2021-265 Gemeentelijk Rioleringsprogramma 2022-2026
Tekst van het document
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer 2022-2026 Stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater
november 2021 1
Gemeentelijk Aanpassen Deventer Klimaatadaptatieprogramma aanRioleringsprogramma klimaatverandering Deventer
www.deventer.nl
Inhoudsopgave
2
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
Infographic
4
Samenvatting
5
1
Inleiding
1.1 Waarom dit GRP 1.2 Aanleiding 1.3 Participatie 1.4 Leeswijzer
7 7 7 8
2
Terugblik planperiode 2015 – 2021
2.1 Wat hebben we bereikt 2.2 Wat is blijven liggen en waarom 2.3 Wat nemen we mee naar de komende planperiode 2.4 Onvoorziene onderzoeken en maatregelen
9 13 14 15
3
Wat willen we bereiken?
3.1 Onze ambities 3.2 Onze basisambities in relatie tot onze wettelijke zorgplichten 3.2.1 Onze basisambities voor stedelijk afvalwater 3.2.2 Onze basisambities voor hemelwater 3.2.3 Onze basisambities voor grondwater 3.3 Aanvullende ambities (op basis van actuele ontwikkelingen) 3.3.1 Klimaatadaptatie 3.3.2 Energietransitie 3.3.3 Risico gestuurd beheer 3.3.4 Circulariteit 3.4 Sustainable Development Goals
17 18 19 20 22 23 23 24 24 25 25
4
Wie doet wat?
4.1 Wettelijke taken 4.2 ‘Deventer aanpak’ 4.3 Samenwerking binnen de gemeente Deventer 4.4 Samenwerking in de (afval)waterketen 4.5 Samenwerking met inwoners en bedrijven
27 28 28 29 30
www.deventer.nl
5
Wat hebben we nu?
5.1 Areaal 5.2 Kwaliteit objecten 5.3 Beheer van voorzieningen 5.3.1 Gemalen 5.3.2 Overstorten 5.3.3 Pompinstallaties van drukriolering 5.3.4 Persleidingen 5.4 Functioneren objecten 5.5 Grondwatervoorzieningen 5.6 Meldingensysteem
6
De opgave
6.1 Aanleg 6.2 Onderzoek 6.3 Maatregelen 6.3.1 Onderhoud en reparatie 6.3.2 Renovatie/vervanging/verbetering 6.4 Overig
7
Middelen en kostendekking
7.1 Personeel
7.1.1 Benodigde personele capaciteit 7.1.2 Beschikbare personele capaciteit 7.1.3 Conclusie personele capaciteit
7.3 Kostendekking Uitgangspunten kostendekkingsberekening Tabellen kostendekkingsberekening Dofemame tabel Uitgebreide Evaluatie Lijst met overstorten Onderbouwing kostentoedeling
51 54 76 83 90 94
7.2.1 Uitgaven en kosten 7.2.2 Heffingsgrondslag en -maatstaf
3
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
38 40 42 44 44 45 46 47 47 48 48 50 50
7.2 Kosten
Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6
32 33 34 31 35 36 36 36 37 37
www.deventer.nl
Deventer en haar gemeentelijke watertaken
Samenwerken: We werken samen met onze waterketenpartners in subregio RIVUS
Diepenveen
Le ele
Schalkhaar
• • • • • • •
521 km vrijvervalriolen 55.000 kolken 11.164 inspec epu en 278 km pers- en drukriolering 72 gemalen 13 tunnelgemalen 11 opvoergemalen 704 drukrioleringunits 54 Overstorten 10 Bergbezinkbassins 40 km IT-leidingen
Personeel: Momenteel bedraagt de huidige forma e 5,8 e. Dit is aan de lage kant. We moeten de komende jaren de vinger goed aan de pols houden om te voorkomen dat er werkzaamheden achterop raken en er niet voldoende kan worden ingespeeld op nieuwe ontwikkelingen.
A oppelen: A oppelen:
140
wordtzoveel zoveel ErErwordt mogelijkhemelwater hemelwater mogelijk afgekoppeldvan vande de afgekoppeld rioleringen enafgevoerd afgevoerd riolering naarlokaal lokaal naar oppervlaktewaterofof oppervlaktewater groen groen
120
Bathmen
300 250 200 150 100 50 2042
2062
2082
8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 -
60 40 20 -
Gemengd
Financiën: We geven uit:
Uitgaven 2022
Exploita e Oude Kapitaallasten Vervangen vrijvervalriolering Onderzoekskosten Klimaatadapta e (bovenop MIP) €-
te dekken per eenheid
Gescheiden
Uiteindelijkkomt komthet hetafvalwater afvalwaterbij bijde de Uiteindelijk RWZI.Hier Hierwordt wordthet hetwater watergezuiverd gezuiverd RWZI. en als schoon water weer en als schoon water weer teruggegevenaan aande denatuur. natuur.Het Het teruggegeven achterblijvenderioolslib rioolslibwordt kan gebruikt achterblijvende wordenals alsbiomassaproduct. biomassaproduct. gebruikt
€2.000.000 €4.000.000 €6.000.000
Kosten komende 80 jaar
voorgesteld tarief voorziening
80
<1930 1930-1940 1940-1950 1950-1960 1960-1970 1970-1980 1980-1990 1990-2000 2000-2010 2010-2020
88 rioo de gemeente Rioolgemalen pompen pompen afvalwater onder afvalwater onder hoge hogedoor drukpersleidingen door druk persleidingen rich ng de rich ng de RioolwaterzuiveringsRioolwaterzuiveringsinstala e(RWZI) (RWZI). . instala e
Financiën: Kostendekkende rioolheffing 2022-2101
0 2022
Aanlegjaren vrijvervalriolering
100
Deventer
Voorziening, euro*1000
• • • •
Rioolheffingen, euro
We beheren:
Pers- en drukleidingstelsel (buitengebied) (278 km)
24%
Lengte (km)
Een groot deel van het Een groot deel van het gebruikte en gevallen gebruikte en gevallen water komt terecht in het water komt terecht het riool. Hiervan komtinhet riool. Hiervan het in meeste waterkomt terecht meeste water terecht in het gemengde het gemengde Dit water vrijvervalstelsel. vrijvervalstelsel. Dit water is deels afvalwater van isbewoners deels afvalwater van (douche, wc, bewoners gootsteen(douche, etc.) en wc, deels gootsteen etc.)wat enals deels hemelwater hemelwater wat als neerslag is gevallen. neerslag is gevallen.
40% Gescheiden stelsel (vuilwater+hemelwater) (184 km)
1. Het huidige rioolstelsel op orde houden. 2. Ons voorbereiden op zwaardere regenbuien, langere periodes van droogte en hi estress (klimaatadapta e). 3. Duurzaamheid, digitalisering en een betere samenwerking en integralere kijk op de afvalwaterketen.
valtjaarlijks jaarlijks108 900 mm ErErvalt neerslag in neerslag Gemeente miljard liter in Nissewaard Gemeente Deventer
Gemeente Nissewaard
We gebruiken produceert zo’nzo’n ??? litermiljard drinkwater 4,6 literper jaar drinkwater per jaar
36%
Daarvoor focusen we op:
Hemelwater: Hemelwater:
Verwerkt Verwerkt drinkwater: drinkwater:
Gemengd stelsel (308 km)
1. Droge voeten en een goede leefomgeving. 2. Schoon en helder water.
GRP 2022-2026
Infographic
Type riolering
We willen:
RWZI
Oude Kapitaallasten Exploita e (+onderzoek) Nieuwe kapitaallasten €0
4
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
€ 200.000.000 € 400.000.000 € 600.000.000 € 800.000.000
www.deventer.nl
Samenvatting
Waarom een Gemeentelijk Rioleringsprogramma (GRP)? Goede riolering is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het tegengaan van wateroverlast. Als gemeente hebben we de taak om voor die riolering te zorge n: we hebben de zorgplicht voor stedelijk afvalwater, voor afvloeiend hemelwater en voor grondwater. Dit GRP geeft aan hoe wij met deze drie zorgplichten omgaan. We werken samen in de Waterketensamenwerking RIVUS met Gemeenten Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Zwartewaterland, Zwolle, Waterschap Drents Overijsselse Delta en Vitens. De ambitie van het samenwerkingsverband voor 2020 bestond uit een besparingsdoelstelling, het vergroten van de professionaliteit in het operationeel beheer van de afvalwaterketen, het laten afnemen van de kwetsbaarheid van de organisatie van het beheer van de afvalwaterketen en het realiseren van een duurzamere waterketen. Deze ambitie is waargemaakt. De komende jaren gaat Rivus zich richten op het verder uitbouwen van de professionalisering in de waterketen en op de regionale klimaatopgave. Even terugkijken Tijdens de afgelopen planperiode zijn de gestelde doelen grotendeels behaald. Er zijn geen grote problemen bekend met de inzameling van stedelijk afvalwater en hemelwater en het transport van afvalwater naar de rioolwaterzuiveringsinrichting verloopt goed.
