2021-322 Geamendeerd Beleidskader Samen sporten maakt sterk 2021-2030 (definitief)

SPORT EN ACCOMMODATIEBELEID 2021-2030 ‘SAMEN SPORTEN MAAKT STERK’ INWONERS EN SPORTAANBIEDERS IN BEWEGING

PROCESDUIDING Dit is het definitieve beleidskader sport 2021 – 2030, dat tot stand gekomen is op basis van twee eerdere conceptversies. Het eerste concept is vrijgegeven voor inspraak in december 2019. In het eerste concept is de inventarisatie van de sportaccommodaties opgenomen. Op sportparkniveau is de beschikbare capaciteit in beeld gebracht. Hieraan waren de wensen en behoeften van de verenigingen niet opgenomen. Op basis van het eerste concept is het tweede concept opgesteld waarin 4 scenario’s op het gebied van de binnen- en buitensportaccommodaties zijn opgenomen. Deze scenario’s zijn gebaseerd op de mate van invloed die de gemeente op de sportaccommodaties kan uitoefenen. De gemeenteraad heeft in december 2020 aangegeven voorkeur te hebben voor een combinatie van scenario 1 en 4, waarin het uitgangspunt is dat wanneer de gelegenheid zich voordoet accommodaties herontwikkeld worden en indien mogelijk geclusterd worden met andere voorzieningen zoals onderwijs. Medio 2021 is hiervoor nader onderzoek gedaan op basis van o.a. wensen en behoeften van sportverenigingen. Aan het beleidskader sport is een jaarlijks uitvoeringsprogramma gekoppeld met daarin concrete projecten en acties op het gebied van sport. Dit uitvoeringsprogramma wordt elk jaar opgesteld en projecten en acties uit eerdere jaren worden geëvalueerd bij het opstellen van het nieuwe programma.

Uiteraard geven andere uitvoeringsplannen zoals van het gezondheidsbeleid en het vrijwilligersbeleid hierop ook input. Daarnaast vindt jaarlijks monitoring plaats om de doelstellingen die in het beleidskader zijn opgenomen, te toetsen aan de resultaten uit projecten en acties. Dit beleidskader wordt na 3 jaar geëvalueerd en doorontwikkeld waarbij kaders en doelstellingen mogelijk worden aangescherpt. De raad krijgt het aangepaste kader aangeboden ter vaststelling.

2

SAMENVATTING Dit nieuwe sport- en accommodatiebeleid geeft voor de komende 9 jaar een kader voor de ontwikkeling van de sport in de gemeente Deventer. De gemeente hecht groot belang aan de gezondheid en vitaliteit van haar inwoners en zet sport in als middel om deze te verbeteren. Ook zet de gemeente in op ondersteuning van sportverenigingen als belangrijk onderdeel van de sociale (infra)structuur in de stad en als aanbieder van een diversiteit aan sporten. Hiervan kunnen inwoners op een financieel laagdrempelige manier gebruik maken. Sportbedrijf Deventer is als serviceverlenende organisatie een belangrijk onderdeel van de totale sportinfrastructuur in onze stad. Zij wordt door de gemeente financieel ondersteund bij de uitvoering van haar taken op het gebied van de exploitatie van binnensportaccommodaties en bij de uitvoering van diverse projectmatige regelingen zoals de inzet van professioneel kader. Uiteraard beschikt Deventer over een groot aantal andere sportaanbieders zoals de fitnessscholen en de Deventer Sportploeg voor mensen met een beperking. Deze aanbieders maken het sport- en beweegaanbod in de stad compleet. Het is de ambitie van de gemeente om de verenigingsstructuur te versterken en de sportparticipatie voor inwoners te verhogen. Deze ambitie kan alleen samen met alle partijen in de sport gerealiseerd worden.

In het sport- en accommodatiebeleid hebben we daarom drie pijlers: 1. De sportvereniging professionaliseert; 2. De sportvereniging verbindt; 3. Beter benutten van sportinfrastructuur. In het jaarlijks uitvoeringsprogramma dat gekoppeld is aan dit beleidskader zal de ‘hoe’-vraag worden beantwoord. Met welke programma’s en interventies zorgen we voor de professionalering van sportverenigingen en de verbinding met andere sectoren. Bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma zullen relevante partners in de sport (o.a. sportvereningen en Sportbedijf Deventer) betrokken worden. Goede binnen- en buitensportaccommodaties zijn randvoorwaarden voor realisatie van de eerste twee pijlers. Als gemeente voeren we regie op de sportaccomodaties. Gekozen is om sportaccommodaties niet actief te centraliseren maar dit als uitgangspunt te nemen als deze gelegenheden zich voordoen, bijvoorbeeld op natuurlijke momenten in de onderhoud- of vervangingscycli. Het bestaande financieel beleid blijft daarom het uitgangspunt van dit sport- en accommodatiebeleid. Grootschalige gemeentelijke investeringen in sportaccommodaties zijn nu niet begroot, maar zullen per situatie aan het sportbeleid getoetst worden en vervolgens aan het college en raad worden voorgelegd.

Datzelfde geldt voor projecten die gericht zijn op de versterking en de professionalisering van de sport, het gelijk behandelen van sportverenigingen of voor het samenbrengen van vraag en aanbod om de sportparticipatie te vergroten.

INHOUD Voorwoord Procesduiding en samenvatting Inleiding Samen sporten werkt Participatietraject

LEESWIJZER 4 2 6 7 8

Hoofdstuk 1. Trends en ontwikkelingen

9

Sportparticipatie en ledenaantallen Aangepast sporten Zwemvaardigheid Binnen- en buitenaccommodaties Sportdeelname en inkomen Landelijk Sportakkoord en Deventer Sport tijdens en na corona

9 10 10 10 11 11 12

Hoofdstuk 2. De drie Deventer pijlers

13

1. De sportvereniging professionaliseert 2. De sportvereniging verbindt 3. Beter benutten van de sportinfrastructuur

Hoofdstuk 3. Regie op sportaccommodaties De optionele ontwikkelscenario’s Bestuurlijk traject: scenario 5 Naar effectieve beleidskeuzes Optimalisatie als leidend prinicipe Regelingen die accommodatiebeleid beïnvloeden

Hoofdstuk 4. Ambitie en doelstellingen Ambitie Doelstellingen Het belang van monitoren

Hoofdstuk 5. Rollen en verantwoordelijkheden Hoofdstuk 6. Financiën Financiële beleidskeuzes voor sportverenigingen Financiële beleidskeuzes op accommodatieniveau Financiële beleidskeuzes en professionalisering Bestaande financiën sport

Bijlage Regelingen die de sport beïnvloeden

13 15 15

17 17 18 18 19 20

In dit meerjaren sport- en accommodatiebeleid staan de beleidskaders van de gemeente Deventer voor de sport en sportaccommodaties voor de komende 9 jaar. In hoofdstuk 1 worden de landelijke trends en ontwikkelingen in de sport en op het gebied van sportaccommodaties in beeld gebracht. In hoofdstuk 2 wordt beschreven op welke drie pijlers de sport in Deventer drijft. De verschillende scenario’s en de uitwerking van scenario 5 zijn beschreven in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 staat de ambitie van het sport- en accommodatiebeleid en worden de doelstellingen in beeld gebracht. De rollen en verantwoordelijkheden van partijen in relatie tot de sport zijn in hoofdstuk 5 weergegeven. Het laatste hoofdstuk 6, financieel beleid, geeft een overzicht van bestaande financiële middelen en regelingen in de sport.

