Havenvisie 2040 Definitief Concept.pdf
Tekst van het document
Havenvisie Den Helder Visie op 2040
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
1 van 43
Visie op 2040
Havenvisie Den Helder Visie op 2040
Janbart van Ginkel, Sacha Verhulst 11 mei 2023
2
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
Het vergezicht…De compacte high-tech zeehaven 2040
bleken twee dingen noodzakelijk: zuinig en slim ruimtegebruik (met als uitkomst een compacte
In 2040 is de haven van Den Helder een strategische
zeehaven) en tegelijk: inzetten op het versterken van
locatie op het kruispunt van Noordzee en
het strategisch en economisch belang van de stad.
Waddenzee. Het is de plek van waaruit windmolenparken op de Noordzee worden
Nu in 2040 zijn de contouren van die veilige,
onderhouden. Enerzijds vanuit de haven waar het
efficiënte en compacte haven al goed zichtbaar en
onderhoud plaatsvindt en anderzijds vanuit Den
ontwikkelt de haven zich verder als centrale
Helder Airport van waaruit de bevoorrading van de
maritieme hot spot van waaruit de Koninklijke
windmolenparken wordt gefaciliteerd. Een
Marine haar bedrijfsvoering kan blijven voortzetten
belangrijke haven dus, van waaruit een belangrijk
en versterken en bedrijven meeliften op de goede
deel van de energie infrastructuur op zee wordt
samenwerking met de KM en/of zich snel
onderhouden en versterkt.
ontwikkelen als belangrijke steunpilaren van de nieuwe energie-industrie.
In 2040 is de haven van Den Helder nog steeds de thuisbasis voor de Koninklijke Marine. De
2023…
onderhoudswerkplaatsen van de Koninklijke Marine zijn hoogwaardige geoutilleerd en voorzien de KM en
Rondom de haven liggen bijzondere en complexe
andere bedrijven van adequaat onderhoud aan
juridische regimes. De Wadden zijn beschermd door
schepen (en wapensystemen). De contouren van de
N2000 en Unesco, en het omvangrijke defensieterrein
opgaven die de veranderende geopolitieke- en
is beveiligd, niet openbaar toegankelijk en gesloten
klimaatsituatie met zich meebrachten kwamen rond
met zoneringen die verder reiken dan het eigen
2020 steeds scherper in beeld als ontwikkelkrachten
gebied.
voor Den Helder. De gezochte ruimte in de haven voor Marine, In 2020 kwam ook het besef dat de versnelde
bedrijven en stad kan er niet makkelijk bijgemaakt
zeespiegelstijging grote(re)beperkingen zou leggen
worden. Die moet op een andere manier worden
op de haven en de stad. De stad, de haven en de
gevonden.
gebruikers waren genoodzaakt zich kritisch te heroriënteren op het gebruik van de beschikbare
Binnen deze beperkingen is het essentieel om te
ruimte. Om de toenemende kosten van bescherming
zoeken naar synergie, naar goede samenwerkingen
tegen de zee (ook op termijn) in de hand te houden
en naar anders denken en slim combineren van
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
3 van 43
functies. Dit lukt alleen als gezamenlijke overheden en stakeholders meedoen en helder is welke voordelen hier voor eenieder – en voor de lange termijn en de stad als geheel - inzitten. Gebruikers zullen - meer dan in de huidige situatie - strategisch moeten worden verweven of soms juist beter gescheiden.
Ruimte- en belangenpuzzels als deze zijn nooit eenvoudig, maar ze leveren uiteindelijk wel gebieden op met aantrekkingskracht en identiteit. En dat is nodig. Niet alleen voor Den Helder, maar ook voor de regio, de provincie en het land. De haven van Den Helder is een belangrijk element hierin.
4
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
Inhoudsopgave 1.
2.
3.
4.
1.
2.
2.1
Inleiding
35
2.2
Transitie naar duurzame energiebronnen
35
2.3
Geopolitieke ontwikkelingen
36
2.4
9
Mobiliteitstransitie: minder, anders, duurzamer reizen 37
2.5
Klimaatverandering
38
Ontwikkeling Maritiem Cluster
9
2.6
2.2
Zestal opgaven
10
Specifieke kaders, beleid en ontwikkelingen
39
2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6
Versterk de economische positie Waarborg de inzetbaarheid van de KM Vergroot de schakel in de energietransitie Zorg voor een bereikbare stad Verbind stad, zee en haven met elkaar Ontwikkel toekomstbestendig
11 11 12 12 13 13
Rijk Provincie Noord-Holland Gemeente Den Helder:
39 40 40
2.3
Twee doelstellingen voor de Haven
13
Inleiding
6
1.1
Aanleiding
6
1.2
Waarde van de visie
7
1.3
Afbakening van de havenvisie
7
Opgaven Haven 2.1
Visie op de haven
15
3.1
Inleiding
15
3.2
Een sterke economie en meer werkgelegenheid
15
3.3
Een toekomstbestendige haven
19
3.4
Een bereikbare haven voor iedereen 22
3.5
Een leefbare stad en haven
24
3.6
Een veilige haven
25
Gebruik van de Visie
28
4.1
Intern gemeentelijk toetsingskader
28
4.2
Strategische samenwerking
28
4.3
Toetsingskader bij het aandeelhouderschap
30
Feiten en cijfers
32
1.1
Haven Den Helder in de context
32
1.1.1 1.1.2 1.1.3
Nationaal belang haven Regionaal belang haven Lokaal belang haven
32 32 32
1.2
Haven Den Helder
33
1.3
Demografische ontwikkelingen
34
1.4
Economie
34
Transities
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
2.6.1 2.6.2 2.6.3
35
5 van 43
1. Inleiding 1.1 Aanleiding De haven is een belangrijke economische pijler van Den Helder. Er liggen uitdagende vraagstukken en kansen waar we de komende decennia vorm aan moeten geven. In die ontwikkeling is samenwerking noodzakelijk. Noch de gemeente Den Helder, noch het in 2013 verzelfstandigde havenbedrijf, NV Port of Den Helder (PoDH) kan dat alleen.
In deze Havenvisie 2040 beschrijft de gemeente Den Helder haar publieke belangen en geeft haar visie op te maken keuzes op allerlei ontwikkelingen in en rond de haven. De belangen liggen in de versterking van de haveneconomie en het vormgeven van de verbinding tussen de stad, de civiele haven en marinehaven.
Naast het feit dat het bijna 12 jaar geleden is dat er een havenvisie is opgesteld staat Den Helder economisch gezien - aan de vooravond van een grote verandering. Inkomsten uit olie & en gas lopen terug, windenergie vanaf zee biedt nieuwe kansen die verzilverd moeten worden en waarop de haven aangepast moet worden.
Het grootste deel van het havengebied is de Marinehaven en de thuisbasis voor de Koninklijke Marine. Maar Den Helder kent ook een civiele haven. Dit deel van het havengebied wordt beheerd en geëxploiteerd door NV Port of Den Helder. Het
Havenbedrijf is in 2013 verzelfstandigd, met de gemeente Den Helder als enige aandeelhouder.
De directe aanleiding voor de deze Havenvisie lag in het onderzoek van Panteia: De haven in de lichtenlijn, "Port of Den Helder: Onderzoek naar de Visie, Structuur, Personeel, Financiën en Marketing". Hierin is het belang van een gemeentelijke visie op de haven geadviseerd.
En inderdaad, het is belangrijk om een kader te hebben, gebaseerd op publieke belangen, om te komen tot zorgvuldige en transparante afwegingen. Daarnaast biedt een havenvisie duidelijkheid. Zowel binnen de gemeente als richting het Havenbedrijf over de publieke belangen die gemoeid zijn met het havengebied en die als basis dienen voor de onderlinge samenwerking tussen de gemeente, het Havenbedrijf en andere belanghebbenden.
Deze Visie is opgesteld door de gemeente Den Helder en betreft de toekomstvisie van Den Helder op de haven.
Als vertrekpunt zijn de huidige ontwikkelingen ten aanzien van het Maritiem Cluster bepalend geweest. In het Maritiem Cluster werken gemeente Den Helder, Provincie Noord-Holland en Koninklijke Marine samen – met andere partijen - aan een integrale toekomstbestendige haven voor zowel de korte als de langere termijn.