De kwaliteit van de riolen is onderzocht door inspecties. Waar nodig zijn maatregelen getroffen. De meeste geplande onderzoeken en maatregelen zijn uitgevoerd. We denken steeds meer vanuit het systeem in plaats vanuit de afzonderlijke objecten. De nieuwe uitdagingen, zoals klimaatverandering die hevigere buien veroorzaakt, zorgen ervoor dat we breder moeten kijken. We bekijken voor water en riolering per buurt wat er moet gebeuren en zorgen ervoor dat we maatregelen treffen waar deze het beste passen in het systeem. Vervolgens stemmen we onze plannen per gebied af met andere vakgebieden binnen de gemeente. Wat zijn de doelen voor de komende periode? De gemeente Deventer heeft enkele basisambities, die gericht zijn op een veilige en duurzame woon-, verblijf- en werkomgeving. Deze ambities worden ingevuld door de gebruikelijke zorgplichten die wij hebben voor stedelijk afvalwater, regenwater en grondwater.
5
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
Naast de basisambities, hebben we ook enkele aanvullende ambities. Deze aanvullende ambities zijn ontstaan door belangrijke ontwikkelingen. Het gaat hier om klimaatadaptatie, energietransitie, risicogestuurd beheer en circulariteit. Deze ambities zijn vertaald naar strategische en tactische doelen (zie Bijlage 3). Met deze doelen geven we concreter invulling aan een aantal Sustainable Development Goals. Wat hebben we nu? In onze gemeente ligt 521 km vrijvervalriolering en 278 km pers- en drukriolering. Er zijn 72 rioolgemalen, 13 tunnelgemalen, 11 opvoergemalen, 10 bergbezinkbassins en 704 pompunits. Hiernaast zijn er 54 externe overstorten, 13 km drainage. Ook zijn er verschillende infiltratievoorzieningen voor de lokale infiltratie van hemelwater. Al deze voorzieningen worden onderhouden en vervangen als dat nodig is. Ons rioolstelsel functioneert over het algemeen goed. Uit het Basisrioleringsplan (BRP) blijkt dat er een beperkt aantal knelpunten aanwezig is. Ook in de praktijk is een beperkt aantal overlastlocaties bekend. Er zijn nagenoeg geen klachten over grondwater. Ook waterlopen en waterbuffers maken onderdeel uit van ons hemelwaterstelsel. De waterschappen onderhouden deze om de afvoer- en bergingscapaciteit op peil te houden.
Wat gaan we doen in de komende planperiode? De komende planperiode houden we het huidige riool in stand en brengen we waar nodig verbeteringen aan. Het gegevensbeheer blijft aandacht krijgen en het functioneren van delen van het rioolstelsel wordt met berekeningen getoetst. Hierbij wordt de invloed van klimaatverandering meegenomen. We voeren onderzoek uit om investeringsbeslissingen goed te kunnen onderbouwen.
deze te verplaatsen naar openbare grond. Voor de planperiode 2022-2026 gaan we uit van het meerjareninvesteringsprogramma (MJOP). Dit MJOP is gebaseerd op de beoordeling van inspectieresultaten (de daadwerkelijke toestand van de riolering) is afgestemd met andere werken in de openbare ruimte. Deze planperiode investeren we circa € 1,5 miljoen per jaar in reparatie, vervanging en relining. Wat hebben we hiervoor nodig? Onze personele capaciteit is met 5,8 fte aan de lage kant. Investeren in eigen, goed gekwalificeerd personeel blijft aandacht vergen. De komende jaren moeten we hiervoor de vinger goed aan de pols houden, zeker omdat de taken in het kader van klimaatadaptatie zullen toenemen. Het streven is om de personele bezetting iets boven de minimaal benodigde bezetting van 6,6 fte te krijgen. De totale vervangingswaarde van onze riolering is circa 400 miljoen euro. Om dat kapitaalgoed goed te beheren, is gemiddeld in de planperiode € 10 miljoen per jaar nodig. Dat geld wordt opgebracht in de vorm van rioolheffing door burgers en bedrijven die beschikken over een aansluiting op het riool. We heffen van de gebruikers een tarief per perceel in relatie tot het waterverbruik van dat perceel. Alle woningen zitten daarmee in hetzelfde tarief.
In het financiële deel van dit GRP houden we geen rekening met groei van het aantal woningen en evenmin met de groei van het stelsel (areaalaccres). Deze 2 aspecten zijn met elkaar in evenwicht. De rioolheffing per 1-1-2022 moet € 174,97 per jaar bedragen voor een gewone aansluiting (categorie A van de staffeling rioolheffing verordening 2022). Dit bedrag ligt daarmee iets hoger dan het tarief van 2021 (€ 173,76). Met ingang van 2023 blijft de rioolheffing stabiel tot het jaar 2040 en hoeft deze alleen jaarlijks te worden geïndexeerd. Hierbij is rekening gehouden met de klimaatadaptatiemaatregelen die vanuit de rioleringsopgave worden voorzien.
Rioleringsvoorzieningen worden regelmatig gereinigd en geïnspecteerd. Als het nodig is worden reparaties uitgevoerd. Bij nieuwbouwprojecten is het uitgangspunt dat huishoudelijk afvalwater en hemelwater gescheiden wordt aangeboden. Als het rioolstelsel bij bestaande bebouwing in slechte staat is, dan wordt het vervangen of gerelined. Wanneer het rioolstelsel in particuliere grond ligt, heeft het daarbij de voorkeur
6
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
1. Inleiding
1.1 Waarom dit GRP Voor u ligt het Gemeentelijk RioleringsProgramma (hierna GRP genoemd) van de gemeente Deventer. In dit programma beschrijven we hoe we werken in de (afval)waterketen. Daarmee geven we invulling aan de wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwatermaatregelen. Dit GRP is opgesteld conform de Wet milieubeheer (artikel 4.22 en verder) . Ook gaan we in op de nieuwe ontwikkelingen die onze zorgplichten raken, zoals klimaatverandering en de invoering van de Omgevingswet. Ons (afval)watersysteem beschermt de volksgezondheid en het milieu door het verontreinigde water af te voeren naar de zuivering. Het is daarmee een belangrijk onderdeel van de leefomgeving, waarmee er een directe relatie ligt met andere vakgebieden.
1.2 Aanleiding De aanleiding om een nieuw GRP op te stellen is meerledig: • De planperiode van het huidige GRP verloopt eind 2021; • In het Klimaatadapatieprogramma dd. oktober 2021 zijn maatregelen opgenomen, waarvan de kostendekking plaatsvindt vanuit de rioolheffing. Die worden in dit nieuwe GRP onderbouwd. • Naar verwachting wordt per 1-7-2022 de Omgevingswet van kracht. Dat heeft invloed op de waterketen. Zaken die nu op nationaal niveau geregeld zijn, worden gedecentraliseerd. Dit betekent dat er straks meer keuze is in hoe wij onze gemeentelijke watertaken, ook juridisch gezien, willen inrichten. De beleidsmatige onderbouwing staat in de omgevingsvisie en in dit GRP. De gemeentelijke zorgplichten zijn overigens onveranderd in de Omgevingswet opgenomen.
1.3 Participatie Deventer werkt nauw samen met andere gemeenten en met de waterschappen. De meest vergaande vorm van samenwerking is in het kader van RIVUS op het gebied van de waterketen en klimaatadaptatie. Deventer participeert hier over de volle breedte in en blijft dit doen. In RIVUS werken de gemeenten Dalfsen, Deventer, Kampen, Olst-Wijhe, Raalte, Staphorst, Zwartewaterland en Zwolle en het waterschap Drents-Overijsselse Delta samen. De basis van het voorliggende document is opgesteld in RIVUS-verband en aangevuld met zaken die specifiek binnen Deventer spelen (www.rivus.net). * Met de invoering van de Omgevingswet wijzigt de wettelijke basis van het GRP. Deze is dan opgenomen in artikel 3.14 van de Omgevingswet.
