gemeente Den Helder programma rekening 2020.pdf

Aangevuld met overige risico’s Algemene uitkering van € 1 miljoen per jaar Gemeentelijke heffingen 100% 150.000 80% 120.000 Effect foute taxatie panden Totaal 44.637.000 21.428.550 Totaal risico’s 349.876.000 28.241.615 Toelichting op de risico’s De risico’s worden nader toegelicht in de volgende onderdelen: Dividend deelnemingen In reactie op een zeer nadrukkelijke aanbeveling van de Europese Centrale Bank heeft de BNG de aandeelhouders op 4-9-2020 geïnformeerd de uitkering van het dividend 2019 (uit te keren in 2020) op te schorten tot na 31-12-2020. De dividenduitkering voor gemeente Den Helder bedraagt € 268.898. BNG Bank zal op 19 maart 2021 overgaan tot uitkering van een deel van het goedgekeurde dividend 2019. Het uit te keren bedrag is slechts een deel van het door de aandeelhouders op 16 april 2020 goedgekeurde dividend over 2019. Het resterende bedrag blijft beschikbaar voor uitkering op een later moment. De uitkering van dit restant zal op basis van de ECB-aanbeveling niet vóór 30 september 2021 plaatsvinden en is afhankelijk van mogelijke toekomstige aanbevelingen van de ECB. Voor het jaar 2020 zal de BNG de aandeelhouders een voorstel tot winstverdeling doen dat in lijn ligt met het dividendbeleid van de BNG.

Dit voorstel zal worden geagendeerd en aan de aandeelhouders voor besluitvorming worden voorgelegd in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders op 22 april 2021. In het voorstel zal de BNG toelichten dat de uitkering van dat dividend niet zal plaatsvinden vóór 30 september 2021 en onderworpen is aan eventuele toekomstige aanbevelingen van de ECB. Ondanks dat de BNG in maart 2021 een beperkt deel van het dividend 2019 uitkeert (en het restant waarschijnlijk later), moeten gemeenten op grond van de BBV-regels het volledige bedrag aan dividend waarover eerder besloten is, verantwoorden in de jaarrekening 2020.

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

55

Leningen en garantstellingen We lopen risico met de instellingen waaraan we een lening hebben verstrekt of waarvoor we een garantie hebben afgegeven. We beoordelen jaarlijks de begrotingen en jaarrekeningen van deze instellingen. Maar we riskeren een financiële tegenvaller als zij niet aan hun aflossing- en/of renteverplichtingen kunnen voldoen en we daarop door de geldverstrekker worden aangesproken. Eind 2020 hebben we een totaalbedrag van € 50 (was € 61 eind 2019) miljoen aan geldleningen uit staan. Daarnaast staan we ultimo 2020 garant voor in totaal € 256 (was € 258 eind 2019) miljoen. € 170 (was € 168 eind 2019) miljoen van dit bedrag heeft betrekking op geldleningen met een achtervang van de stichting Waarborgfonds Sociale Woningbouw. Het beleidskader weerstandvermogen en risicomanagement is 25 februari 2019 opnieuw vastgesteld en trad per 1 maart 2019 in werking. Exploitatie Willemsoord BV In verband met de mogelijke overdracht van activa aan de stichting Erfgoed Den Helder heeft Willemsoord bv haar activa gefinancierd met kortlopende- in plaats van een langlopende passiva. De leningenportefeuille is conform raadsbesluit van 28 september 2020 geherfinancierd. Het jaar 2020 is getekend door de effecten van de Covid-19 pandemie.

Veel huurders van Willemsoord bv hadden te maken met gedwongen sluitingen en sterk verminderde omzet waardoor er achterstanden ontstonden in de betaling van de huren. Het jaar 2020 wordt desondanks afgesloten met een positief resultaat. Dat is mede veroorzaakt door incidentele opbrengsten uit de verkoop van twee niet-monumentale gebouwen. Hiermee kon een deel van de schade worden gecompenseerd die is ontstaan als gevolg van achtergebleven huurinkomsten. Vooruitlopende op de oprichting van de erfgoedorganisatie besloot de gemeenteraad op 28 september 2020 tot herfinanciering van Willemsoord bv met kortlopende kredieten. De gehele leningenportefeuille is ondergebracht bij de gemeente. Port of Den Helder Op 16 september 2019 besloot de gemeenteraad een financiële bijdrage aan Port of Den Helder (PoDH) te verstrekken voor het onderhoud en beheer van bruggen, sluizen, vaarwegen en sommige kades die voor PoDH onrendabel zijn, maar een breder maatschappelijk belang hebben omdat het voorzieningen van algemeen nut zijn (RB19.0090). Met een bijdrage van totaal € 17,4 miljoen tot en met 2028 moet PoDH binnen randvoorwaarden in staat zijn om de haven zelfstandig te exploiteren en te onderhouden. Eind 2020 heeft de raad van commissarissen met een brief de aandeelhouder bericht dat de perspectieven voor 2021 er niet goed uit zien.