6
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
haven? En hoe kunnen wij strategische Bij de totstandkoming is gebruikt gemaakt van de kennis en expertise van private en publieke belanghebbenden uit de gemeente, het havengebied, de regio en het Rijk.
samenwerkingen aangaan met andere partijen. Het is belangrijk om het bovenstaande te zien in het licht van een aantal grote actuele thema’s:
Duurzaamheid: De verduurzaming van de haven zelf en tevens haar (beoogde) gebruikers (met in
1.2 Waarde van de visie
het achterhoofd de wetenschap dat het
De Havenvisie geeft aan welke toekomstige
aanpakken van emissies juist in de haven het
ontwikkelingsrichtingen wij beogen voor de haven.
verschil zal maken);
Hoe wij naar de haven kijken vanuit de publieke
Circulariteit en Ecologie: De relatie van de haven
belangen die wij nastreven. Hierbij zijn verschillende
met haar omringende natuurgebieden en een
perspectieven denkbaar:
circulaire bedrijfsvoering van bedrijven in de
haven;
Ruimtelijk: dit betreft de functionele inrichting van de haven, civiel en militair, zowel om de
die in samenwerking met het
ten behoeve van de relatie met de binnenstad;
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
Economisch: waar liggen de kansen en wat is de
(HHNK) zullen moeten worden opgepakt.
de Kop van Noord-Holland; Brede Welvaart: hoe ontwikkelt de maatschappelijke betekenis van de haven zich idealiter voor de stad?
1.3 Afbakening van de havenvisie De centrale vraag voor de Havenvisie is om op hoofdlijnen de richting voor de ontwikkeling, het gebruik en beheer van de haven van Den Helder te beschrijven. Hierbij formuleren wij ambities en geven
Bereikbaarheid: welke rol speelt de
de contouren aan van de activiteiten die moeten
bereikbaarheid voor de toekomstige
worden ingezet om de doelstellingen te behalen.
havenontwikkeling?
Zeespiegelstijging en klimaatadaptatie, punten
economische kansen te kunnen verzilveren als
betekenis van de haven voor Den Helder en voor
De uitwerking van de Havenvisie kunnen wij als
Samenwerkingen: hoe gaan we met onze
gemeente niet alleen. Dat vergt partnerschap met
partners in het Maritiem Cluster, provincie
partijen van binnen en buiten de stad. We zullen deze
Noord-Holland en de Koninklijke Marine en op de
partijen moeten betrekken en enthousiasmeren om
achtergrond vele andere belanghebbenden
de doelstellingen te behalen.
samenwerken, teneinde de wederzijdse benodigde ontwikkelruimte te creëren in de
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
Deze Visie wordt ingezet voor de volgende doeleinden:
7 van 43
1. Als intern gemeentelijk toetsingskader voor het
aantal (mondiale) ontwikkelingen van invloed op de
huidige en toekomstige gemeentelijke beleid ten
haven en hebben verschillende kaders,
opzichte van de haven.
beleidsdocumenten en dergelijke invloed op onze
2. Als uitgangspunt voor de strategische samenwerking tussen de gemeente, Havenbedrijf en overige stakeholders.
haven. Deze ontwikkelingen, waaronder de energietransitie en geopolitieke ontwikkelingen, zijn opgenomen in Bijlage 2.
3. Als beleidsmatig toetsingskader bij het aandeelhouderschap.
Scope Tenslotte, de Havenvisie richt zich op de gehele haven van Den Helder, inclusief de activiteiten in en om Kooyhaven (ook al ligt deze in de gemeente Hollands Kroon).
De Havenvisie is een gemeentelijke visie op de haven en zal derhalve grotendeels gaan over de civiele havendelen. Daar waar de gemeente ook publieke belangen ziet in de Marinehaven dan worden deze uiteraard meegenomen. Hetzelfde geldt voor de recreantenhavens. Deze worden aangehaald in deze visie als daar vanuit de publieke belangen aanleiding toe is. De haven van Den Helder, en dit document, staan niet op zichzelf. De haven van Den Helder maakt onderdeel uit van een grotere leefomgeving en dient verschillende belangen op verschillende schaalniveaus. Op lokaal schaalniveau functioneert de haven als economische motor van de regio. Deze context waarin de Helderse haven gevestigd is, wordt nader toegelicht in Bijlage 1. Naast deze context zijn er een
8
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
2. Opgaven Haven
2.1 Ontwikkeling Maritiem Cluster
Thuisbasis Koninklijke Marine Den Helder is de thuisbasis voor de Koninklijke Marine. De KM is onlosmakelijk verbonden met Den
Zoals in de introductie reeds aangegeven zijn de
Helder en is de grootste werkgever in de regio. De
ontwikkelingen die de gemeente - samen met
KM is zeer belangrijk voor Den Helder en andersom
Provincie Noord-Holland en Koninklijke Marine - in
is Den Helder dat ook voor de Koninklijke Marine.
het kader van het Maritiem Cluster in gang aan het
Voor de KM geldt boven alles dat de operationele
zetten zijn, grotendeels leidend voor deze havenvisie.
inzetbaarheid te allen tijde gegarandeerd moet kunnen worden. Voor een verantwoorde
Het Maritiem Cluster is het gezamenlijke en integrale
bedrijfsvoering moet rekening gehouden worden met
antwoord op de vraag hoe de haven en de stad zich
de huidige en toekomstige vereisten voor de fysieke
de komende jaren gaan ontwikkelen en welke
leefomgeving. Hierdoor bestaat er nu al een tekort
investeringen en projecten rand voorwaardelijk zijn
aan geschikte kaderuimte. Daarnaast is, na jaren van
om daar te komen.
bezuinigingen het defensiebudget aanzienlijk verhoogd. Hierdoor is er, na jaren van krimp, weer
In vogelvlucht…
ruimte voor groei voor de KM, waardoor de
Het Maritiem Cluster is het gebied van de haven en de
werkgelegenheid zal toenemen. Schepen worden
omliggende onderdelen. Het is de thuisbasis voor de
vervangen door een nieuwe generatie modernere en
Koninklijke Marine en de plek van waaruit een
grotere eenheden. Het tekort aan (kade)ruimte zal de
belangrijk deel van het onderhoud van de
komende jaren dan ook toenemen, terwijl de ruimte
toekomstige windmolenparken kan worden gedaan.
op de marinebasis beperkt is. Gezocht moet worden
De onderhoudsbedrijven zijn een essentieel
naar mogelijkheden voor een multifunctioneel of
onderdeel van de haven en zijn belangrijk voor zowel
efficiënter gebruik van de beperkte beschikbare
KM als civiele bedrijven.
ruimte binnen de haven en het Maritiem Cluster.
Op nationale (en zelfs internationale) schaal speelt Den Helder door haar strategische ligging nu en in de toekomst een cruciale rol. Den Helder is en blijft daarmee: de thuisbasis van de Koninklijke Marine en een logistieke basis voor offshore en aanlandplaats van duurzame energie.
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
9 van 43
producten en deze moeten op korte termijn worden getransformeerd naar meer duurzame varianten en daar liggen voor Nederland en de regio dan ook de grote opgaven.
De energietransitie biedt nieuwe perspectieven (elektriciteit en waterstof) ten aanzien van de bestaande rol van Den Helder als aanlandingshub voor het Noordzeegas. Den Helder heeft de potentie Defensie is landsbreed haar vastgoedportefeuille aan
om zich te ontwikkelen tot een belangrijke duurzame
het rationaliseren. Het vastgoed is over het algemeen
energiehub voor aanleg, beheer en onderhoud van
verouderd en wijd verspreid. Om de defensie brede
windparken, waar de energie van de windparken op
vastgoedportefeuille toekomst vast te ontwikkelen
zee zowel in de vorm van elektronen als waterstof
zijn plannen opgesteld voor revitalisering,
moleculen kan worden aangeland. Daarnaast zal de
concentratie en verduurzaming. Deze plannen zijn
aanlanding van wind op zee ook grote investeringen
voor de Marinebasis in Den Helder ook aanleiding om
vragen in transformatorstations en zullen zware
anders naar het huidige vastgoed te kijken. Met het
elektriciteitskabels nodig zijn om de energie naar
oog op de zeespiegelstijging en de ligging buitendijks
de grotere Nederlandse economische centra te
heeft ook de Defensie de noodzaak om compact,
transporteren. De al in Den Helder aanwezige
ruimte-efficiënt en toekomstbestendig met haar
gasinfrastructuur kan op termijn worden ingezet voor
gebied om te gaan.
het transport van waterstof dat op zee of in Den Helder zelf is geproduceerd. Overall zal de offshore
Logistieke basis voor offshore en
logistieke sector zich op termijn omvormen van olie
aanlandplaats van duurzame energie
en gas naar elektriciteit en waterstof en daarmee zal
De haven van Den Helder speelt op zowel nationaal
de rol van de haven - en dus ook de rol van Den
als regionaal niveau een belangrijke rol ten aanzien
Helder - fors belangrijker worden.
van operations & maintenance van de offshore energie (olie & gas en wind op zee). Met name de combinatie van de haven met het nabij gelegen
2.2 Zestal opgaven
Den Helder Airport - die vrijwel geheel is ingericht voor offshore dienstverlening – maakt deze plek zo uniek en sterk. Den Helder is op dit moment al een belangrijke aanlandplaats van energie, zo komt de meerderheid van het Noordzeegas hier aan land.