7
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
De waterschappen Drents-Overijsselse Delta (WDOD), Vallei & Veluwe (WVV) en Rijn & IJssel (WRIJ) en Rijkswaterstaat hebben het concept-GRP voor commentaar toegestuurd gekregen. Daarnaast is het GRP ter informatie gestuurd naar provincie Overijssel en drinkwatermaatschappij Vitens. Voor de inbreng van inwoners van de gemeente Deventer is gebruik gemaakt van het klachten- en meldingenbestand van de gemeente (E-Suite).
1.4 Leeswijzer Dit GRP sluit aan bij de Omgevingswet door het onderscheiden van verschillende delen: evaluatie huidig GRP, visie, plan, programma en kostendekking: • We starten met de evaluatie over de huidige planperiode (2015-2021). Wat ging goed, wat kan of moet anders? Dit markeert het startpunt voor het nieuwe GRP. • In het visiedeel beschrijven we de doelen en ambities die we hebben in relatie tot onze gemeentelijke watertaken. Duurzaamheid en klimaatadaptatie spelen hierbij een grote rol. Dit deel heeft een sterke relatie met de Omgevingsvisie van de gemeente, die in 2019 is opgesteld. De visie in dit GRP is een nadere uitwerking hiervan op het gebied van riolering. • In het plandeel gaan we in op de verhouding tussen de gemeente, andere overheden, bewoners en bedrijven: wie doet wat? We beschrijven op hoofdlijnen welke lokale wensen en eisen er zijn op het gebied van de gemeentelijke watertaken en de daarvoor benodigde regels. De regels vormen input voor het gemeentelijke omgevingsplan. • In het programmadeel beschrijven we het huidige areaal en de acties voor de planperiode. Hierin komen de onderzoeken, onderhoudsactiviteiten en vervangingsplanningen aan bod. Het levert de input voor de kostendekkingsberekening.
• In het laatste deel gaan we in op de personele en financiële kant van de gemeentelijke watertaken en beschrijven we de benodigde kostendekkende rioolheffingstarieven. Schema: Toelichting op de leeswijzer.
8
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
2. Terugblik planperiode 2015 - 2021
Dit hoofdstuk geeft een terugblik op de beleidsvoornemens en activiteiten die in het GRP 2015-2021 zijn opgenomen. Ook beschrijft het ontwikkelingen die voor het GRP van direct belang zijn, maar in 2015 niet waren voorzien. De uitgebreide evaluatie is te vinden in Bijlage 4.
2.1 Wat hebben we bereikt In onderstaande tabel zijn de onderzoeken en maatregelen opgenomen uit het GRP 2015-2021 die zijn uitgevoerd. Een aantal maatregelen nemen we mee naar dit GRP, omdat deze doorlopend worden uitgevoerd. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de subsidieregeling voor particulieren. Deze is in 2015 gestart en wordt ook de komende GRP-periode gehandhaafd. Onderzoek en maatregelen GRP 2015-2021 Hydraulisch functioneren
• Opstellen basisrioleringsplannen Deventer en dorpen inclusief (her)berekening en theoretische toetsing van alle rioolstelsels • Toetsing functioneren in de praktijk door meten en monitoren op basis van meetplan in RIVUS-verband • Uitvoeren maatregelen tegen wateroverlast bij de tunnels/viaducten Stationsstraat, Brinkgreverweg en Veenweg
Beheer op orde
• Aanpassen en vervangen telemetrie (riool)gemalen • Bereikbaarheid gemaal Amstellaan en Groot Colmschate verbeteren, inclusief herstel van de brug bij Groot Colmschate
Omgaan met hemelwater
Stimuleren afkoppelen op particulier terrein
Klimaatadaptatie
Afkoppelen hemelwater bij nieuwbouwontwikkelingen en groot onderhoud openbare ruimte.
Milieutechnisch functioneren • Oplossen twee knelpunten op het gebied van waterkwaliteit (Molenkolk, Keizerslanden, Colmschate Noord) • Wijzigen besturing vijf VGS-gemalen naar VGS 2.0 zodat afvoer ‘schoon’ hemelwater naar rioolwaterzuivering beperkt wordt Klantvriendelijke en kosteneffectieve organisatie
• Transparante bedrijfsvoering door o.a. planning & kosteneffectieve organisatie control rapportages. • Verminderen kosten en overlast door vervangingswerkzaamheden zoveel mogelijk te combineren met (weg)werkzaamheden via meerjaren onderhoudsplan (MJOP)
9
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
Beheer op orde • Meldingensysteem in stand houden en waar nodig verbeteren. • Contractbeheer op orde houden en waar nodig verbeteren. • Overgang naar ideaal-complex voor groot onderhoud gemalen Samenwerking RIVUS
• Onderzoek vergaande samenwerking, o.a. om kwetsbaarheid van organisaties te verminderen • Uitwerken visie afvalwaterketen • Implementeren coördinatieschema incidentenbestrijding • Verder ontwikkelen risicogestuurd beheer mechanische riolering (gemalen)
Aanpassen/vervangen telemetrie gemalen De telemetrie van de gemalen is vervangen door een modern systeem dat past bij de huidige tijd. Dit systeem wordt extern gehost bij een professionele partij die daarvoor is ingericht. Daarmee is de bedrijfszekerheid van het telemetriesysteem op een kwalitatief hoogwaardig en betrouwbaar niveau gebracht. Bereikbaarheid gemaal Amstellaan en Groot Colmschate verbeteren De bereikbaarheid van deze twee gemalen was onvoldoende en is daarom verbeterd met een herinrichting van de omgeving.
Tabel 2-1 Overzicht uitgevoerde maatregelen en onderzoeken
Hydraulisch functioneren Basisrioleringsplan (BRP) Een BRP werd tot 2015 met name opgesteld ter onderbouwing van de basisinspanning en richtte zich om die reden alleen op de gemengde stelsels. De basisinspanning is met de aanleg van het effluentfilter op de zuivering in 2013 voltooid. In 2018 is de laatste doorrekening uitgevoerd, waarbij voor het eerst het hele stelsel is beschouwd. Daarna is een traject doorlopen voor het bepalen en prioriteren van maatregelen. In 2020 is het BRP definitief afgerond. Meten en monitoren In RIVUS-verband is een meetprogramma opgesteld voor monitoring van de riolering. Dit is binnen Deventer geïmplementeerd, waarbij meetapparatuur is aangebracht bij overstorten. Verder heeft de gemeente op eigen initiatief aanvullende meetpunten geplaatst in het rioolstelsel. Maatregelen wateroverlast tunnels Het hemelwater dat richting de spoortunnels afstroomt in de Stationsstraat, de Brinkgreverweg en de Veenweg is afgekoppeld van het gemengde riool, waarbij extra berging is gerealiseerd. Daarmee zijn belangrijke knelpunten in de waterhuishouding in relatie tot de verkeersafwikkeling en bereikbaarheid voor hulpdiensten in ernst afgenomen. Waar voorheen sprake was van een kans op circa twee inundaties per jaar, is dat door de maatregelen teruggebracht tot een kans op één inundatie per tien jaar.
10
Foto: werkzaamheden Brinkgrevertunnel.
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
Omgaan met hemelwater Stimuleren afkoppelen op eigen terrein Het stimuleren van het afkoppelen door particulieren is gerealiseerd in de vorm van een subsidieregeling, ondersteuning door regenwaterambassadeurs en de Ulebelt én goede informatievoorziening via de website Deventer Stroomt. • De subsidieregeling loopt nu ca. 7 jaar en blijkt erg succesvol. Sinds 2015 hebben ruim 232 huishoudens en 18 organisaties/bedrijven subsidie gekregen, waarbij circa 50.000 m2 verhard oppervlak is afgekoppeld. • Het concept regenwaterambassadeurs loopt sinds 2017. De eerste periode is gesubsidieerd door waterschap Drents-Overijsselse Delta, daarna door de gemeente. De vrijwillige regenwaterambassadeurs worden sinds 2020 actief ondersteund door een coach van NMO. Zij handelen veel individuele vragen af van inwoners, van groene dak en tot afkoppelen. In 2020/2021 is er hard gewerkt om de regenwaterambassadeurs meer te profileren en onder de aandacht te brengen. • In 2019 heeft de Ulebelt opdracht gekregen om buurten/wijken te mobiliseren en te ondersteunen met het nemen van klimaatmaatregelen, zoals bijv. groene daken en afkoppelen. Zij ondersteunen inmiddels ruim 23 wijken/straten in o.a. de Worp, Colmschate, Oostrik en Zandweerd. Sinds 2021 hebben zij ook als opdracht om scholen te ondersteunen bij het nemen van klimaatmaatregelen/vergroenen van het schoolplein.