Dit komt door de tegenvallende scheepsbewegingen en uitblijvende grondtransacties. De raad van commissarissen geeft aan dat de kans reëel is dat eind 2021 een liquiditeitsprobleem ontstaat en dat er geen ruimte is om tegenvallers (vooral in de omvangrijke onderhoudsprojecten) op te vangen. De gemeente en PoDH hebben een ambtelijk en bestuurlijk proces afgesproken waarin onder andere breed structurele oplossingsrichtingen, met ruimte voor tijdelijke maatregelen die hier op anticiperen, worden verkend. Luchthaven Den Helder BV De luchthaven bevindt zich in een transitieperiode: inkomsten gerelateerd aan de olie- en gaswinning nemen af. En de inkomsten uit activiteiten gerelateerd aan windenergie op zee zijn nog onvoldoende om het gat te dichten. Deze situatie duurt naar verwachting tot ca 2030. Daarnaast heeft de coronacrisis een negatieve invloed op de bedrijfsvoering van Den Helder Airport: minder vliegbewegingen en minder passagiers per vlucht door de coronamaatregelen. Op korte termijn zijn de volgende effecten van van invloed op de liquiditeitsprognose: • Het coronavirus. • De ingezakte gasprijs met 55% tot 60%. • De ongunstige vooruitzichten op herstel. Om de financiële risico’s te beheersen, is bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) een verzoek ingediend tot verlaging van de afdracht die Den Helder Airport betaalt aan het RVB voor het medegebruik van de luchthaven.

De afdracht is inmiddels verlaagd door herberekening op basis van een lager aantal vluchten. Door ook de fixed wing capaciteiten van de luchthaven breder in te zetten, vindt verdere diversificatie van de dienstverlening plaats. In 2020 is het gesprek gestart met CHC over de omzetting van de cv-structuur van Den Helder Airport naar een bv-structuur. Hiermee wordt beoogd de risicoverdeling tussen de vennoten Luchthaven bv en CHC Helicopters meer gelijk te trekken. Vennoot CHC heeft nog geen uitsluitsel gegeven of ze hieraan mee wil werken.

56

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

Onderhoud kapitaalgoederen Het gewenste onderhoudsniveau van de kapitaalgoederen bepalen we aan de hand van de gewenste kwaliteit, de door de raad gestelde kwaliteitseisen of landelijk gebruikelijke normen. De beheerplannen die hieraan ten grondslag liggen geven een inzicht in de werkzaamheden en de kosten die nodig zijn om de goederen in goede staat te houden. Soms geven ze ook inzicht in de diverse kwaliteitsniveaus die mogelijk zijn. Naast een evenwichtige inpassing in de begroting dragen de beheerplannen bij aan de mogelijkheid tot het uitvoeren van onderhoud in een effectieve volgorde. Met andere woorden: de werkzaamheden worden op elkaar aangesloten, zodat de overlast zo gering mogelijk is en werk met werk kan worden gemaakt. Waar mogelijk maken we gebruik van normen en/of landelijke toegepaste richtlijnen en kwaliteitsbeelden, zoals die van het kennisplatform CROW. Sinds 2016 wordt een belangrijke richting ook aangegeven door het door de gemeenteraad vastgestelde visiedocument Perspectief openbare ruimte. Dit document geeft onder andere aan om: • Bewoners en bedrijven meer te betrekken bij geplande werkzaamheden in de openbare ruimte. • Meer in te spelen op lokale ontwikkelingen. • Minder budgetscheiding van onderhoudssectoren toe te passen. • Meer verscheidenheid te creëren in de kwaliteitsniveaus van de openbare ruimte.

In het kader van risicoaansprakelijkheid, transparantie en objectiviteit worden alle kapitaalgoederen (volgens de in de desbetreffende beheerplannen genoemde inspectiefrequenties) door externe bureaus geïnspecteerd. Voor het beleidskader Openbare ruimte in nieuw perspectief, waarin de omvang van de investeringen in de openbare ruimte is opgenomen om het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau te kunnen realiseren, is voor de komende jaren rekening gehouden met extra investeringen: Gebiedsgerichte aanpak: • 1,28 miljoen per jaar maatregelen veilig en duurzaam. • 0,72 miljoen per jaar onderhoud op gewenst niveau brengen. Niet gebiedsgerichte aanpak: • 0,61 miljoen per jaar onderhoud op gewenst niveau brengen. • 0,81 miljoen per jaar (aflopend) hogere structurele onderhoudsuitgaven. Door inzet van deze middelen kan het onderhoud op het gewenste niveau worden gebracht. Schadeclaims en planschades In deze paragraaf treft u een overzicht van de tegen de gemeente Den Helder ingediende schadeclaims en de risico’s die er bestaan op planschades. Planschade is financiële schade die een persoon of bedrijf lijdt als gevolg van een planologische maatregel. Zo’n maatregel is in de meeste gevallen een wijziging van het bestemmingsplan of een omgevingsvergunning voor het afwijken van een bestemmingsplan.

Schadeclaims en planschades waarvan het verwachte effect op de programmarekening 2020 minder is dan € 75.000 zijn buiten beschouwing gelaten. Ook zijn twee schadeposten voor de gemeente weergegeven namelijk het pand Middenweg 172-174 en het zwembad. De gemeente wil die schade verhalen op een wederpartij maar als dat niet lukt zal de gemeente naar verwachting zelf de kosten moeten dragen. Schadeclaims Aanbesteding onkruidbestrijding. Er is een vordering naar aanleiding van de doorlopen aanbestedingsprocedure Veeg- en onkruidbeheer. Na gunning van de opdracht is door de rechter vastgesteld dat de winnende inschrijver de opdracht niet gegund had mogen worden. In 2019 is de aansprakelijkheid van de gemeente, jegens een lid van de combinatie (de combinatie bestaat uit meerdere aannemers die gezamenlijk hadden ingeschreven), die de opdracht niet gegund had gekregen, definitief komen vast te staan. Dit was aanleiding voor een ander lid van dezelfde combinatie om de gemeente ook aansprakelijk te stellen en de gemeente hiertoe te dagvaarden. De gemeente heeft aansprakelijkheid erkend jegens dit andere lid van de combinatie. De hoogte van de schade is nog niet vastgesteld. De combinatie moet hiervoor een schadestaatprocedure starten. Dit is nog niet gebeurd.