COLOFON Sport -en accommodatiebeleid “Samen sporten maakt sterk”. Inwoners en sportaanbieders in beweging 2021 – 2030 Maart 2022 Tekst Vormgeving

Gemeente Deventer Allison, Deventer

Mail Telefoon

gemeente@deventer.nl 14 0570

Tot stand gekomen met actieve inzet van: • Atletiekvereniging AV Daventria 1906 • Voetbalvereniging SV Helios Deventer • Korfbalvereniging KV Devinco • Deventer voetbalvereniging Go Ahead • Sportvoorzieningen Bathmen • Sportbedrijf Deventer en • Gemeente Deventer

21 21 23 23

24 27 27 28 28 28

30 30

3

Sportverenigingen aan het woord Sportverenigingen zijn bijzondere gemeenschappen. Ieder mens is er welkom en kan er meedoen. Een sportvereniging verenigt mensen rond een gezamenlijke passie. De ruggengraat van een sportvereniging is haar sociale structuur; het zijn de leden die een sportvereniging vorm en inhoud geven. Sportverenigingen hebben in toenemende mate te maken met maatschappelijke trends die ervoor zorgen dat de klassieke rol van de verenigingen verandert. Individualisme, consumentisme en maatschappelijke participatiedruk zorgen ervoor dat steeds minder leden hier vorm aan kunnen geven. Juist het versterken van deze verenigingsstructuren is essentieel. Een goede oplossingsrichting voor een deel van de verenigingen ligt in professionalisering. Hiermee kunnen verenigingen een kwalitatief hoogstaand aanbod garanderen, waarmee zowel de verenigingsdoelen als ook de nieuwe maatschappelijke ambities gerealiseerd kunnen worden. Met onze bijdrage aan dit beleidskader Sport leveren wij als sportverenigingen hierin een eerste aanzet. Vanuit de ambitie om samen te werken aan een gezonde en vitale samenleving.

Voorwoord wethouder Rob de Geest Voor u ligt het nieuwe sportbeleid van de gemeente Deventer. Hierin staat op welke manier de gemeente Deventer inwoners stimuleert om te sporten en hoe we de Deventer sportverenigingen in de komende jaren ondersteunen met o.a. adequate sportvoorzieningen. Deze voorzieningen zijn essentieel om bewoners te stimuleren tot sporten en lid te worden van een vereniging. Maar ook door ervoor te zorgen dat accommodaties toegankelijk zijn voor iedereen, voor alle inkomensklassen en voor mensen met een beperking. Het is onze ambitie om te zorgen voor een zo optimaal mogelijke sportinfrastructuur in wijken en dorpen in Deventer, waarvan iedereen die dat wil gebruik kan maken om te sporten en bewegen als onderdeel van een gezonde en vitale leefstijl. Binnen ons sportbeleid besteden wij extra aandacht aan sportverenigingen waardoor zij in staat gesteld worden om hun veerkracht, vitaliteit en professionaliteit de komende jaren te versterken. Zo wordt de kans groter dat zij nieuwe leden en klanten kunnen aantrekken en zich daarmee duurzaam kunnen ontwikkelen. Sporten is voor onze inwoners erg belangrijk als het gaat om gezondheid en vitaliteit. Sportverenigingen vormen binnen dit sportaanbod een belangrijke basis. De rol van de sportverenigingen gaat veel verder dan wat er op het veld of in de zaal gebeurt.

Het draait bij de sportclubs niet alleen om het organiseren van wedstrijden maar zij zijn

4

V OOR WOORD

ook belangrijk vanuit het oogpunt van fysieke en sociale gezondheid. Elkaar ontmoeten, elkaar spreken en samen sporten. Dat maakt de vereniging sterk. Sportverenigingen zijn sociale netwerken waar mensen gezamenlijk in beweging komen. Verenigingen zijn daarom een belangrijk bindmiddel in onze samenleving. Gelukkig zien we in Deventer en in de omliggende dorpen veel levendige en vitale verenigingen waar mensen zich inzetten, als sporter en als vrijwilliger. Maar er zijn ook verenigingen die onder druk staan in hun ledenaantallen of in het aantal vrijwilligers. Daar ligt een opgave met elkaar. Bewegen is lekker werken aan je gezondheid. Vitale verenigingen maken Deventer sterk. Ik zie het als hardloper. We hebben fantastische hardloopevenementen: De Brink-tot-Brink-loop, De Vijfhoekloop en de IJsselloop. Dat kan niet zonder de verenigingskracht die er organisatorisch achter zit. En ik voetbal regelmatig met een team van gemeenteraadsleden, waarbij we plezier hebben in het voetbalspel en even niet in het politieke spel. Wij gaan er ook voor zorgen dat sportaccommodaties toegankelijk zijn voor iedereen. We gaan er met alle sportverenigingen voor zorgen dat de toegankelijkheid voor mensen met een beperking verbetert en dat sport en bewegen voor iedereen bereikbaar is. De Stichting Deventer Sportploeg helpt ons daarbij.

Wij brengen in dat verband de Stichting Leergeld en Rechtop onder de aandacht. Dankzij het werk van Leergeld kunnen heel veel kinderen van gezinnen die het niet breed hebben toch volop genieten van sport- of muzieklessen. Zo zorgen we ervoor dat iedereen ook echt kan meedoen.

VO ORW OOR D

In het begin van 2020, midden in de sportieve aanloop, naar dit nieuwe beleidskader sport, stak corona de kop op. Dat raakte iedereen, zowel de sportverenigingen als de anders georganiseerde sport zoals de fitnessbranche. Samen buiten sporten kon niet meer en binnensporten evenmin. In 2021 kwamen er gelukkig weer verruimingen. Wij hebben in deze periode veel creativiteit en heel veel doorzettingsvermogen gezien bij zowel sportverenigingen als bij andere sport- en beweegaanbieders in Deventer en in de omliggende dorpen. Iedereen wilde zo snel mogelijk weer open. Wij vonden het hartverwarmend om te zien hoe blij mensen waren toen ze weer samen konden sporten en hoezeer ze hun clubje hadden gemist. De komende jaren willen wij alle ruimte scheppen om met alle partijen die zich met sport, bewegen en gezondheid in de gemeente Deventer bezighouden, in gesprek te komen en met elkaar volgende stappen te bepalen. Dat is nodig, niet alleen door corona, maar ook door bredere veranderingen in de samenleving. Het beleidskader sport biedt ruimte om met deze ontwikkelingen mee te bewegen. Het jaarlijks uitvoeringsprogramma dat aan dit beleidskader gekoppeld wordt, biedt de mogelijkheid om de gezamenlijk uitgezette koers daadwerkelijk te realiseren en te effectueren. Namens het College van B&W van Deventer Rob de Geest, wethouder voor o.a. sport December 2021

5

INLEIDING De samenleving verandert mede als gevolg van de toenemende digitalisering, vergrijzing en individualisering in een snel tempo. Dit heeft ook gevolgen voor de sport. Sport vindt niet meer alleen plaats bij een sportvereniging en op een sportaccommodatie. Steeds meer mensen hebben behoefte aan een flexibel aanbod en aan sporten in de openbare ruimte of in zaaltjes in de wijk. Dit vormt een aanvulling op het al bestaande verenigingsaanbod dat uiteraard nog steeds een belangrijke rol vervult in de samenleving.

Deventer heeft veel sportverenigingen (160) die we blijven koesteren. Het aantal leden bij sportverenigingen in de gemeente is stabiel maar een groei is niet te verwachten. De gemeente Deventer hecht veel waarde aan sport en bewegen omdat dit cruciaal is voor de gezondheid. Sport verbindt, biedt nieuwe ervaringen en contact met anderen. Wij willen dat sport en sportverenigingen voor iedereen toegankelijk zijn. Voor jong, en oud, voor dik en dun en voor mensen met of zonder beperking.

Landelijk sport echter nog slechts 27% van de sporters bij een vereniging en men verwacht de komende jaren een lichte daling van het ledenaantal en daarmee een daling in de inkomsten van verenigingen. Door bijvoorbeeld de toename van de individualisering en ook het toenemend gebruik van internet en social media kunnen individuen zich gemakkelijk zelf organiseren, hierover kennis met elkaar uitwisselen en zo zelfs een eigen competitie opzetten. Dat betekent voor de sportverenigingen dat ze voor hun voortbestaan proactief op nieuwe trends moeten inspelen om de vitaliteit van hun club te vergroten.

Het College zegt daarover in het Bestuursakkoord 2018-2022 het volgende:

Vooral tijdens coronatijd zijn mensen waar mogelijk in verenigingsverband blijven sporten. Mensen die sporten in ongeorganiseerde sportvormen haakten in deze tijd af, vooral jongeren en ouderen. Uit landelijk onderzoek “Zo sport Nederland’ van NOC*NSF uit 2020 bleek dat tijdens coronatijd vooral lager opgeleiden in combinatie met een lager inkomensniveau minder zijn gaan sporten en bewegen. Gebrek aan motivatie lag hieraan ten grondslag.