Den Helder vertegenwoordigt een belangrijk Maritiem Cluster met de onderhoudslogistiek van zowel de Koninklijke Marine als de Offshore. De logistieke kracht van dit cluster zit hem in de kennis
Fossiele brandstoffen (zoals gas) zijn echter eindige
10
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
en het onderhoud van High-Tech maritieme systemen. De uitdaging is om dit cluster verder te verbinden en daarmee te versterken langs de lijnen van samenwerking op het gebied van infrastructurele ontwikkelingen, aantrekken van nieuwe bedrijvigheid, bundeling van civiel-militaire onderhoudscapaciteit, de bevordering van een aantrekkelijk vestigingsklimaat om te wonen, werken en recreëren en het koppelen van onderwijs en kennisdeling. De economische ontwikkeling die
Daarnaast kent ook het scheepsonderhoud in de
hiermee kan worden gerealiseerd vormt de
haven zijn specifieke dynamiek. Het
belangrijkste aanleiding om het maritiem
onderhoudsbedrijf van de Koninklijke Marine staat
cluster te ontwikkelen. We onderscheiden een zestal
voor grote uitdagingen, met de toekomstige
opgaven voor de haven.
vernieuwingen en uitbreidingen van de marinevloot, maar ook met een vergrijzen personeelsbestand en
2.2.1 Versterk de economische positie
een steeds schaarser wordend aanbod van technisch personeel. De basis van het scheepsonderhoud zal
Den Helder en de regio moeten blijven inzetten op
verder versterkt moeten worden door o.m. inzet op
de economie met een focus op het versterken van
civiel militaire samenwerking en op de dimensie
het vestigingsklimaat. De Kop van Noord-Holland
hightech maritieme systemen.
kampte met een neerwaartse demografische -en economische spiraal. Deze is gekeerd, maar vraagt constante aandacht om de ingezette trend van evenwichtige economische ontwikkeling vast te houden en te versterken. Met de verdere afname van het bestaande olie en gas onderhoud is er een nieuwe economische basis nodig. De energietransitie biedt nieuwe perspectieven (elektriciteit en waterstof) op de bestaande rol van de regio en daar liggen dan ook kansen.
2.2.2 Waarborg de inzetbaarheid van de KM De Koninklijke Marine wordt op korte termijn in haar bedrijfsvoering beperkt door te weinig afmeerruimte. De nieuwe (grotere) schepen van de KM zorgen voor meer vraag naar zeekade ruimte. Er is ruimte nodig voor de KM om zich hier ook voor de toekomst te kunnen blijven ontwikkelen en te groeien, wat direct ten goede komt aan de stad en regio.
Daarnaast moet en wil de KM een aantrekkelijke werkgever zijn in een aantrekkelijke woon- en
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
11 van 43
leefomgeving. Dat vraagt om ruimtelijke kwaliteit,
regeerakkoord wordt ook benadrukt dat de
goede huisvesting en goede voorzieningen op zowel
Rijksoverheid windparken op zee wil gaan gebruiken
het Defensieterrein, maar met name in de stad. Naast
om waterstof op een hernieuwbare manier te
de ruimtevraag ligt er een opgave voor KM ten
realiseren. De urgentie is dan ook hoog om Den
aanzien van human capital. De KM is op zoek naar
Helder en de regio hiervoor in positie te brengen! De
technisch geschoold personeel, dat noodzakelijk is
Kop van Noord-Holland streeft er naar om naast het
voor het low- en high tech onderhoud en/of het door
Offshore onderhoud aan windparken tevens een
ontwikkelen van innovatieve maritieme systemen.
cruciale schakel te worden in de productie,
Dit kan zij niet alleen. De KM zoekt dan ook
aanlanding, omzetting en doorvoer van duurzame
nadrukkelijk de samenwerking met andere partijen
energie vanaf de Noordzee. Hiervoor zet de regio in
(civiel) bij de invulling van deze opgaven, denk hierbij
op een goed vestigingsklimaat voor de nieuwe
aan de Regio Deal, ‘de Kop Groeit’ etc.
partijen die hun werkzaamheden zoeken in het onderhoud, de logistiek en bevoorrading van
2.2.3 Vergroot de schakel in de energietransitie In de haven is fysieke ruimte nodig om de nieuwe economie rondom Wind op Zee en waterstof te kunnen faciliteren. Deze stap is noodzakelijk om ook in de toekomst de Offshore sector als een tweede economische pijler in de haven voor de toekomst zeker te stellen. Den Helder ligt op een cruciale positie ten opzichte van de (noordelijke) Noordzee.
windparken en waterstofinfrastructuur op de Noordzee. Hiervoor is dus naast ruimte ook inzet nodig op goede faciliteiten, goede bereikbaarheid, kennis en mogelijkheden voor experimenten. Bovenal vraagt deze opgave samenwerking en gezamenlijk optrekken van alle havens in Nederland. Zij zijn immers allemaal nodig om de energietransitie te faciliteren.
2.2.4 Zorg voor een bereikbare stad
Gelet op de ontwikkelingen rondom Wind op Zee - nu en na 2030 - ligt er voor Den Helder en de regio een
Wil je de economie versterken, bedrijven aantrekken
kans om hier op tijd de aansluiting te realisgeren. Het
klaar zijn voor de toekomst en bovendien de
zijn voornamelijk de ontwikkelingen op de Noordzee
leefbaarheid en welvaart van de stad handhaven (of
in de komende decennia die kansrijk zijn en Den
verbeteren) dan is bereikbaarheid altijd een
Helder moet nu ruimte maken om van deze
belangrijke voorwaarde.
ontwikkelingen te kunnen profiteren. De regio en de N250 in het bijzonder hebben te De ontwikkelingen gaan snel en de ambities voor
maken met een toenemende verkeersdruk en
wind op zee tot aan 2030 zijn in het huidige
daarmee met een verkeersveiligheidsvraagstuk. Er is
regeerakkoord meer dan verdubbeld. In dit
te veel verkeer dat gebruik maakt van de huidige beperkte routes naar de bedrijven (Westoever,
12
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
Nieuwe Werk en binnenstad), de KM (via
2.2.6 Ontwikkel toekomstbestendig
Moormanbrug) en de TESO (doorgaande route naar Texel). Er is een duurzame oplossing nodig om
Den Helder zit, net als vele andere steden en
tegemoet te komen aan de vraag naar
gebieden, met een waterveiligheidsvraagstuk, dat
bereikbaarheid , verkeersveiligheid en de wens van
op korte termijn de aandacht vraagt. De stijgende
inwoners om congestie ten alle tijden zoveel mogelijk
zeespiegel, alsmede ook de aan vervanging toe zijnde
tegen te gaan, opdat de leefbaarheid van de stad en
waterkering (de kering is afgekeurd met betrekking
haar inwoners niet langer (of extra) onder druk komt
tot de normering 2050), vormen een situatie die om
te staan en de bereikbaarheid van havenactiviteiten
aanpassing vraagt en waar HHNK als beheerder voor
geborgd blijft.
aan de lat staat, maar deze vraagt ook aandacht bij de KM als grootste gebruiker van de buitendijkse
2.2.5 Verbind stad, zee en haven met elkaar
terreinen. Daarnaast spelen er ook uitdagingen op het gebied van geluidsruimte en externe veiligheid, die met de ontwikkeling van de haven opgepakt
Den Helder is de Marinehaven van Nederland, levert
dienen te worden.
de verbinding naar Texel, ligt aan de Waddenzee. Maar in Den Helder is de zee niet zichtbaar, ligt de haven achter de primaire kering en is het Defensieterrein hermetisch afgesloten. Den Helder streeft ernaar om de verbinding tussen stad en zee en tussen stad en KM te versterken. De verbindingen zijn in de loop van de decennia veranderd en er wordt naar de toekomst toe iets anders gevraagd. Waar de twee elkaar raken, zoals op Willemsoord, vergt dat nieuwe oplossingen/ richtingen.
