stembusakkoord uit te werken, waardoor ook Deventer zich zichtbaar kan maken als een Regenbooggemeente. Dat is winst. Binnen het ruimtelijk domein is D66 heel tevreden dat ook de Nieuwe Markt komend jaar ... Dat de schop in de grond kan gaan. Dat is ook hoognodig, want het plein ziet er natuurlijk niet uit nadat de Stromarkt en het Grote Kerkhof er zo geweldig uitzien. Nu de Nieuwe Markt nog een Deventer wordt weer een stukje mooier. Ook mooi dat er voldoende budget is om het fietsparkeren in de binnenstad aan te pakken. We hopen dat de verkenning naar de mogelijkheden aan de Brink snel kan leiden tot uitvoering van een plan.

Binnen het domein bestuur, voorzitter, is D66 heel tevreden dat we aan de slag gaan met het burgerberaad. Hierover spraken we recent al in deze raad. We gaan hier in Deventer ontdekken hoe dit nieuwe instrument ons kan helpen om kennis en kunde van onze inwoners in te zetten voor ingewikkelde vraagstukken in onze gemeente, zoals die op het terrein van klimaat- en energiecrisis. Ook heel mooi dat we verder gaan met de Shelter City in Deventer. Heel goed dat er enkele oude knelpunten uit het cultureel veld worden opgelost, zoals de jaarlijkse korting op het budget Speelgoedmuseum, geschrapt, en een lange doorlopende huurcompensatie voor het Historisch Museum in De Waag. Natuurlijk ook mooi dat de extra reservering van 4 miljoen voor het Burgerweeshuis is verwerkt in de begroting. We kijken erg uit naar de inzichten uit de initiatieffase die ons binnenkort worden aangereikt vanuit het college. Voorzitter, zijn we volmaakt gelukkig met deze begroting en hebben we niks meer te wensen? Nee, volmaakt gelukkig is D66 nooit, al is het maar omdat deze gemeente nooit af is en er altijd weer nieuwe wensen zijn. Het is wel heel plezierig dat we voldoende buffers hebben om een groot aantal van onze ambities te realiseren de komende jaren. Waarbij de beperking de komende jaren niet ligt bij het beschikbare budget, dat was vroeger wel anders trouwens, maar vooral bij de beschikbare handjes.

Er zijn domweg te veel vacatures binnen onze organisaties. Ook al hebben we die wel op orde, er zijn gewoon te weinig aannemers, vaklui, ingenieurs in allerlei disciplines om onze wensen in resultaten om te zetten. Ondanks die beperking hebben we toch enkele wensen die leiden tot enkele amendementen. Twee. Ik noem ze kort. Bij de behandeling is er meer tijd om er bij stil te staan. Ik ga niet me uitlaten over alle amendementen die we mede indienen of steun zullen geven vanavond. In het ruimtelijk domein komen we met een amendement om extra budget vrij te maken voor de herijking van het hoofdwegennet en met een Mobiliteitsvisie te komen. Er zijn te veel verkeerspuzzels, op dit moment al en de komende jaren, die zich aandienen, waardoor we een integrale analyse van de verkeersproblematiek moeten maken. Bij het MPP is het ook wel aan de orde geweest. Hij stond niet in de begroting. Hij moet worden opgenomen alsnog. Tot slot wil D66 met GroenLinks, en hopelijk ook andere fracties vanavond, extra middelen vrijmaken om zo snel mogelijk een plan te maken met Oekraïense vluchtelingen om in Deventer te verkennen welke samenwerkingsrelaties er mogelijk zijn om hulp aan Oekraïne te bieden, ook met steun van de economische partijen de gemeente en aan de instellingen die we hebben. Dat zijn eigenlijk de ... Verder hebben we nog enkele amendementen en moties waar we steun aan zullen geven.

Dit is de inbreng van D66, voorzitter. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Schuring. Wie vervolgt? Mevrouw Leget. Dan daarna de SP. Mevrouw Leget, Partij van de Arbeid, gaat uw gang. Mevrouw Leget: Dank u wel, voorzitter. Beste aanwezigen hier in de zaal en kijkers of luisteraars thuis of elders, graag zou ik, ook namens de fractie van de Partij van de Arbeid, willen beginnen met een compliment voor onze ambtenaren, de griffie en het college. Er ligt een sluitende begroting met ambitie en investeringsruimte. Niet geheel dichtgetimmerd, maar richting- en ruimtegevend voor dialoog met onze inwoners en voor het debat in deze zaal. Onze fractie heeft met zorg, u kent ons, de voorliggende begroting doorgenomen en daarbij altijd Deventer en haar inwoners in gedachten. Wij zijn ons ervan bewust dat het voor mensen onzekere tijden zijn. Er leven onder

7 onze inwoners grote zorgen. Over het betalen van energierekening en de boodschappen, over het vinden van een betaalbare woning, over het klimaat, de toekomst van hun werk en de onrust in de wereld. Dit zijn grote vraagstukken. Het zijn taaie problemen die niet direct kunnen worden opgelost. Maar wat we wel kunnen doen, is stappen zetten met elkaar en ons met daadkracht en met een open blik blijven inzetten om met elkaar deze vraagstukken op te lossen. We zijn blij te zien dat ook in deze begroting de stappen in de richting van de oplossing en verbeteringen worden gezet. Er ligt voor ons een begroting waarin oog is voor mensen die ondersteuning nodig hebben. We zijn blij dat er aanvullende maatregelen worden genomen om huishoudens, maatschappelijke organisaties, maar ook ondernemers bij te staan in de gevolgen van de energiecrisis. Ook zijn we blij met de aandacht voor preventie en jeugd. De bouw van duizenden woningen voor alle doelgroepen, in de komende jaren. Ruimte die is gemaakt voor investeringen in cultuur. Wij zijn ervan overtuigd, als fractie van de Partij van de Arbeid, dat juist cultuur te allen tijde mensen verenigen, ontplooiingskansen biedt en van grote economische waarde is. Onze fractie wil graag dicht bij de mensen staan. Wij zoeken verbinding en we willen vooral ook mensen met elkaar en hun buurt verbinden.