6

“Sport is leuk en gezond! We willen zoveel mogelijk Deventenaren aan het sporten en bewegen krijgen. Verenigingen zijn de spil van het sportieve leven in onze gemeente. Zij kunnen begeleiding bieden richting wedstrijd- en topsport. Daarnaast kunnen zij ook maatschappelijke functies vervullen, waarmee ze meer ingebed zijn in de samenleving en hun sportcomplexen meer worden gebruikt. Sportclubs bieden meer dan alleen sport, ze zorgen ook voor verbinding. Het Sportbedrijf Deventer ondersteunt sportverenigingen, bijvoorbeeld als het gaat om het voeren van een goed jeugd- en vrijwilligersbeleid en het creëren van samenwerking tussen verenigingen onderling en met scholen. Sporten hoeft niet altijd gericht te zijn op maximaal presteren. Plezier in sporten is een doel op zich en verenigingen maken dit mede mogelijk.“

IN LE ID IN G

Dit beleidskader sport beschrijft het nieuwe sport- en accommodatiebeleid van de gemeente Deventer voor de komende negen jaar. Het nieuwe beleid probeert eenheid te brengen in de verschillende regelingen. Ook landelijke ontwikkelingen en regelingen zijn erin verwerkt. Daarnaast is de visie op de binnen- en buitensportaccommodaties geactualiseerd om ervoor te zorgen dat iedere sportvereniging de komende jaren voorzien is van goede basisvoorzieningen. En dat ook andere sportaanbieders en onderwijs hiervan gebruik kunnen maken. Het sportbeleid is niet statisch maar dynamisch, wordt gemonitord en bijgesteld in de vorm van de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s die hiervan integraal onderdeel vormen. Om te kijken of bijstelling nodig is, bespreekt de gemeente regelmatig met betrokken partijen, zoals sportverenigingen, of de doelen bijgesteld moeten worden. Het verbindend Kader Sociaal Domein 2019 – 2022 is het visiedocument boven dit beleidskader sport. Het Verbindend Kader geeft richting aan de transformatie in het sociaal domein. Preventie is een van de speerpunten in dit kader. Sport helpt bij preventie als het gaat om de verbetering van de gezondheid van inwoners van Deventer op individueel niveau en maakt hiervan dus een essentieel onderdeel uit. Het beleidskader sport is ook een instrument om de sociale samenhang in Deventer door middel van sportverenigingen te versterken.

Dit beleidskader sport geeft invulling aan de rol van sport binnen het sociaal domein.

Samen sporten werkt De nadruk in dit beleidskader ligt op het sporten in georganiseerd verband. Het is wetenschappelijk bewezen dat mensen in georganiseerd verband langer bewegen/sporten dan mensen die ongebonden sporten. We zijn enthousiast over allerlei initiatieven en vormen van sport, maar leggen in dit sportbeleid het accent op het georganiseerd sporten. Wij vinden sportverenigingen cruciaal voor de toekomst. Verenigingen zijn de spin in het web bij het bereiken van doelen op meerdere beleidsterreinen. Zij vormen het fundament van sporten en worden gekoesterd en ondersteund om ze weerbaar te houden. Zonder overigens het belang van ongeorganiseerd sporten en andere sportbehoeften uit het oog te verliezen. Vanuit een integrale visie op sport in Deventer, is het belangrijk

INL E ID I NG

om als gemeente te stimuleren dat de vitaliteit en professionaliteit van sportverenigingen verbeterd worden. En dat zij de samenwerking met andere sectoren zoals het onderwijs en de zorg maar ook met andere sportaanbieders (blijven) aangaan. Dat moet er uiteindelijk toe leiden dat meer inwoners gaan sporten en bewegen en dat de bezetting van de binnen- en buitensportaccommodaties wordt vergroot. Het belang van bewegen, beschreven we al in het Gezondheidsbeleid 20192022 ‘Promotie van gezondheid’ en in de Omgevingsvisie, zoals de inrichting van de openbare ruimte voor bewegen en sporten. In 2022 wordt het nieuwe vrijwilligersbeleid vastgesteld. Daarbij worden sportverenigingen en Sportbedrijf Deventer ook betrokken. De komende vier jaar wordt vanuit de Deventer Inclusie Agenda 2020 - 2024 aandacht besteed aan de toegankelijkheid van sportaccommodaties. Vanuit het sportbeleid zullen hiervoor initiatieven genomen worden. Omdat financieel gezien niet alles tegelijk kan, wordt gestreefd naar 7

het toegankelijk maken van alle sportaccommodaties in negen jaar. Uiteraard zal dit moeten aansluiten op de Deventer Inclusie Agenda. De Deventer Sportploeg en de Stichting Fooruit zullen ook initiatieven ondersteunen die de toegankelijkheid van sportparken vergroten. Deze ondersteuning zit vooral op het zo slim mogelijk organiseren hiervan. Ook in het Grondstoffenplan, als onderdeel van de versterking van de duurzaamheid van sportaccommodaties, hebben sportverenigingen een rol. Sportverenigingen werken actief aan het scheiden van kunststof/PMD op basis van de resultaten uit een pilot die de gemeente Deventer samen met Circulus Berkel gedaan heeft. In de Gezondheidsnota en het landelijke Preventieakkoord (2018) is gezonde leefstijl een belangrijk thema. We willen graag dat mensen gezond leven dus bewegen, niet roken, matig zijn met alcohol en verstandig eten. Ook in de regionale agenda Publieke gezondheid 2019-2023: ‘Bewegen vanuit eigen regie’ (GGD en 11 gemeenten in IJsselland) ligt hier de nadruk op.

Participatietraject In de aanloop naar het nieuwe sportbeleid zijn in mei 2019 bijeenkomsten geweest in 6 wijken en dorpen van Deventer en alle 160 sportverenigingen zijn uitgenodigd om mee te praten. Uiteindelijk hebben 43 sportverenigingen input geleverd. Hun wens is een duidelijke visie op georganiseerd sporten en goede accommodaties. Naast de sportverenigingen hebben onder andere Stichting Deventer Sportploeg en Sportbedrijf Deventer input geleverd. In september 2019 hebben sportverenigingen input opgehaald bij het onderwijs en bedrijfsleven. In september 2021 heeft de gemeente het derde concept beleidskader aan een vertegenwoordiging van de georganiseerde sport en Sportbedrijf Deventer voorgelegd en zijn hun reacties verwerkt. Ook is het

8

conceptbeleidskader in november 2021 voorgelegd aan de Adviesraad Sociaal Domein. Reacties uit deze consultatie zijn eveneens in het definitieve beleidskader sport verwerkt. Wensen van sportverenigingen Tijdens het participatietraject is met sportverenigingen en Sportbedrijf Deventer teruggekeken naar het sportbeleid over de periode 2016-2020. Daaruit zijn vervolgens wensen en behoeften naar voren gekomen. Zij gaven aan dat zij graag een kennisbank willen hebben, waarin zij informatie over diverse onderwerpen kunnen vinden. Bijvoorbeeld over de btw-regeling, samenwerking met andere sportverenigingen en maatschappelijke organisaties en informatie over de drank- en horecawet. Deze databank is inmiddels door Sportbedrijf Deventer gerealiseerd onder de naam Sportloket/Clubbase Deventer; een initiatief van NOC*NSF met samenwerkende partners, dat jaarlijks gevuld wordt met nieuwe relevante informatie voor clubs zowel op landelijk als op lokaal niveau. Het is de wens van verenigingen om deze kennisbank de komende jaren verder uit te breiden met o.a. een reserveringssysteem en een meldpunt voor accommodaties. Sportverenigingen gaven aan dat zij het belangrijk vinden om zich verder te professionaliseren.

Eén van de vormen van professionalisering en de daaraan gekoppelde vitalisering, is de toenemende mate van samenwerking tussen sportverenigingen op sportparkniveau, op wijkniveau en tussen andere sportaanbieders. De inzet van sportparkmanagers is hierin een van de opties. Daarnaast gaven sportverenigingen aan dat het voor hen belangrijk is om te weten op welke manier de vereniging zich naar ‘vitale vereniging’ kan ontwikkelen. De criteria hiervoor zullen in het Uitvoeringsprogramma 2022 samen met de sportverenigingen en het Sportbedrijf Deventer concreet worden ingevuld.