2.3 Twee doelstellingen voor de Haven De hierboven genoemde zes opgaven in combinatie met de ambitie voor het Maritiem Cluster op lange termijn, vertalen zich in twee hoofddoelstellingen die voor het Maritiem Cluster gelden, maar ook voor de haven an sich. Deze hoofddoelstellingen vormen de
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
13 van 43
basis die nodig is om verder uit te groeien tot de
2.
Het versterken van de Maritieme
compacte High Tech Zeehaven waar KM en civiele
stadsontwikkeling:
bedrijven zich optimaal kunnen (door)ontwikkelen.
Onder het versterken van maritieme stadsontwikkeling verstaan wij het fysiek verbinden
1.
Het versterken van de Haveneconomie:
van haven aan de stad. Hoe kunnen wij fysieke
Met het versterken van de haveneconomie bedoelen
verbindingen maken die de twee losse delen bij
wij dat er maximaal ingezet wordt op enerzijds wat er
elkaar brengen. Dit vraagt ontwerpende ideeën.
al is (offshore dienstverlening, onderhoud, KM) en
Daarnaast verstaan wij onder dezelfde noemer het
anderzijds op wat er komen gaat gelet op de
sociaal verbinden van haven, Marine en stad. Dit
transities waar ook de haven van Den Helder mee te
betreft een betere vervlechting van stad, haven en
maken krijgt (meer high tech onderhoud, operations
KM, door bijvoorbeeld functies van KM in de stad te
maintenance & Wind op zee).
realiseren en verbindingen te versterken tussen bestaande organisaties om met elkaar aan de slag te
De haven is voor Den Helder de economische motor
gaan in en om de haven.
en de reële mogelijkheid voor economische groei. Ondanks dat Den Helder geen haven van nationaal
Den Helder ligt omringd door zee en ademt
belang is in economische zin, gaat het hier wel om
maritieme functies. Echter de verbinding tussen de
een Rijkszeehaven van een bijzondere categorie
stad en de haven (en de maritieme functies) is maar
gezien de combinatie van civiele en
beperkt zichtbaar en dus ook in mindere mate
defensiebelangen. De haven van Den Helder is de
voelbaar. De haveneconomie versterken bestaat niet
thuishaven van de KM en dient ook als belangrijke
alleen uit het extra ruimte scheppen voor bestaande
haven voor de Kustwacht. Met de ontwikkelingen op
en nieuwe activiteiten. Een toekomst vast Den Helder
de Noordzee zullen de activiteiten van de KM
bestaat ook uit het ontwikkelen van het juiste
navenant toenemen en aan belang winnen. De
economische vestigingsklimaat en leefklimaat. Dat
Rijkszeehaven zal zich meer en meer ontwikkelen als
vraagt inzet op bereikbaarheid, op het versterken van
operationeel centrum en thuisbasis voor handhaving,
de verbinding tussen stad en haven en vraagt
bewaking en beveiliging van het Noordzeegebied.
aandacht voor de leef- en woonomgeving.
Hier heeft de Kustwacht nadrukkelijk ook een belangrijke rol te vervullen. De Rijkszeehaven
In het volgende hoofdstuk worden deze
biedt daarnaast ook kansen voor verdere
doelstellingen uiteengezet in 5 leidende thema’s voor
economische ontwikkeling op het gebied van voor
de haven.
offshore & maintenance en inzet op waterstof.
14
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
3. Visie op de haven 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt de visie op de haven geschetst. Het zijn de beelden en denkrichtingen die de gemeente heeft voor de toekomst van de haven. Er wordt aan het einde van elk visiethema ook een aanzet tot een handelingsperspectief gegeven, maar deze zal na vaststelling vertaald moeten worden in een uitvoeringsplan (vertaling van de denkrichtingen in activiteiten en financieel dekkingsvoorstel) en een
dit hoofdstuk, dat als een centraal thema bij elk
daarbij horende agenda (planning). De
publiek belang terugkomt, is de schaarse ruimte. Om
ontwikkelingen in het Maritiem Cluster moeten hier
aan de publieke belangen recht te doen zullen we als
in ieder geval in mee genomen worden.
stad en haven moeten worstelen met de ruimte en op alle mogelijke manieren moeten verdichten en
Op basis van het profiel van de haven en de
intensiveren.
ontwikkelingen die de regio beïnvloeden, onderscheiden wij vijf thema’s die de basis zijn van
Het kiezen voor vijf thema’s betekent niet dat andere
de visie. Dit zijn thema’s waar publieke belangen
thema’s (toerisme, cultuur) niet belangrijk zijn.
onder liggen en daarmee ook passend zijn bij de rol
Echter voor de havenvisie richt de gemeente zich op
van de gemeente in relatie tot de toekomstige
deze.
ontwikkelingen in de haven.
De gemeente Den Helder zet in op:
3.2 Een sterke economie en meer werkgelegenheid
1.
Een sterke economie en meer werkgelegenheid.
2.
Een toekomstbestendige haven.
3.
Een bereikbare haven voor iedereen
Voor de gemeente Den Helder, en de grotere regio, is
4.
Een leefbare stad en haven
de haven de economische motor en een reële
5.
Een veilige haven.
mogelijkheid voor economische groei. De haven van Den Helder is de thuisbasis van de Koninklijke Marine
Bij de nadere behandeling van de publieke belangen
en dat maakt deze haven ook uniek. Maar de haven is
zullen we zien dat deze niet strikt gescheiden zijn, in
ook een belangrijke waarde voor stad en regio, en
elkaar overlopen en soms botsen. De rode draad in
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
15 van 43
voorziet een groot deel van de inwoners van
de aanlanding van energie vanuit wind of zee, zowel
werkgelegenheid.
in de vorm van elektriciteit als in de vorm van
Op dit moment speelt de haven van Den Helder zowel op nationaal als regionaal niveau een belangrijke rol ten opzichte van operations & maintenance van de offshore energie. Zowel voor olie, gas als het recenter ontwikkelde wind op zee. De combinatie van de haven met het nabijgelegen Den Helder Airport maakt deze sterke locatie uniek. Vanaf de luchthaven wordt logistiek bijgedragen aan het beheer en onderhoud van de energiewinning op zee. Verder biedt Den Helder veel onderhoudslogistiek van zowel de Koninklijke Marine als de Offshore sector. Deze logistieke kracht wordt versterkt door de aanwezige kennis en het onderhoud van high-tech maritieme systemen. De ontwikkeling van een Maritime Maintenance Valley zal kennis en expertise naar Den Helder brengen en hoogwaardige werkgelegenheid toevoegen aan de functies in de haven.
De verwachting is dat in de nabije toekomst de activiteiten rond gaswinning snel zal teruglopen. Om als regio ook in de toekomst economisch gezond te blijven en voldoende werkgelegenheid te bieden is het daarom van belang om in te spelen op de relevante ontwikkelingen. Een van deze
waterstof. In de toekomst kan de in Den Helder al aanwezig gasinfrastructuur worden ingezet voor het transport van waterstof wat op zee of in Den Helder zelf is geproduceerd.
Tenslotte constateren wij dat recente internationale ontwikkelingen ‘veiligheid’ (security) weer op de kaart heeft gezet. Investeringen in diensten die de veiligheid (van Nederland, maar ook van cruciale onderdelen van de Nederlandse of Europese infrastructuur) kunnen beschermen hebben nu de wind mee. Investeringen in de kustwacht (kustwachtcentrum) en meer surveillance op de Noordzee bieden kansen voor een haven als Den Helder. Immers Den Helder ligt ideaal om deze beveiliging (zeker ook ten aanzien van de Windmolenparken en elektriciteitskabels op zee) op zich te nemen.