Waar deze netwerken bestaan, zoeken wij naar manieren om ze te ondersteunen en deze te versterken. Samen kunnen we een sterke en sociale stad zijn, waarin we voor elkaar zorgen en zorg durven dragen voor de dagen die nog komen. We staan voor grote opgaven in een turbulente tijd, zoals gezegd. De mensen aan de goede kant van de kloof, is onze overtuiging, moeten bereid ook zijn om een stap terug te doen, om met elkaar vooruit te kunnen blijven gaan. Niet langer praten, maar doen. Voor wat betreft onze amendement en motie. We willen graag een wijkgerichte klusbrigade voor energie en klimaat faciliteren, waarbij enthousiaste en betrokken inwoners elkaar helpen concrete stappen te zetten in verduurzaming, dichtbij en laagdrempelig. Daarnaast willen we de mensen met geldzorgen bijstaan door de spreekuren van Geldfit uit te breiden. Wij dienen mede in de herijking van de hoofdwegenstructuur, de spoorlobby, klimaatdoelstellingen op te nemen in de begroting, communicatie aanpak energiearmoede en de meerjarige subsidie voor het sociaal domein. De fractie van de Partij van de Arbeid gaat, dat is denk ik helder na dit betoog, akkoord met de voorliggende begroting. Er is wat ons betreft een goed evenwicht gevonden tussen inzet op nieuwe investeringen en het behoud van financiële ruimte om mogelijke tegenvallende resultaten in de toekomst op te kunnen vangen.

Wij vinden dat een verstandige keuze in deze tijd. Als gemeente dragen we immers zorg voor onze inwoners en hun toekomst. We letten daarom in onze afwegingen bij eventuele steun voor moties en amendementen van vanavond op een gedegen en goed doordachte visie en onderbouwing. We moeten in deze tijden wat extra op elkaar letten en ervoor zorgen dat ook wij een gemeente kunnen zijn en blijven waar mensen op kunnen vertrouwen, zodat we samen de volgende stappen kunnen zetten, met vertrouwen in de toekomst. Dank je wel. De voorzitter: Dank u wel, mevrouw Leget. Dan de heer De Kok. De heer De Kok: Dank u, voorzitter. Dank het college en de griffie inderdaad voor de begroting. We gaan er niet een heel lang verhaal van houden. We hebben zelf geen amendementen of moties ingediend over deze begroting. Daar vinden we onszelf nog niet rijp genoeg voor. Maar als Deventer SP willen we de komende tijd wel gaan inzetten om andere keuzes te maken voor onze inwoners. We vinden dat ze daar recht op hebben. Met name de inflatie. We hebben het jarenlang gehad over plus of min 1 procent erbij of eraf, terwijl de nu in de dubbele cijfers zitten. Dat zijn echt problemen die, inderdaad al eerder genoemd, op ons af gaan komen, waar we nog geen voorstelling van kunnen maken, denk ik. De plannen die er nu zijn voor ondersteuning zijn goed. Vorige week ook bij de conferentie gezien.

Maar wij vinden dat dat het paard achter de wagen blijft spannen. De financiële minimum bestaansnormen zijn al decennia niet meegegroeid. De kloof die daardoor ontstaan is, is mede het gevolg daarvan. We beseffen dat dit in eerste instantie geen gemeentelijke aangelegenheid is, maar we wilden het toch even benoemen. Daarop aansluitend, als je het hebt over armoede of energiearmoede, blijven we inderdaad achter de feiten aanlopen. Net als voeding is energie volgens ons een basisbehoefte. Je zou kunnen denken om dat toch op een andere manier te gaan organiseren, dat de inkoop wat gelijkmatiger plaatsvindt. Dat niet de markt de prijzen bepaalt, maar dat bijvoorbeeld een gemeentelijke organisatie die prijzen weer gaat bepalen, zoals het jaren geleden was. Ik pleit absoluut niet voor terug naar alles in het verleden, maar dit vinden wij wel een goede stap. Er gaan nu miljarden naar energiemaatschappen, maar die miljarden komen maar bij een heel klein clubje

8 terecht. Wat betreft wonen, we zijn blij dat er eindelijk een Hoogbouwvisie komt. Dat moge duidelijk zijn. Verdere aantasting van de historische skyline van Deventer moet wat ons betreft voorkomen worden. We zijn niet tegen hoogbouw, zeker niet als dat de voortdurende problemen met de woningbouw verlicht. Maar we vinden wel dat er een duidelijk kader moet komen van dat gebied waar dit niet wenselijk is, die hoogbouw. Nog niet genoemd vandaag, maar daar ga ik mee afsluiten, we vinden het zeer zorgelijk dat maar de helft van de mensen nog stemt bij de verkiezingen. Wij vinden het niet raar dat mensen massaal afhaken. Hoewel participatie bij een aantal bouwprojecten goed loopt, is met name bij Senzora toch het een en ander niet goed gegaan. Het gaat nog steeds niet goed. Er ligt nu een plan voor nieuwe inspraak, wat we met zijn allen unaniem op 13 juli hebben aangenomen, dat er een nieuw plan moet komen. Maar ondertussen wordt er al gesloopt. Wij denken dat de inspraak daarmee toch ook een beetje een soort van wassen neus is. Daarnaast is er maar een heel klein select groepje wat bij die participatie nu betrokken gaat worden. Ik heb vorige week het hele plan doorgenomen. Er wordt toch weer een bepaalde voorwaarde gesteld om met die participatie mee te doen. We vinden dat geen goede zaak. Afsluitend zijn we wel heel erg blij met de inzet van het college over een burgerberaad.