IN LE ID IN G

HOOFDSTUK 1

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Sportparticipatie en ledenaantallen In 2019 sportte van de Nederlanders in de leeftijdsgroep van 5 tot 80 jaar 65% maandelijks (tenminste 12x per jaar) en 27% van deze groep Nederlanders was lid van een sportvereniging. Het aantal sporters is ruim twee keer zo hoog als het aantal leden. Als gevolg van de coronacrisis zijn er in 2020 minder mensen gaan sporten. De sportparticipatie is namelijk teruggelopen van 65% naar 61% en het percentage ‘lid van een sportvereniging’ van 27% naar 24%. Dat blijkt uit cijfers van NOC*NSF van 2019 en 2020 “Zo sport Nederland”. Deventer inwoners sportten in 2019 64% maandelijks en in 2020 is dat percentage teruggelopen naar 61%. Het percentage dat lid is van een sportvereniging is gelijk gebleven namelijk 28%. De sportparticipatie in Overijssel is iets hoger dan het landelijk percentage. In Overijssel is het ledenaantal van 2020 ten opzichte van 2019 stabiel gebleven; dat in tegenstelling tot de landelijke cijfers die een duidelijke daling laten zien. De verenigingsstructuur is in onze provincie nog relatief sterk. Uit hetzelfde onderzoek van NOC*NSF uit 2020 is gebleken dat wandelen, hardlopen en fietsen in ongeorganiseerde vorm tijdens coronatijd zijn toegenomen. Mensen gingen om en rond het huis iets meer bewegen.

Wel zijn vooral lager opgeleiden in combinatie met een lager inkomensniveau tijdens corona minder gaan sporten en bewegen. Uit de vrijetijd omnibus 2018 – 2021 van CBS en RIVM is naar voren gekomen dat flexibilisering in het sportaanbod in de vorm van het aanbieden van korte cursussen, tot meer sportdeelname kan leiden. De motivatie om tot sporten en

HOO F DS TU K 1. TR E N D S E N ONT W I K K E LI N G EN

bewegen over te gaan ligt vooral op het gebied van de verbetering van de gezondheid en de conditie en om af te vallen. In de toekomstverkenning van CBS en RIVM van 2020 blijkt dat de sportparticipatie stabiel zal blijven en zal verschuiven naar andere type sportvormen die vooral individueel gericht zijn. Dat betekent dat het sporten in verenigingsverband onder druk blijft staan. De sportparticipatie van kinderen in de leeftijd van 5 t/m 12 jaar bedraagt 80% en die in de leeftijd van 13 t/m 18 jaar 75%. In de leeftijdsgroep van 5 t/m 9 jaar zijn de meeste sporters actief. Het aantal verenigingsleden daarentegen ligt het hoogst in de categorie 10 t/m 14 jaar. Dit aantal blijft redelijk stabiel. Dit alles zou pleitten voor meer gerichte inzet op jongeren om zowel de sportparticipatie als het aantal leden te verhogen. Minder leden betekent minder inkomsten voor verenigingen. Verenigingen moeten dus creatief worden in hun inkomstenbronnen. Een nog groter probleem is het gebrek aan vrijwilligers. Verenigingen hebben moeite om voldoende vrijwillige inzet te genereren voor het uitvoeren van hun corebusiness zoals het organiseren van trainingen en wedstrijden. Hiervoor heeft de vereniging trainers, bestuursen commissieleden nodig. Deze taken worden door vrijwilligers uitgevoerd.

Daarnaast voeren sportverenigingen taken uit die niet tot hun corebusiness behoren zoals ledenwerving en sociaal-maatschappelijke activiteiten om bewegen en vitaliteit te versterken bij inwoners van Deventer. Om deze taken te kunnen uitvoeren heeft de sportvereniging hulp nodig van professionals zoals combinatiefunctionarissen, buurtsportcoaches en sportparkmanagers. 9

Zwemvaardigheid Sportbedrijf Deventer zet zich binnen haar doelstellingen in om het zwemmen in de gemeente Deventer te versterken door te proberen om alle leerlingen in het primair onderwijs zwemvaardig te maken. Via de Stichting Rechtop en de Stichting Leergeld draagt de gemeente financieel bij aan de zwemvaardigheid van kinderen als gezinnen dit niet zelf kunnen bekostigen. Het doel is dat ieder kind leert zwemmen.

Aangepast sporten

Binnen- en buitensportaccommodaties 1

Sporten en bewegen voor mensen met een beperking is niet vanzelfsprekend. De sportdeelname blijft vaak achter. Onder andere omdat het voor hen vaak lastiger is om passend sportaanbod dichtbij huis te vinden. Landelijk sporten in 2018 21% mensen met een lichamelijke beperking wekelijks en 35% van de verstandelijke beperkten. In de regio IJsselland was dit 32% voor mensen met een lichamelijke beperking.

Het aantal sportaccommodaties in Nederland zal in de toekomst niet dalen of stijgen. Wel is er een verschuiving te verwachten van het soort accommodaties en locaties.In verband met de vergrijzing, ontgroening en het groeiend aandeel niet westerse migranten, zal de vraag naar typen sporten verschuiven. Naar verwachting zal het aantal voetbalvelden en basketbalhallen afnemen, terwijl de vraag naar golf, fitness en andere sporten zal toenemen. Veel zwembaden worden nu al gesloten omdat de interesse voor de zwemsport afneemt.

Volgens de leefstijlmonitor 2020 van CBS en RIVM zijn toegankelijke faciliteiten en goede trainers, die met (kleine) aanpassingen ervoor kunnen zorgen dat het aanbod aansluit bij de doelgroep, belangrijk om een aanbod op maat te maken. Daarnaast is het belangrijk dat er een verbindende partij is, bijvoorbeeld een buurtsportcoach, om de samenwerking tussen partijen rondom deze doelgroep, zoals de gezondheidszorg, school, sociale wijkteams en sportaanbieders te versterken en het aanbod bij deze specifieke doelgroep kenbaar te maken. Sinds jaren zet de Deventer Sportploeg zich met succes in om mensen met een verstandelijke beperking te laten sporten, toch hebben verenigingen nog te maken met een gebrek aan trainers met specialisatie in een dergelijk complexe doelgroep. 10

Veel sportaccommodaties zullen in de toekomst van publiek naar privaat gaan, vanwege de commercialisering van het vrijetijdaanbod. Daarnaast openen private partijen nieuwe sportaccommodaties. De fitnessbranche en ook yogascholen zijn hiervan goede voorbeelden. De laatste jaren zijn voor outdoor sporten indooraccommodaties geopend zoals klimhallen, skipistes en skatebanen. Vrijetijdsbesteding, waaronder sport, wordt in toenemende mate een zoektocht naar belevenissen en een manier om uiting te geven aan de eigen identiteit en leefstijl. De inzet van sport als 1

Uit: Sport en bewegen in cijfers: trends en ontwikkelingen tot 2030 van CBS

HOOFD STU K 1. TR EN DS EN ON TWIKKELIN G E N

Sportdeelname en inkomen Uit de Deventer Kindermonitor 2017-2018 blijkt dat kinderen in bepaalde wijken in Deventer minder lid zijn van een sportvereniging. Dit kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden omdat de ouders het niet kunnen betalen. De gemeente vindt het belangrijk dat sporten en bewegen betaalbaar blijft en blijft de komende jaren bijdragen aan een lagere contributie bij sportverenigingen voor mensen met een laag inkomen, ook voor nieuwkomers in de samenleving. Dit gebeurt via de Stichting Rechtop! voor volwassenen vanaf 18 jaar en via de Stichting Leergeld voor kinderen en jongeren tot 18 jaar. Gemiddeld is 76% van de kinderen in de leeftijd t/m 12 jaar lid van een sportvereniging maar in sommige wijken blijft dat percentage achter. In Voorstad bijvoorbeeld bedraagt dat percentage slechts 68%.

