Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord.pdf

Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie

Definitief

Lijst met aanpassingen Versie

Datum

Beschrijving van de wijziging

Herzien

Vrijgegeven door

C1

07-04-2025

Interne en externe controle

MS

MS

C2

14-04-2025

Ter inzage stakeholders

MS

MS

C3

05-05-2025

Conclusie en aanbevelingen

MS

MS

D1

08-05-2025

Definitief onderzoeksrapport

MS

MV

D2

13-06-2025

Aanpassingen n.a.v. laatste opmerkingen projectgroep

MS

MV

Sweco Nederland B.V. Onderwerp Projectnummer Klant Auteur Datum Versie Documentreferentie

Handelsregister 30129769 Haalbaarheidsonderzoek vaarroute Willemsoord 51025681 Zeestad Marlies Slegter 13-06-2025 D2 NL25-648800269-133296

Gecontroleerd door

Max Visser

Vrijgegeven door

Max Visser

2/73

Inhoudsopgave 1 2

Begrippenlijst ................................................................................................................. 5 Inleiding ......................................................................................................................... 6 2.1 Aanleiding en doel ............................................................................................. 6 2.2 Werkwijze .......................................................................................................... 8 2.3 Leeswijzer ......................................................................................................... 9

3

Te onderzoeken scenario’s ......................................................................................... 10 3.1 Beschrijving huidige situatie ............................................................................ 10 3.2 A. Basisscenario ............................................................................................. 10 3.3 B. Vaarroute Willemsoord ............................................................................... 12 3.4 C. Volwaardige vaarroute Willemsoord ........................................................... 15 3.5 D. Natte Dok als zoetwaterhaven ................................................................... 16

4

Inventarisatie, analyse en beoordeling ........................................................................ 17 4.1 Ruimtelijke impact ........................................................................................... 17 4.1.1 Bestaande bebouwing en faciliteiten .............................................. 17 4.1.2 Externe veiligheid ........................................................................... 20 4.2 Techniek .......................................................................................................... 23 4.2.1 Technische maatregelen ................................................................ 23 4.3 Water ............................................................................................................... 30 4.3.1 Waterkwaliteit ................................................................................. 31 4.3.2 Waterkwantiteit ............................................................................... 34 4.3.3 Ecologie .......................................................................................... 34 4.4 Mobiliteit .......................................................................................................... 36 4.4.1 Doorstroming over land ..................................................................

36 4.4.2 Doorstroming over water ................................................................ 40 4.4.3 Bereikbaarheid gemotoriseerd verkeer over land .......................... 42 4.4.4 Bereikbaarheid gemotoriseerd verkeer over water ........................ 43 4.4.5 Nautische veiligheid ........................................................................ 44 4.5 Toekomstbestendigheid .................................................................................. 50 4.5.1 Ontwikkelingen (korte termijn) ........................................................ 50 4.5.2 Toekomstbestendigheid (lange termijn) ......................................... 52 4.6 Economie en financiën .................................................................................... 53 4.6.1 Financiële consequenties ............................................................... 53 4.6.2 Recreatief – toeristische waarde .................................................... 55 4.6.3 Economische impact en perspectief ............................................... 58 4.7 Ruimtelijke gevolgen ....................................................................................... 61 4.7.1 Eigendom ........................................................................................ 61 4.7.2 Beheer ............................................................................................

62 4.8 Risico’s ............................................................................................................ 63 4.8.1 Risico’s en aandachtspunten .......................................................... 63

5

Resumé ....................................................................................................................... 65 5.1 Beoordelingsmatrix ......................................................................................... 65 5.2 Scenario’s ....................................................................................................... 66 5.2.1 A1 BVS als keersluis ...................................................................... 66 5.2.2 A2 Willemsoord via ZDS ................................................................. 66 5.2.3 B1 BVS als schutsluis ..................................................................... 66 5.2.4 B2 Verplichte route pleziervaart ..................................................... 66 5.2.5 C Volwaardige vaarroute ................................................................ 66 5.2.6 D Natte Dok als zoetwaterhaven .................................................... 66

3/73

6

Advies .......................................................................................................................... 67 6.1 Algemene conclusie ........................................................................................ 67 6.2 Naar een voorkeursscenario: aanbevelingen voor het vervolg ...................... 67 6.3 Advies per scenario ......................................................................................... 69

7

Bronnenlijst .................................................................................................................. 72

Bijlagen (separaat) Bijlage I

Beoordelingskader

Bijlage II

Beoordelingsmethode

Bijlage III

Externe veiligheid

Bijlage IV

Technische maatregelen

Bijlage V

Kostenindicatie

Bijlage VI

Kaarten eigendom

Bijlage VII

Factsheets

4/73

1

Begrippenlijst

Begrip Keersluis

Toelichting Sluis die het waterpeil achter de sluis op een bepaald peil reguleert. Een keersluis is meestal open, maar kan bij hoog of laag water worden gesloten om te dienen als kering. Sluis die scheepvaart mogelijk maakt tussen twee waterwegen met een ongelijk peilniveau. Een schutsluis bestaat uit twee sluishoofden met een tussenstuk (sluiskamer), waarmee schepen worden geschut. Vanaf CEMT klasse 0 tot en met CEMT klasse II. Maximale lengte 55 meter, bij 6,60 meter breed. Beroepsvaart. Vanaf CEMT klasse II tot en met CEMT klasse IVa M6. Maximale lengte 85 meter, bij 9,50 meter breed. Beroepsvaart. CEMT klasse RA tot en met RD. Open boten, kajuitmotorboten, motorjacht en zeilboot. Conférence Européenne des Ministres de Transport, vrij vertaald naar het Nederlands: Europese Overeenkomst van Ministers van Vervoer. Betreft een overeenkomst waarin onder ander een klasse indeling van vaarwegen vastgelegd is. Binnenvaartschip met brandbare, schadelijke of ontplofbare stoffen aan boord. Ruimte tussen de sluisdeuren aan de einden van de sluis. Afstand tussen de stopstrepen van een schutkolk. Dit is de totale fysieke lengte van de sluiskolk, gemeten van sluisdeur tot sluisdeur. Dit is de effectieve lengte die beschikbaar is voor schepen om te schutten. Hierbij is rekening gehouden met ruimte die nodig is voor deuren en overige voorzieningen en/of obstakels in de sluis.

Een paal die in het water is geplaatst en bestemd is om schepen aan vast te leggen. Binnendringen van (zout) zeewater in een waterloop of in de grond. Trechtervormige toeloop naar ingang sluis. Varend erfgoed verwijst naar historische en vaak karakteristieke schepen die beschouwd worden als cultureel en historisch waardevol. Deze schepen zijn veelal oude zeilboten, met een mast die niet gestreken (neergehaald) kan worden. Het is daarom noodzakelijk dat bruggen kunnen openen of over voldoende doorvaarthoogte beschikken.

Schutsluis

Kleine schepen

Grote schepen

Pleziervaart CEMT

Kegelschepen (Schut)kolk Kolklengte

Schutlengte

Meerpaal Zoutindringing Fuik Varend erfgoed

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie

Documentreferentie NL25-648800269-133296 5/73

2

Inleiding

2.1

Aanleiding en doel

Den Helder kent veel economische activiteiten die aan zee gebonden zijn, zoals de scheepvaart en scheepsbouw, de Koninklijke Marine, offshore-activiteiten en maritieme dienstverlening. De Koninklijke Marine (onderdeel van Defensie), de provincie NoordHolland en de gemeente Den Helder werken in een samenwerkingsverband aan de ontwikkeling van dit Maritiem Cluster. Gezamenlijk maken zij plannen voor de ‘Nieuwe Haven’ in Den Helder. Deze plannen hebben betrekking op de civiele havenontwikkeling en de ontwikkeling van de marinehaven.