Omdat een lid van de combinatie de schade heeft gesteld op circa € 1,9 miljoen, wordt dit voorlopige bedrag opgenomen in de risicoparagraaf.

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

57

Middenweg 172-174 In januari 2019 heeft de rechtbank geoordeeld dat de gemeente onrechtmatig heeft gehandeld jegens de voormalig gebruiker van het pand, gevestigd aan de Middenweg 172-174. Dit door in het najaar van 2017 de onderhandelingen met hem over de aankoop van het pand Middenweg 172-174 te staken. Vanwege dit vonnis heeft de voormalig gebruiker de gemeente in maart 2020 aansprakelijk gesteld voor € 1.738.000. Deze claim is door de gemeente betwist, mede omdat het hoger beroep tegen het vonnis van de rechtbank nog loopt en daarmee niet vaststaat dat er een grondslag is voor schadevergoeding. In een andere procedure heeft de rechtbank in september 2019 geoordeeld dat de gemeente de overeenkomsten met de voormalig gebruiker van het pand aan de Middenweg 172-174 terecht heeft opgezegd en dat de gemeente rechtmatig heeft ontruimd. De voormalig gebruiker is door de rechtbank veroordeeld tot circa € 392.000 aan kosten voor onder meer ontruiming, verschuldigde gas, water en elektriciteit en proceskosten. Daarnaast moet hij de kosten van kunstopslag van circa € 10.000 per maand betalen, zolang de kunst opgeslagen ligt. Ook tegen dit vonnis loopt hoger beroep.

Vanwege de doorlopende opslagkosten besloot de gemeente in september 2020 om de opslag van de kunstcollectie te beëindigen en de collectie executoriaal te laten verkopen: de opbrengsten van deze verkoop komen ten laste van deze openstaande vordering van de gemeente. Op 16 maart 2021 besluit de rechtbank Noord-Holland, na meerdere (tussentijdse) executievonnissen, of de gemeente tot executieverkoop mag overgaan. Op 6 april 2021 worden de hoger beroepsprocedures tegen de vonnissen van januari 2019 en september 2019 in een zitting bij het Gerechtshof Amsterdam behandeld. Vanwege achterstanden bij het Hof wordt verwacht dat het een half jaar tot een jaar na zitting duurt alvorens het Hof arrest wijst in deze procedures. Vanwege de verschillende lopende hoger beroepsprocedures wordt het risico voorlopig als PM-post begroot. Schade aan zwembad ‘Het Heersdiep’ Na oplevering van zwembad ‘Het Heersdiep’ zijn diverse gebreken (o.a. scheurvorming in bassins en perronvloeren) geconstateerd. Het herstel hiervan is complex en kostbaar. De gemeente heeft de aannemerscombinatie aansprakelijk gesteld en er is een pro forma procedure aanhangig gemaakt bij de Raad van Arbitrage voor de Bouw (RvA). Deze procedure is vervolgens op de parkeerrol gezet.

Partijen zijn in 2019 met elkaar in gesprek gegaan over een oplossing en er is gestart met een gezamenlijk onderzoek naar het herstel en de kosten daarvan. Dit onderzoek is nog niet afgerond. Een deel van de gebreken (buffervaten) is inmiddels hersteld door de gemeente. De kosten hiervan zijn € 115.078. De hoogte van de overige schade is nog niet bekend. Op dit moment kan daarom de totale schade niet exact worden ingeschat. In december 2020 is de procedure bij de RvA van de parkeerrol gehaald en hervat. Dit om de kosten voor het herstel van de buffervaten vergoed te krijgen. De verwachting is dat de omvang van de kosten van het herstel van de bassins en perronvloeren gedurende de procedure inzichtelijk worden, zodat deze ook daarin opgevoerd kunnen worden. Als de kosten niet verhaald kunnen worden op de aannemerscombinatie die het zwembad heeft gerealiseerd dan loopt de gemeente een fors financieel risico. Het risico wordt vooralsnog op ca. € 500.000 begroot. Arbeidsrechtelijke geschillen De gemeente is in het ongelijk gesteld in een procedure rondom disciplinair strafontslag. De omvang van het bedrag, dat de gemeente naar aanleiding daarvan moet vergoeden, is nog niet inzichtelijk. Daarnaast loopt er een gerechtelijke procedure met 3 oud-medewerkers.

De omvang van hun claim is hoger dan € 75.000, maar de gemeente heeft in dit dossier een sterke juridische positie, zodat het financiële risico laag wordt ingeschat. Planschade Ten gevolge van diverse bestemmingsplanprocedures en omgevingsvergunningen, bestaat er een (doorlopend) risico op planschade. Het is niet mogelijk om op voorhand uitspraken te doen over de hoogte van het mogelijke schadebedrag, maar het risico op planschade wordt momenteel op zeer gering ingeschat. Besluiten op aanvragen omgevingsvergunning voor een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid onder b, c of g van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, leveren de gemeente een risico van planschade op. Een inschatting hiervan leidt tot een risico van maximaal € 250.000. Hierbij wordt opgemerkt dat deze planschade doorgaans wordt verlegd naar de vergunninghouder/initiatiefnemer. Voor planschade die het gevolg kan zijn van andere gewijzigde (bestemmings-)plannen wordt een bedrag van € 100.000 geraamd. Nadeelcompensatie Er is een verzoek om nadeelcompensatie ontvangen van een omwonende van de coffeeshops in de Koningstraat. Verzoeker claimt naar aanleiding van de verleende exploitatievergunningen voor de coffeeshops en verschillende verleende bouwvergunningen aan de coffeeshops schade te hebben geleden ten bedrage van € 618.542,18.