Landelijk Sportakkoord en Deventer middel, wordt belangrijker dan de inzet van sport als doel. Door de toename van de ongeorganiseerde sport is er minder behoefte aan de meer traditionele sportaccommodaties en komt de openbare ruimte steeds meer in beeld als locatie voor sport, bewegen en actieve vormen van recreatie. Denk hierbij aan (autovrije) wandelzones en (hard)looppaden. Technologische ontwikkelen gaan in de toekomst mogelijk maken dat sportaccommodaties voor meerdere sporten ingezet worden, waardoor ze intensiever gebruikt kunnen worden. Kunstgras speelt daarin een belangrijke rol maar ook het belichten van lijnen op verschillende speelvelden. Daarnaast speelt technologie en digitalisering ook een belangrijke rol daar waar het gaat om het organiseren van competities buiten de sportverenigingen om. Ook kan de inzet van Smartdata/datascience bijdragen aan het bij elkaar brengen van vraag en aanbod om daarmee nieuwe leden te trekken en de sportparticipatie te verhogen.

HO OFDS T U K 1. TR EN D S EN ON TW I K K E LI N G EN

In 2018 is het Sportakkoord ‘Sport verenigt Nederland’ gesloten tussen het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en NOC*NSF. Doel van het sportakkoord is om de organisatie en financiën van de sport toekomstbestendig te maken. Het kabinet vraagt daarbij bijzondere aandacht voor de diversiteit in de samenstelling van sportbonden, de ontwikkeling van open sportclubs en een laagdrempelige toegang tot sport voor kinderen. VWS, VSG en NOC*NSF hebben samen met de partijen in de deelakkoorden, de visie ontwikkeld en de inhoudelijke reikwijdte van dit akkoord bepaald. Het Landelijk Sportakkoord is in 2020 vertaald naar een Lokaal Sport- en Beweegakkoord voor Deventer. Dit sport- en beweegakkoord is opgesteld door organisaties op het gebied van sport, bewegen en gezondheid in Deventer zoals sportverenigingen, scholen, zorg, de Stichting Deventer Sportploeg en Sportbedrijf Deventer. Dit in samenspraak met de gemeente Deventer als gelijkwaardige partner. Bij het sportakkoord gaat het om concrete acties die bijdragen aan de doelstellingen die in dit beleidsplan zijn opgenomen. Deventer ontvangt voor de uitvoering van het Lokaal Sport- en Beweegakkoord tot 2023 jaarlijks € 50.000 van het rijk. De acties uit het sportakkoord worden opgenomen in het Uitvoeringsprogramma sport. 11

Sport tijdens en na corona In maart 2020 werd een groot deel van de sportsector geheel stilgelegd en werd mensen gevraagd om ‘zoveel’ mogelijk thuis te blijven vanwege de pandemie. Dit heeft ervoor gezorgd dat de sport- en beweegdeelname sinds de coronamaatregelen is afgenomen. Tussen verenigingen is door corona een grote diversiteit in ervaren lasten waarneembaar en de financiële toekomst van sportverenigingen blijft onzeker. De verenigingen in Deventer lijken veerkrachtig genoeg. Het ledenaantal is in 2020 niet gedaald wat tegen de landelijke trend ingaat. Naar verwachting zullen de gevolgen van de coronamaatregelen nog lange tijd na-ijlen. De druk op de vrijwilligers bij de sportverenigingen was in 2020 en 2021 ontzettend groot. Bij het nieuwe vrijwilligersbeleid dat in 2022 wordt vastgesteld, worden sportverenigingen betrokken. Sportbedrijf Deventer zal hieraan in de Clubbase/Sportloket in samenwerking met de Vrijwilligerscentra Deventer Doet ook aandacht besteden. In het Uitvoeringsprogramma 2022 zal dit onderwerp opgenomen worden als een van de items die gemonitord moeten worden. In de Clubbase hebben sportverenigingen de mogelijkheid om leden te werven. Door de coronapandemie is hiervoor extra aandacht nodig. Sportbedrijf Deventer zal de sportverenigingen hiermee in de vorm van verenigingsondersteuning helpen.

12

HOOFD STU K 1. TR EN DS EN ON TWIKKELIN G E N

HOOFDSTUK 2

DE DRIE DEVENTER PIJLERS H et bele ids ka der s p or t k e nt dr i e p i jl e rs: in zich hebben. Zo kunnen sportverenigingen zich tot ‘open clubs’ ontwikkelen en daarmee ook tot duurzame organisaties. Dat is belangrijk vanwege dalende ledenaantallen met navenant minder inkomsten. Pijler 3 zal dit moeten faciliteren. Hiervoor zijn onder andere sportaccommodaties nodig die voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn. Daarnaast is het belangrijk dat maatschappelijke partners in de zorg, welzijn en onderwijs, open staan voor deze nieuwe rol en gelijkwaardige positie van sportverenigingen.

De sportvereniging professionaliseert De sportvereniging professionaliseert

De sportvereniging verbindt

Beter benutten van de sportinfrastructuur

Vanuit het gemeentelijk beleid worden sportverenigingen gestimuleerd om zich in te zetten in het sociale domein. Daarvoor is het nodig dat sportverenigingen gemotiveerd worden om een rol in dit domein te willen spelen. De corebusiness van de sportvereniging ligt op het gebied van de wedstrijdsport waarmee zij mensen en vooral kinderen en jongeren aanzetten tot het leveren van prestaties op ieders niveau en daarmee een belangrijke rol vervullen als het gaat om het versterken van hun weerbaarheid. In de laatste jaren zijn sportverenigingen zich ook gaan bezighouden met activiteiten en projecten die ‘sport als middel’

HO OFDS T U K 2. D E D RI E D EV EN T ER P I J LE R S

De gemeente Deventer vindt het belangrijk om sportverenigingen duurzaam te behouden vanwege o.a. hun maatschappelijke meerwaarde. Dat betekent dat de gemeente verenigingen wil helpen om de vitaliteit te vergroten. Onder vitale verenigingen verstaan we verenigingen die: • Een gezonde financiële situatie hebben; • Voldoende vrijwilligers weten in te zetten; • Een goede ledenopbouw hebben passend bij de sport of visie/missie; • Een maatschappelijke functie (buiten de betrokkenheid van de leden) in de samenleving hebben; • Een duidelijke visie en missie hebben; • Regulier sportaanbod hebben.

13

De gemeente toetst jaarlijks of verenigingen volgens deze criteria ‘vitaal’ zijn. De gemeente zal in eerste instantie vitale verenigingen ondersteunen maar ook verenigingen die vitaal willen worden. Deze groep sportverenigingen zijn koplopers op weg naar duurzame vitaliteit. In het Uitvoeringsprogramma sport 2022 zullen de toetsingscriteria voor vitale verenigingen samen met een vertegenwoordiging van de verenigingen en Sportbedrijf Deventer concreet beschreven worden. Eén van de belangrijke voorwaarden om te komen tot vitale verenigingen, is de inzet van ‘betaalde professionals in de sport’. Deze professionals worden in Deventer al een paar jaar ingezet zoals de verenigingsondersteuners, de buurtsportcoach en de combinatiefunctionaris. Sportbedrijf Deventer coördineert deze professionals met financiële middelen vanuit het Rijk en de gemeente Deventer. De komende jaren zal samen met sportverenigingen en Sportbedrijf Deventer bekeken worden of de inzet van bijvoorbeeld sportparkmanagers per sportpark kan leiden tot duurzaam behoud van de georganiseerde sport, tot een optimaal gebruik van de sportaccommodaties en daarmee ook tot een hogere sportparticipatie van inwoners van Deventer en tot ledengroei bij sportverenigingen.

Verenigingsondersteuners: verenigingsmanager of sportparkmanager Sportbedrijf Deventer verleent ondersteuning aan sportverenigingen die hiervoor openstaan, in de vorm van de inzet van verenigingsondersteuners voor binnen- en buitensporten. Deze betaalde professional kijkt samen met het bestuur van de vereniging naar samenwerkingsverbanden en initiatieven om sportverenigingen te versterken, te vitaliseren en te professionaliseren. De sportparkmanager kan dat doen in combinatie met alle verenigingen en andere gebruikers op een sportpark.

De beweegmakelaars bij het Sportbedrijf Deventer De beweegmakelaar is het resultaat van samenwerking tussen het Deventer Ziekenhuis, de Huisartsencoöperatie, ENO en Sportbedrijf Deventer. Doel is om mensen met een zorgvraag te stimuleren op het gebied van gezondheid en gedrag. De beweegmakelaar ondersteunt en begeleidt patiënten naar een passend beweegaanbod. De gemeente Deventer draagt financieel bij aan deze functie.