Figuur 1. Projectgebied.

In juni 2023 is een bestuursakkoord tot stand gekomen tussen Defensie, de provincie NoordHolland en de gemeente Den Helder. Deze partijen werken samen aan een toekomstbestendige ontwikkeling van het bredere havengebied in Den Helder. Speerpunten uit het akkoord zijn onder andere het waarborgen van de operationele gereedheid van de Koninklijke Marine, de economische positie versterken, stad, zee en haven met elkaar verbinden en de maritieme toekomstbestendige stadsontwikkeling en verduurzaming. Een belangrijk vraagstuk dat voortvloeit uit bovenstaande speerpunten is de toekomstige vaarroute Willemsoord en daarmee het gebruik van de Zeedoksluis en de Boerenverdrietsluis. Beide sluizen leiden naar het Natte Dok. Dit betreft het gedeelte van de voormalige Rijkswerf Willemsoord, welke op dit moment is ingericht als haven voor pleziervaart en daarnaast over aanlegplekken van Defensie beschikt. In het Boerenverdriet bevindt zich de aanleg- en/of reparatiekade van de museumhaven. Onderstaand is het gebied op kaart weergegeven. Dit geldt tevens als referentiesituatie voor het onderzoek.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

6/73

Figuur 2. Projectgebied, huidige situatie.

De gemeente Den Helder heeft de vaarroute Willemsoord recent op haar agenda gezet, waarbij het voornemen om het Boerenverdriet tot een volwaardige vaarroute te maken is vastgelegd in het bestuursakkoord van 29 juni 2023 met de provincie Noord-Holland en het Ministerie van Defensie als onderdeel van het Maritiem Cluster. Het is de intentie een volwaardige vaarroute door het Boerenverdriet voor de plezier- en scheepvaart te creëren. Dit is van belang voor de scheepvaartveiligheid en biedt daarnaast een impuls aan de ontwikkeling van de binnenstad en middenstand van Den Helder. Deze vaarroute biedt naar verwachting zowel voordelen als nadelen voor het gebied en daarbij is het de vraag in welke mate de vaarroute haalbaar en/of wenselijk is. Zeestad is ontwikkelaar en uitvoerder van de stedelijke vernieuwing in Den Helder en daarmee een belangrijke partner in de gebiedsontwikkeling rondom het havengebied. De gemeente Den Helder heeft namens het Maritiem Cluster aan Zeestad opdracht gegeven om een onderzoek te doen naar de haalbaarheid van de nieuwe permanente vaarroute via Willemsoord. Sweco voert dit haalbaarheidsonderzoek uit in opdracht van en in nauwe samenwerking met Zeestad. In dit onderzoek worden een zestal scenario’s onderzocht, welke voortkomen uit het onderzoeksvoorstel dat Sweco in opdracht van Zeestad heeft opgesteld.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

7/73

Dit onderzoeksvoorstel is tot stand gekomen in overleg met de stakeholders en heeft geleid tot onderstaande scenario’s: A. Basisscenario, huidige situatie met Boerenverdrietsluis als keersluis. I. Boerenverdrietsluis open. II. Boerenverdrietsluis dicht. B. Vaarroute Willemsoord met Boerenverdrietsluis als schutsluis. I. Diverse routes mogelijk (alternatieve route voor Het Nieuwe Diep). II. Verplichte route voor pleziervaart via Willemsoord. C. Volwaardige vaarroute Willemsoord met Boerenverdrietsluis als schutsluis voor groot vaarverkeer. D. Natte Dok als zoetwaterhaven voor pleziervaart met Boerenverdrietsluis permanent open. De Zeedoksluis wordt gedempt. Het doel van dit onderzoek is om de haalbaarheid van een permanente vaarroute via Willemsoord te bepalen. Op basis van het onderzoek maakt de gemeente Den Helder in overleg met de partners uit de ontwikkeling Maritiem Cluster een gefundeerde en goed afgewogen keuze over de toekomstige vaarroute en de beide sluizen (Zeedoksluis en Boerenverdrietsluis) in het Natte Dok. De Gemeente Den Helder en de Provincie Noord-Holland hebben samen een financieel kader afgesproken voor vaarroute Willemsoord. Er is grofweg €14 miljoen euro beschikbaar (minus onderzoekskosten) vanuit deze eerdere afspraken. Dit vormt het uitgangspunt voor de financiële haalbaarheid binnen dit onderzoek, waarbij ook subsidiabele onderdelen onderzocht worden.

2.2

Werkwijze

In de uitvoering van dit onderzoek zijn een aantal stappen doorlopen. Deze stappen zorgen ervoor dat de scenario’s voor de vaarroute Willemsoord objectief met elkaar zijn vergeleken op basis van een integraal beoordelingskader. In onderstaande tabel zijn de stappen weergegeven. Stap

Toelichting

Periode

Stap 1 Vaststellen beoordelings/onderzoekskader

Optimaliseren, toetsen en definitief maken van de beoordelingscriteria.

Q1 2025

Stap 2 Inventarisatie en analyse

Het in kaart brengen van alle beoordelingscriteria.

Q1 2025

Stap 3 Uitwerken van de scenario’s

Dit doen we op basis van verdiepende interviews met stakeholders, kostenramingen, expertise & ervaring en resulteert in een factsheet per scenario.

Q2 2025

Stap 4 Afronden rapportage Het toekennen van een beoordeling per criterium per scenario en het vastleggen van bevindingen, conclusies en advies in de onderzoeksrapportage.

Q2 2025

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

8/73

2.3

Leeswijzer

Dit rapport is opgesteld in de volgorde waarin het onderzoek is uitgevoerd, waarbij van breed naar fijn is gewerkt. Voor de hoofdstukindeling betekent dit het volgende: •

Hoofdstuk 3: in dit hoofdstuk is nadere duiding gegeven aan de te onderzoeken scenario’s.

•

Hoofdstuk 4: in dit hoofdstuk is de inventarisatie en analyse weergegeven van zowel de omgevingswaarden als de overige criteria. Vervolgens is per criterium de beoordeling weergegeven.

•

Hoofdstuk 5: in dit hoofdstuk zijn de belangrijkste zaken uit de inventarisatie en analyse weergegeven en is de beoordelingsmatrix ingevuld.

•

Hoofdstuk 6: in dit hoofdstuk zijn de bevindingen, conclusies en aanbevelingen weergegeven en gebundeld in een advies.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

9/73

3

Te onderzoeken scenario’s

In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie beschreven. Vervolgens wordt ingegaan op de scenario’s die in dit onderzoek worden verkend en beoordeeld. De scenario’s komen voort uit Onderzoeksvoorstel – Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord. Een samenvatting van de scenario’s is weergegeven in bijlage VII Factsheets.

3.1

Beschrijving huidige situatie

In de huidige situatie vormt de route via het Nieuwe Diep de dominante route voor scheepvaart. Schepen kunnen vanaf zee het Noordhollandsch Kanaal alleen bereiken via de Koopvaardersschutsluis, en andersom. De route via de Koopvaardersbinnenhaven wordt nu niet gebruikt om over het water het Natte Dok te bereiken, omdat de keersluis Boerenverdrietsluis dichtgezet is. In de huidige situatie zijn er namelijk handmatige handelingen nodig om deze keersluis open te zetten, wat de sluis in de praktijk onbedienbaar maakt. De Zeedoksluis is een schutsluis met een beperkte lengte. Schepen kunnen via de Zeedoksluis het Natte Dok bereiken. In de zomermaanden is het verschil in waterpeil tussen het Natte Dok en het Nieuwe Diep beperkt (tussen -0,6 en +0,6 NAP), waardoor deze schutsluis jaarlijks in deze periode permanent openstaat. Alle schepen, inclusief scheepvaart die in het Natte Dok aanmeren, komen via de Zeedoksluis binnen. Zij verlaten het Natte Dok ook via de Zeedoksluis, er is geen doorgaande route waardoor het Natte Dok slechts in beperkte mate als passantenhaven fungeert. Het maritieme karakter van de Koopvaarders Binnenhaven is door de huidige routing over water ook beperkt zichtbaar of beleefbaar. De gemeente Den Helder heeft de ambitie om deze Helderse maritieme geschiedenis te versterken (Uitvoeringsprogramma Beleidskader Toerisme en Recreatie Den Helder 2025 – 2028).