Zo willen we de haveneconomie versterken en aanpassen op de toekomst. Door aan het versterken van de haveneconomie te blijven werken, werken we ook aan het faciliteren van voldoende werkgelegenheid binnen onze gemeente en regio.
ontwikkelingen is de energietransitie, deze biedt kansen voor de ontwikkeling van een nieuwe economische basis die we als gemeente willen aangrijpen.
Momenteel is Den Helder al een belangrijke aanlandplaats voor energie op zee in de vorm van Noordzeegas. In de toekomst liggen hier kansen voor
16
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
In 2040 is de haven nog steeds een werkhaven. Een Waar willen we staan in 2040
haven waar diverse scheepsambachten en
In 2040 is de haven van Den Helder de thuisbasis van
vakmanschap te vinden is, maar ook een haven waar
de Koninklijke Marine. De KM is daarmee - nog steeds
maritieme professionals werken aan innovaties voor
- een grote werkgever in de regio en als grote
de toekomst. Wij blijven ons inzetten voor het low-
werkgever een belangrijk onderdeel van de economie
tech onderhoud maar hebben ook aandacht voor
(zowel direct als indirect). Wij erkennen het belang
nieuwe ontwikkelingen en innovaties ten aanzien van
van deze werkgever en bieden hen de ruimte om hun
high-tech onderhoud van schepen. Den Helder is een
werkzaamheden optimaal te kunnen uitvoeren. Dat
haven en havenactiviteiten horen hier onlosmakelijk
geldt evenzo voor de Kustwacht in het kader van de
bij. De gemeente weegt de belangen tussen
bescherming van de haven en de Noordzee (inclusief
economie en leefbaarheid af en is voortvarend aan
de beveiliging van de kritische hoofdinfrastructuur
de gang ten aanzien van het verplaatsen van
op zee).
bedrijven in de haven (bv naar andere terreinen).
De ontwikkeling van een Maritime Maintenance
In 2040 is Den Helder een schakel in de
Valley heeft Den Helder nieuwe hoogwaardige
energietransitie en de pit stop haven voor het
werkgelegenheid gebracht. Civiele bedrijven en KM
onderhoud van windparken op zee. Er is naast de
werken samen aan nieuwe technologieën en dat
andere economieën ruimte gevonden om vanuit Den
vraagt steeds meer kennis en expertise. De hele
Helder een goede bijdrage te leveren aan de offshore
haven lijkt hier van te profiteren.
maintenance van de windparken. Den Helder richt zich hierbij op wat zij kent, logistiek (lucht en water)
Daarnaast trekken wij met de KM op om de
en onderhoud (pit stop haven). Voor opslag en
verbinding tussen zee, haven en stad constant te
assemblage is de haven van Den Helder in 2040 niet
versterken. In 2040 heeft dat geleid tot meer
toereikend.
integratie van marine functies in de stad en werken er meer bedrijven voor (en op) het Defensieterrein.
In 2040 is er geen plaats meer voor de visserij zoals
Zo is een groot deel van de legering verplaatst naar
wij die kennen. Dat wil niet zeggen dat er geen
terreinen binnen de stad en zijn er samenwerkingen
aandacht meer voor zal zijn. Er wordt met
ontstaan in relatie tot maritieme innovaties en
onderzoeksinstituten en visserij verkend of en welke
ontwikkelingen (Maritime Maintenance Valley). Deze
nieuwe vormen van visserij eventueel weer een
samenwerkingen zijn de voorbode van een steeds
plaats kunnen krijgen in Den Helder (of een van de
sterker wordende nieuwe – regionale - maritieme
andere zeehavens aan de Waddenzee).
industrie. Dit vraagt investeringen in nieuwe onderwijsconcepten en samenwerkingen.
Wij blijven inspelen op het groeiend aantal activiteiten vanuit de wind op zee sector vanuit de
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
17 van 43
toenemende ambities op de Noordzee van het Rijk.
De aanleg van extra kades (zowel voor KM
Dit doen wij trouwens niet alleen. Er is een
als voor de civiele bedrijven) om te kunnen
netwerkorganisatie waar Den Helder, samen met
voldoen aan de toekomstige vraag en wet-
andere havens, deel vanuit maakt en die gezamenlijk
en regelgeving
de energietransitie faciliteren en aanjagen.
De aanleg en ontwikkeling van hectares haventerrein om te kunnen voldoen aan de
Handelingsperspectief 1.
toekomstige vraag naar ruimte.
Het vasthouden aan de oude en het inzetten op
bereikbaarheid van de haven structureel te
de nieuwe economie rondom Wind op Zee en
versterken.
waterstof vraagt wel om fysieke ruimte in de haven. Deze ruimte is noodzakelijk om ook in de toekomst de offshore sector als een tweede economische pijler (naast de KM) in de haven voor de toekomst zeker te stellen. Om de kansen te verzilveren moet de haven en de omliggende gebieden (zoals binnen het Maritiem Cluster wordt ontwikkeld) aangepakt worden.
De gemeente is als partner in het Maritiem Cluster een onderdeel van een bredere coalitie die de haven en de economie willen versterken. De gemeente moet hierin (net als de andere partijen) sturen op de gezamenlijke doelstellingen en integrale ambities die in het Maritiem Cluster worden afgesproken. Het verplaatsen van bedrijven maakt hier onderdeel vanuit en stappen hiertoe moeten worden genomen/ gefaciliteerd.
Dat vraagt o.m. noodzakelijke infrastructurele investeringen waar de gemeente over het algemeen een meer faciliterende rol heeft, en wel:
De realisatie van nieuwe verbindingen om de
2.
Het versterken van de economie vraagt naast ruimte ook inzet van de gemeente op de realisatie van goede faciliteiten, kennisontwikkeling en om de mogelijkheid tot experimenteren en innoveren. Om de ontwikkeling van maritieme kennis en innovatie op niveau te houden moet vol worden ingezet op civiel-militaire samenwerkingen. Er liggen kansen om door samenwerkingen tussen de Koninklijke Marine en het bedrijfsleven in de civiele haven kennis en innovatie te ontwikkelen. Den Helder ontwikkeld zo een sterk innovatie- en kenniscluster in de maritieme-, technische- en energiesector. Hiervoor kan ruimte worden gezocht in gebieden op het snijvlak waar stad en haven bij elkaar komen om dit cluster verder te verbinden en versterken door samenwerkingen, bijvoorbeeld ten aanzien van onderhoudscapaciteit en op de sector van hightech maritieme systemen.
De Gemeente Den Helder verkent met de KM en andere civiele partijen hoe de gewenste civiel-militaire samenwerking georganiseerd kan worden.
18
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
De Gemeente Den Helder bewaakt huidige en jaagt nieuwe onderwijsconcepten aan en zoekt actief naar nieuwe vormen die een
3.3 Een toekomstbestendige haven
meerwaarde leveren voor de maritieme economie.
De haven is de economische motor van Den Helder. Dat vraagt dus verstandige en slimme ingrepen, zeker
3.
De Noord Hollandse havens bewegen zich economisch in de (inter)nationale voorhoede. De Havenvisie van de Provincie, zoals deze is
gelet op de vraagstukken die op ons af komen ten aanzien van duurzaamheid, klimaat en waterveiligheid.
vastgesteld in november 2022, erkent het
Het is dus belangrijk om toekomstbestendig te
economisch belang van de havens in de
ontwikkelen. Er moet o.m. aandacht besteed worden
provincie en de rol in de verwezenlijking van de
aan waterveiligheid en duurzaamheid in het
energietransitie. Zonder de inzet van onze
havengebied.
zeehavens zal de energietransitie in Nederland niet slagen. Om deze nationale en provinciale
Ten aanzien van waterveiligheid
belangen te kunnen dienen en economisch
De zeespiegel stijgt, en richting 2100 is dat wellicht al
competitief te blijven is intensieve
bijna een meter ten opzichte van nu. Tot 2050
samenwerking tussen havens, de provincie Noord-Holland en de in de provincie gevestigde bedrijven nodig. Dat vraagt verdergaande samenwerking tussen havenplaatsen en tussen havenbedrijven.
hebben we de te verwachten stijging van de zeespiegel redelijk in beeld. Daarna wordt het onzeker. Gaat de lijn exponentieel omhoog of blijft de stijging geleidelijk doorgaan? Die mate van onzekerheid vraagt om maximale flexibiliteit naar de
De Gemeente Den Helder vraagt aan het
toekomst en dus om verstandige (en flexibele)
havenbedrijf om die samenwerking verder te
ingrepen.
organiseren en te professionaliseren, waarbij zij zich ervan bewust is dat ook zij een onderdeel van die samenwerking is.