Het kan voorkomen dat gemeentelijk handelen of gemeentelijke besluitvorming rechtmatig is maar wel schade veroorzaakt. In bepaalde gevallen moet die schade worden vergoed. Dat vloeit voort uit het beginsel van de gelijkheid voor de openbare lasten ofwel het égalitébeginsel. De hoogte van de compensatie, de zogeheten nadeelcompensatie, moet in zo’n geval redelijk

58

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

zijn. De vergoeding dekt dus niet de volledige schade. De gemeente zal op het verzoek om nadeelcompensatie een besluit moeten nemen. Voordat de gemeente besluit of er sprake is van schade en of de gemeente die schade moet vergoeden zal verzoeker gevraagd worden om een nadere specificatie van het verzoek en zal advies worden ingewonnen bij een deskundig adviesbureau met betrekking tot nadeelcompensatie. Omdat het verzoek om nadeelcompensatie nog inhoudelijk beoordeeld moet worden, wordt het risico voorlopig als PM-post begroot. Zaken die aanhangig zijn bij de verzekeraar van de gemeente. Er lopen diverse claims van bedrijven en particulieren tegen de gemeente ten gevolge van verzilting van het oppervlaktewater. Voornoemde bedragen zijn exclusief wettelijke rente. Grondexploitatie Willem Alexanderhof en Vinkenterrein zijn projecten waarin de gemeente actieve grondpolitiek bedrijft met de daarbij horende grondexploitatie. Er zijn voor deze exploitaties voorzieningen getroffen, gebaseerd op de nog te maken kosten en verwachte toekomstige opbrengsten. Geen van de aanwezige risico’s in het project zijn zodanig concreet en onvermijdbaar dat we hiervoor nu een (aanvullende) voorziening moeten treffen. We lopen voor grondexploitaties echter altijd risico’s op onvoorziene financiële tegenvallers. Deze risico’s zijn gerelateerd aan de nog te realiseren kosten en opbrengsten.

Grootste risico’s schuilen in de opbrengstenkant van de projecten. De opbrengsten zijn later in de tijd gefaseerd dan de investeringen. Een groot deel van de investeringen doen we vooraf (verwervingen, bouwrijp maken en dergelijke) om het mogelijk te maken grond te verkopen en opbrengsten te realiseren. Vertraging in het project en hierdoor het later realiseren van de opbrengsten heeft dan ook een negatief effect op het resultaat van het project. Het ontwikkelrisico schatten we in op een bedrag van € 1.901.000. Dit bedrag is lager dan voorgaande jaren. Willem Alexanderhof betreft een langdurige exploitatie en het risico neemt meer af doordat de nog te maken kosten en opbrengsten ieder jaar lager worden. Het project Vinkenterrein betreft een relatief korte exploitatie waardoor de risico’s minder groot zijn. Ook is er reeds een ontwikkelovereenkomst gesloten waarbij afspraken zijn gemaakt over kosten en opbrengsten. Baggerbeheer Den Helder BV Op 15 januari 2021 is de vaststellingsovereenkomt beëindiging samenwerking Milieupark Oost getekend door de gemeente Den Helder, Baggerbeheer Den Helder bv en Milieutechniek De Vries & van de Wiel. Hierdoor is de samenwerking tussen Baggerbeheer Den Helder bv en Milieutechniek De Vries & van de Wiel in Milieupark Oost met terugwerkende kracht op 1 januari 2020 beëindigd.

Baggerbeheer Den Helder bv en Milieutechniek De Vries & van de Wiel zijn gezamenlijk eigenaar van de gronden: • locatie Solrec: Baggerbeheer Den Helder draagt deze locatie in eigendom over aan Milieutechniek De Vries & van de Wiel • locatie depot voormalige Insteekhaven: het eeuwigdurende beheer wordt eind 2021 overgenomen door de provincie NoordHolland en in eigendom overgedragen aan de gemeente Den Helder. Aansluitend kan Baggerbeheer Den Helder bv worden geliquideerd. Open eindregeling BUIG en 3D’s Voor de BUIG en de 3D’s is de grove inschatting dat jaarlijks zich een tekort kan voordoen dat oploopt tot € 5 miljoen. Totaal is het risico over de periode van 2021 tot en met 2024 een bedrag van € 20 miljoen. In een periode van vier jaar moet ombuiging mogelijk zijn, en het risico afgedekt. Voor de ontwikkeling van dit risico in 2020 zien we dat er een toestroom is geweest bij de zwaardere zorg in natura bij de jeugdzorg. Het budget hiervoor is bijgesteld gedurende het jaar. Uit de productieverantwoordingen 2020 blijkt dat de trajecten in totaal € 21.126.000 hebben gekost tegenover een bedrag van € 18.515.000 over 2019. De kosten in 2021 lijken weer hoger uit te komen dan begroot; wel heeft het Rijk aangekondigd dat er een aanzienlijk bedrag extra voor de kosten van jeugdzorg ter beschikking wordt gesteld voor 2021.