3.2

A. Basisscenario

Het basisscenario gaat uit van een toekomstige situatie die vergelijkbaar is met de huidige situatie, waarbij de Boerenverdrietsluis de variabele factor is. Om deze reden zijn er binnen het basisscenario twee sub scenario’s mogelijk. A1 – Vaarroute Willemsoord voor kleine schepen en pleziervaart, BVS als keersluis Scenario A1 gaat er vanuit dat pleziervaart en kleine schepen vanuit de Nieuwe Haven door de Zeedoksluis (ZDS) naar Willemsoord kunnen varen. Via de Boerenverdrietsluis (BVS) vervolgen zij hun weg door de Koopvaardersbinnenhaven naar het Noordhollandsch Kanaal. De grote schepen zullen alleen via het Nieuwe Diep door de Koopvaardersschutsluis (KVS) varen. De primaire kering van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) loopt over de Zeedoksluis. De Boerenverdrietsluis wordt gerenoveerd en gemechaniseerd, zodat deze weer in gebruik kan worden genomen en passeerbaar is voor schepen. Deze mechanisatie is gewenst omdat er in de huidige situatie handmatige handelingen zijn vereist, wat in de praktijk betekent dat dit alleen mogelijk is met vereende krachten en inzet van zwaar materieel. De Zeedoksluis (ZDS) behoudt de sluisfunctie. Deze sluis kan in de zomer, zoals nu wél het geval is, niet permanent open worden gezet.

Dit zou namelijk leiden tot directe doorstroom van water van de Nieuwe Haven naar de Koopvaardersbinnenhaven, waarmee zout water vrij spel heeft en de boezem instroomt. Hierdoor wordt het water in de boezem zout(er).

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

10/73

Figuur 3. Scenario A1, basisscenario met BVS open.

A2. Willemsoord bereikbaar via Zeedoksluis Bij dit scenario zijn alle factoren identiek aan scenario A1 (de renovatie en mechanisering van de Boerenverdrietsluis), met echter geen structureel gebruik van de Boerenverdrietsluis (BVS). Deze keersluis wordt alleen in noodsituaties geopend of in het geval wanneer omvaarroutes nodig zijn, zoals bijvoorbeeld bij stremmingen of toekomstige renovaties van de Koopvaardersschutsluis (KVS). Daarbij is het wel nodig om de Boerenverdrietsluis te mechaniseren. De Zeedoksluis (ZDS) behoudt de sluisfunctie en kan in de zomerperiode tijdelijk (bij een waterstand tussen -0,6 en +0,6 NAP) volledig open worden gezet. Dit is gelijk aan de huidige situatie, waarmee de doorgaande route Nieuwe Haven – Het Nieuwe Diep – Koopvaardersschutsluis is. Er is geen doorgaande route via de Koopvaarders Binnenhaven. De Boerenverdrietsluis vormt de zoetzoutwaterkering.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

11/73

Figuur 3. Scenario A2, basisscenario met BVS dicht.

3.3

B. Vaarroute Willemsoord

Het scenario B Vaarroute Willemsoord gaat uit van een vaarroute via Willemsoord waarbij de Boerenverdrietsluis wordt getransformeerd van een keersluis naar schutsluis. Hiervoor is een verziltingsvoorziening benodigd. B1. Vaarroute Willemsoord voor kleine schepen en pleziervaart, BVS als schutsluis Binnen dit scenario is het uitgangspunt dat het grote scheepvaartverkeer via de huidige route (Nieuwe Haven – Het Nieuwe Diep – Koopvaardersschutsluis) blijft varen. Pleziervaart en kleine schepen kunnen via de Zeedoksluis (ZDS) via Willemsoord en de Boerenverdrietsluis (BVS) naar de Koopvaardersbinnenhaven.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

12/73

In dit scenario dient een afweging te worden gemaakt voor een ‘standaard vaarroute’. In de situatie: ‘BVS in, ZDS uit’ komt vaarverkeer aan de verkeerde kant van de vaargeul uit. Om deze reden is voor dit scenario gekozen voor de vaarrichting: ‘ZDS in, BVS uit’. Het doel hiervan is om de mobiliteitsstromen op het water in goede banen te leiden. Tweerichtingsverkeer moet echter wel mogelijk blijven, bijvoorbeeld in het geval van omvaarroutes. Afhankelijk van de kolklengte van de nieuwe Boerenverdrietsluis is doorgang voor grote schepen al dan niet mogelijk. Voor nu wordt een kolklengte van 82 meter aangehouden.

Figuur 4. Scenario B1 Vaarroute Willemsoord, diverse routes mogelijk.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

13/73

B2. Verplichte route voor pleziervaart Dit scenario is vergelijkbaar met scenario B1, maar gaat uit van een verplichte route voor pleziervaart vanaf het Noordhollandsch Kanaal via de Koopvaardersbinnenhaven en de Boerenverdrietsluis. Mogelijk kan de route ook dienen als tijdelijke omvaarroute in het geval van nood of stremmingen bij de Koopvaardersschutsluis, voor schepen die door de Boerenverdrietsluis en Zeedoksluis kunnen varen. De Boerenverdrietsluis wordt getransformeerd naar een schutsluis met korte kolk (ca. 40 meter), zodat – bij permanent openstaan van de Zeedoksluis – er geen directe verbinding wordt gecreëerd tussen de Koopvaardersbinnenhaven en het Nieuwe Diep.

Figuur 5. Scenario B2 Vaarroute Willemsoord, verplichte route pleziervaart.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

14/73

3.4

C. Volwaardige vaarroute Willemsoord

Dit scenario is vergelijkbaar met scenario B, maar gaat uit van een grotere omvang van de Boerenverdrietsluis. Deze sluis wordt getransformeerd naar een schutsluis met een kolklengte van 93 meter (schutlengte 85 meter). Hierdoor kunnen ook grotere schepen (CEMT-klasse IV) voor beroepsvaart gebruikmaken van deze vaarroute. De huidige route door de Koopvaardersbinnenhaven is geschikt voor maximaal klasse CEMT-II. Dit betekent dat het grotere scheepvaartverkeer begeleid zal moeten worden. Met dit scenario is ook voor de beroepsvaart een volwaardige alternatieve route gerealiseerd, naast de huidige route via de Koopvaardersschutsluis. Met een volwaardige route wordt een route bedoeld die zowel voor beroepsvaart (groot en klein) als pleziervaart toegankelijk is. De verwachting is dat deze route niet als structurele route voor beroepsvaart zal dienen. Alleen in het geval van storingen en werkzaamheden aan de huidige route maakt groot scheepvaartverkeer gebruik van de vaarroute via Willemsoord. Denk hierbij aan werkzaamheden die in de nabije toekomst plaatsvinden aan de Moormanbrug en de eventuele verlenging van de Koopvaardersschutsluis. Wel wordt dit scenario beoordeeld als structurele vaarroute, om zo bij stremmingen een veilige en functionele vaarroute te borgen.