We vragen ons wel af of daar voldoende geld voor beschikbaar komt. Maar we vinden een burgerberaad als instrument om onze inwoners beter te betrekken en zo het vertrouwen terug te winnen een heel goed middel. Dank u, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Dan de heer Donkers, VVD, gaat uw gang. De heer Donkers: Dank, voorzitter. Voorzitter, als ik terugkijk op de algemene beschouwingen van de VVD, de afgelopen jaren, zie ik twee uitgangspunten elk jaar terugkomen. Prudent begrotingsbeleid en structureel investeren in stad en dorp, met als voorwaarde en uitgangspunt dat er cofinanciering is door Rijk of provincie. Het eerste uitgangspunt, prudent begrotingsbeleid, was elk jaar in meer of mindere mate geborgd. Maar het tweede punt, investeren in de gemeente, liep jarenlang achter. Er werd op veel punten maar geen visie gemaakt waar wij als gemeente naartoe moesten en wat daarvoor nodig was. Uit armoede moest de raad de visie wonen en de aanpak binnenstad op de agenda zetten, om het college eerste termijn pushen om keuzes te maken. Dat is nu veranderd. De VVD is daar blij mee. Er wordt weer geïnvesteerd in de gemeente. Met het fonds Infrastructuur trekt de gemeente de grote broek aan om grote aanvragen te doen voor miljoenenfinanciering in bereikbaarheid. Daarnaast krijgt De Marke Zuid na echt jaren steggelen vorm en de interventies, uiteraard, hebben daaraan bijgedragen.

Toch is er ook veel voor de raad nog koffiedik kijken. Het zal ook voor u zo gelden. Er zitten veel plannen in de pijpleiding die pas na het vaststellen van deze begroting openbaar worden. Ik denk aan de gebouwen op cultuur, De Scheg, maar zeker ook een onderwerp als nascheiding. Dat maakt het ook lastig sturen voor de raad. Voor een prudenter begrotingsbeleid en een minimum aan grote investeringen in de voorbije jaren, is er ook iets anders aan de hand. De gemeente bulkt van het geld. Alle reserves zitten vol, we hebben miljoenen afgelost aan leningen en zelfs dan houden we nog geld over, over 2023. Hoe anders is dat voor een deel van onze inwoners. Zij hebben niet de luxe om geld of de pot op te potten of niet te besteden, maar knopen de eindjes aan elkaar. Het zijn problemen die zijn, zoals de heer De Kok al zei, niet als gemeente kunnen oplossen. VVD heeft wel overwogen een amendement voor lastenverlichting in te dienen. Ieder huishouden 100 euro korting op de gemeentelijke belastingen. Apeldoorn, het college, heeft het ook gedaan. Toch kiest de VVD voor investeren. Investeren in projecten die direct rendement opleveren voor de gemeente, haar inwoners en ondernemers. Door de investeringen in deze begroting te ondersteunen, doen wij dat.

Daar bovenop geld te reserveren voor onder andere De Scheg, een voorziening voor jong en oud, arm en rijk, die door achterstallig onderhoud en hoge lasten over een paar jaar ons hoofdpijndossier wordt. Door nu te investeren verlagen we de exploitatielasten en geven we De Scheg een toekomst. Ook kiezen we voor een schone, hele en veilige stad, door meer geld te investeren voor veilige trottoirs. We dienen samen met CDA en GB en amendement in om opnieuw na te denken over onze rol als raad in de Omgevingswet. Hierdoor hopen wij een hoop onduidelijkheid weg te nemen tussen college en raad en hopen we een hoop geld te besparen en door de brede en maatschappelijke dialoog op de agenda te zetten, die het college wil over de route naar energieneutraal. De VVD stelt zich daarbij voor om te focussen op het doel en de meest effectieve instrumenten daar bij te zoeken. Dat kan zeker, wat ons betreft, ook een burgerberaad zijn. Voorzitter, het komende jaar gaan wij als raad controleren in hoeverre het college haar ambities

9 waar kan maken. VVD, nogmaals, is voor slim investeren voor rendement, maar op het moment dat er toch weer geld overblijft aan de streep verdienen onze inwoners lastenverlichting. Dank. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Donkers. De heer De Niet. De heer De Niet: Goedemiddag allen. Vanuit onze kant ook dank aan het college, aan de ambtelijke organisatie en ook de griffie voor alle inspanningen rond het opstellen van deze begroting, maar ook voor de beantwoording van al onze vragen en ook in de ondersteuning in de voorbereiding naar deze vergadering. Bij deze begroting wil ik eigenlijk beginnen met een boek wat ik afgelopen ... Want ik zat in de trein, een paar dagen geleden. Daar heb ik een boek van David Attenborough gelezen. Een leven op onze planeet. Het is echt een alarmerend boek over klimaatverandering, ontbossing, overbevissing, afname van biodiversiteit. We staan voor een aantal kantelpunten, die dramatische gevolgen kunnen hebben voor het leven op aarde. Het appel vanaf een David Attenborough is dat er is nu actie nodig. Die actie is nodig, ook niet in Deventer. In deze Meerjarenbegroting moeten we dat terug kunnen zien. Met die blik hebben we dat ook gelezen. Er staan wat dat betreft een aantal goede dingen in. Er zit extra inzet op energiebesparing door bedrijven, via de Omgevingsdienst bijvoorbeeld. Verduurzaming van ons eigen vastgoed.