De gemeente zal met Provincie NoordHolland kijken in hoeverre een breder samenwerkingsverband (Noord Hollandse zeehavens) kan bijdragen aan de nationale en regionale doelstellingen.
De huidige primaire kering (in de haven) is afgekeurd en zal op korte termijn moeten worden aangepast. Het HHNK is hiervoor verantwoordelijk. Maar gemeente (en Provincie) dragen hier natuurlijk ook verantwoordelijkheid (bijvoorbeeld ten aanzien van de verschillende opgaven andere opgaven die voor dit gebied gelden). Een goede ruimtelijke inrichting passend bij de doelstellingen van de haven en het Maritiem Cluster is essentieel en levert meer maatschappelijke waarde op. Aanpassingen aan de
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
19 van 43
kering moeten altijd in het licht worden gezien van
De internationale klimaatafspraken bieden alle
de andere opgaven in de haven en in de stad.
Nederlandse havens kansen om een goede positie in te nemen ten opzichte van groeiende internationale markten voor hernieuwbare energie, onder andere
Ten aanzien van duurzaamheid Geopolitieke ontwikkelingen vragen om een scherper
vanwege de gunstige ligging ten opzichte van de (toekomstige windparken op de) Noordzee.
blik ten aanzien van onze energievoorziening en ook ten aanzien van technologische zaken. Deze ontwikkeling valt samen en versterkt de verduurzamingopgave die in Europa, Nederland en de regio sterk voelbaar is. Verduurzaming is een thema van wereldwijd belang waarover grote consensus bestaat, zowel bij PoDH, KM, de gemeente als de andere regionale partners in de Kop van Noord-Holland. Deze partijen zijn overtuigd van de belangrijke rol die de haven en industrie vervullen bij
De haven kan dus uitgroeien tot een duurzame energie hub die elektriciteit, waterstof (of andere type brandstoffen) levert. Deze duurzame energiedragers zijn van grote waarde voor de energietransitie en kunnen tevens voorzien in een belangrijk deel van de duurzame energiebehoefte van regio en Nederland. Randvoorwaarde voor het realiseren van deze ambitie is het verzwaren en doortrekken van infrastructuurnetten.
het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen. De haven ís immers al onderdeel van de regionale, en landelijke energie infrastructuur.
Als gevolg van de energietransitie en de verduurzaming van verschillende sectoren verwachten we dat de inkomsten uit olie en gas
Om als gemeente een duurzamere haven te realiseren, en bij te dragen aan de gestelde doelen in het Klimaatakkoord, kan de haven van Den Helder zich ontwikkelen tot schakel in de energietransitie. Er
zullen terug lopen. Daarom worden mogelijkheden verkent voor de afvang- en opslag van CO2 via de al aanwezige gasinfrastructuur vanaf de NAM installatie naar de lege gasvelden in de buurt van Den Helder.
ligt potentie voor verdere ontwikkeling in de Kop van Noord-Holland om in te zetten op offshore en op waterstof. Het is de ambitie van het Rijk om
Waar willen we staan in 2040?
verschillende windparken te realiseren in de
In 2040 is de haven toekomstbestendig. De primaire
Noordzee. De aanlanding van windenergie afkomstig
waterkering die de haven afschermt van de stad
van deze windmolenparken bieden kansen voor
voldoet weer aan de normen. De goede
productie en bedrijvigheid van groene waterstof. De
samenwerking in het Maritiem Cluster heeft ertoe
groene waterstof kan bijvoorbeeld ook gebruikt
geleid dat niet alleen de waterveiligheid is
worden als alternatieve brandstof voor de
gewaarborgd, maar dat de dijk ook andere functies
scheepvaart.
heeft gekregen en daarmee een belangrijk element is in de verbinding tussen stad en haven en zee.
20
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
Met de KM en het HHNK is vooruit gekeken naar de
functies in, op of bij de kering vraagt inzet
verdere toekomst van het Defensie terrein in relatie
van Den Helder (en haar partners).
tot die waterveiligheid en klimaatrobuustheid. De
2.
Naast de waterkering vragen ook in het
gemeente Den Helder is vastberaden om de KM hier
buitendijkse gebied gevestigde partijen extra
te houden, maar dat vraagt ook voor de verdere
aandacht. Een hiervan is de Koninklijke Marine,
toekomst verkenningen naar de inrichting van het
zij is de grootste gebruiker van het buitendijks
Defensieterrein.
gebied.
De civiele kades en bedrijventerreinen zijn of worden
De gemeente Den Helder moet met KM (Defensie, I&W en RVB) en PNH en HHNK het
zoveel mogelijk duurzaam gebouwd. Circulariteit van
gesprek aan om ook over de verdere
materialen is hierin een vertrekpunt.
toekomst van het Defensieterrein te praten.
Op macro niveau is Den Helder in 2040 een schakel in
Het is verstandig om enkele scenario’s te
de energietransitie. Daarmee draagt het bij aan de
weten en ideeën te hebben ten aanzien van
Europese, en landelijke doelstellingen ten aanzien
eventuele oplossingsrichtingen ten aanzien
van CO2 en levert het een belangrijke bijdrage aan de
van een steeds verder stijgende zeespiegel.
opwekking (en het vervoer) van energie. De
3.
Het veranderende klimaat en de stijgende
gemeente Den Helder is medeverantwoordelijk voor
zeespiegel vragen ook om aandacht binnen het
het gezamenlijke uitvoeringsprogramma voor de
beheer en onderhoud van de kades. Deze
verduurzaming van haven en industrie.
moeten op orde zijn en veilig te gebruiken zijn door de verschillende (civiele en militaire) partijen die gebruik maken van de haven.
Handelingsperspectief 1.
duurzame afspraken met beheerders.
Net als vele andere steden en gebieden kent Den Helder een waterveiligheidsvraagstuk. De
De gemeente Den Helder maakt hierover
4.
Door als haven in te zetten op duurzame
primaire waterkering is afgekeurd en daarmee
ontwikkelingen en innovaties en daarnaast meer
aan vervanging toe. Deze omstandigheden
klimaatrobuustheid na te streven zetten, kunnen
vormen samen een situatie die dringend om
we de haveneconomie in de toekomst
aandacht vraagt en waar Hoogheemraadschap
versterken. Ook biedt de eventuele aanlanding
Hollands Noorderkwartier als beheerder in
en/of productie van waterstof kansen voor
beginsel aan de lat staat.
innovatie en samenwerkingen tussen overheid,
De gemeente Den Helder werkt samen met
marktpartijen en de Koninklijke Marine. Zo
HHNK en PNH aan de ruimtelijke inrichting
kunnen de verschillende partijen in het
van de kering. Het waterveiligheidsaspect
havengebied nader tot elkaar gebracht worden
ligt bij het HHNK, de ruimtelijke inrichting en
om het gat tussen haven en stad meer te
het slim koppelen en combineren van
overbruggen.
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
21 van 43
De gemeente Den Helder draagt bij aan het
verkeersdruk. Er is te veel verkeer dat gebruik moet
realiseren van de randvoorwaarden ten
maken van de beperkte routes naar de verschillende
aanzien van ruimtelijke ontwikkeling en
bedrijven, Koninklijke Marine (Van Kinsbergenbrug
vergunningen, wendt haar invloed aan voor
en Moormanbrug) en de Veerhaven (toeristenverkeer
modernisering van wetgeving, ondersteunt
van en naar Texel). De bereikbaarheid van zowel de
met cofinanciering, en assisteert bij
haven als de stad staan hierdoor onder druk en
acquisitie en gezamenlijke positionering van
verkeersveiligheid zal meer aandacht gaan vragen in
haven en havenbedrijfsleven richting Rijk en
de toekomst. Het is daarom belangrijk om de
EU. Dat vraagt specifiek focus en inzet van
bereikbaarheid van de gemeente Den Helder zo
ambtelijke middelen.
optimaal mogelijk in te richten, met verschillende modaliteiten, om als regio bereikbaar te blijven.