Figuur 6. Scenario C, volwaardige vaarroute Willemsoord.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

15/73

3.5

D. Natte Dok als zoetwaterhaven

Scenario D gaat ervan uit dat er geen vaarroute via Willemsoord is. De Zeedoksluis (ZDS) wordt gedempt. De demping vormt de primaire kering van HHNK. De Boerenverdrietsluis (BVS) wordt permanent opengezet en vormt dan de enige ontsluiting voor het vaarverkeer naar het Natte Dok. Een sluisvoorziening bij de Boerenverdrietsluis is in dit geval niet meer nodig. Omdat de Boerenverdrietsluis een rijks- en gemeentelijk monument betreft, blijft de sluis wel behouden als erfgoed. Daarbij is alleen pleziervaart nog toegestaan in het Natte Dok, met de mogelijkheid aan te meren bij Jachthaven Willemsoord. Het Natte Dok vormt het eindpunt, er is geen doorgaande vaarroute mogelijk. Beroepsvaart neemt de bestaande route via Het Nieuwe Diep. Het Natte Dok wordt door deze maatregelen een zoetwaterhaven (dan wel brak door kwel).

Figuur 7. Scenario D, Natte Dok als zoetwaterhaven.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

16/73

4

Inventarisatie, analyse en beoordeling

In dit hoofdstuk worden de diverse criteria inhoudelijk geïnventariseerd, geanalyseerd en vervolgens beoordeeld per scenario. De criteria zijn onderverdeeld in de volgende onderdelen: 1) 2) 3) 4) 5) 6) 7) 8)

Ruimtelijke impact. Techniek. Water. Mobiliteit. Toekomstbestendigheid. Economie en financiën. Ruimtelijke gevolgen. Risico’s.

Per paragraaf wordt een onderdeel behandeld, gevolgd door een samenvattende beoordelingsmatrix. In bijlage I is het beoordelingskader toegelicht, met in bijlage II de beoordelingsmethode.

4.1

Ruimtelijke impact

4.1.1

Bestaande bebouwing en faciliteiten

Rondom de potentiële vaarroute bevinden zich diverse faciliteiten en gebouwde voorzieningen. Om deze reden zijn specifiek voor de bestaande bebouwing en faciliteiten de gevolgen van de verschillende scenario’s geïnventariseerd. Per scenario is de mate van deze ruimtelijke consequenties weergegeven. Er wordt beoordeeld op oplosbaarheid en eventuele knelpunten van onderstaande onderdelen. Bouwwerken •

Permanent dichtzetten en/of dempen van een sluis. Mogelijkerwijs zou een brug over de sluis hiermee haar functie kunnen verliezen.

•

Het effect van de vaarroute (in elk scenario) op bestaande panden langs de kades wordt als nihil ingeschat en daarom niet verder beschouwd.

Faciliteiten voor vaarverkeer •

Ligplaats en reparatiekade van historische schepen (het Boerenverdriet).

•

Aanmeervoorzieningen in de jachthaven (jachtwerf Willemsoord).

•

Schepen van Defensie.

•

Aanmeervoorzieningen nabij de sluizen.

Voor het Natte Dok geldt dat er wordt uitgegaan van de huidige situatie. Dit geldt ook voor de eigendomssituatie. De verwachting is dat er zich geen raakvlakken voordoen met de schepen van Defensie. Wel kan het zo zijn dat er een (gedeeltelijk) nieuwe inrichting voor het Natte Dok benodigd is. Een nieuwe inrichting wordt buiten de beschouwing van dit onderzoek gelaten. Wel worden de maatregelen en gevolgen van de vaarroute op het Natte Dok geïnventariseerd.

Figuur 8. Reparatiekade.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

17/73

Figuur 9. Huidige relevante aanmeerplaatsen.

Scenario A1 – Vaarroute Willemsoord voor kleine schepen en pleziervaart, BVS als keersluis Voor het functioneren van deze vaarroute is het niet noodzakelijk om sluizen in het systeem te transformeren. Wel is het noodzakelijk om de monumentale Boerenverdrietsluis te renoveren en mechaniseren. De keersluis is recent gerenoveerd (sluisdeuren, 2019), maar hierbij is de mechanisatie achterwege gelaten. Hiermee wordt ten opzichte van de referentiesituatie een impuls aan de huidige werking van de sluis gegeven, wat een positief effect heeft. Gezien de faciliteiten voor vaarverkeer is het niet noodzakelijk om historische schepen en aanmeervoorzieningen in de jachthaven te verplaatsen. Bij aanmeervoorzieningen nabij de sluizen is de verwachting dat er voldoende ruimte voor pleziervaart en kleine schepen is om deze schepen te passeren. Dit geldt ook voor de dubbele aanmeerlocatie bij Peterson (gelegen naast de Zeedoksluis, aan de zijde van de Nieuwe Haven). Er is geen effect op de faciliteiten voor vaarverkeer. Hiermee scoort dit scenario positief (+), er wordt een verbetering van de referentiesituatie gerealiseerd. Scenario A2 – Willemsoord bereikbaar via Zeedoksluis Deze vaarroute gaat uit van Het Nieuwe Diep als basisroute. Pleziervaart kan vanuit de Nieuwe Haven toegang krijgen tot het Natte Dok door de Zeedoksluis te passeren.

Hiermee wordt de Boerenverdrietsluis niet meer gebruikt en enkel ingezet in noodsituaties (vergelijkbaar aan huidige situatie). De Boerenverdrietsluis wordt gemechaniseerd. Hiermee wordt ten opzichte van de referentiesituatie een impuls aan de huidige werking van de sluis gegeven, wat een positief effect heeft. Gezien de faciliteiten voor vaarverkeer is het niet noodzakelijk om historische schepen en aanmeervoorzieningen in de jachthaven te verplaatsen. Bij aanmeervoorzieningen nabij de sluizen is de verwachting dat er voldoende ruimte voor pleziervaart is om deze schepen te passeren. Dit geldt ook voor de dubbele aanmeerlocatie bij Peterson. Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

18/73

Er is geen effect op de faciliteiten voor vaarverkeer. Hiermee scoort dit scenario positief (+), vanwege de verbetering van het bouwwerk de Boerenverdrietsluis, er vindt een positief effect plaats ten opzichte van de referentiesituatie. Scenario B1 – Vaarroute Willemsoord voor kleine schepen en pleziervaart, BVS als schutsluis Voor het functioneren van deze vaarroute is het noodzakelijk om de Boerenverdrietsluis te transformeren van keersluis naar schutsluis. Dit heeft effect op de omgeving, omdat een schutsluis meer ruimte inneemt dan een keersluis. Daarnaast is de Boerenverdrietsluis een gemeentelijk- en Rijksmonument, waarmee de transformatie aan strikte eisen moet voldoen. Gezien de faciliteiten voor vaarverkeer is het niet noodzakelijk om historische schepen en aanmeervoorzieningen in de jachthaven te verplaatsen. Bij aanmeervoorzieningen nabij de sluizen is de verwachting dat er voldoende ruimte voor pleziervaart is om deze schepen te passeren. Dit geldt ook voor de dubbele aanmeerlocatie bij Peterson. Wel dient de reparatiekade in het Boerenverdriet te worden verplaatst. Er is geen ruimte voor deze kade wanneer de Boerenverdrietsluis een schutsluis wordt. De reparatiekade zal verplaatst moeten worden naar een plek nabij gebouw 66. Figuur 10. Zicht op de reparatiekade. Hier zullen maatregelen getroffen moeten worden om de reparatiekade te realiseren.