Ook de inzet van alle extra gelden die we vanuit het Rijk krijgen voor woningverbetering. De duurzaamheidsleningen. Maar ook het burgerberaad. Nog even over het burgerberaad. Het is wat ons betreft geen excuus om een jaar lang stil te staan in de energietransitie, want stilstand is meer dan ooit achteruitgang. Geen getreuzel, maar tempo maken en doen wat sowieso nodig is. Dat is niet strijdig met het zorgvuldig nemen van besluiten. Het gaat om focus, om het stellen van prioriteiten en om goed samenwerken tussen raad, college en ook de ambtelijke organisatie. Het kan ook nog wat beter. Daarom dienen wij een amendement in voor extra ondersteuning van de energiecoaches, samen met andere partijen, waardoor een opschaling van 600 naar maar liefst 1.000 adviesgesprekken per jaar mogelijk is. Voor ons is ook belangrijk dat we in de breedte mensen ondersteunen die dat nodig hebben. Dat zijn er meer dan ooit door alle gestegen energielasten. We bieden in deze begroting die ondersteuning op veel manieren. Ik wil er twee uitlichten. Dat is de extra bijdrage aan de mantelzorgers. Het voortdurende beroep dat op hen wordt gedaan, kan voor hen heel zwaar vallen. Dat is extra belangrijk. Een tip meteen. Kijk alsjeblieft allemaal naar de docuserie Kanaal Sociaal, waarvan gisteren de eerste aflevering op NPO 2 te zien was. Dat gaat over mantelzorg in Deventer.

Een verplichte kijkkost, zou ik bijna zeggen. Maar we doen het ook op andere manieren. Die ondersteuning van huishoudens, maatschappelijke organisaties en ook ondernemers om de hoge energielasten te dragen, hebben onze steun ook van harte. We willen daar ook graag nog wat aan toevoegen. Daarom dienen we, samen met de PvdA, een amendement in voor de uitbreiding van de Geldfit-spreekuren, die een belangrijke preventieve werking hebben. Wij hebben op twee punten zorgen bij deze begroting, die ik wil benoemen. Het eerste betreft de enorme investering in de infrastructuur. Het gaat om veel geld, maar eigenlijk is er weinig visie. Doe de investeringen inderdaad op de plek waar dat het meest nodig is. Er is veel veranderd sinds het bereikbaarheidsconclaaf, tien jaar geleden. We moeten ook haast maken met die herijking van de visie op de hoofdwegenstructuur, maar het moet meer. Wat ons betreft wordt ook de autoluwe Welle of autovrije Welle, de fiets en het ov er echt bij betrokken. In die zin staan we ook positief tegenover de amendementen van GroenLinks en D66. De tweede zorg gaat over het omgaan met grote projecten. Er wordt wat gerommeld in deze begroting met het Burgerweeshuis en De Nieuwe Keizer. Het zijn twee totaal verschillende projecten, die financieel worden vermengd in deze begroting.

Samen met GroenLinks en een aantal andere partijen hebben we een amendement ingediend om in ieder geval dat strikt te scheiden. Ik wil nog specifiek over De Nieuwe Keizer wat meer zeggen. Want het wordt in deze begroting niet alleen verknoopt met het Burgerweeshuis, het was al gekoppeld aan een provinciale subsidie en ook nog aan een aantal andere projecten in de kiem. Zwemmen we zo in een fuik? Kunnen we straks nog met goed fatsoen nee zeggen tegen dit project, als we dat eigenlijk niet willen? De verkenningsfase van De Nieuwe Keizer was al 2,5 keer duurder dan gedacht. Wordt deze trend straks ook doorgetrokken in dit project bij de realisatiefase? Dit klinkt bekend. Dit hebben we eerder gehad. Toen heette het project ‘De Viking’ Wordt De Nieuwe Keizer straks de nieuwe Viking? Niet als het aan ons ligt. Ik denk ook niet als het aan het college ligt. Maar college pas op uw tellen bij dit project. Breng de raad in positie bij de grote projecten en zorg voor zuivere besluitvorming. Tenslotte, bij het

10 bestuursakkoord was ik wat gereserveerd over de woorden ten aanzien van de open bestuursstijl en heb ik u het voordeel van de twijfel gegeven. Ik ben positief over wat ik tot nu toe heb gezien. Ook rond deze begroting is er veel samenwerking geweest in de raad tussen oppositie en coalitie. Volgens mij komen we samen door die open houding tot betere besluitvorming. Laten we dat eens vasthouden, vooral ook als het komend jaar misschien toch nog spannend wordt rondom een burgerberaad of windenergie of een Burgerweeshuis of De Nieuwe Keizer. De voorzitter: Een vraag. De heer Schuring: Dank, voorzitter. We hebben de gelegenheid om interrupties te plaatsen. Laten we het ook maar eens doen. Ik heb u het betoog helemaal laten afmaken, voordat ik een vraag wilde stellen. U gaf in uw inbreng ... Een soort zorg sprak u uit, dat een burgerberaad weleens vertragend zou kunnen zijn. Ik heb die zorg helemaal niet. Er zijn een aantal dingen die gewoon vol tempo door kunnen gaan, waar je geen burgerberaad hoeft te organiseren, maar sommige dingen zijn zo ingewikkeld dat het misschien juist wel goed is om even te vertragen, om vervolgens te gaan versnellen. Hoe kijkt u aan tegen die visie? Want een burgerberaad hoeft beslist niet te vertragen. De heer De Niet: Ben ik helemaal met u eens. Het kan ook prima naast elkaar bestaan. Maar het is wel noodzaak om ...