3.4 Een bereikbare haven voor iedereen
De bereikbaarheid van Den Helder kan verbeterd worden door bijvoorbeeld de hoeveelheid verkeer wat de stad in en door komt terug te brengen. Dit kan onder andere door de verschillende verkeersstromen
Wil je de economie versterken, bedrijven aantrekken en klaar zijn voor de toekomst dan is bereikbaarheid altijd een belangrijke voorwaarde. Een bereikbare haven betekent bereikbaarheid over water en over de weg.
Door de verbindingen met de Noordzee en de Waddenzee heeft de haven van Den Helder een zeer strategische ligging. Tegelijkertijd betekent dit voor de gemeente dat zij aan drie zijden omringd wordt door water. Hierdoor staat de bereikbaarheid van Den Helder via weg (en spoor) meer onder druk. De bereikbaarheid van de haven via land is daarmee niet vanzelfsprekend. Als gevolg moet men voor banen, opleidingen en voorzieningen die niet in deze gemeente aanwezig zijn meer reistijd en -afstand afleggen. Verder is er binnen de regio, in het bijzonder met
eerder af te vangen of door verkeersstromen meer te spreiden.
De N250 wordt nu gebruikt door toeristenverkeer (Veerhaven), KM (route Moormanbrug), bedrijven (civiele haven) en lokaal bestemmingsverkeer. Door enkele van deze stromen weg te halen is de verwachting dat de huidige problemen op de weg zullen verdwijnen. Mogelijkheden hiervoor worden in het Maritiem Cluster verkend en betreffen het realiseren van een geheel nieuwe route alsmede het verplaatsen van stromen naar een logistieke hub op Kooypunt/Kooyhaven.
Verbeterde bereikbaarheid van de haven kan bijdragen aan de aantrekkelijkheid van het vestigingsklimaat van Den Helder, en daarmee aan het versterken van de haveneconomie. Ook resulteert een verbeterde bereikbaarheid van de
betrekking tot de N250, sprake van toenemende
22
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
haven tot verbeterde bereikbaarheid van de stad Den
In 2040 heeft Defensie een nieuwe brug in gebruik
Helder. Door, waar mogelijk, verkeersstromen eerder
toegespitst op de verwachte toekomstige
af te vangen neemt de verkeersoverlast in de stad af
ontwikkelingen op Defensie terrein.
en neemt de leefbaarheid in Den Helder toe. In 2040 is de mobiliteitshub gerealiseerd niet ver van Naast de bereikbaarheid over de weg is de
Den Helder Airport. Via deze hub kunnen toeristen –
bereikbaarheid van de Haven over het water evenzo
maar ook ander verkeer – snel en gemakkelijk naar
belangrijk. De TESO (met een eigen haven) is
Den helder en/of Texel doorreizen.
afhankelijk van een goede vaarverbinding (en overigens ook van een goede route op het land).
De aanleg van een tweede vaarroute (Boerenverdriet)
Daarnaast wordt de haven gebruikt door KM (en
heeft een impuls gegeven aan Willemsoord. Hier is
NATO lidstaten), Kustwacht, loodswezen, KNRM,
een centrale en levendige horeca ontplooid die meer
Offshore schepen, diverse ondersteunende schepen
en meer (pleziervaart)toerisme trekt.
en pleziervaart. Dit kan gelet op de beperkte ruimte in de haven leiden tot mogelijke knelpunten. Het is
Handelingsperspectief
belangrijk om ook op het water een zo goed
1.
mogelijke routering te hebben en houden.
Om de bereikbaarheid te realiseren die wij ons voorstellen moeten behoorlijk grote ingrepen plaatsvinden. De nieuwe route over het Nieuwe
In het Maritiem Cluster wordt hier onder meer
Diep/Nieuwe Werk vraagt een opwaardering van
gekeken naar het realiseren van een tweede
de huidige weg (en loopt over de primaire
vaarverbinding via het Boerenverdriet – Willemsoord.
kering). Het vraagt daarnaast om een essentiële
Deze komt dan naast de huidige vaarroute (KVSS –
en rand voorwaardelijke nieuwe verbinding (een
Haven) en biedt een alternatief voor de pleziervaart.
tweede brug) van en naar het Nieuwe Werk (Ravelijnburg). En bij deze ontwikkelingen hoort
Waar willen we staan in 2040?
ook de vervanging (en verplaatsing van de
In 2040 is er geen sprake meer van structurele
nieuwe Moormanbrug).
congestie in de stad. De verplaatsing van
De Gemeente is partner in het Maritiem
verkeersstromen naar de logistieke hub op
Cluster. In het Maritiem Cluster worden deze
Kooyhaven heeft, in combinatie met een tweede
plannen verder verkend en uitgewerkt. De
doorgaande route over het Nieuwe Diep-Nieuwe
Gemeente moet zich inzetten om alle
Werk - en de realisatie van een nieuwe Moormanbrug
plannen (en planonderdelen) uit het
van en naar Defensieterrein - ervoor gezorgd dat de
Maritiem Cluster te verwezenlijken.
verschillende verkeersstromen zodanig verspreid zijn dat congestie verleden tijd is geworden.
De gemeente is verantwoordelijk voor een goede ruimtelijke inpassing van de infrastructurele werken. Deze
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
23 van 43
verantwoordelijkheid en taak moet
hekwerken) maar ook verbindingen tussen
meegenomen worden in de
belangrijke stakeholders in een havenplaats als Den
investeringsramingen voor de komende
Helder. Het meer openstellen van de stad voor de
decennia.
haven en voor KM functies en het meer openstellen van het Defensieterrein voor de stad kan bijdragen
2.
Daarnaast (ook vanuit de plannen in het
aan die gewenste verbinding.
Maritiem Cluster) zijn verplaatsingen van verkeer aantrekkende functies voorgesteld. Deze
Daar waar dat mogelijk is moeten we de relatie
verplaatsingen moeten worden uitgevoerd en
tussen de stad en de haven versterken. Dat kan
gefaciliteerd door de gemeente Den Helder.
bijvoorbeeld ook bij Harssens, waarmee een
De gemeente is als partner in het Maritiem
gewenste historische verbinding gemaakt kan
Cluster deels verantwoordelijk voor de
worden met het oude Fort Harssens. Dit vraagt
integrale uitvoering van alle projecten.
uiteraard wel wat oplossingen irt veiligheid en
De gemeente blijft eveneens in gesprek met
beveiliging.
Texel, TESO en bedrijfsleven over de toekomst van mobiliteit en de
Tenslotte moeten we blijven kijken naar een verdere
mogelijkheden van een mobiliteitshub.
ontwikkeling van de Veerhaven. Het verplaatsen van de Veerhaven naar zee zou een enorme impuls zijn
3.5 Een leefbare stad en haven
voor de maritieme stadsontwikkeling. Het biedt ruimte voor voorzieningen, betere routes van en naar Harssens en meer openheid (voorterrein veerhaven)
De haveneconomie versterken bestaat niet alleen uit
en gaat de ruimtelijke kwaliteit erg goed doen.
het extra ruimte scheppen voor bestaande en nieuwe
Belangrijk is bovendien dat hiermee ook de
activiteiten. Een toekomst vast Den Helder bestaat
cultuurhistorische gebouwen van de KM en het KIM
ook uit het ontwikkelen van het juiste economische
weer beter tot hun recht komen.
vestigingsklimaat en leefklimaat. Dat vraagt inzet op bereikbaarheid, op het versterken van de verbinding
Den Helder wil een goede verbinding tussen stad,
tussen stad en haven en vraagt aandacht voor de
haven en zee. Een goede stadsontwikkeling is
leef- en woonomgeving.
essentieel voor de leefbaarheid en de relatie tussen stad en haven moet worden versterkt.
Een leefbare stad is een levendige haven en andersom. De stad en de haven kunnen
Waar staan we in 2040?
aantrekkelijker worden gemaakt door te investeren
In 2040 is de leefbaarheid van de stad verbeterd. Er
in verbindingen. Dat kunnen fysieke verbindingen
zijn verbindingen en samenwerkingen tot stand
zijn (uitzichtpunten, routes en beperking van
gekomen die de stad minder isoleren ten opzichte
24
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
van de haven en de zee. Door ruimtelijke ingrepen is
2.