Zeestad is reeds bezig met deze ontwikkeling, maar dit is on hold gezet in afwachting van dit onderzoek. Omdat er vanwege de transformatie van keersluis naar schutsluis een beperkt negatief ruimtelijk effect op de omgeving is, scoort dit scenario beperkt negatief (0/–). Scenario B2 – Verplichte route pleziervaart Voor het functioneren van deze vaarroute is het noodzakelijk om de Boerenverdrietsluis te transformeren van keersluis naar schutsluis. Dit heeft effect op de omgeving, omdat een schutsluis meer ruimte inneemt dan een keersluis. Daarnaast is de Boerenverdrietsluis een gemeentelijk- en Rijksmonument, waarmee de transformatie aan strikte eisen moet voldoen. Gezien de faciliteiten voor vaarverkeer is het niet noodzakelijk om historische schepen en aanmeervoorzieningen in de jachthaven te verplaatsen. Bij aanmeervoorzieningen nabij de sluizen is de verwachting dat er voldoende ruimte voor pleziervaart is om deze schepen te passeren. Dit geldt ook voor de dubbele aanmeerlocatie bij Peterson. Wel dient de reparatiekade in het Boerenverdriet te worden verplaatst. Er is geen ruimte voor deze kade wanneer de Boerenverdrietsluis een schutsluis wordt. Omdat er vanwege de transformatie van keersluis naar schutsluis een beperkt negatief ruimtelijk effect op de omgeving is, scoort dit scenario beperkt negatief (0/–).

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

19/73

Scenario C – Volwaardige vaarroute Willemsoord Voor het functioneren van deze vaarroute is het noodzakelijk om de Boerenverdrietsluis te transformeren van keersluis naar schutsluis. Dit heeft effect op de omgeving, omdat een schutsluis meer ruimte inneemt dan een keersluis. Daarnaast is de Boerenverdrietsluis een gemeentelijk- en Rijksmonument, waarmee de transformatie aan strikte eisen moet voldoen. Gezien de faciliteiten voor vaarverkeer is het noodzakelijk om historische schepen en aanmeervoorzieningen in de jachthaven te verplaatsen in verband met stroming van de grote manoeuvrerende schepen. De verwachting is dat dit binnen de jachthaven en nabij de museumhaven opgelost kan worden (zie paragraaf 4.4.5.). Bij aanmeervoorzieningen nabij de sluizen is de verwachting dat er onvoldoende ruimte voor het grote scheepvaartverkeer is om deze aangemeerde schepen te passeren. Dit geldt ook voor de dubbele aanmeerlocatie bij Peterson en de reparatiekade in het Boerenverdriet. Vanwege beperkte ruimte wordt het lastig om nieuwe aanmeervoorzieningen te realiseren. Er is hiermee een negatief effect op de faciliteiten voor vaarverkeer. Hiermee scoort dit scenario negatief (–). Scenario D – Natte Dok als zoetwaterhaven Voor het functioneren van deze vaarroute is het noodzakelijk om de Zeedoksluis te dempen.

Hiermee is het niet mogelijk om vanaf De Nieuwe Haven rechtstreeks naar Willemsoord te varen. Met het dempen van de Zeedoksluis blijft er één route over om het Natte Dok te bereiken, dit is in de huidige situatie ook het geval, namelijk Zeedoksluis operationeel, Boerenverdrietsluis gesloten.

4.1.2

A-2 Willemsoord via ZDS

B-1 BVS als schutsluis

B-2 Verplichte route pleziervaart

C Volwaardige vaarroute

D Natte Dok als zoetwaterhaven

Bestaande bebouwing en faciliteiten

A-1 BVS als keersluis

Gezien de faciliteiten voor vaarverkeer is het niet noodzakelijk om historische schepen en aanmeervoorzieningen in de jachthaven te verplaatsen. Bij aanmeervoorzieningen nabij de sluizen is de verwachting dat er voldoende ruimte voor pleziervaart is om deze schepen te passeren. Er is geen effect op de faciliteiten voor vaarverkeer. Hiermee scoort dit scenario neutraal (0), dit is gelijk aan de referentiesituatie.

+

+

0/–

0/–

–

0

Externe veiligheid

Externe veiligheid wordt getoetst aan de reeds aanwezige objecten en waarden in het gebied, waarbij specifiek wordt ingegaan op zoneringen en gevaarlijke stoffen. Getoetst wordt in hoeverre of in welke mate de scenario’s passen bij de objecten en waarden in het gebied, of er belemmeringen geconstateerd worden en de mate waarin deze oplosbaar zijn.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

20/73

Vervoer gevaarlijke stoffen De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) laat aardgascondensaat met kegelschepen van Bruinsma Freriks Transport (BFT) door Den Helder vervoeren naar raffinaderijen. Bij het vervoer van gevaarlijke stoffen wordt rekening gehouden met twee risicomaten om de veiligheid te waarborgen van mensen die zich in de omgeving van de transportroutes bevinden: het plaatsgebonden risico (PR) en het groepsrisico (GR). •

PR: het plaatsgebonden risico betreft de kans per jaar dat een persoon die onafgebroken en onbeschermd op een plaats langs een transportroute verblijft, overlijdt ten gevolge van een incident met het vervoer van gevaarlijke stoffen. Deze wordt weergegeven door een contourlijn.

•

GR: het groepsrisico is de kans per jaar per kilometer transportroute dat een groep van tien of meer personen in de omgeving van een transportroute in één keer overlijdt ten gevolge van een incident met het vervoer van gevaarlijke stoffen op een transportroute.

In november 2002 heeft het ingenieursbureau AVIV onderzoek gedaan (bron: Onderzoek KVSS 2019) naar de risico’s van het vervoer van gevaarlijke stoffen op het Noordhollandsch Kanaal, op basis van de aantallen scheepsbewegingen en de soort vervoerde gevaarlijke stoffen. Uit dit onderzoek bleek dat dat het plaatsgebonden risico van het vervoer van gevaarlijke stoffen kleiner is dan 10-8 per jaar (kans van 1 op 100 miljoen). Daarmee is er (conform de voorgeschreven rekenwijze) geen sprake van een risicocontour. Het risico ligt daarmee (ruim) onder de norm. Daarnaast volgt uit het onderzoek dat er geen groepsrisico is, waardoor het vervoer van gevaarlijke stoffen veilig kan plaatsvinden. Het onderzoek van AVIV is gedateerd, maar het aantal scheepsbewegingen en de aard van de vervoerde stoffen is ondertussen niet zodanig gewijzigd dat de risico’s substantieel veranderd zijn. Uit hetzelfde onderzoek komt naar voren dat het voor de veiligheid een vereiste is dat kegelschepen in één keer door kunnen varen, waardoor zij niet gedurende langere tijd stil komen te liggen in de buurt van bebouwing. Zo wordt de duur van de aanwezigheid van mogelijk gevaarlijke stoffen geminimaliseerd. Doordat kegelschepen gebruik kunnen blijven maken van de Koopvaardersschutsluis vormt dit geen belemmering voor de permanente vaarroute Willemsoord.