Verwacht mag worden dat deze inzet bij een nieuw kabinet een vervolg zal krijgen gezien de tekorten die gemeenten op deze zorg behalen. Ook is de vraag in hoeverre de vraag in 2020 en de komende tijd wordt beïnvloed door de effecten van de coronacrisis. Bij de Wmo blijkt in 2020 een hogere vraag naar thuiszorg. Ook hier is de vraag in hoeverre deze vraag incidenteel dan wel structureel wordt beïnvloed door de coronacrisis. Bij de uitkeringen in het kader van de Participatiewet zien we ook een toename, maar deze is opgevangen door de uitkering die we hiervoor hebben ontvangen. De structurele dan wel incidentele effecten van de coronacrisis op de zorgvraag en het aantal inwoners dat een beroep doet op een uitkering moeten de komende tijd blijken. Ook de invloed van beslissingen van een nieuw kabinet kan invloed op zowel de jeugdzorg, de Wmo als participatie hebben op de omvang van de risico’s.

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

59

Gemeentelijke heffingen OZB-opbrengsten Ten aanzien van de onroerende zaakbelasting (OZB) opbrengsten blijft het risico bestaan van de afwaardering van de grote met name incourante objecten als gevolg van bezwaar- en beroepsprocedures. Het gaat hier dan voornamelijk om objecten op het defensieterrein, ziekenhuis, verzorgingshuizen, het terrein van Noorderhaven, van Woningstichting Den Helder en van de waterwerken. We zijn als gemeente extra gevoelig voor mutaties in de WOZ van deze instellingen, omdat ze een relatief groot deel uitmaken van de totale waarde van onroerende zaken in de gemeente. Als gevolg van de waardeontwikkelingen en toename van woningen en eigendom niet woningen wordt dit jaar rekening gehouden met een meevaller van ca. € 7088.000 voor woningen en € 100.000 voor eigendom niet- woningen. Voor het gebruik van niet-woningen wordt als gevolg van verminderde leegstand rekening gehouden met een meevaller van € 129.000. Toeristenbelasting Voor de toeristenbelasting daarentegen zal rekening moeten worden gehouden met een verminderde opbrengst 2020 als gevolg van COVID-19. Omdat de aanslagen 2020 pas in 2021 de deur uit gaan kan nu nog niet precies een prognose worden afgegeven hoeveel dit gaat bedragen. Ook voor de forensenbelasting geldt dat er rekening gehouden moet worden met een verminderde opbrengst van rond de € 70.000.

Burgerzakenleges Ten slotte blijkt ook dat de opbrengsten van met name de burgerzakenleges achterblijven als gevolg van COVID-19. Op alle fronten worden er minder documenten aangevraagd. En als dit al gedaan wordt dan vindt dit digitaal plaats waar een korting van 50% op zit. Huwelijken en partnerschapsregistraties worden uitgesteld omdat er alleen een sobere ceremonie met een beperkt aantal personen in het Stadhuis plaats kan vinden en er als gevolg van de sluiting van de horeca geen feest gegeven kan worden. Aanvragen van paspoorten en identiteitskaarten zijn flink teruggelopen omdat er niet gereisd kan worden. Het aantal nieuwe rijbewijsafgiften is ook teruggelopen omdat er in 2020 nauwelijk rijlessen plaats konden vinden en het CBR kampt met een enorme wachtlijst voor het afleggen van examens. Algemene uitkering De ontwikkeling van de Algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van de Rijksuitgaven. Volgens het systeem van ‘samen de trap op en samen de trap af’ hebben wijzigingen in de Rijksuitgaven direct invloed op de omvang van het gemeentefonds. De jaarlijkse voeding van het gemeentefonds (positief of negatief) wordt het ‘accres’ genoemd en wordt uitgedrukt in een percentage. Als de Rijksoverheid in enig jaar minder uitgeeft dan geraamd, wordt dat onderuitputting genoemd.

Met de meicirculaire is het accres voor de jaren 2020 en 2021 bevroren. Dit betekent dat een eventuele mutatie in de ‘trap op en trap af’ geen invloed heeft op het accres. Dit geeft voor deze jaren meer stabiliteit. De onvoorspelbaarheid van de algemene uitkering heeft geleid tot onderzoek bij het Rijk naar de uitgangspunten. Bij dit onderzoek is ook de VNG betrokken. Het doel is om te onderzoeken of de basis van de algemene uitkering vereenvoudigd kan worden en dat deze meer transparant kan worden. De uitkomsten van het onderzoek zou in eerste instantie met ingang van 2022 worden ingevoerd. Dit is nu uitgesteld naar 2023.Uit een recent voorstel blijkt dat de gemeente structureel circa € 3,5 miljoen erop achteruit kan gaan. Wanneer daadwerkelijk wordt gerealiseerd zal dat gefaseerd plaatsvinden vanaf 2023 met € 15 per inwoner. Risico voor 4 jaar is € 5.040.000. Aangevuld met overige risico’s Algemene uitkering van € 1 miljoen per jaar. Kengetallen Jaarrekening 2020 Kengetallen: Rekening 2019 structurele exploitatieruimte 1 solvabiliteitsratio 27 netto schuldquote 58 nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 28 grondexploitatie 6 belastingcapaciteit 102

Begroting 2020 0 24 64 40 4 104

Rekening 2020 -2 25 59 35 5 104

Het BBV verplicht gemeenten om vanaf 2016 een zestal kengetallen op te nemen in de begroting en de jaarrekening. De kengetallen geven een beeld van de financiële situatie van de gemeente. De provincie gebruikt de uitkomsten vanuit de taak van financieel toezichthouder. Normen voor deze kengetallen zijn er niet, omdat ze in hun onderlinge samenhang moeten worden bekeken en een uitvloeisel zijn van het door een gemeente gevoerde beleid. Er zijn wel signaleringswaarden in drie categoriën: A, B en C, die de provincies hanteren bij hun toezicht.