De Gemeente Den Helder moet op een zelfde
de haven en de zee meer bereikbaar geworden en
wijze betrokken zijn bij andere ontwikkelingen
door verplaatsingen van functies zijn stad, haven en
die als doel hebben om de verbinding tussen
Marine meer geïntegreerd. Het heeft geleid tot meer
haven en stad te bevorderen. Denk hierbij aan
roering en heeft een impuls gegeven aan de
het inrichten van de multifunctionele dijk (als
economie, het toerisme en de brede welvaart.
vervolg op het versterken van de primaire kering), de ontwikkeling van Willemsoord Noord,
In 2040 liggen de plannen voor een integrale
de verplaatsing van Het Arsenaal en de logistieke
herontwikkeling van Veerhaven op tafel. De geplande
dienst vanuit Bassingracht.
herontwikkeling doet recht aan een laatste belangrijk
De gemeente is betrokken bij alle
onderdeel in de gebiedsontwikkeling van het
planontwikkelingen en faciliteert
Maritiem Cluster en verbindt de stad en de haven nog
planprocessen en besluitvorming.
meer met elkaar dan reeds uitgevoerde projecten.
3.
De Gemeente trekt eveneens aan verdere integratie van mogelijkheden van civiele
Handelingsperspectief
bedrijven in de haven en met name ten behoeve aan de verdere groei en tot stand koming van
1.
Om de leefbaarheid echt een impuls te geven
verschillende high tech civiel-militaire
moeten we vaart maken met die
samenwerkingsclusters. Eerder is METIP al
planonderdelen die hiervoor in het Maritiem
gelanceerd. Dergelijke bruisende
Cluster zijn benoemd. Dit betreft het ontwikkelen
samenwerkingsverbanden brengt ook veel voor
van Buitenveld (waarbij KM binnen Willemsoord
de stad en de leefbaarheid van een stad.
het braakliggende terrein gaat ontwikkelen tot
een functiemix, met in ieder geval legering.
De Gemeente Den Helder is – alhoewel niet
De Gemeente kijkt waar en hoe innovatie en innovatiekracht kan neerkomen in de stad
De Gemeente werkt met KM en andere
direct verantwoordelijk voor deze
bedrijven aan een goede boodschap die
herinrichting – wel betrokken bij de
aantrekkelijk is voor jongeren van buiten. Dit
planontwikkeling voor Buitenveld en draagt
vraagt – gelet op eerder pogingen – wellicht
zorg voor een goede en passende ruimtelijke
wel een nieuwe aanpak.
kwaliteit, waarbij in ieder geval aandacht is voor het kwadrant Willemsoord en de verkeersafwikkeling van Buitenveld (naar
3.6 Een veilige haven
Willemsoord, maar eventueel ook naar andere ontsluitingen.
De ontwikkeling van het Maritiem Cluster en de haven zelf noopt tot een nauwkeurige afstemming van mogelijke combinaties van stedelijk gebruik van
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
25 van 43
het water, de kades en de oevers en beroepsmatig
Aansluitend op het kernpunt maritieme
gebruik, bijvoorbeeld aanmeerplekken voor boten,
stadsontwikkeling speelt ook het thema veiligheid
Vissers en binnenvaartschepen.
hierbij een belangrijke rol. Een van de ambities is om haven en stad meer te verbinden en samenwerkingen
De haven biedt ruimte voor KM, Kustwacht, KNRM,
te organiseren. In de praktijk zou dit gerealiseerd
Offshore schepen, pleziervaart en binnenvaart. Met
kunnen worden door bijvoorbeeld bepaalde functies
de voorgestelde ontwikkelingen (aanleg kades en
van de Koninklijke Marine verder de stad in te
haventerrein) moet aandacht zijn voor de veiligheid
brengen. Momenteel bevindt de Koninklijke Marine
op het water. Dit vraagt constante aandacht van
zich op een afgesloten terrein. Bij het verschuiven
Rijkshavenmeester en havenmeester en vraagt
van Marine functies richting de stad moet hier goed
aandacht bij gemeente Den Helder. Een veilige haven
over nagedacht worden hoe dit zowel veilig als
is een gewilde vestigingsplaats. Het is derhalve een
toegankelijk kan worden gerealiseerd.
cruciaal onderdeel van de gehele ambitie ten aanzien van het Maritiem Cluster. Veiligheid moet gewaarborgd zijn.
Waar willen we staan in 2040 In 2040 is de haven van Den Helder een veilige haven.
Om de haven van Den Helder in de toekomst verder
De afgekeurde havendelen (Veerhaven), kades
te laten ontwikkelen en opereren is het dus
(civiele kades Nieuwe Diep en Nieuwe Werk) en
belangrijk dat de haven een veilige haven is. Het gaat
bruggen (Moormanbrug) zijn vervangen en kunnen
hierbij niet alleen om toezicht van de havendienst of
weer voor ruimere tijd veilig gebruikt worden.
kustwacht, maar ook om milieuveiligheid en de fysieke staat van de haven. Om de haven naar behoren te laten opereren is het van belang dat het onderhoud van de haveninfrastructuur op orde is en
Alle ontwikkelingen in de haven worden getoetst aan nautische veiligheid. Vanuit die optiek wordt ervoor gezorgd dat de haven nautisch gezien een veilige werk en verblijfplaats is en zal blijven.
dat noodzakelijke renovaties worden uitgevoerd. In 2040 is de haven niet minder druk geworden. Het Naast onderhoud van de haven zelf speelt ook externe veiligheid een rol. Dit betreft bijvoorbeeld geluidsoverlast van industrie voor de leefomgeving. Wanneer de haven verder wordt ontwikkeld en mogelijk wordt geschoven met functies zijn de geluidsruimtes, en bijvoorbeeld luchtkwaliteit, aspecten die afgewogen moeten worden.
26
vraagt constant schipperen met de aanwezige ruimte. Veranderende wet en regelgeving, meer aandacht voor leefbaarheid en de wens om stad en haven meer met elkaar te verknopen zorgt voor structurele bijsturing van ontwikkelingen in de haven. Door de verbeterde samenwerking loopt die coördinatie en afstemming voorbeeldig.
Havenvisie Den Helder | Visie op 2040
Handelingsperspectief 1.
Een veilige haven is belangrijk. Maar staat niet altijd in lijn met de andere wensen en opgaven die op een haven als Den Helder afkomen.
De gemeente Den Helder (met HHNK, PNH en anderen) monitort en dwingt af dat alle havenonderdelen voldoen aan de eisen van de tijd. Indien er onveilige situatie ontstaan moet de gemeente ingrijpen.
Hiervoor is het van belang dat naast de Rijkshavemeester ook altijd een ‘gemeentelijke’ havenmeester is. Zij zijn de vooruitgeschoven posten en de oren en ogen van de gemeente, KM en havenbedrijf.
De gemeente moet ten alle tijden afwegingen maken tussen veiligheid (security) en openheid. Per situatie moet de gemeente hierin met het Havenbedrijf en/of de KM kijken wat kan en mag. Dit vraagt ook iets aan de stakeholders en maakt daarom ook al een onderdeel uit van de ontwikkelingen in het Maritiem Cluster.
Havenvisie Den Helder | 101158E-112 | 11 mei 2023
27 van 43
4. Gebruik van de Visie In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de gemeente de visie (met andere stakeholders) wil gebruiken en inrichten. De havenvisie dient meerdere doelen:
Wat gaan we doen? Toekomstig gemeentelijk beleid en ontwikkelingen die het havengebied raken (o.m. ook de plannen uit
1. Als intern gemeentelijk toetsingskader voor het
Maritiem Cluster), dienen te worden afgestemd op
huidige en toekomstige gemeentelijke beleid ten
deze Havenvisie (en haar uitvoeringsplannen). Hierbij
opzichte van de haven.
kan het zijn dat publieke belangen in bepaalde
2. Als uitgangspunt voor de strategische samenwerking tussen de gemeente, Havenbedrijf en overige stakeholders.
gevallen schuren of zelfs conflicteren. In die gevallen zal inzichtelijk moeten worden gemaakt waar het schuurt en hoe op een zorgvuldige manier een afweging kan worden gemaakt. De gemeente stelt
3. Als beleidsmatig toetsingskader bij het
op basis van deze visie een uitvoeringsplan op met
aandeelhouderschap.
een uitvoeringsagenda. Onderdeel van deze
We hebben ervaren dat met het opstellen van deze havenvisie er al goed stappen worden gezet op het gebied van kennisuitwisseling en dat het onderlinge