Ik denk dat het nodig is dat te benadrukken ook, want de aanloop naar het burgerberaad toe gaat wat ons betreft ook al best wel traag. Ook daarin kunnen we tempo maken. Ook in het burgerberaad zelf kunnen we tempo maken. Wel zorgvuldig doen, maar gewoon doorpakken. Ook zorgen dat we, zodra het burgerberaad klaar is, klaarstaan om wat het uit het burgerberaad komt daadwerkelijk op te pakken. Niet dat we daarna nog eens misschien wel weer een jaar nodig hebben om na te denken over hoe we dat moeten uitwerken. Het gaat vooral inderdaad om klaarstaan en zorgen dat je in de actiestand blijft staan. De voorzitter: De heer Schuring. De heer Schuring: Misschien nog even een korte reactie. Ik heb het beeld, ik ben er heel blij om, dat het college juist heel voortvarend aan de slag is gegaan met het burgerberaad. Vrij snel na de start hebben we al een raadsmededeling, hebben we het hier al over. Laten we daar inderdaad tempo mee doorgaan, want dat is een instrument wat we kunnen gebruiken. Dank u voor uw reactie. De voorzitter: Uitstekend. De heer Kaya. De heer Kaya: Voorzitter, ik had een vraag aan de heer Schuring. Wat bedoelt de heer Schuring met even vertragen? Kunt u dat misschien definiëren? De voorzitter: Mijnheer Schuring. De heer Schuring: Even vertragen, is even nog eens goed nadenken.

Hebben we hier goed over nagedacht? Is alles in kaart? Om vervolgens met breed draagvlak een betere keus te maken, om vervolgens te versnellen. Is een bekende uitdrukking. Soms moet je eerst even bezinnen voordat je gaat beginnen. De voorzitter: Mijnheer Kaya. De heer Kaya: Die kenden we nog niet. Maar wat ik in ieder geval de heer Schuring zou willen aanraden, om zelfs dat even vertragen niet te gaan gebruiken, maar gewoon juist te gaan versnellen en ervoor zorgen dat we straks in Deventer die energietransitie gewoon zorgvuldig en op een goede manier krijgen. De voorzitter: Nu zijn we los. De heer Van den Nieuwenhof.

11 De heer Van den Nieuwenhof: Dank u wel, voorzitter. Hoe staat u dan tegenover dat ... Juni volgend jaar hebben wij dan het RES-verhaal. Hoe staat u daar dan tegenover? Als u zegt van, doorpakken, want een burgerberaad, als dat dan die datum ... Vorige week hebben we gehoord van de portefeuillehouder ... Zei hij, dan schuiven we het een paar maandjes op, het RES-verhaal. Hoe staat u daar dan tegenover? De voorzitter: De heer De Niet. De heer De Niet: Kijk, dat is wel een voorbeeld. De provincie heeft ook niet voor niets wel die vraag gesteld van, zorg dat je in juni met een bod komt voor dat RES, wat best wel concreet moet zijn. Dat strijdt wel, zeker als het gaat over grote energie opwekken, met het burgerberaad. Ik denk dat het een discussie is die we vooral bij het burgerberaad moeten voeren en niet per se hier. Maar wat voor ons belangrijk is, dat we inderdaad het niet gebruiken als excuus om te zeggen, weet je wat, we gaan even een jaar op onze handen zitten. We moeten ook gewoon wel in actie komen om die energietransitie vorm te geven. De voorzitter: Uitstekend. Dank u wel. Dan gaan we nu naar de heer Kleine Schaars, Deventer Belang. De heer Kleine Schaars: Maar ik had hem wel bewaard hoor. Voor stemverhoudingen kan het zomaar goed uitpakken. De beschouwing van de begroting, voorzitter.

Gelijk maar een dank aan het ambtelijk apparaat, want het is toch altijd wel weer een hele klus om alles wat we met zijn allen bedenken, hetzij als nieuwe coalitie of als raad, om daar een goede, passende begroting van te maken. Dat is ook een mooi moment om gelijk weer even een doorkijk te maken. Iets in de trend van waar we met zijn allen mee bezig zijn. Waar zijn we mee bezig? Wat verwachten wij nu zelf of noem het maar spiegelen. Dat brengt me, even iets anders tussendoor, hoe is het met de zesde wethouder? Gaat hij nu al met pensioen, want dan kunnen ... Dat hebben we ook nog steeds niet opgelost. De begroting. Voorzitter, waar wij op hoofdlijnen ... Voor nu kunnen we ons er redelijk in vinden, want het heeft nog voldoende ruimte voor verdere invulling. Daarom dienen wij nu zelf geen amendementen of moties in. Wel hebben we er als fractie voor gekozen om onze steun te geven aan een aantal amendementen en moties, die wij als mede-indiener gaan doen. Naast een enorme portie sympathie voor een aantal erg sympathieke moties, maar dat begrijpt hij. Deze coalitie en het nieuwe college gaan er volle bak tegenaan in een uitdagende tijd. Voor inwoners zijn spannende tijden aangebroken. Veel bestaansonzekerheden zijn er, want inflatie, stijgende kosten voor energie, maar ook dagelijkse boodschappen zorgen ervoor dat er nog meer van onze inwoners onder druk komen te staan.