Combinatiefuncties: de buurtsportcoach en cultuurcoach Het doel van combinatiefuncties is om mensen ongeacht leeftijd, beperking en culturele achtergrond, een leven lang te laten sporten en bewegen en deel te laten nemen aan cultuur. Zij kijken hoe ze vanuit sport en cultuur een brug kunnen slaan naar onderwijs, gezondheid, zorg en welzijn. Meedoen is het kernwoord. Sportbedrijf Deventer begeleidt deze ‘betaalde professionals’ in de sport.

14

HOOFD STU K 2. DE DRIE D E VE NT ER PIJLER S

De sportvereniging verbindt Sporten als doel om een bepaalde sportieve prestatie te behalen, vormt de basis van een sportvereniging. De vereniging heeft ook een belangrijke verbindende en sociale functie voor haar leden. Naast het verenigingsleven kan de vereniging met haar sociale functie in de samenleving een belangrijke meerwaarde hebben. De sportvereniging als verbindende schakel heeft daarom een belangrijke rol in buurten en wijken. Deze functie is de afgelopen jaren aan belang toegenomen in de vorm van een Open Club of Sportplus vereniging. Een Open Club of Sportplus vereniging doet namelijk meer dan het aanbieden van de reguliere sport. Dit betekent dat de sportvereniging zich openstelt voor niet-leden in de vorm van het aanbieden van korte cursussen en BSO-activiteiten. Maar ook dat de vereniging de verbinding zoekt met het onderwijs, de wijk, de zorg en welzijn. Zo vervullen zij binnen het sociaal domein een belangrijke functie als vrij toegankelijke voorziening in de buurt of wijk. Door vraag-, buurtgericht en/of doelgroepgericht te opereren, kan de sportvereniging nieuwe doelgroepen aan zich binden. Denk aan buurtbewoners die nu geen lid zijn (vanwege culturele achtergronden, armoede, werkloosheid, ouderdom, beperkingen en eenzaamheid) maar wel betrokken kunnen worden bij de vereniging.

Ook kan de sportvereniging korte kennismakingscursussen organiseren waarmee extra inkomsten gegenereerd kunnen worden. Dit kan leiden tot meer toekomstbestendigheid van verenigingen. Het Sportbedrijf Deventer levert aan sportverenigingen die dat willen, een actieve bijdrage in verenigingsondersteuning op basis van maatwerk. De gemeente stimuleert sportverenigingen vanuit dit beleidskader sport, om inwoners van Deventer te enthousiasmeren om zich, op welke manier dan ook, met de sportvereniging te verbinden. Dat vraagt van zowel verenigingen als van partners een open houding, open cultuur, vraaggerichtheid, ondernemerszin en (gelijkwaardige) samenwerking.

HO OFDS T U K 2. D E D RI E D EV EN T ER P I J LE R S

Beter benutten van de sportinfrastructuur De nieuwe omgevingswet vraagt gemeenten om omgevingsvisies te ontwikkelen, waarin ze kunnen aangeven hoe de inrichting van de leefomgeving bijdraagt aan gezondheidsbevordering. Ook de gemeente Deventer streeft ernaar om met behulp van het sportbeleid integrale doelstellingen op het gebied van het sociaal domein (met daarin aandacht voor welzijn, gezondheid en zorg) en het vestigingsklimaat wonen en werken te realiseren. Het gemeentelijk sportbeleid zoekt in het kader van het ruimtelijk sportbeleid voortdurend naar mogelijkheden om de doelmatigheid en effectiviteit van het lokale (sport)beleid te vergroten. In het sportstimuleringsbeleid begint dit bij het optimaal laten renderen van de lokaal aanwezige sportinfrastructuur. Het is belangrijk dat deze infrastructuur (binnen- en buitensportaccommodaties, sportverenigingen en anders georganiseerde sportvormen) blijft aansluiten op de veranderende vraag naar en behoefte aan bewegingsmogelijkheden van inwoners van Deventer. Vanuit deze optiek streeft de gemeente naar goede, betaalbare en bereikbare sportvoorzieningen. Iedereen kan in de eigen omgeving lopend of op de fiets terecht bij een sportvoorzieningen of naar toegankelijke en beschikbare openbare ruimte die uitnodigt om te sporten of bewegen.

Sportparken die nu veelal nog gesloten zijn voor publiek en alleen toegankelijk zijn in de vorm van een lidmaatschap bij een sportvereniging, kunnen bijvoorbeeld overdag openbaar gebied worden zodat deze ook benut kunnen worden voor sport en bewegen. Uiteraard zullen de mogelijkheden en knelpunten hiervan in beeld gebracht moeten worden zoals de wijze van controle en toezicht op de velden. Gemeentelijke faciliteiten in relatie tot sportaccommodaties en sportverenigingen Een belangrijk uitgangspunt binnen dit sportkader is het ‘gelijk’ behandelen van alle sportverenigingen op het niveau van de binnen- en buitensportaccommodaties. Gelijktrekken betekent niet een verlaging of verhoging in de huur van

15

Vanaf vaststelling van dit beleidskader zullen alle verenigingen gelijk behandeld moeten worden. De criteria hiervoor zullen echter nog vastgesteld moeten worden in relatie tot criteria ten aanzien van de vitaliteit van verenigingen. In het jaarlijkse Uitvoeringsprogramma zal beleidsvoorstel ‘gelijk behandelen’ nader uitgewerkt worden. De gemeente zal hierbij rekening houden met de benodigde capaciteit aan accommodaties, de bezettingsgraad op basis van landelijke normen, de vitaliteit van een vereniging waaronder de financiën. Bij het opstellen van de randvoorwaarden voor het gelijktrekken van sportverenigingen zal de gemeente de sportverenigingen natuurlijk betrekken.

accommodaties of het indirect gelijk trekken van de contributies van verenigingen. Het faciliteren van verenigingen gebeurt ook door niet te rekenen met kostprijs dekkende huren. De komende jaren wordt gebruikt om eventuele verschillen in huurprijzen, ten gevolge van de gemeentelijke herindeling, inzichtelijk te maken en te besluiten hoe hier mee om te gaan voor de toekomst. Sportkantines en de meeste kleedkamers zijn in recht van opstal bij de verenigingen. De gemeente bezit de grond en de vereniging bezit het gebouw en onderhoud deze accommodatie zelf. De gemeente gaat de komende jaren de laatste kleedkamers overdragen waardoor er op dat gebied ook sprake is van gelijkwaardigheid tussen verenigingen.

De randvoorwaarden voor het gelijktrekken van sportverenigingen zijn: • de sportaccommodatie staat op gemeentegrond van Deventer. • op basis van de jaarlijkse inventarisatie van vraag en aanbod (benodigde capaciteit op basis van landelijke behoeftepeilingen zoals die van de KNVB) bezien of een accommodatie voorziet in een gemeente brede vraag. • op basis van de landelijke VNG en NOC*NSF normen1 voor de bezettingsgraad bezien of een binnensportaccommodatie voorziet in een gemeente brede vraag. • de vereniging op basis van de in dit beleidskader opgestelde criteria, vitaal is.

1

Landelijke normen voor bezettingsgraad van NOC*NSF en VNG. Norm NOC*NSF is 1.400 uur per jaar; dit gaat uitsluitend om gebruik door sportverenigingen. Norm VNG is 1.600 uur; dit gaat om gebruiksuren onderwijs en verenigingen. Deze normen staan los van de kwaliteit van accommodaties of de voorwaarden vanuit sportbonden.

16

HOOFD STU K 2. DE DRIE D E VE NT ER PIJLER S

HOOFDSTUK 3

REGIE OP SPORTACCOMMODATIES Het beter benutten van de basisinfrastructuur in Deventer is als één van de drie pijlers opgenomen. Het doel daarvan is het versterken van sportverenigingen en het indien mogelijk openstellen van de sportaccommodaties voor andere sportaanbieders en gebruikers. Deze basisinfrastructuur bestaat voornamelijk uit binnen- en buitensportaccommodaties. De landelijke trend op het gebied van sportaccommodaties geeft aan dat het aantal sportaccommodaties de komende 10 jaar niet of nauwelijks zal dalen of stijgen. Wel is er een verschuiving te verwachten van het soort accommodaties en de daaraan gekoppelde locaties. Dit op basis van de veranderende marktvraag door consumenten. Om een goed beeld te krijgen van de ontwikkeling van sportaccommodaties in Deventer is in 2020 en 2021 extern onderzoek verricht.