Milieutechnisch functioneren Oplossen knelpunten waterkwaliteit Molenkolk, Keizerslanden en Colmschate Noord In het kader van het Waterkwaliteitsspoor zijn maatregelen uitgevoerd om de waterkwaliteit te verbeteren in de vijvers. Wijziging aansturing vijf VGS-gemalen In de GRP periode 2015-2020 zijn de gemalen Handelspark, Hanzepark, Jeurlink en Vijfhoek in Deventer en gemaal Woertmansweg in Bathmen omgebouwd naar het VGS 2.0 principe. Door wijziging in de aansturing van de gemalen wordt schoon regenwater nu minder naar de zuivering afgevoerd.
Klantvriendelijke en kosteneffectieve organisatie Transparante bedrijfsvoering Er is gewerkt aan transparantie rond de kosten die worden verhaald via de rioolheffing. Dat is vormgegeven in Bijlage 6, waarin alle toerekeningen transparant zijn uitgewerkt. Daarnaast wordt jaarlijks bij de heffingsvoorstellen aangegeven welke mutaties leiden tot stijging en daling van de heffing.
Klimaatadaptatie Gescheiden houden van hemelwater en huishoudelijk afvalwater bij nieuwbouw en groot onderhoud openbare ruimte De verplichting tot gescheiden aanbieden van hemelwater en huishoudelijk afvalwater bij nieuwbouw is beleidsmatig ingevoerd met het GRP 2015-2019. Aanvullend is deze eis sindsdien ook in bestemmingsplannen, anterieure overeenkomsten en koopovereenkomsten opgenomen. Bij vaststelling van het addendum 2021 is besloten de bergingseis op particulier terrein te verhogen, waarmee een reëlere opgave ontstaat en Deventer aansluit bij wat landelijk gebruikelijk is. Ook bij projecten in de bestaande openbare ruimte koppelt de gemeente waar mogelijk het hemelwater af en infiltreert dit in de bodem. In Tabel 2.2 een overzicht (niet-limitatief) van beleid waarin afkoppelen (naast het GRP) een plek heeft en projecten waar is afgekoppeld.
11
Foto: wadi project ‘Groene wal’.
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
Werk met werk maken De efficiency van ingrijpen in de vorm van rioolvervanging, het uitvoeren van verbeteringsmaatregelen en afkoppelen van verhard oppervlak is vormgegeven door dit zo integraal mogelijk te programmeren met andere opgaven in de leefomgeving. Dat resulteert iedere 2 jaar in een nieuw MeerJarenOnderhoudsProgramma (MJOP). Meldingensysteem Het meldsysteem Atos E-suite is een systeem dat binnen Leefomgeving wordt gebruikt om onze inwoners de kans te geven om gebreken aan de openbare ruimte aan ons door te geven. Dit systeem is omgevormd naar een systeem van slim melden waarbij een app gebruikt kan worden en waarmee op een geografische kaart het juiste punt kan worden aangewezen. Dit systeem wordt ook gebruikt voor meldingen bij problemen met de riolering of de waterhuishouding. In Tabel 2-2 is een overzicht opgenomen van de ontvangen meldingen in de periode 2015-2021.
Rijlabels
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021-7
Totaal
Gemiddeld
Gemalen
47
85
68
88
Riolering
564
729
677
626
62
74
26
450
71
811
666
492
4565
kolken/ putten
14
26
0
0
0
679
0
0
40
7
kolken/ putten (kapot)
76
102
103
84
94
76
82
617
89
kolken/ putten (verstopt)
211
281
306
267
444
376
274
2159
314
riolering algemeen
78
110
73
89
30
39
5
424
70
stankoverlast
19
18
29
22
31
6
0
125
21
verstopping riolering
112
133
122
119
124
135
125
870
124
wateroverlast
54
59
44
45
88
34
6
330
54
Eindtotaal
611
814
745
714
873
740
518
5015
750
Contractbeheer De contracten rond reliningen en rond reinigen en inspecteren van het vrijverval riool zijn verbeterd. In deze contracten trekken we nu in DOWR verband op. Daar is ook het contract rond reiniging en inspectie van de drukrioolgemalen bijgekomen, alsmede het gezamenlijk opgebouwde grondwatermeetnet. We trekken samen op in het contractbeheer en maken gebruik van elkaars kennis. Dit samenwerkingsverband kan mogelijk in het komende GRP nog verder geïntensiveerd worden. Een klein deel van de werkzaamheden voor beheer en onderhoud van het vrijverval riool is weggezet bij Circulus Berkel (CB) en Het GroenBedrijf (HGB), waar de gemeente een dienstverleningsovereenkomst mee heeft. CB reinigt alle kolken die machinaal te bereiken zijn. HGB reinigt alle kolken die handmatig gereinigd moeten worden. Het gaat hierbij zowel om het jaarlijkse beheer en onderhoud als om incidenteel onderhoud bij verstoppingen. In het nieuwe contract met CB, dat in 2021 is afgesloten, is de wijze van rapporteren na uitgevoerde werkzaamheden nader geduid. Deze partijen kunnen geen lijngoten en kolkleidingen reinigen. Dit wordt apart in de markt weggezet. Ideaal-complex groot onderhoud gemalen Voor het beheren van de gemalen is met ingang van het GRP 2015-2019 gekozen voor een ideaalcomplex.
Dit houdt in dat de groot onderhoudsopgave geheel in de exploitatie is ondergebracht, waarbij jaarlijks hetzelfde budget beschikbaar is. Door de hoeveelheid grote en kleine gemalen is het mogelijk de opgave zodanig door de jaren heen te spreiden dat hiermee een goed werkbaar instrument is ontstaan.
Tabel 2-2: Overzicht meldingen 2015-2021.
Foto: rioolgemaal Voorstad .
12
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
Samenwerking RIVUS Onderzoek vergaande samenwerking Het RIVUS onderzoek naar verdergaande samenwerking heeft geleid tot een beleidstafel waarin de betrokken organisaties samenwerken om de beleidsopgave voor de waterketen vorm te geven. Het voorliggend GRP is daar een product van. De outline van dit GRP is in RIVUS opgesteld en vorm gegeven, terwijl de nadere detaillering en uitwerking binnen iedere gemeente afzonderlijk is vorm gegeven. Sinds maart 2019 heeft RIVUS er een onderdeel bij, namelijk het Platform Klimaatadaptatie. In dit platform werken we samen aan de ambities voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van het werkgebied van RIVUS, leren we van elkaar en werken we samen aan kennisontwikkeling. Visie waterketen De visie op de afvalwaterketen zoals ontwikkeld binnen RIVUS is de basis geweest voor een groot deel van het vorig GRP en dient ook dit GRP als belangrijke leidraad. De visie geeft een doorkijk naar de afvalwaterketen in 2030. In de visie staan thema’s die invloed hebben op dat toekomstbeeld, zoals volksgezondheid en klimaatverandering, maar ook onderwerpen als water, energie en grondstoffen. Afbeelding: RIVUS Visie op de waterketen
Coördinatieschema incidentenbestrijding Het schema voor incidentenbestrijding is opgesteld en tussentijds geactualiseerd. Het is ondergebracht in de organisatie voor rampenbestrijding zoals die binnen Deventer functioneert. Risicogestuurd beheer mechanische riolering Het risicogestuurd gemalenbeheer zoals binnen RIVUS ontwikkeld is geheel geïmplementeerd in de Deventer contracten.