Tegelijkertijd lopen wereldwijd de spanningen verder op. In Den Haag, daar lijken ze de gemiddelde burger te zijn vergeten. Gaat het om ego of om bestuur, dat vraag ik me regelmatig af. Het gevoel van een onderdeel zijn van een slechte film ligt op de loer. Inwoners verliezen steeds meer het vertrouwen in hun bestuurders. Juist nu is het belangrijk om als lokaal bestuur transparant, helder en duidelijk te communiceren. Inwoners verwachten steun van ons. Ze moet op ons kunnen rekenen. Dat is wat onze fractie betreft een gezamenlijke opdracht als raad en college, en gelijktijdig op de uitdaging. Daarom delen wij als fractie graag nog een aantal overpeinzingen met u, met college, met raadsleden. Doe ermee wat u wil. Ons enige verzoek is om erover na te denken. Als eerste laat we vanavond een moment nemen om naar buiten te kijken. Een korte blik op het mooie Lebuinusplein. De kerstornamenten stralen hun sfeervolle licht weer uit in de stad. Prachtig. Maar tegelijkertijd vroeg onze fractie zich af welk signaal we in deze tijd nu eigenlijk afgeven. Inwoners maken zich druk om hun energierekening en wij hebben er de mond van vol dat onze inwoners moeten besparen. Besparen, besparen, besparen. Wij lopen langs winkels. Dan zien we nog steeds veel deuren wagenwijd openstaan. Klantvriendelijk misschien? Maar voorzitter, is dat nog wel van deze tijd? Als tweede.

We hebben ons hoofd erover gebroken. De raadsmededeling over het burgerberaad voor het klimaat. Of was het burgerberaad voor energie, voorzitter? Zeer verwarrend. Uit de voorgestelde kaders blijkt af te leiden dat het gaat om de energietransitie. De verwarring voor ons is echter groter geworden met deze begroting, want zowel qua doorlooptijd als de voorgestelde reservering vragen wij ons af, hoe dan? Hoe realistisch zijn de verwachtingen van dit college eigenlijk? De evaluatie door Bureau Buhrs dit jaar, naar aanleiding van de grandioos mislukte winstverkenning van de vorige periode, zei wat ons betreft genoeg. Begin klein, kies een makkelijk toegankelijk onderwerp voor

12 een nieuw instrument als het burgerberaad. Ook de coalitie leek hiervan overtuigd tijdens het ontwerpen van het nieuwe bestuursakkoord. Experimenteren met, was het woord. Zo noemden ze het. Adviezen en waarschuwingen worden slechts luttele maanden later alweer weggewuifd. Het luisteren naar experts en inwoners heeft nu alweer plaatsgemaakt voor grote ambities. Dat mag. Maar hoe kunnen wij als raad en als inwoners van deze gemeente ons nog serieus genomen voelen, als je weet dat lopende processen gewoon doorgang? Wordt dit wederom een spel voor de bühne? Gaan we gewoon door zonder te luisteren? Doet de raad er nog wel toe? Doen zorgen van onze inwoners er nog wel toe? Dat zijn de vragen die leven bij ons, voorzitter. Grote vraagstukken zijn er deze gemeente genoeg. Genoeg ruimte om te experimenteren met het burgerberaad. De komende vijftien jaar moeten we namelijk invulling gaan geven aan een andere vraag. Waar willen onze inwoners gaan wonen? Hoe willen wij gaan wonen? De voorzitter: U had een interruptie op burgerberaad, denk ik, mevrouw Scholthof? Zullen we dat eerst echt pakken? Gaat uw gang. Mevrouw Scholthof: Dank u wel, voorzitter. U zei, sommige dingen blijven gewoon doorlopen vanwege de ambitie op het burgerberaad. Kunt u dat toelichten? De heer Kleine Schaars: Volgens mij zei ik dat niet zo, maar volgens mij zijn dat, processen lopen gewoon door.

Dat is hier toen straks ook al genoemd, de processen van het RES gaat gewoon door. U zult straks het bod wat er al ligt gestand moeten gaan doen. De provincie zal daarop staan. Als u nu een burgerberaad begint en u wilt de inwoners meenemen, dan is het raar ... De voorzitter: Sorry. U gaat over uw tijd, maar dat neem ik u niet kwalijk. De heer Kleine Schaars: Ik ga nooit over mijn tijd. Die leen ik dan altijd van mijnheer Smeenk. Die heeft altijd korte bijdrages, voorzitter. Processen gaan gewoon door. Als je een burgerberaad wil doen, dan moet je dat heel serieus doen. Dan moet je wel iedereen de ruimte geven om te laten participeren, want dat is je hoofddoel. Als je dat eigenlijk begint en je proces loopt al en je proces stopt niet, hoe zal de gemiddelde burger zich dan voelen? Zal die zich serieus genomen voelen? De voorzitter: Mevrouw Scholthof. Mevrouw Scholthof: Concludeer ik daarmee dat u graag langer de tijd wil nemen voor het burgerberaad dan nu besproken is en dat u dan meer tempo wil maken met de vorige winstverkenning, om dan de deadline te halen? Wat stelt u dan voor? De heer Kleine Schaars: U trekt rare conclusies, mevrouw Scholthof. Ik heb het over het burgerberaad en ik heb het over het kwalitatief goed burgerberaad doen. Ik heb over dat deze raad en deze raadsleden een evaluatie hebben gedaan, net voor de zomer.