De optionele ontwikkelscenario’s In 2019 werd een aanzet gegeven tot visievorming op accommodatiegebied binnen het beleidskader sport 2020 – 2030, wat geleid heeft tot het opstellen van vijf ontwikkelingsscenario’s. Dit met als doel te komen tot een efficiënter en effectiever gebruik van de binnen- en buitensportaccommodaties door sportverenigingen. Deze scenario’s zijn gebaseerd op de mate van regievoering vanuit de gemeente waarin de gemeente in scenario 1 de minste en in scenario 4 de meeste regie voert.

HOO F DS TU K 3. RE GI E OP S P O R TA C C O M M ODAT I ES

SCENARIO 1 De gemeente verandert niets aan de huidige werkwijze, alleen een efficiënter en effectiever gebruik van de sportaccommodaties. In dit scenario gaat het om het reguliere onderhoud en beheer door de gemeente en de nodige renovatie/ vervanging van de huidige accommodaties. Uitgangspunt is dat de binnen- en buitensportaccommodaties blijven bestaan op hun huidige locatie. SCENARIO 2 Dit scenario is gelijk aan scenario 1 waarin de huidige binnen- en buitensportaccommodaties blijven bestaan. Maar waarin de gemeente 1/3 van de investeringen in buitenaccommodaties aan sportverenigingen vergoedt en 2/3 door de sportvereniging zelf gefinancierd moet worden. Dit geldt niet voor binnensportaccommodaties omdat dit voor deze sportverenigingen niet reëel is. SCENARIO 3 De gemeente centraliseert de buitensportvoorzieningen van tien naar zes locaties en laat de binnensportvoorzieningen op dezelfde locaties. In dit scenario treden er geen synergievoordelen op tussen de binnen- en de buitensport. Ook krijgt de buitensport in dit scenario een minder goede spreiding. SCENARIO 4 Scenario 4 is een situatie waarbij alle accommodaties voor binnen- en buitensport op zes locaties worden gecentraliseerd. Hierdoor treden er synergievoordelen op tussen de binnen- en de buitensport. Ook in dit scenario krijgt de binnen- en buitensport een minder goede spreiding. 17

Bestuurlijk traject: scenario 5 De gemeente heeft op 26 november 2019 het eerste concept beleidskader sport voor reactie voorgelegd aan sportverenigingen, Sportbedrijf Deventer en aan de Adviesraad Sociaal Domein. Deze reacties zijn verwerkt in het tweede concept beleidskader sport. In het tweede concept zijn de vier scenario’s voor binnen- en buitensportaccommodaties opgenomen. Het college heeft de raad voorgesteld om scenario 5 verder uit te werken. In december 2020 heeft de raad besloten scenario 5 te laten onderzoeken en als uitgangspunt te nemen in dit beleidskader. SCENARIO 5 Scenario 5 is een hybridevorm en houdt in dat er niet proactief wordt gecentraliseerd maar dat de gemeente dit wel als uitgangspunt neemt als de gelegenheid zich voordoet. Dit kan zich voordoen op een ‘natuurlijk’ moment in de onderhouds-/vervangingscycli van bijvoorbeeld kunstgrasvelden of wanneer een sporthal aan vervanging toe is. Dan wordt bekeken wat er nodig is om de hal een betere centralere functie te laten vervullen.

Vanuit de ‘basis op orde’ naar effectieve beleidskeuzes Het is de ambitie van de gemeente om de vitaliteit van sportverenigingen te verbeteren o.a. in de vorm van ledengroei en om de sportparticipatie de komende jaren te laten toenemen. Uit het accommodatieonderzoek dat in 2020 is uitgevoerd, blijkt dat de basis aan binnen- en buitensportaccommodaties in de gemeente Deventer goed is. Er is geen sprake van een duidelijk tekort en overschot aan binnensportaccommodaties. Op bepaalde tijden bijvoorbeeld in de avonduren, is er bij gymzalen en sportzalen voldoende ruimte. Overdag worden deze accommodaties veelal door het onderwijs gebruikt. De sporthallen hebben vooral in de avonduren een hoge bezetting waardoor er in bepaalde gevallen een tekort ontstaat. Overdag kan er dan weer sprake zijn van onderbezetting. Bij actuele ontwikke18

lingen in de binnensport, zoals bij de realisatie van de sporthallen in Bathmen en Keizerslanden, wordt hiermee uiteraard rekening gehouden. Uit het accommodatieonderzoek van 2021 is gebleken dat sportverenigingen de komende jaren willen streven naar het beter benutten van de sportparken in de vorm van het inzetten van meer professionaliteit en het bundelen van krachten. In 2021 is op basis van scenario 5, de mogelijkheid onderzocht om tot clustering van de binnen- en buitensportaccommodaties van tien naar zes over te gaan. Het onderzoek wees uit dat clustering naar zes sportaccommodaties als middel om tot optimalisatie van de sportaccommodaties te komen, niet reëel geacht wordt. Centralisatie zal namelijk leiden tot een slechtere bereikbaarheid van sportaccommodaties voor inwoners; zeker waar het gaat om jonge en oudere sporters. Hoe dichterbij de sport hoe laagdrempeliger het voor mensen is om te gaan sporten. Het doel om meer mensen te laten sporten en daarmee de sportparticipatie te verhogen, een van de centrale doelstellingen in dit beleidskader, zal op basis van centralisatie naar zes locaties niet bereikt worden. In het accommodatiebeleid van de komende jaren zal centralisatie naar zes locties als uitgangspunt voor de sportaccommodaties niet als zodanig een leidend principe zijn.

Wel kunnen zich ontwikkelingen op sportparken voordoen, die leiden tot clustering van sportaccommodaties. Sportaccommodaties worden ook door andere beleidsvelden beïnvloed, bijvoorbeeld door het onderwijs, welzijn en door woningbouw. Wanneer zich nieuwe ontwikkelingen voordoen, wordt op projectbasis bekeken wat de meest optimale oplossing voor de sport hierin is. Hiervoor zal dan ook per project naar financiering gezocht moeten worden. Op basis van nieuwe ontwikkelingen bij sportverenigingen en nieuwe trends, kunnen zich de komende jaren situaties voordoen waarbij clustering van sportaccommodaties tot de mogelijkheden behoort. Wanneer een dergelijke situatie (een natuurlijk of noodzakelijk moment) zich voordoet kan de gemeente hierop samen met relevante partners op projectbasis inspringen.

HOOF DSTU K 3. RE GIE OP SPORTAC COMMODATIE S

Bestaande ontwikkelingen van optimalisatie en clustering van sportaccommodaties Tijdens het schrijven van het beleidskader zijn al diverse ontwikkelingen met betrekking tot optimalisatie en clustering van sportaccommodatie(s) in gang gezet of worden onderzocht. Optimalisatie binnensport Vanaf september 2021 zijn de binnensportverenigingen herverdeeld over de binnensportaccommodaties met optimalisatie en centralisatie als uitgangspunt. Sportverenigingen zaten verspreid over de sporthallen in de gemeente en hebben nu, zoveel mogelijk, een vaste accommodatie voor hun trainingen en wedstrijden. Volleybalvereniging Avior heeft een vaste plek gekregen in De Scheg, waardoor de hoogte van de nieuw te bouwen sporthal in Keizerslanden van 9 naar 7 meter kan worden teruggebracht. Sporthal Keizerslanden Op het gebied van de Marke vindt een herontwikkeling plaats waarop de locatie Marke Zuid nieuwbouw komt

van het Etty Hillesum Lyceum en sporthal Keizerslanden. Hier worden de functies onderwijs en binnensport met elkaar verbonden op één locatie. Sporthal De Uutvlog De initiatiefgroep sport Bathmen heeft onderzoek verricht naar nieuwbouw van de verouderde sporthal De Uutvlog (gemeentelijk eigendom) in Bathmen. De gemeente heeft een verdiepend onderzoek laten doen naar nieuwbouw en locatie van de sporthal. Op basis van dit onderzoek heeft de gemeente besloten om een nieuwe sporthal te realiseren op het sportpark "De Looënk". Hierbij worden binnen- en buitensport op één locatie gecombineerd. Sporthal Schalkhaar Voor de sporthal in Schalkhaar (eigendom Stichting) zijn de komende jaren flinke investeringen voor groot onderhoud nodig. De Stichting Sportvoorziening Schalkhaar heeft het initiatief genomen om te onder-

Om nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de sport in Deventer in beeld te krijgen, de vitaliteit van sportverenigingen en de effectiviteit van projecten te kunnen beoordelen, is regelmatige monitoring noodzakelijk. Het gaat daarbij om het verzamelen van gegevens zoals ledenaantallen, sportparticipatie en de bezetting van de sportaccommodaties. Wanneer deze basis op orde is, kunnen besluiten genomen worden die gebaseerd zijn op feiten.