Het biedt juist kansen om – bij stremmingen van de Koopvaardersschutsluis – te borgen dat kegelschepen (al dan niet met scheepvaartbegeleiding) door kunnen blijven varen. In de huidige situatie kunnen kegelschepen aan de zuidzijde van de KVSS liggen als ze moeten wachten voordat ze worden geschut in de KVSS. Bij stremmingen aan de route langs de Koopvaardersschutsluis kunnen deze zelfde plekken worden benut indien gewacht moet worden voor het varen van de nieuwe route. Het betreft (zowel in de huidige situatie als in de omvaarsituatie) wachten voor korte duur. Een formele kegelligplaats (geschikt voor overnachten) is niet aan de orde en ook niet nodig omdat de locatie van NAM op korte afstand van de KVSS langs het Noordhollandsch Kanaal ligt. Op de terugweg varen de aardgascondensaatschepen leeg terug. Dat betekent dat ze op de reguliere wijze kunnen wachten bij de ZDS, indien dat nodig is.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

21/73

Risicozones Op basis van Atlas Leefomgeving zijn de risicozones voor externe veiligheid voor het gebied in kaart gebracht. Zie hiervoor bijlage III. Hieruit blijkt dat er zich nabij de nieuwe vaarroute Willemsoord een tankstation (wegverkeer) bevindt. Het explosieaandachtsgebied van dit tankstation betreft een straal van 160 meter en heeft een raakvlak met de vaarroute. Een explosieaandachtsgebied is een gebied waar mensen in een gebouw onvoldoende beschermd kunnen zijn tegen de gevolgen van een explosie. Omdat er in deze zone binnen de vaarroute geen mensen verblijven, vormt het explosieaandachtsgebied geen belemmering voor dit plan. Er bevinden zich nabij de vaarroute geen andere risicozones dan bovenstaande. Inrichtingen en buisleidingen met gevaarlijke inhoud bevinden zich elders in het gebied, maar de risicozones van deze objecten vormen geen raakvlak met de vaarroute. Elektriciteitsnet Als laatste is het elektriciteitsnet van Liander inzichtelijk gemaakt. Zie hiervoor bijlage III. Er doen zich voor de vaarroute geen raakvlakken voor met hoogspanningstracés. Er kruist tweemaal een middenspanningskabel het water en tweemaal een laagspanningskabel. Het uitgangspunt is dat deze kabels in de waterbodem liggen en daarmee geen raakvlak vormen met schepen die gebruik gaan maken van vaarroute Willemsoord. Scenario’s A, B, C en D

A-2 Willemsoord via ZDS

B-1 BVS als schutsluis

B-2 Verplichte route pleziervaart

C Volwaardige vaarroute

D Natte Dok als zoetwaterhaven

Externe veiligheid

A-1 BVS als keersluis

Voor alle scenario’s van vaarroute Willemsoord geldt dat er zich geen belemmeringen voordoen op het vlak van externe veiligheid. Dit criterium wordt dan ook elk scenario neutraal (0) beoordeeld.

0

0

0

0

0

0

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

22/73

4.2

Techniek

4.2.1

Technische maatregelen

In deze paragraaf zijn op hoofdlijnen de technische maatregelen geïnventariseerd die noodzakelijk zijn voor het functioneren van de vaarroute en het voldoen aan de constructieve veiligheid. Daarbij is onderscheid gemaakt in kades, sluizen, bruggen, wachtplaatsen en overige voorzieningen. Voor de analyse is gebruik gemaakt van het onderzoek naar de omvaarroute voor de Koopvaardersschutsluis. Dit onderzoek heeft geresulteerd in de rapportage Koopvaardersschutssluis, onderzoek haalbaarheid omvaarroute via Boerenverdrietsluis en Zeedoksluis, versie D2.0, datum 13-11-2019 (hierna: Onderzoek KVSS 2019). Er wordt in dit onderzoek veelvuldig verwezen naar dit rapport en de bijbehorende bijlagen en deelonderzoeken. Kades De kades langs de nieuwe route zijn gedeeltelijk in (zeer) slechte staat (Onderzoek KVSS 2019), het gaat hierbij voornamelijk over het gedeelte vanaf de zuidzijde Boerenverdrietsluis tot en met de jachthaven Willemsoord. Aanvaringen en krachten op bolders kunnen ervoor zorgen dat de kade verder beschadigt en mogelijkerwijs tot instorting leidt. Conform de bevindingen in Onderzoek KVSS 2019 heeft golfslag niet tot nauwelijks effect op de betreffende kades. Het advies uit dit onderzoek is dat de kades die in slechte staat zijn dienen te worden vervangen. Figuur 11. Staat van de kades. Bron: Onderzoek KVSS 2019.

De oostelijk gelegen kades worden in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten. Deze grenzen aan Buitenveld en worden in de ontwikkeling daarvan meegenomen en vervangen. Van het zuidelijk deel van het tracé (Koopvaardersbinnenhaven) zijn geen gegevens omtrent de staat van de kades. Deze kades lijken (visueel) in redelijke staat te zijn. In dit onderzoek is het uitgangspunt dan ook dat er geen technische maatregelen nodig zijn aan deze kades. Bruggen In het onderzoeksgebied bevinden zich diverse bruggen. Deze bruggen zijn op de kaart in figuur 12 weergegeven.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

23/73

Figuur 12. Bruggen met doorvaarthoogte in gesloten stand.

In scenario D waarin de Zeedoksluis wordt gedempt, is de bestaande brug over de Zeedoksluis overbodig geworden, omdat hier een verbinding over land ontstaat. Het verwijderen van deze brug maakt onderdeel uit van één van de scenario’s. Van de brug over het Boerenverdriet is geen doorvaarthoogte beschikbaar, maar de brug ligt aansluitend aan het maaiveld. De doorvaarthoogte is daarmee onvoldoende voor elk type vaarverkeer. De brug is in 2023 gerenoveerd, waarbij de brug een nieuwe theoretische levensduur van 50 jaar heeft gekregen. Vanuit een nevenontwikkeling is bepaald dat De Moormanbrug met circa 600 meter wordt verplaatst naar het zuiden. De Van Kinsbergenbrug blijft op zijn huidige plaats behouden. Er worden momenteel onderzoeken uitgevoerd om een nieuwe brug in het gebied te realiseren: de Ravelijnbrug. De verwachting is dat deze brug ten zuiden van de Koopvaardersschutsluis komt te liggen, om zo het verkeer naar de veerboot via Het Nieuwe Diep om Den Helder heen te leiden. Dit vormt dan ook voor deze haalbaarheidsstudie het uitgangspunt. Aanvullend hierop is het uitgangspunt dat zowel de maatregelen als de kosten voor de Moormanbrug en Ravelijnbrug buiten de scope vallen van vaarroute Willemsoord. Wel wordt ervan uit gegaan dat deze plannen doorgang vinden.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

24/73

Sluizen Afhankelijk van het scenario zijn er een tweetal opties voor de Boerenverdrietsluis: •

Renoveren en mechaniseren De renovatie en mechanisatie moet ervoor zorgen dat de Boerenverdrietsluis weer een functionerende keersluis is en – wanneer nodig – open of dicht gezet kan worden. Hierbij wordt ingezet op vergaande automatisering in de vorm van onder andere een aandrijfmechanisme.

•

Transformeren naar schutsluis In de huidige situatie is de Boerenverdrietsluis een keersluis. In diverse scenario’s is het noodzakelijk om in plaats van alleen te keren ook te schutten. Hierdoor dient de Boerenverdrietsluis getransformeerd te worden van keersluis naar schutsluis. De kolklengte is per scenario variabel, evenals het aantal sluishoofden. Figuur 13. Aandrijving Boerenverdrietsluis.

Voor de Zeedoksluis zijn er een tweetal opties: •

Functioneren zoals in de huidige situatie. De Zeedoksluis functioneert als schutsluis. Deze is recent gerenoveerd en volledig in werking. Er hoeven geen werkzaamheden te worden verricht aan de sluis.

•

Sluis dempen Het dempen van de sluis zorgt ervoor dat de Zeedoksluis opgeheven is en wordt verwijderd. De huidige sluis wordt volledig gedempt, maar de primaire kering (het grondlichaam, hier maakt de demping van de Zeedoksluis onderdeel van uit) dient in stand te blijven. Het is niet meer noodzakelijk om de brug over de Zeedoksluis in stand te houden.

Figuur 14. Zeedoksluis.

Schepen langer dan 31 meter kunnen niet door de Zeedoksluis, alleen wanneer deze volledig openstaat. Dit is in de zomermaanden het geval bij een waterstand van NAP -0,6m tot NAP +0,6m. Er is geen ruimte om de Zeedoksluis te verlengen.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

25/73

Wachtplaatsen In paragraaf 4.4.5. is de noodzaak tot wachtplaatsen onderzocht. Hier komt uit naar voren dat er voor diverse scenario’s extra wachtplaatsen noodzakelijk zijn. De volgende locaties worden hiervoor aangehouden: •

Realiseren van wachtplaatsen in de Nieuwe Haven door middel van meerpalen.