Bureau Buhrs heeft gezegd, niet het energietransitieverhaal met burgerberaad doen. Even later is het weggestouwd in de begroting. Daar heb ik het over. Ik heb het over een niet luisterende raad naar de eigen conclusie. Dat is vreemd. De voorzitter: Mevrouw Scholthof, in laatste instantie. Mevrouw Scholthof: Maar het bevreemdt mij dat u dat in relatie brengt tot de RES-datum van 1 juli. Daarom stel ik de vraag, wilt u dan graag er meer tijd voor nemen of wilt u gewoon graag het onderwerp ter discussie stellen? De voorzitter: Mijnheer Kleine Schaars.

13 De heer Kleine Schaars: Wat ik u aanraad, is om de twee laatste sessies van het burgerberaad terug te kijken. Met name eens te luisteren naar de insprekers. Die trekken al hele andere conclusies dan dat u nu doet. Ik heb alleen gezegd, zorg voor een kwalitatief goed proces. Als je het burgerberaad gaat doen om de energietransitie te begeleiden, waarvan je weet dat er een enorme discussie is in deze gemeente, die trein dendert door, want de provincie gaat niet wachten, daar heb ik het over, dan stelt u van tevoren al mensen teleur. U stelt misschien de mensen van het burgerberaad wel teleur en de inwoners die over de windenergie gaan. De voorzitter: Mevrouw Scholthof, nog een keer en dan gaan we echt naar de volgende. Mevrouw Scholthof: Die raadstafel was ik toevallig zelf bij. Daar was ik zelf ook een woordvoerder. Ik weet precies waar u het over heeft. Volgens mij kiest dit college er terecht voor om een zorgvuldig proces van burgerberaad in te steken, over een onderwerp wat nu echt het onderwerp is om met onze inwoners te bespreken voordat wij een volgende stap zetten. Volgens mij is dat de juiste keuze. De voorzitter: Dank. Dan de heer Van der Meulen De heer Van der Meulen: Als reactie daarop. Ze spreekt zichzelf tegen, maar ... De voorzitter: De heer Van der Meulen. De heer Kleine Schaars: Ze is al weg. De heer Van der Meulen: Weet ik.

Ze komt er vast nog wel weer op terug. Ik heb een hele andere vraag, want u heeft het inderdaad over die zorgen van inwoners over kwaliteit van participatie en processen. Kent u op de zorgen van de inwoners om klimaatverandering en de effecten daarvan? Dat er ook een heel groot deel van de inwoners van Deventer grote zorgen hebben en veel sneller willen en ook echt iets willen doen tegen die klimaatverandering en inderdaad investeren in de energietransitie. De voorzitter: De heer Kleine Schaars. De heer Kleine Schaars: Daar kan ik twee dingen op zeggen. Ten eerste, een conclusie die ooit D66fractievoorzitter, mijnheer Schuring, trok. Die de vorige periode zei, Deventer Belang is eigenlijk toch wel een hele groene partij. Ja, die zorgen gaan ons aan het hart. Die zorgen delen we met u. Maar die zorgen delen we ook, dat je dat in een goed en fatsoenlijk proces moet doen en we ook geen domme dingen doen. Dingen in de goede volgorde der dingen doen. De voorzitter: Dan de heer De Niet. De heer De Niet: Want we zei net, we moeten niet een burgerberaad gaan doen op dit onderwerp, want er is zoveel maatschappelijke onrust omheen. Volgens mij is dat juist een reden hier een burgerberaad over dat onderwerp te doen. Een burgerberaad over de kleur van de lantaarnpalen, dat heeft geen enkel zin.

Het moet juist over iets gaan wat groot is en wat een grote opgave is, wat al onze inwoners aangaat. Dat is dit. In die zin is een burgerberaad over het klimaat volgens mij op zich een goede keus. Laat niet weg dat inderdaad ik het wel met u eens ben dat we ook tegelijkertijd tempo moeten maken en ook dingen moeten. Daar zit een zekere spagaat in. Daar is juist het scheppen van de juiste verwachtingen, ook in het burgerberaad, van groot belang. Maar goed, dat is een discussie die we volgens mij ergens anders moeten voeren. De voorzitter: Burgerberaad wordt nog een apart ... Is apart geagendeerd. De heer Kleine Schaars: Dan ziet u dat de interruptie te vroeg kwam, want ik kom daar namelijk op.