HO OFDS T U K 3. RE GI E OP S P OR TA C C O M M ODAT I ES

zoeken of het mogelijk is om een nieuwe sporthal te realiseren op de locatie van sportpark Horsterhoek in Schalkhaar. Daarmee worden binnen- en buitensport in Schalkhaar geclusterd op het sportpark. De Scheg Voor de toekomstbestendigheid van sportaccommodatie De Scheg heeft Sportbedrijf Deventer in 2021 een plan opgesteld. In het najaar van 2021 is de gemeente gestart met een onderzoek naar de gemeentelijke toekomstvisie op De Scheg. Hierbij wordt breed gekeken naar ontwikkelingen op sportdeelname, directe omgeving (Holterwegzone), duurzaamheid en regionale uitstraling. De gemeentelijke investeringen behorende bij deze projecten zijn en zullen per situatie aan het sportbeleid getoetst worden en aan het college en de raad worden voorgelegd.

Optimalisatie als leidend principe voor sportaccommodaties Optimalisatie van de sportaccommodaties in combinatie met het borgen van de kwaliteit van de accommodaties, zal de komende jaren een belangrijk leidend principe worden. Optimalisatie betekent het zo effectief mogelijk gebruiken van de binnen- en buitensportaccommodaties door inwoners van Deventer, door sportverenigingen maar ook door andere gebruikers zoals het onderwijs, welzijn 19

en andere sportaanbieders. Daarvoor is de borging van de kwaliteit van de sportaccommodaties noodzakelijk inclusief de verduurzaming. Optimalisatie kan tot stand komen door bijvoorbeeld intensievere samenwerking tussen sportverenigingen op sportparkniveau. Maar bijvoorbeeld ook in de vorm van de Open Club waarbij de sportvereniging zich openstelt voor sociaal-maatschappelijke activiteiten zoals de BSO. Een van de instrumenten om optimalisatie van sportaccommodaties te versterken, is het invoeren van een digitaal reserveringssysteem. De komende jaren zal samen met sportverenigingen, Sportbedrijf Deventer en het Groenbedrijf bekeken worden welke mogelijkheden er zijn om tot optimalisatie te komen van het gebruik van de sportparken, de sporthallen en de sportzalen.

Regelingen die het accommodatiebeleid (gaan) beïnvloeden De sport en daarbinnen de sportaccommodaties staan niet los van landelijke en Europese ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid en klimaat. Ook de sport zal zich de komende jaren nadrukkelijk moeten bezighouden met de implementatie van (wettelijke) maatregelen die hiermee te maken hebben. Zo zijn er tussen NOC*NSF, de sportbonden en sportverenigingen afspraken gemaakt hoe dit alles aangepakt moet worden. Deze afspraken zijn verwoord in de ‘Routekaart Verduurzaming Sport’. Voor binnensportaccommodaties en clubhuizen die eigendom zijn van de gemeente geldt sinds 1 januari 2021 landelijk een minimale eis van Bijna Energie Neutraal Gebouw (BENG). De gemeente Deventer hanteert voor de binnensportaccommodaties en clubhuizen die haar eigendom zijn het Energie Neutraal Gebouw (ENG) als uitgangspunt. Daar waar dit uitgangspunt niet mogelijk is, wordt inzichtelijk gemaakt waarom niet en welke extra middelen nodig zijn om ENG te behalen. In het Sportloket heeft Sportbedrijf Deventer de belangrijkste regelingen opgenomen die voor sportverenigingen in Deventer toepasbaar zijn. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor regelingen op het gebied van BTW. Voor een overzicht van deze regelingen, zie bijlage.

20

HOOF DSTU K 3. RE GIE OP SPORTAC COMMODATIE S

HOOFDSTUK 4

AMBITIE EN DOELSTELLINGEN EN RESULTAAT Ambitie Het is de ambitie van de gemeente om de sport in Deventer waar mogelijk te versterken zodat alle inwoners van Deventer de mogelijkheid krijgen om te gaan sporten en bewegen. 76% van de kinderen in Deventer in de leeftijd van 4 t/m 12 jaar sport nog altijd bij een sportvereniging om plezier te hebben in sport, om in teamverband samen te spelen of om uitgedaagd te worden tot het leveren van een prestatie. Kinderen vormen voor sportverenigingen een fundament met potentie om te kunnen groeien. Zoals eerder in dit beleidskader is gezegd, is er de komende jaren landelijk een lichte afname van ledengroei en een stabilisatie van de sportparticipatie in alle leeftijdsgroepen te verwachten. In Deventer is de verwachting dat de ledenparticipatie en de sportparticipatie stabiel blijven. Op basis hiervan zet de gemeente in op duurzaam behoud van sportverenigingen als spinnen in het web in de totale sportinfrastructuur van Deventer. Deze ambitie voor de sport in Deventer kan echter alleen gerealiseerd worden wanneer alle partijen in de sport samenwerken en hun krachten gaan bundelen. Sportverenigingen kunnen dit bijvoorbeeld op het niveau van het sportpark doen. Al jaren worden er door lokale en landelijke overheid op preventie gerichte interventies gepleegd om een gezonde leefstijl te bevorderen.

Interventies in de sport zijn hiervan een belangrijk onderdeel. In de komende jaren is het van essentieel belang deze interventies daadwerkelijk te effectueren waardoor inwoners meetbaar ‘gezonder’ worden. Interventies in het duurzaam behouden van sportverenigingen zijn nadrukkelijk ook onderdeel van dit beleid. HO OFDS T U K 4. A MB I TI E , D OE LS TE LL I N GE N E N R E SU LTA AT

Cruciale randvoorwaarden voor het duurzaam behoud van sportverenigingen Een belangrijke randvoorwaarde is het versterken van de sportinfrastructuur in de gehele keten. De gemeente heeft hierin de rol als (mede)financier, als eigenaar van sportaccommodaties en als regisseur. Om dit mogelijk te maken wil de gemeente de vele sportverenigingen blijvend ondersteunen zodat deze hun vitaliteit behouden. Dit doet de gemeente op een directe manier in de vorm van diverse subsidieregelingen voor sportverenigingen, door niet-kostprijsdekkende huur te rekenen en door te investeren in sportvelden en binnensportaccommodaties. Maar ook indirect in de vorm van het toekennen van reeds bestaande projectsubsidies voor de versterking van o.a. de professionaliteit van sportverenigingen. Sportbedrijf Deventer speelt op dit gebied een sleutelrol. In de ontwikkeling tot duurzaam behoud van de vereniging, staan twee begrippen centraal, namelijk 1. Samenwerking en 2. Professionaliteit. Een van de mogelijkheden om dit te realiseren is het samenwerken op sportparkniveau in de vorm van bijvoorbeeld een coöperatieve samenwerking of het realiseren van een omnivereniging. Bij een coöperatieve samenwerking behouden de sportverenigingen hun eigen identiteit; bij een omnivereniging niet.

Om als sportvereniging aan de toenemende vragen uit de samenleving op het gebied van ‘de open club’ te voldoen, is het belangrijk dat de vereniging hierin geholpen wordt in de vorm van bijvoorbeeld het inzetten van een sportparkmanager op strategisch niveau. Dit vanuit het devies ‘doe waar je als sportvereniging goed 21