•

Realiseren van wachtplaatsen in het Nieuwe Diep, in het verlengde van de Moormanbrug, aan de kade.

•

Het realiseren van wachtplaatsen aan de zuidzijde van de Koopvaardersbinnenhaven door middel van meerpalen.

Een visuele weergave van de locaties is weergegeven in paragraaf 4.4.5. Het uitgangspunt is dat er geen gebruik gemaakt wordt van kades die in bezit en gebruik zijn van derden. Overige voorzieningen Om een doorgaande vaarroute via het Natte Dok te faciliteren is het in de eerste plaats noodzakelijk dat schepen de draai kunnen maken van de Zeedoksluis naar de Boerenverdrietsluis en vice versa. In het onderzoek naar de omvaarroute voor de Koopvaardersschutssluis (Onderzoek KVSS 2019) is de manoeuvreerruimte van een CEMT Klasse IV M6 (maximale lengte van 93 meter) schip gevisualiseerd. Uit deze analyse blijkt dat de bocht gemaakt kan worden en het draaien kan worden vereenvoudigd door middel van een draaipaal. Op basis van de richtlijn vaarwegen en expertise van nautisch deskundigen is in ditzelfde onderzoek geconcludeerd dat de stroming die bij het manoeuvreren ontstaat zorgt voor te veel beweging van de jachten in de haven. Hierdoor ontstaat het risico op schade aan de jachten, te meer ook omdat het risico op aanvaring niet uitgesloten moet worden. Om het risico op schade te mitigeren is het noodzakelijk de vooraan gelegen steigers te verplaatsen naar het noorden van de haven. Bij de Boerenverdrietsluis bevindt zich een vispassage. In de huidige situatie wordt deze niet bediend en/of onderhouden.

In de situatie dat de Boerenverdrietsluis een keersluis blijft is het noodzakelijk dat de vispassage wordt bediend. Bij transformatie naar een schutsluis is het vereist om de vispassage te verlengen. Bodem Uit Onderzoek KVSS 2019 blijkt dat er in en rondom de beoogde vaarroute sprake is van (ernstige) vervuiling van de waterbodem. •

Boerenverdrietsluis De waterbodem in en rondom de Boerenverdrietsluis is sterk verontreinigd met zware metalen en/of PCB’s (giftige chloorverbindingen). De waterbodem zal circa twee meter moeten worden afgegraven om voldoende diepte voor grote scheepvaart te garanderen. Hiermee komt verontreinigd slib vrij, welke volledig afgevoerd moeten worden.

•

Jachthaven Willemsoord Ook de bodem van de jachthaven is vervuild geraakt. Negatieve effecten van eventueel optredende omwoeling kunnen worden voorkomen door afdekking van de bodem, bijvoorbeeld door middel van onderwaterbeton.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

26/73

•

Koopvaardersbinnenhaven In de Koopvaardersbinnenhaven is sprake van (lichtere) vervuiling van de waterbodem. Omdat de vaarwegklasse (CEMT klasse IV) niet wijzigt en er geen grotere schepen dan in de huidige situatie zullen passeren, is de verwachting dat het treffen van maatregelen hier niet nodig is.

Scenario A1 – Vaarroute Willemsoord voor kleine schepen en pleziervaart, BVS als keersluis Op hoofdlijnen zijn voor scenario A1 onderstaande technische maatregelen benodigd om het scenario te laten functioneren en de constructieve veiligheid te borgen. •

Boerenverdrietsluis renoveren en mechaniseren, functie blijft keersluis.

•

Zeedoksluis heeft huidige sluisfunctie, in de zomer echter niet permanent open.

•

Verziltingsvoorziening in de vorm van een zoutdrempel (zie paragraaf 4.3.1.).

•

Vervangen kadeconstructies, 350 m1 (slechte kades, exclusief deel Buitenveld).

•

Realiseren wachtplaatsen, 6 meerpalen.

•

Verplaatsen steigers in het Natte Dok.

•

Baggeren van vervuild slib.

•

Aanpassen scheepvaartbebording.

•

Scheepvaartbegeleiding.

In de zomerperiode is het hoogst twijfelachtig of de Zeedoksluis permanent open kan staan bij NAP -0,6m tot NAP +0,6m. Het waterpeil in het Natte Dok kan verlagen of verhogen, dus op dat moment de Boerenverdrietsluis in gebruik wordt genomen, komt er mogelijk ongelijke waterdruk op de deuren van de sluis. Dit is het geval bij een afwijkende waterstand voor de sluis en achter de sluis. Dit kan ertoe leiden dat de sluisdeuren niet of slechts beperkt zijn te openen. De Boerenverdrietsluis is in de huidige situatie ook toe aan renovatie en mechanisering, omdat deze in de huidige situatie enkel handmatig geopend kan worden gemechaniseerd. In geval van een noodsituatie moet de sluis open kunnen. Het is onduidelijk of dat op dit moment nog kan, omdat de sluis volgens de havenmeester en beheerders van de jachthaven sinds 2023 niet meer geopend is en er geen onderhoud plaatsvindt. Daarnaast zijn er diverse kades die het einde van de levensduur hebben bereikt Ook deze dienen in de huidige situatie (nu of in de nabije toekomst) te worden vervangen. Om deze reden hebben deze maatregelen een neutraal effect en dragen zij niet bij aan de beoordeling. Aanvullend is het voor dit scenario nodig om wachtplaatsen te realiseren, steigers te verplaatsen, maatregelen te nemen voor bodemvervuiling en het aanpassen van scheepvaartbebording.

Met name de eerste drie maatregelen vergen tijd, geld en ruimte. Zonder deze maatregelen functioneert het scenario niet. Omdat de maatregelen behapbaar en technisch oplosbaar zijn, wordt dit als beperkt negatief (0/–) beoordeeld. Scenario A2 – Willemsoord bereikbaar via Zeedoksluis Op hoofdlijnen zijn voor scenario A2 onderstaande technische maatregelen benodigd om het scenario te laten functioneren en de constructieve veiligheid te borgen. •

Boerenverdrietsluis renoveren en mechaniseren, functie blijft keersluis.

•

Zeedoksluis heeft huidige sluisfunctie, in de zomermaanden permanent open bij een waterstand tussen NAP -0,6m tot NAP +0,6m.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

27/73

De Boerenverdrietsluis moet ook in de huidige situatie worden gerenoveerd en gemechaniseerd. In geval van nood moet de sluis namelijk open kunnen. Het is onduidelijk of dat op dit moment nog kan. Deze maatregel leidt tot een positief effect. De maatregelen zijn echter ook noodzakelijk voor het functioneren van de sluizen in de huidige situatie. Om deze reden wordt dit scenario neutraal (0) beoordeeld. Scenario B1 – Vaarroute Willemsoord voor kleine schepen en pleziervaart, BVS als schutsluis Op hoofdlijnen zijn voor scenario B1 onderstaande technische maatregelen benodigd om het scenario te laten functioneren en de constructieve veiligheid te borgen. •

Boerenverdrietsluis transformeren naar schutsluis, kolklengte is 82 meter met een extra tussenhoofd om ook te kunnen schutten met een kolk van 40 meter.

•

Zeedoksluis heeft huidige sluisfunctie, in de zomermaanden permanent open bij een waterstand tussen NAP -0,6m tot NAP +0,6m.

•

Verziltingsvoorziening in de vorm van een zoutdrempel (zie paragraaf 4.3.1.).