14 De voorzitter: Gaat uw gang dan. De heer Kleine Schaars: Dank u wel. Dan leen ik even die halve minuut van mijnheer Smeenk erbij. Dan komt het helemaal goed. Grote vraagstukken zijn er genoeg in deze gemeente, voorzitter. Genoeg ruimte om te experimenteren met een burgerberaad. De komende vijftien jaar moeten wij namelijk ook invulling gaan geven aan een andere vraag. Waar en hoe willen onze inwoners gaan wonen? Hoe kunnen wij onze gemeente vormgeven na een toenemende huisvestingsvraag. Tegelijkertijd, hoe gaan de inwoners zich van A naar B verplaatsen? Kunnen we met het toenemende inwonersaantal alle knelpunten in onze mobiliteit wel oplossen? Daar is visie voor nodig. Dat is ook wel gezegd vanavond. Daar zijn ook onze inwoners voor nodig. Moeten we oude en nieuwe plannen niet weer op tafel leggen voor een Deventer Dubbelstad? Een derde IJsselbrug of nog zoveel meer. Wonen en mobiliteit, daar vinden onze inwoners iets van. Het is toegankelijk en een groot vraagstuk. Burgerberaad wonen en mobiliteit, daar dromen wij van. U ziet, ik bedien u op uw wenken. Tenslotte voorzitter, hebben wij gesproken over wat wij als raad willen zijn. Wat is onze rol eigenlijk? Hoe willen wij dat invullen? Hoe moet dit samenspel met het college eruitzien? Onze fractie was blij verrast dat wij in gezamenlijkheid zouden gaan besturen. Dat was de belofte van de huidige coalitie.

Dat we tegenstellingen zouden bespreken, maar dat die ons niet tegen zouden houden om het beste te doen voor onze burgers. Wij vragen ons af of dit nog steeds zo is, waar de coalitie en het college zich in kunnen vinden. We zien namelijk de contouren alweer ontstaan van een coalitie versus oppositie versus raad versus kaders die dreigen te worden bepaald door het college in plaats van door de raad. Wij hopen dat we dit niet goed zien, maar we gaan het vanavond leren, mijnheer de voorzitter. Dank u. De voorzitter: Dank u wel, mijnheer Kleine Schaars. Mevrouw Scholthof, gaat uw gang. Mevrouw Scholthof: Dank u wel, voorzitter. Ik hoor best wel een vervelend verwijt over oppositie, coalitie tegenstellingen. Die voel ik helemaal niet. Ik heb allerlei moties en amendementen voorbij zien komen, waarbij coalitie en oppositie hartstikke goed met elkaar samenwerken. Waar doelt u precies op? De heer Kleine Schaars: Ik denk dat u zou moeten gaan kijken naar uw eigen voorstel wat u heeft ingediend, vandaar laat u het namelijk wel zien. Er is namelijk een voltallige fractie, die de vorige keer al volledig mee gestemd heeft en nu weer voltallig een andere richting in wil slaan. Misschien is die duiding niet goed geweest. Laten we daar straks eens naar kijken. Aan het einde van de avond kunnen wij elkaar nog misschien wel tegenspreken of gezamenlijk zeggen van, u had toch gelijk.

De voorzitter: Mevrouw Scholthof. Mevrouw Scholthof: Ik weet niet welk voorstel u bedoelt, maar samen kijken naar of het goed verloopt, vind ik altijd een goed idee. De voorzitter: Kijk, het is geen agendapunt op deze raadsvergadering zeg ik u erbij. Maar goed, wij kunnen daar later, op een ander moment, nog wel over doorspreken. Dan ga ik naar de heer Van der Meulen De heer Van der Meulen: Dank u wel, voorzitter. Beste collega’s in de raad, ik begin iets anders dan de anderen. Ik sta hier met een wat ongemakkelijk gevoel vandaag. We spreken vandaag over een begroting, in een hele welvarende gemeente. Net al gezegd, de reserves zitten overvol. We hebben een positief saldo. We zitten in een van de rijkste landen van de wereld. In diezelfde wereld is niet meer vanzelfsprekend. Op een afstand van minder dan tweeduizend kilometer hebben we te maken met een oorlog in de Oekraïne. Daar kunnen we als raad vandaag helaas niet heel veel aan doen. Het enige wat we wel kunnen doen, is het aangaan van een stedenband. Daarvoor hebben we ook een amendement ingediend, samen met D66. Toch nog even wereldwijd. Wereldwijd moeten mensen vluchten voor oorlog, klimaatverandering en onrecht. We zien in Nederland, bij de aankomst van vluchtelingen, de meest fatsoenlijke opvang ontbreekt. We spreken hierbij onze waardering uit voor de proactieve

15 houding van dit college, om in ieder geval mee te zoeken naar die mogelijkheden voor de opvang van de meest kwetsbaren. We willen ook een compliment geven, dat is vandaag al wel eerder gezegd, voor de acties die vanuit het college zijn ondernomen om de meest kwetsbaren in Deventer te ondersteunen bij het betalen van hun hoge energierekening. Daar zijn we als Deventer heel goed mee op weg. Dan kom ik bij de begroting van het nieuwe college. Een nieuw college, een nieuw begroting, voor het eerst in deze samenstelling. We hebben dit voorjaar gehoord dat het college en de coalitie een nieuwe bestuursstijl voorstaan en dat het dualisme terug is. De heer Kleine Schaars duidde daar net ook al op. Dat hopen we vandaag ook te zien, mevrouw Scholthof. Partijen die open, vrij en constructief de voorstellen van alle fracties beoordelen op de inhoud. Daar kijken we ook vandaag echt naar uit. Veel van onze wensen, die we in september hebben uitgesproken, zijn wel geland in deze begroting. Ik noem even de ondersteuning aan maatschappelijke instellingen vanwege de hoge energieprijzen, het geld voor handhaving en toezicht, investeringen in de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed, het leggen van zonnepanelen op onze eigen panden, hartstikke goed, de voortzetting van Deventer als shelter city, de Nieuwe Markt wordt aangepakt, met behoud van de bomen en de stadstroubadour blijft zingen.