60

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

1. Structurele exploitatieruimte. Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Het kengetal -2 geeft aan dat de structurele lasten niet volledig worden gedekt door voldoende structurele baten. In de meerjarenbegroting wordt gewerkt aan het meerjarig sluitend maken. 2. Solvabiliteitsratio. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage is, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid. De solvabiliteitsratio is ten opzichte van vorig jaar wel licht gedaald, maar is met 25% voldoende. 3. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen (totaal aan gemeentelijke baten). Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. De schuldpositie is al jaren jaren gunstig. Er zijn dit jaar geen leningen aangetrokken en op bestaande leningen is afgelost. Een (door)verstrekte lening aan woningstichting is afgelost. 4. Grondexploitatie.

Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarden van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Naarmate deze inkomsten verder in de toekomst liggen brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. De waarde van de grondexploitatie ten opzichte van de baten van de gehele exploitatie is relatief laag. Hierdoor wordt er voor de grondexploitatie weinig risico gelopen. 5. Belastingcapaciteit. De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk van de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het getal 104 betekent dat de gemeentelijke belastingdruk in 2020 van € 771 iets hoger ligt dan het landelijk gemiddelde van 2019 € 740 ( 100%). Het landelijk gemiddelde over 2020 is € 776 hier zitten we net iets onder. Ten opzichte van de signaleringswaarden geven de uitkomsten van Den Helder over 2020 het volgende beeld: kengetallen financiële positie Signaleringswaarden (cat.) kengetal A B C Den Helder Structurele exploitatieruimte > 0% 0% < 0% -2% Solvabiliteitsratio > 50% 20-50% < 20% 25% Netto schuldquote < 90% 90-130% > 130% 59% < 90% 90-130% > 130% 35% Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Grondexploitatie < 20% 20-35% > 35% 5 Belastingcapaciteit < 95% 95-105% > 105% 104%

Score C B A A A B

Op de site https://findo.nl/dashboard/dashboard/gemeentelijke-rekening-kengetallen/ kan voor de gemeente de totale ontwikkeling en vergelijking met andere gemeenten worden gevolgd. 3.2

Onderhoud kapitaalgoederen

3.2.1 Kapitaalgoederen Deze paragraaf geeft inzicht in het onderhoud van de kapitaalgoederen. De kapitaalgoederen in Den Helder zijn verdeeld in de categorieën: Wegen 3.2.2 3.2.3 Civiele kunstwerken 3.2.4 Openbaar groen 3.2.5 Riolering 3.2.6 Openbare verlichting 3.2.7 Spelen 3.2.8 Watergangen 3.2.9 Gemeentelijke gebouwen

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

61

3.2.2

Wegen

Basisgegevens Het beheer en onderhoud van de verharding in de gemeente Den Helder omvat ca. 3.500.000 m2 asfalt-, elementen- en halfverharding. Het grootste deel van het areaal omvat elementenverharding, ca. 2.500.000 m2. Hiervan is het overgrote deel aangelegd tijdens de wederopbouw in de jaren ’70. De asfaltverharding is ca 1.000.000 m2. Kerncijfers kwaliteit Na de toetsing van alle geconstateerde schadebeelden op wegverhardingen (aan de onderhouds- en waarschuwingsrichtlijn) zijn de volgende gemiddelde cijfers voor de onderhoudskwaliteit van de wegverhardingen in de gemeente Den Helder berekend. Voor elementenverharding Inspectieresultaat 59% voldoende 3% matig 38% onvoldoende

Beeldkwaliteit CROW Onderhoudsbehoefte Kwaliteitsniveau A+ en A > 5 jaar (lange termijn) Kwaliteitsniveau B 3-5 jaar (middellange termijn) Kwaliteitsniveau C en D < 2 jaar (op korte termijn)

Voor de asfaltwegen Inspectieresultaat 89% voldoende 3% matig 8% onvoldoende

Beeldkwaliteit CROW Onderhoudsbehoefte Kwaliteitsniveau A+ en A > 5 jaar (lange termijn) Kwaliteitsniveau B 3-5 jaar (middellange termijn) Kwaliteitsniveau C en D < 2 jaar (op korte termijn)

Voor asfaltwegen zijn de volgende straten aangepakt: deel Doggersvaart, deel Schootenweg, fietspad Lange Vliet, verlengde Zuiderhaaks, aanvang Schapendijkje, fietsstrook Jan Verfailleweg, Zuidwal, Zuiderhaaks en een aantal kleine asfaltwerken. Fietsstrook Jan Verfailleweg Het Beheerplan Wegen 2020 - 2025 geeft in hoofdlijnen antwoord op de vraag hoeveel wegverharding onderhoud nodig heeft en hoeveel dit onderhoud kost. Het beheerplan wegen is vastgesteld in 2020. De hoeveelheid benodigd onderhoud is bepaald op basis van de wegbeheersystematiek van CROW. Uitgangspunt is om zoveel mogelijk levensduurverlengende maatregelen aan de wegverhardingen uit te voeren die passen bij de geconstateerde schadebeelden. Daar waar sprake is van meerdere typen schadebeelden of gepland onderhoud bij andere beleidssectoren (bijvoorbeeld riolering), vindt een afstemming plaats. Dit om enerzijds hinder voor de omgeving tot een minimum te beperken en anderzijds kapitaalvernietiging (economische schade) te voorkomen. Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties Het is niet mogelijk om met de beschikbare financiële middelen al het geplande onderhoud uit te voeren volgens de wegbeheersystematiek van CROW. Er zijn daarom prioriteiten gesteld. Daarbij hebben we gekeken naar factoren als veiligheid, ontsluitingsfunctie en acceptabele hinder.