13
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
2.2 Wat is blijven liggen en waarom?
Beheer op orde
Omgaan met hemelwater
Onderzoek en maatregelen GRP 2015-2021
Stand van zaken 2021
Opstellen Rioleringsbeheerplan voor alle
Afronding gelijktijdig
planmatige activiteiten
met GRP
Opstellen hemelwaterverordening
Afronding gelijktijdig
met GRP Milieutechnisch functioneren
Waar mogelijk kansen benutten om
Niet uitgevoerd
afvalwater geconcentreerd af te voeren en zo energie terug te winnen (DEUGD) Tabel 2-3: Overzicht onderzoeken en maatregelen die zijn blijven liggen.
Beheer op orde Rioleringsbeheerplan In 2021 is gewerkt aan de afronding van het Rioleringsbeheerplan. Deze zal gelijktijdig met dit GRP wordt vastgesteld. Het Rioleringsbeheerplan heeft als doel een overzicht te geven van het aanwezige areaal met de bijbehorende huidige en gewenste beheeractiviteiten (inspectie, onderhoud, onderzoek, maatregelen, gegevensbeheer).
Omgaan met hemelwater Opstellen hemelwaterverordening In 2021 is in het kader van het GRP en het Klimaatadaptatieprogramma gewerkt aan het opstellen van een hemelwaterverordening. Deze zal gelijktijdig met dit GRP worden vastgesteld. In de hemelwaterverordening is een verplichting opgenomen om bij nieuwbouw en vernieuwbouw (incl. transformatie) het hemelwater op eigen terrein te verwerken in een infiltratievoorziening. Het college is ook gemachtigd www.deventer.nl
om bestaande gebieden aan te wijzen, waar particulieren verplicht kunnen worden om af te koppelen. Hier zullen we vooralsnog geen gebruik van maken. De regels van de hemelwaterverordening worden opgenomen in de Verordening Fysieke Leefomgeving en zullen bij inwerkingtreding van de Omgevingswet direct overgaan in het tijdelijke Omgevingsplan.
2.3 Wat nemen we mee naar de komende planperiode?
Hydraulisch functioneren
Milieutechnisch functioneren Project DEUGD Het project DEUGD (Duurzame Energie Uit Geconcentreerde bronnen Deventer) is niet gerealiseerd. Dit was uitgewerkt voor het plangebied Steenbrugge. Er is een poging gedaan om de projectontwikkelaar te verleiden om DEUGD op te nemen in de plannen. Ondanks het geloof in DEUGD heeft deze toch besloten om DEUGD niet in te voeren uit angst voor negatieve effecten van de benodigde vacuümtoiletten en het daarmee gepaard gaande geluid.
Onderzoek en maatregelen GRP 2015-2021
Stand van zaken 2021
Toetsing functioneren in de praktijk door
Moet nog meer actie
meten en monitoren op basis van meetplan
op komen
in RIVUS-verband Oplossen knelpunten voortkomend uit BRP
Uitvoering in 2021-2030
Omgaan met hemelwater
Stimuleren afkoppelen op particulier terrein
Doorlopend*
Klimaatadaptatie
Afkoppelen hemelwater bij nieuwbouw-
Doorlopend*
ontwikkelingen en groot onderhoud openbare ruimte.
Hydraulisch functioneren Meten en monitoren In RIVUS-verband zal het meten en monitoren aan de riolering verder worden uitgewerkt. Hierbij wordt gekeken naar de mogelijkheden voor gezamenlijk databeheer en welke gegevens op welke wijze gemeten en gemonitord moeten worden om het gewenste inzicht in de riolering te krijgen. Oplossen knelpunten uit BRP Uit de doorrekening van het hele rioolstelsel blijkt dat bij hevige buien op 19 plekken in die mate wateroverlast optreed, dat hier maatregelen noodzakelijk zijn. Maatgevend is dat bij een bui die statistisch één keer in de honderd jaar voorkomt (T=100) geen schade aan huizen en gebouwen mag ontstaan. De knelpunten worden in de periode tot en met 2030 aangepakt, waarbij zoveel mogelijk wordt aangesloten bij andere opgaven in de openbare ruimte (MJOP). Klantvriendelijke en kosteneffectieve organisatie Voor alle maatregelen onder dit thema geldt dat dit doorlopend onder de aandacht is. Specifiek uitgelicht is het contractbeheer, waar nog een verbeterslag nodig is in de contracten met CB en HGB.
Klantvriendelijke en
Transparante bedrijfsvoering door
kosteneffectieve organisatie
o.a. planning & control rapportages Verminderen kosten en overlast door
Doorlopend*
Doorlopend*
vervangingswerkzaamheden zoveel mogelijk te blijven combineren met wegwerkzaamheden via meerjaren onderhoudsplan (MJOP) Samenwerking RIVUS
Meldingensysteem in stand houden
Doorlopend*
en waar nodig verbeteren. Contractbeheer op orde houden en waar nodig verbeteren.
Doorlopend
Verder ontwikkelen risicogestuurd beheer
In uitvoering
vrijverval riolering, persleidingen en drukriolering
Tabel 2-4: Overzicht onderzoeken en maatregelen die we meenemen. * Geen nadere toelichting. Is doorlopend aandacht voor. Stand van zaken t/m 2021 opgenomen in paragraaf 2.1.
14
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
Samenwerking waterketen en
Doorlopend
klimaatadaptatie
www.deventer.nl
Samenwerking RIVUS Risicogestuurd beheer vrijverval riolering Het risicogestuurd beheer van de vrijverval riolering wordt de komende jaren verder geïmplementeerd in het beheer van de riolering; De wijze van beheren wordt afgestemd op de functie van het riool en de omgeving. Op dit moment is in het beheersysteem het vervangingsjaar nog grotendeels gebaseerd op de standaard levensduur van 90 jaar. Binnen RIVUS is een systeem ontwikkeld waarbij de restlevensduur op basis van risico wordt gedifferentieerd. Die restlevensduur is bepalend voor de verwachte piek in vervangingen op lange termijn en daarmee voor het kostendekkingsplan. Deze op risico gebaseerde restlevensduur zal in de komende periode opgenomen worden in het beheerpakket. Risicogestuurd beheer persleidingen De gemeente heeft nu circa 42 km aan persleiding in haar eigendom. Om goed inzicht te verkrijgen in het benodigde onderhoud aan persleidingen en om deze duurzaam te kunnen beheren zijn beheer- en onderhoudsstrategieën nodig, gebaseerd op inventarisaties. Het is in de voorgaande GRP periode niet gelukt om deze beheer- en onderhoudsstrategieën te ontwikkelen voor de korte en langere termijn om zo kosten en restlevensduur inzichtelijk te maken. In de komende GRP periode zal dit projectmatig opgezet gaan worden.
Risicogestuurd beheer drukriolering In de voorgaande GRP periode is hier geen werk in verzet, mede gezien de late start van het slimme meters project. In voorgaande jaren zijn er wel grootschalig renovaties uitgevoerd, tegenwoordig worden de installaties pas vervangen als ze daadwerkelijk stuk of sterk versleten zijn. Samenwerking waterketen en klimaatadaptatie De taak voor RIVUS aangaande het Bestuursakkoord Water (BAW) is met positief resultaat afgerond. De samenwerking is zo succesvol dat RIVUS ook de werkregio is geworden om de doelen voor klimaatadaptatie regionaal vorm te geven. Er wordt in 2021 gewerkt aan het vormgeven van de toekomst van de RIVUS op het gebied van samenwerking binnen de waterketen en klimaatadaptatie. Dit moet eind 2021 leiden tot een Regionaal bestuursakkoord. De samenwerking kan leiden tot besparingen, maar ook tot onderzoeken en maatregelen die we op dit moment nog niet voorzien.
2.4 Onvoorziene onderzoeken en maatregelen Slimme meters rioolgemalen Op 1 januari 2015 is door de netwerkbedrijven een grootschalige uitrol gestart van slimme meters voor elektriciteit, dit bleek een langjarige operatie te zijn. In 2020 zijn de laatste meters verwisseld. Consumenten hebben hiermee de mogelijkheid gekregen meer inzicht te hebben in hun eigen verbruik. Binnen RIVUS is in 2020 een (uitgesteld) pilotproject gestart om de data van slimme meters van drukrioleringsgemalen per kwartier op te halen en onder te brengen in een daartoe ontwikkelde database dat wordt beheerd door een extern bedrijf. Gemeente Deventer en Zwartewaterland doen hieraan mee, het project heeft een looptijd van 2 jaar met de volgende doelen: Door het energieverbruik per tijdseenheid te koppelen aan de perceelsomvang en huishouden, is eenvoudig na te gaan of bijvoorbeeld illegaal hemelwaterafvoer of bedrijfsafvalwater wordt geloosd op de drukriolering. Het voorkomen van dit soort lozingen leidt namelijk tot aantrekkelijke besparingen. Ook afwijkingen in het energieverbruik worden verklaarbaar: sommige drukrioolgemalen schakelen nooit in of hebben een ongebruikelijke lange looptijd (draaiuren) als gevolg van een defect in de besturing. Kortom: inzicht wordt verkregen in het energiegebruik op ieder moment van de dag.