•

Vervangen kadeconstructies, 350 m1 (slechte kades, exclusief deel Buitenveld).

•

Realiseren wachtplaatsen, 2 meerpalen.

•

Verplaatsen steigers in het Natte Dok.

•

Aanpassen scheepvaartbebording.

•

Baggeren van vervuild slib.

De Boerenverdrietsluis is in de huidige situatie ook toe aan renovatie en mechanisering, omdat deze in de huidige situatie enkel handmatig geopend kan worden. In geval van een noodsituatie moet de sluis open kunnen. Op dit moment kan dat niet omdat dit te veel mankracht kost. Daarnaast zijn er diverse kades die het einde van de levensduur hebben bereikt. Ook deze dienen in de huidige situatie (nu of in de nabije toekomst) te worden vervangen. Om deze reden hebben deze maatregelen een neutraal effect en dragen zij niet bij aan de beoordeling. Er is gekozen voor een schutsluis met een kolklengte van 82 meter om zoveel mogelijk flexibel te zijn. Deze lengte benadert de lengte van de Koopvaardersschutsluis, waardoor veel scheepvaartverkeer gebruik kan maken van de nieuwe Boerenverdrietsluis. In geval van stremming van de Koopvaardersschutsluis biedt dit meerwaarde. Tevens biedt een grote kolklengte de capaciteit om meerdere schepen gelijktijdig te schutten. Met een lange kolklengte en een extra tussenhoofd is de Boerenverdrietsluis beter (dan met een korte kolklengte) gesteld voor toekomstige ontwikkelingen en schepen die van en naar Willemsoord varen.

Aanvullend voor dit scenario is het nodig om wachtplaatsen te realiseren, steigers te verplaatsen, een draaipaal te plaatsen, scheepvaartbebording aan te passen, maatregelen te treffen voor bodemvervuiling én een verziltingsvoorziening te realiseren. Dit zijn ingrijpende maatregelen in tijd, geld en ruimte. Om deze reden scoort dit scenario negatief (–).

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

28/73

Scenario B2 – Verplichte route pleziervaart Op hoofdlijnen zijn voor scenario B2 onderstaande technische maatregelen benodigd om het scenario te laten functioneren en de constructieve veiligheid te borgen. •

Boerenverdrietsluis transformeren naar schutsluis, kolklengte is 40 meter.

•

Zeedoksluis heeft sluisfunctie, in de zomermaanden permanent open bij een waterstand tussen NAP -0,6m tot NAP +0,6m.

•

Vervangen kadeconstructies, 350 m1 (slechte kades, exclusief deel Buitenveld).

•

Aanpassen scheepvaartbebording.

•

Baggeren van vervuild slib.

De Boerenverdrietsluis moet ook in de huidige situatie worden gerenoveerd en gemechaniseerd. In geval van een noodsituatie moet de sluis open kunnen. Op dit moment kan dat niet omdat dit te veel mankracht kost. In dit scenario is het echter noodzakelijk de Boerenverdrietsluis te transformeren van keersluis naar schutsluis. Dit is een ingrijpende maatregel in tijd, geld en ruimte. Daarnaast zijn er diverse kades die einde levensduur zijn. Ook deze dienen in de huidige situatie (nu of in de nabije toekomst) te worden vervangen. Om deze reden heeft het vervangen van de kades een neutraal effect en draagt deze maatregel niet bij aan de beoordeling. Aanvullend is het voor dit scenario nodig om de scheepvaartbebording aan te passen en maatregelen te treffen voor bodemvervuiling. Het transformeren van keersluis naar schutsluis is ingrijpend in geld en ruimte. In het Boerenverdriet is er echter wel voldoende ruimte om dit te realiseren. Vanwege de te treffen maatregelen scoort dit scenario beperkt negatief (0/–). Ten aanzien van scenario B1 is voor scenario B2 geen verziltingsmaatregel noodzakelijk, hoeven er geen steigers te worden verplaatst en is het niet noodzakelijk om wachtplekken te realiseren. Hiermee is dit scenario efficiënter te realiseren.

Scenario C – Volwaardige vaarroute Willemsoord Op hoofdlijnen zijn voor scenario C onderstaande technische maatregelen benodigd om het scenario te laten functioneren en de constructieve veiligheid te borgen. •

Boerenverdrietsluis transformeren naar schutsluis, kolklengte is 93 meter met een schutlengte van 85 meter en extra tussenhoofd om ook te kunnen schutten met een kolk van 40 meter.

•

Zeedoksluis heeft sluisfunctie, in de zomermaanden permanent open bij een waterstand tussen NAP -0,6m tot NAP +0,6m.

•

Verziltingsvoorziening in de vorm van een zoutdrempel (zie paragraaf 4.3.1.).

•

Vervangen kadeconstructies, 350 m1 (slechte kades, exclusief deel Buitenveld).

•

Realiseren wachtplaatsen, 12 meerpalen.

•

Verplaatsen steigers in het Natte Dok.

•

Plaatsen van een draaipaal in het Natte Dok.

•

Aanpassen scheepvaartbebording.

•

Baggeren van vervuild slib.

De Boerenverdrietsluis moet ook in de huidige situatie worden gerenoveerd en gemechaniseerd. In geval van een noodsituatie moet de sluis open kunnen. Op dit moment kan dat niet omdat dit te veel mankracht kost. In dit scenario is het echter noodzakelijk de Boerenverdrietsluis te transformeren van keersluis naar schutsluis. Dit is een ingrijpende maatregel in tijd, geld en ruimte. Daarnaast zijn er diverse kades die einde levensduur zijn.

Sweco | Haalbaarheidsonderzoek Vaarroute Willemsoord Een scenariostudie Projectnummer 51025681 Datum 13-06-2025

Versie D2

Documentreferentie NL25-648800269-133296

29/73

Ook deze dienen in de huidige situatie (nu of in de nabije toekomst) te worden vervangen. Om deze reden heeft het vervangen van de kades een neutraal effect en draagt deze maatregel niet bij aan de beoordeling. Aanvullend voor dit scenario is het nodig om wachtplaatsen te realiseren, steigers te verplaatsen, een draaipaal te realiseren, scheepvaartbebording aan te passen, maatregelen te treffen voor bodemvervuiling én een verziltingsvoorziening te realiseren. De maatregelen zijn ingrijpend in tijd, geld en ruimte. Vanwege de te treffen maatregelen scoort dit scenario negatief (–). Scenario D – Natte Dok als zoetwaterhaven Op hoofdlijnen zijn voor scenario D onderstaande technische maatregelen benodigd om het scenario te laten functioneren en de constructieve veiligheid te borgen. •

Boerenverdrietsluis renoveren en mechaniseren, functie blijft keersluis, maar wel permanent open.

•

Zeedoksluis dempen.

•

Brug over de Zeedoksluis verwijderen.

•

Vervangen kadeconstructies, 350 m1 (slechte kades, exclusief deel Buitenveld).

•

Aanpassen scheepvaartbebording.

•

Baggeren van vervuild slib.

Er dienen diverse kades te worden vervangen die het einde van de levensduur hebben bereikt. Dit geldt ook voor de huidige situatie. Om deze reden heeft het vervangen van de kades een neutraal effect en draagt deze maatregel niet bij aan de beoordeling. Het dempen van de Zeedoksluis zorgt ervoor dat er in de toekomst geen onderhoud meer hoeft worden gepleegd aan het sluizencomplex. Dit geldt tevens voor de brug over de Zeedoksluis, deze wordt ook verwijderd. Aanvullend hierop dient de scheepvaartbebording worden aangepast en maatregelen worden getroffen voor bodemvervuiling. Omdat de maatregelen ten aanzien van de Zeedoksluis zeer ingrijpend zijn in tijd, geld en ruimte, wordt dit als negatief (–) beoordeeld.