Voor de komende periode ligt onze prioriteit bij hoofdwegen (asfalt), fiets- en voetpaden. Vanuit de visie Perspectief Openbare Ruimte zijn twee ontwikkelingen van belang voor het beheer en onderhoud aan wegen: • Gebiedsgerichte aanpak. • Differentiatie in kwaliteitsniveaus. 3.2.3

Civiele kunstwerken

Basisgegevens De gemeente Den Helder beheert momenteel 158 kunstwerken van verschillende typen: • Bruggen, waarbij onderscheid is gemaakt naar betonnen, houten, kunststof, metselwerk en stalen bruggen. • Viaducten. • Duikers. • Tunnels. Door de aanleg van de nieuwe wijk Willem Alexanderhof vergroten wij het areaal met extra duikers en bruggen.

62

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

Kerncijfers kwaliteit De kwaliteit van de civiele kunstwerken moet voldoen aan diverse wet- en regelgeving, zoals de Wegenwet en het Bouwbesluit. Veiligheid, functionaliteit en constructieve duurzaamheid zijn de uitgangspunten voor het bepalen van het onderhoud. De geïnspecteerde objecten hebben gemiddeld gezien een redelijke tot goede staat van onderhoud. 139;8%

29;2%

2;0%

261;16%

     

175;10%

1064;64%

Uitstekend Goed Redelijk Matig Slecht Zeer slecht

Het beleidskader Het Beheerplan Civiele kunstwerken 20202025 is het beleidskader dat aangeeft hoe de kwaliteit van de objecten is gemeten. Het plan is vastgesteld in 2020. In 2020 heeft de gemeenteraad het beheerplan Kunstwerken voor de komende vier jaar vastgesteld. De gewenste staat van onderhoud komt overeen met kwaliteitsniveau B volgens de CROW-richtlijn. De prijs-/kwaliteitsverhouding voor het onderhoud aan de civiele kunstwerken is dan optimaal.

Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties Het benodigde onderhoud is bepaald op gronden van veiligheid, duurzaamheid en functionaliteit. We kijken kritischer naar de noodzaak voor conserverend onderhoud. Deze insteek heeft invloed op het benodigde onderhoudsbudget. Inzet voor de komende jaren is vooral het gebruik van duurzame materialen. Verder is in het afgelopen jaar de inspectie geweest van alle civiele kunstwerken. Vanuit het inspectieprogramma is een jaarprogramma gemaakt voor de komende jaren. Afgelopen jaar zijn verschillende reparaties uitgevoerd. Het afgelopen jaar zijn er vier bruggen gerepareerd, ingekort en voorzien van een nieuw landhoofd, zodat de bruggen weer jaren mee kunnen (zie foto). Foto: Brug nabij Galjoenstraat. Brug is ingekort en heeft nieuwe opleggingspunten. We hebben ook te maken gehad met vandalisme (kunststof brug verbrand) waardoor we een voetgangersbrug hebben moeten vernieuwen. Vertaling van de financiële consequenties in de begroting Het beleidskader Openbare Ruimte in nieuw perspectief, zoals verwoord in de bijlage van het raadsvoorstel RVO17.009, geeft handvatten voor de afweging van de beheerniveaus vanuit de financiële kaders van de gemeente.

3.2.4 Openbaar groen De gemeente Den Helder heeft in totaal 353 hectare openbaar groen. • 25 hectare heesters. • 35 hectare bos. • 255 hectare gras. • 21.657 geregistreerde straat-, laan-, en parkbomen. Conform de gegevens uit de inspecties worden de heesters en bomen onderhouden. We werken hierbij met de beeldmeetlatten van CROW uit 2018. Over het algemeen kan gesteld worden dat de kwaliteit van de heesters voldoet aan de basiskwaliteit (B) of zelfs hoger (A). Er is ingezet op het stimuleren van biodiversiteit, minder verharding en een robuust groenbestand. In 2020 zijn er iepen gerooid vanwege de iepziekte. Een kouder voorjaar met daaropvolgend een uitermate droge zomer maakt de bomen zwakker en daardoor vatbaarder voor (deze) ziektes. Ook is gestart met de herplant van (resistente) iepen, voornamelijk langs de grachten. Naast iepziekte vraagt de beheersing van de Japanse duizendknoop onze aandacht. Deze invasieve exoot heeft een zeer grote overlevingskans en verspreidt zich makkelijk. Er is een aantal extra werkzaamheden verricht in het openbare groen. Deze werkzaamheden zijn noodzakelijk om de beheerachterstand weg te werken en op het vastgestelde kwaliteitsniveau te komen.

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

63

Overzicht van de uitgevoerde onderhoudsactiviteiten • Renovatie diverse groenvakken o.a. op begraafplaats. • Kappen van diverse bomen (einde levensduur en gevaarlijke situaties). Aanpakken achterstallige snoei diverse bomen. • Vervangen bomen met diverse schades. • Aanpakken achterstallig onderhoud aan de oevers/rietkragen. Ook om biodiversiteit extra te kunnen stimuleren. • Verwijderen grauwacker keien langs de Van Foreestweg. 3.2.5

Riolering

Basisgegevens De gemeente Den Helder beheert in totaal ruim 400 km riolering. Type 2018 2019 Bergbezinkleiding (meter) 556 Persleiding (meter) 35.000 27.643 Infiltratieriool (meter) 33.073 Overstortleiding (meter) 320.000 1.216 Tandemriool (meter) 607 Vrijverval drainage (meter) 730 Regenwater (meter) 104.653 Vuilwater (meter) 10.019 Gemengd (meter) 257.166 Vrijverval transport (meter) 16.254 (stuks) 145 145 Gemalen Totaal 355.000 423.718

2020 557 27.643 33.575 1.216 607 730 104.653 53.709 167.302 16.253 145 406.389

De gemiddelde leeftijd van de vrij verval riolering varieert per wijk. • Den Helder Centrum van de jaren 1960 (Tuindorp Oost) tot 2010 (Van Galenbuurt). • Huisduinen jaren 1960 tot 1970. • Nieuw Den Helder van de jaren 1950 (Dirksz Admiraal) tot ca. 2010 (Kleine Rivierenbuurt). • De Schooten van de jaren 1950 (Schout & Schepenenbuurt) tot 2019 (Boatex). • Julianadorp van ca. 1965 (Oude dorp) tot 2019 (Willem Alexanderhof).