Niet alleen krijgen we daardoor greep op het energieverbruik, maar kunnen we ook systematisch en structureel foutieve aansluitingen en defecten lokaliseren. Meten en monitoren We hebben op eigen initiatief aanvullende meetpunten geplaatst in het rioolstelsel en er zijn een aantal regenmeters geplaatst. Een aantal meetpunten bevinden zich in de Brinkgrevertunnel, omdat het systeem hier kritisch is.
Foto: Meten aan riolering.
15
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
Visiedeel
Foto: Moerriool Keizerstraat.
16
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
3. Wat willen we bereiken?
We hebben afgelopen jaren meerdere ambities uitgesproken. Een deel betreft het aanhouden van reeds bestaande ambities. Een deel betreft ook nieuwe ambities, die voortkomen uit recente ontwikkelingen zoals de omgevingsvisie, klimaatadaptatie, energietransitie, risico gestuurd beheer of circulariteit.
3.1 Onze ambities Binnen onze gemeente streven we naar de volgende basisambities: Een veilige woon-, verblijf en werkomgeving • Handhaving bescherming volksgezondheid • Handhaving goede leefomgeving • Voorkomen gevaar, overlast en hinder Een duurzame woon-, verblijf en werkomgeving • Duurzame bescherming van natuur en milieu Deze ambities vullen we grotendeels in door onze gebruikelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater (zie paragraaf 3.2). Met het oog op de toekomst willen we hier een stap verder in zetten. Naast deze basisambities besteden we extra aandacht aan onze aanvullende ambities op het gebied van klimaatadaptatie, energietransitie, risico gestuurd beheer en circulariteit (voor zover gerelateerd aan onze gemeentelijke watertaken). Deze aanvullende ambities zijn onder meer opgenomen in de Omgevingsvisie Deventer.
17
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
Omgevingsvisie Deventer De omgevingsvisie noemt klimaatverandering als één van de ingrijpende veranderingen. Dat geeft het belang aan van energietransitie (mitigatiespoor) en klimaatadaptatie (adaptatiespoor). Het beleid voor klimaatadaptatie heeft op de deelthema’s ’wateroverlast’ en ’droogte’ een directe relatie met de zorgplicht voor hemelwater en daarmee met dit GRP. De kernopgave is als volgt gedefinieerd: We handelen toekomstbestendig. De leefomgeving moet voor mens, dier en plant aangenaam zijn, nu en in de toekomst. We zoeken duurzame, klimaatbestendige en circulaire oplossingen op alle plekken die zich daarvoor lenen. Onderliggende ambities uit de omgevingsvisie zijn: • Als gemeente houden we vanuit een algemeen belang een groot aantal taken. Zo zorgen we voor goede wegen, riolering, water en groen en een veilige openbare ruimte. • Als we dat voor de stad belangrijk vinden, nemen we als gemeente het initiatief voor een ontwikkeling. Waar mogelijk laten we het initiatief voor activiteiten en ontwikkelingen vaker over aan ’de stad’. • We werken vroegtijdig met bewoners, bedrijven en organisaties samen aan beleid en besluiten. • We helpen door te inspireren en kennis- en informatie beschikbaar te stellen • Met het bedrijfsleven werken we aan toekomstbestendige bedrijventerreinen.
Daarbij vinden we vergroening, klimaatadaptatie, duurzame mobiliteit, goede bereikbaarheid en energietransitie belangrijk. • We zijn een duurzame maak- en open informatiestad. • De interactie tussen stad, dorpen en buitengebied wordt steeds belangrijker. Het buitengebied heeft de stad hard nodig voor voorzieningen, werkgelegenheid, onderwijs en cultuur. En andersom heeft de stad het buitengebied nodig voor rust, ruimte, recreatie, energietransitie en wateren klimaatopgaven. • We streven naar duurzaam, verantwoord en meervoudig ruimtegebruik bij alle opgaven, waaronder de woningbouwopgave van 11.000 woningen de komende periode. • Een prettige leefomgeving is minimaal schoon, heel en veilig. Bewoners en ondernemers kunnen voor extra kwaliteit zorgen onder het motto “Wij de basis, u de plus”. • We willen dat ons stedelijk gebied in 2050 klimaatbestendig is. Daarom bereiden we ons voor op pieken in de waterafvoer, voldoen we aan de noodzaak tot waterberging, houden we regenwater vast om verdroging te voorkomen en voorkomen/beperken we hitte in de wonen leefomgeving.
3.2 Onze basisambities in relatie tot onze wettelijke zorgplichten In dit GRP staat hoe wij invulling geven aan de wettelijke zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Daarvoor hebben we de basisambities vertaald naar doelen en beleidsuitgangspunten. Voor hemel- en grondwater formuleren we daarnaast ook regels in de vorm van een gemeentelijke verordening.
Wat houdt die zorgplicht in en waar komt deze vandaan? Op grond van artikel 10.33 Wet milieubeheer hebben Gemeenten de zorgplicht voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, dat vrijkomt bij de binnen het grondgebied van de gemeente gelegen percelen. Deze zorgplicht dient ook als implementatie van de EU-richtlijn stedelijk afvalwater en sluit aan op de zorgplicht van de waterschappen om het stedelijk afvalwater te zuiveren alvorens het terug in het milieu wordt gebracht. Op grond van de artikelen 3.5 en 3.6 van de Waterwet dragen de gemeenteraad en het college van B&W zorg voor: 1. De inzameling van het afvloeiende hemelwater, voor zover de perceeleigenaar dit water zelf niet kan verwerken (art. 3.5 lid 1). 2. Verwerking van het ingezamelde hemelwater (art. 3.5 lid 2). 3. Het treffen van maatregelen voor het openbaar gemeentelijk gebied ter voorkoming van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand (art. 3.6 lid 1)
In de DoFeMaMe (Bijlage 3) zijn deze ambities vertaald naar strategische en tactische doelen.
18
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
www.deventer.nl
3.2.1 Onze basisambities voor stedelijk afvalwater Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel van huishoudelijk afvalwater met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Dat afvalwater wordt ingezameld en getransporteerd naar de RWZI. We accepteren geen onaanvaardbare risico’s voor de volksgezondheid door blootstelling aan afvalwater op straat, in watergangen of door stank. Zo handhaven we de bescherming van de volksgezondheid. In oudere rioolstelsels is huishoudelijk afvalwater vaak vermengd met afvloeiend hemelwater of grondwater. We werken toe naar een situatie, waarbij we huishoudelijk afvalwater zo zuiver mogelijk inzamelen en transporteren. Dit draagt bij aan vermindering van de kans dat stedelijk afvalwater overstort naar oppervlaktewater, op straat komt te staan of zelfs in huizen en bedrijven terecht komt bij hevige regenbuien.
We vinden het belangrijk dat we een actueel beeld hebben van de toestand en het functioneren van ons rioolsysteem door te meten, inspectie en zo nodig reinigen van de riolering. Foutieve aansluitingen (van met name afvalwater op hemelwaterstelsels) worden bij voorkeur voorkomen en zo nodig hersteld. Zo voorkomen we dat de riolering een (te groot) negatief effect heeft op de omgeving in de vorm van hinder of overlast. Zorg voor stedelijk afvalwater is maatwerk. Soms rijst de vraag of de benodigde kosten voor een rioolaansluiting opwegen tegen de effecten op het milieu. Als aansluiting op de riolering niet doelmatig is, kunnen bij nieuwbouw in het buitengebied in uitzonderlijke gevallen Individuele Behandelingsinstallaties voor Afvalwater (IBA’s) worden gebruikt. Keuzes voor de aanleg en beheer van dergelijke systemen worden samen met het waterschap gemaakt. Op deze manier blijft de duurzame bescherming van natuur en milieu geborgd.
Foto: RWZI Deventer van WDOD.
19
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
Met het aansluitpercentage van bijna 100%, het op orde zijn van de berging in het stelsel en het effluentfilter op de zuivering voldoet de gemeente aan de wettelijke eis en regelgeving van het rijk en de waterschappen. Onze ambitie is om het aansluitpercentage en het niveau van milieutechnisch functioneren de komende planperiode vast te houden, zodat dit aansluit op onze basisambitie om een goede leefomgeving te handhaven.
Voorkeursvolgorde voor de omgang met afvalwater In de Wet milieubeheer is de voorkeursvolgorde voor de omgang met stedelijk afvalwater (waaronder ook hemelwater valt) vastgelegd. De voorkeursvolgorde (artikel 10.29a van de Wm) geeft aan hoe men in het belang van de bescherming van het milieu met afvalwater moet omgaan. Namelijk: a) Het ontstaan van afvalwater wordt voorkomen of beperkt. b) Verontreiniging van afvalwater wordt voorkomen of beperkt. c) Afvalwaterstromen gescheiden worden gehouden, tenzij het niet gescheiden houden geen nadelige gevolgen heeft voor een doelmatig beheer van afvalwater. d) Huishoudelijk afvalwater en, voor zover doelmatig en kostenefficiënt, afvalwater dat daarmee wat biologische afbreekbaarheid betreft overeenkomt worden ingezameld en naar “RWZI” getransporteerd. e) Ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d zo nodig na retentie of zuivering bij de bron, wordt hergebruikt. f) Ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d lokaal, zo nodig na retentie of zuivering bij de bron, in het milieu wordt gebracht. g) Ander afvalwater dan bedoeld in onderdeel d naar een “RWZI” wordt getransporteerd.
www.deventer.nl
Welke beleidsuitgangspunten hanteren we voor stedelijk afvalwater? Bij grootschalige nieuwbouw (in- en uitbreidingen) wordt huishoudelijk afvalwater gescheiden van het hemel- of grondwater ingezameld en getransporteerd naar de RWZI. Indien het aanbod van stedelijk afvalwater veel groter wordt dan in de oude situatie (bijvoorbeeld bij hoogbouw) dan kan het noodzakelijk zijn het bestaande rioolstelsel hierop aan te passen. Dat kan ook buiten de directe ontwikkellocatie noodzakelijk zijn. Dit hoort nadrukkelijk bij de opgave van de ontwikkelende partij. Bij kleinschalige inbreidingen wordt gekeken of voorbereidingen kunnen worden getroffen om huishoudelijk afvalwater separaat in te zamelen en te transporteren. Op deze manier voorkomen we dat schoon regenwater (onnodig) naar de RWZI wordt afgevoerd. In bestaande situaties onderzoeken we in hoeverre we huishoudelijk afvalwater zo zuiver mogelijk kunnen inzamelen. Dit doen we onder andere door, samen met het waterschap, onderzoek te doen naar rioolvreemd water. Als de perceelsgrens van een nieuwbouwwoning binnen een afstand van 40 meter tot een bestaand rioolstelsel ligt, moet de eigenaar hierop verplicht aansluiten. Een IBA is eigendom van en in beheer bij de perceeleigenaar. Vanwege deze eigen verantwoordelijkheid betalen de eigenaren van IBA’s geen rioolheffing. De gemeente zet dit beleid voort.
Omdat een IBA in de bodem (bevoegd gezag: gemeente), dan wel in het oppervlaktewater (bevoegd gezag: waterschap) loost, is het wenselijk om deze lozingspunten inzichtelijk te hebben. De lozingspunten van IBA’s worden opgenomen in de Systeemkennis en jaarlijks met het waterschap afgestemd.
3.2.2 Onze basisambities voor hemelwater Als gemeente hanteren we de trits vasthouden – bergen – afvoeren voor de omgang met hemelwater. Dat houdt in dat we hemelwater niet direct afvoeren, maar (voor zover doelmatig) zoveel mogelijk verwerken op de plaats waar het valt. Dit doen we op zowel openbaar als particulier terrein. In sommige gevallen is het voor een perceeleigenaar redelijkerwijs niet mogelijk om zelf het hemelwater te verwerken. In dat geval hebben we nog steeds de zorgplicht ons in te spannen om afvloeiend hemelwater in te zamelen en te verwerken. Daarbij hanteren we de trits schoonhouden – scheiden – zuiveren. Dat houdt onder andere in dat we regenwater niet vermengen met het stedelijk afvalwater en naar de RWZI afvoeren, maar voor zover mogelijk apart en lokaal verwerken. Om het afvloeiend hemelwater schoon te houden wordt zo min mogelijk gebruik gemaakt van uitlogende bouwmaterialen. Dit schone regenwater komt ten goede aan het hangwaterprofiel voor groen en het grondwater. Pas als verharde oppervlakken zorgen voor significante verontreiniging van het afvloeiende hemelwater wordt dit naar de RWZI afgevoerd. Uit onderzoek blijkt dat dit doorgaans alleen het eerste deel is dat tot afstroming komt.
20
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
In die gevallen wordt een VGS of VGS 2.0 stelsel toegepast, waarbij alleen dit eerste deel (’first flush’) naar de RWZI wordt afgevoerd. Door de waterstromen zoveel mogelijk te scheiden borgen we ook hiermee de duurzame bescherming van de volksgezondheid, natuur en milieu. Door klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met hevige buien, die soms ook tot wateroverlast leiden. Bij de invulling van de hemelwaterzorgplicht houden we rekening met deze ontwikkeling, waarbij we onderscheid maken in hinder, ernstige hinder en overlast tijdens neerslagextremen. Ons doel is om hinder als gevolg van neerslag zoveel mogelijk te beperken en (gevaarlijke situaties door) wateroverlast tot en met een bui die statistisch één maal per 100 jaar voorkomt zoveel mogelijk te voorkomen. Wat is hinder, wat is overlast? Voor het managen van verwachtingen rondom water op straat is het van belang om een gezamenlijk beeld te hebben van wat wordt beschouwd als hinder en als overlast. In Deventer hanteren we de volgende definities: Hinder Het watersysteem kan het regenwater niet snel genoeg afvoeren en het water blijft op straat staan. De hoeveelheid water-op-straat is beperkt tot enkele centimeters en het water is na 15 tot 30 minuten verdwenen. Er is geen reden om maatregelen te nemen, ook niet als er korte tijd water op trottoirs staat.
De volksgezondheid en de verkeersveiligheid zijn niet in het geding. Ernstige hinder De hoeveelheid water-op-straat is fors en het water is pas na 30 tot 120 minuten verdwenen. Er is ook sprake van ernstige hinder als de volksgezondheid (afvalwater op straat) en/of de verkeersveiligheid in het geding komt. Overlast Het water blijft langer dan 120 minuten en in grote hoeveelheden op straat staan. Er komt water in gebouwen en woningen en er is sprake van materiële schade of er is sprake van ernstige belemmering van de hulpdiensten en het (economische) verkeer. Door afvalwater op straat komt de volksgezondheid in het geding.
www.deventer.nl
Foto: Diepenveenseweg water op straat 2010.
Om een goede leefomgeving te handhaven, is het zaak dat hemelwater op de juiste manier wordt ingezameld en verwerkt. Voor verschillende situaties gelden verschillende beleidsuitgangspunten. Al deze beleidsuitgangspunten zijn erop gericht zo goed mogelijk aan te sluiten op de basisambities van de gemeente. De trits vasthouden – bergen – afvoeren en schoonhouden – scheiden – zuiveren liggen hieraan ten grondslag.
21
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
Welke beleidsuitgangspunten hanteren we voor hemelwater? Bij nieuwbouw binnen nieuwe bestemmingsplannen (particulier en openbaar terrein) moet altijd een waterparagraaf opgesteld worden. Hierin staan randvoorwaarden en ontwerpgrondslagen voor een robuust waterhuishoudkundig systeem. In het Deventer Klimaatadaptatieprogramma en dit GRP zijn de normen opgenomen, waaraan nieuw- en verbouwplannen moeten voldoen. Verdere eisen zijn ook opgenomen in het PvE Openbare Ruimte (https://pveopenbareruimte.deventer.nl/). Conform het bouwbesluit moet hemelwater altijd gescheiden van het overig afvalwater worden aangeboden aan de perceelgrens. Daarnaast geldt in Deventer een bergingseis van 20 mm op eigen terrein. Het resterende water mag op de perceelsgrens worden aangeboden aan de gemeente. Dit moet bovengronds. In het openbaar gebied wordt een (verbeterd) gescheiden stelsel aangelegd, waarbij het hemelwater in eerste instantie ten goede komt aan de plantvakken en vervolgens geïnfiltreerd wordt in de bodem. De keuze voor welk type voorzieningen worden aangelegd voor het verwerken van hemelwater gebeurd altijd in samenspraak met de adviseur Water en Riolering van de gemeente. Daarbij wordt bij inbreidingen zoveel mogelijk aangesloten bij het bestaande (verbeterd) gescheiden stelsel, indien deze aanwezig is, en de visie in het waterstructuurplan Deventer.
Bij nieuwbouw binnen een bestaand bestemmingsplan (alleen particulier terrein) is vaak al een bestaand vrijverval riool aanwezig waarop het stedelijk afvalwater kan worden aangesloten. De perceeleigenaar is ook hier zelf verantwoordelijk voor het afvloeiende hemelwater op eigen terrein. Wanneer er meer dan 20 m² aan extra verhard oppervlak wordt gerealiseerd, moet het hemelwater via een infiltratievoorziening infiltreren in de bodem. De minimale berging van deze infiltratievoorziening bedraagt 20 mm ten opzichte van het nieuw gerealiseerde verharde oppervlak. Het resterende water mag bovengronds op de perceelsgrens worden aangeboden aan de gemeente. In het openbaar gebied wordt aangesloten op het bestaande stelsel, tenzij er kansen zijn om de situatie te optimaliseren. Bijvoorbeeld als er vanuit het MJOP ook een opgave is of er sprake is van verdroging van groen. In bestaande situaties worden particulieren gestimuleerd om af te koppelen middels een stimuleringsregeling. Informatie over deze subsidieregeling is te vinden op deventerstroomt.nl, waar ook meer informatie te vinden is over verschillende typen maatregelen die bewoners op eigen terrein kunnen realiseren. Voor ondersteuning van (groepen) bewoners kan een beroep worden gedaan op de Regenwaterambassadeurs (inwoners van Deventer, vrijwilligers) en de Ulebelt (milieucentrum).
We streven ernaar om in 2050 20% van het particuliere verharde oppervlak afgekoppeld te hebben en 50% van het verharde oppervlak in het openbaar gebied, voor zover nog aangesloten op het gemengde stelsel. www.deventer.nl
3.2.3 Onze basisambities voor grondwater Bij tijdelijke situaties tot twee jaar geldt dat afvalwater en hemelwater gescheiden gehouden moeten worden. Het afvalwater mag worden aangesloten op de bestaande perceelsriolering of huisaansluiting en er is geen verplichting tot berging van hemelwater op eigen terrein. Bij tijdelijke situaties die langer duren dan twee jaar geldt de verplichting om 20 mm waterberging op eigen terrein te realiseren wel. Op drukriolering mag alleen huishoudelijk afvalwater of proceswater worden geloosd. De drukriolering is niet geschikt om regenwater op te lozen. Regenwater moet volledig worden verwerkt op eigen terrein. Indien oppervlaktewater aanwezig is, kan hiervan gebruik worden gemaakt voor berging van het regenwater van het eigen perceel mits voldaan wordt aan de Keur en beleidsregels van het waterschap. Zo voorkomen we dat het drukrioolstelsel overbelast raakt tijdens neerslagsituaties. Door het gebruik van slimme energiemeters kunnen we foutaansluitingen op het drukriool opsporen en herstellen.
Afbeelding begrenzing werkgebieden waterschappen in Deventer
22
Gemeentelijk Rioleringsprogramma Deventer
De aanpak van grondwaterproblemen is een samenspel tussen de grondeigenaar, gemeente, waterschap en provincie. Onze gemeentelijke zorgplicht beperkt zich tot structurele problemen op openbare en particuliere grond, voor zover deze kunnen worden opgelost door doelmatige maatregelen in openbaar gebied. De gemeente is niet verplicht alle problemen die door grondwaterstanden ontstaan op te lossen. De gemeente vormt het (grondwater)loket voor klachten en zorgt in samenwerking met de waterbeheerder én particulier voor een doelmatige aanpak, waarmee invulling wordt gegeven aan de handhaving van een goede leefomgeving. We willen overlast door grondwater zoveel mogelijk voorkomen. Dat doen we door minimale ontwateringsdieptes aan te houden. De ontwateringsdiepte is de diepte van het grondwater ten opzichte van het maaiveld. Ontwateringsdieptes zijn relatief eenvoudig in te passen in nieuwbouw-situaties. Voor bestaande situaties ligt dit anders. Om afwegingen rond het grondwater te kunnen maken moet een beeld bestaan over eventuele grondwaterproblemen. Nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de bestemming die aan de gronden is gegeven moeten structureel van aard zijn. Overtollig grondwater in stedelijk gebied kan door middel van drainage worden afgevoerd naar oppervlaktewater.
Wanneer is het structureel? Onder ‘structurele grondwateroverlast’ verstaan we: overlastlocaties van ten minste 3 percelen of ten minste 1.000 m2 per locatie én evolgen die wederkerend zijn (tenminste jaarlijks) én overlast die gedurende langere tijd voorkomt (tenminste 1 maand continu) én overlastsituatie die niet tijdelijk is (tenminste 3 jaar) én een overlastsituatie die stabiel of toenemend is.
Meterologische omstandigheden (waaronder calamiteiten zoals extreme neerslag, langdurig hoge waterstand van de IJssel of effecten van langdurige droogte) kunnen leiden tot een tijdelijk hogere of lagere grondwaterstand. De gebruiksfunctie wordt daardoor weliswaar tijdelijk verminderd, maar dat betekent niet dat deze ook op de langere termijn wordt aangetast. Deventer ligt in een gebied waar de grondwaterstand sterk kan fluctueren. Ondanks deze externe omstandigheden wordt grondwateroverlast op beperkte schaal ervaren. De (fundering van de) bebouwing is over het algemeen afgestemd op www.deventer.nl
deze fluctuaties. Te lage grondwaterstanden, door lange tijden van droogte, kunnen hooguit tot extra zetting van de ondergrond leiden. Uit onderzoek is echter gebleken dat de ondergrond van Deventer niet tot nauwelijks zettingsgevoelig is. Te lage grondwaterstanden kunnen daarnaast verdroging van groen veroorzaken. We proberen een tekort aan grondwater zoveel mogelijk te voorkomen door bij scheiden van hemelwater en stedelijk afvalwater het hemelwater zoveel mogelijk te infiltreren in de bodem. In eerste instantie bij de plantvakken en vervolgens naar het grondwater. Welke beleidsuitgangspunten hanteren we voor grondwater? In veel gevallen verdient aanvulling van grondwater, door bijvoorbeeld infiltratie, de voorkeur. Dit komt ten goede aan het hangwaterprofiel voor groen en het grondwater. We hanteren de volgende minimale ontwateringsdieptes: • bestaand stedelijk gebied, wegen (t.o.v. de as van de weg) 0,70m • hoofdwegen (t.o.v. de as van de weg) 1,00m • nieuwe bebouwing met minimale ontwatering 0,50m • nieuwe standaard bebouwing met kruipruimte 0,70m • tuinen, openbaar groen, sportvelden e.d. 0,50m Drainagewater (overtollig grondwater) wordt geloosd op HWA-stelsels (voor zover deze niet naar de RWZI afvoeren) of direct op een nabijgelegen oppervlaktewater.
In zeer uitzonderlijke gevallen kan drainage, na instemming van het waterschap, op gemengde of DWA-riolering worden geloosd.
Afbeelding: Grondwater: Zorg voor droge
3.3 Aanvullende ambities (op basis van actuele ontwikkelingen) De laatste jaren hebben we ons mede in RIVUS-verband gericht op ontwikkelingen rondom klimaatadaptatie, energietransitie, risico gestuurd beheer en circulariteit, de zogenaamde KERC-thema’s. Deze ontwikkelingen zorgen voor een verdieping van of een aanvulling op de gemeentelijke zorgplicht. De basis voor deze aanvullende ambities ligt in de Omgevingsvisie Deventer. In deze paragraaf benoemen we deze ambities, wat erover geschreven staat in de Omgevingsvisie en wat deze ambities uiteindelijk betekenen voor dit rioleringsprogramma.