Globale periode van aanleg riolering per buurt

64

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

In 2020 is het verkrijgen van betrouwbare data door middel van inspecties voortgezet, waarbij ruim 50 km riolering is geïnspecteerd. De areaalgegevens zijn hierop aangepast. De inspecties zijn opgenomen in een cyclische meerjarenplanning. Deze planning is opgesteld per buurt, op basis van de Gebiedsgericht Werken planning. In 2020 heeft de technische voorbereiding plaats gevonden van buurten: Kruiszwin 1-2, Schout en Schepenenbuurt en de Zuiderzeebuurt. In 2021 start de uitvoering van deze buurten. Ook bij nieuwe ontwikkelingen zijn diverse plannen voorbereidt in bijvoorbeeld Willem Alexanderhof en ’t Laar. Deze worden na overdracht aan het beheerareaal toegevoegd. Uitgevoerde rioolinspecties 2020. Het beleidskader Het beleidskader wordt gevormd door het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP 2018 - 2022) en het Bestuursakkoord Water (BAW). Samen met het hoogheemraadschap en de omliggende gemeenten Texel, Schagen en Hollands Kroon is regionaal beleid ontwikkeld over hoe we willen omgaan met de zorgplicht en de rol van bewoners, bedrijven en projectontwikkelaars (Noordkop gemeenten). De gemeente Den Helder heeft in 2016 een eigen beleidskader opgesteld hoe concreet wordt omgegaan met de zorgplichten voor hemelwater en grondwater.

Voor elke zorgplicht is een ambitieniveau vastgesteld waarin streefwaarden van (klimaat)overlast zijn opgenomen en globale maatregelen zijn geformuleerd om deze overlast zoveel mogelijk te voorkomen. Dit beleidskader is opgenomen in het GRP voor de gemeente Den Helder. In het GRP is de invoering van asset-management opgenomen. Met het samenwerkingsverband van de vier Noordkopgemeenten is de ontwikkeling en invoering van risicogestuurd beheer (RGB) voor riolering opgepakt. Dit is een belangrijk onderdeel van asset-management (AM). De invoering van AM is een langdurig project van enkele jaren en volgt de systematiek van ‘plan, do, check, act (PDCA cirkel)’, met als gevolg een continu proces van ontwikkeling en verbetering. Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties Voor de periode 2018-2022 zijn de volgende vijf speerpunten geformuleerd: 1. Implementatie risicogestuurd beheer (RGB). 2. Planning onderhouds- en verbetermaatregelen (meerjarenplanning). 3. Projecten in het samenwerkingsverband Noordkop, in het kader van het Bestuursakkoord Water. 4. Rioolgegevens actueel en volledig (intensiveren inspecties). 5. Verbeterde aandacht voor grondwaterproblemen van bewoners en bedrijven.

Nieuwe maatregelen ten behoeve van de zorgplicht hemelwater en grondwater worden zoveel mogelijk uitgevoerd in combinatie met overige geplande werkzaamheden en ontwikkelingen in de openbare ruimte (gebiedsgerichte aanpak). Voor de periode 2018-2022 is het tarief verlaagd van € 157,- naar € 130,-. Voor de volgende periode bestaat de intentie het GRP op te laten gaan in de Omgevingswet. Het tarief wordt dan opnieuw beschouwd. Aanpassingen aan de openbare ruimte om de gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan, worden integraal opgepakt. Bewoners worden betrokken voor bewustwording en participatie op eigen terrein. Met de methode gebiedsgerichte aanpak worden meerdere buurten per jaar aangepakt. Het nemen van maatregelen om elke mate van wateroverlast te voorkomen, doen we niet. Gekozen is voor een haalbaar ambitieniveau ‘af en toe wateroverlast mag’ waarbij maatregelen worden gepland op de meest kwetsbare locaties op basis van uitgevoerde stresstesten. Dit past binnen de uitgangspunten van het Bestuursakkoord Water (doelmatig en kostenbewust). Bij nieuwbouw en bij het gebiedsgericht werken per buurt, liggen de grootste kansen om klimaatadaptieve maatregelen toe te passen. Er is een nauwe samenwerking tussen beheer- en ontwikkelafdeling om dit te realiseren.

De vertaling van de financiële consequenties in de begroting De exploitatiebegroting voor de riolering is naar aanleiding van het geactualiseerde GRP bijgesteld. Een besparing van meer dan 10% (doelstelling BAW) op de bestaande beheerkosten is doorgevoerd en ook realiseerbaar. Verlaging van de toegerekende rente van 4% naar 2% op lopende en nieuwe investeringen heeft hierin een aandeel. In de nieuwe exploitatiebegroting is ruimte gemaakt voor een concrete aanpak van de verbrede zorgplicht (grond- en hemelwater), inclusief klimaatadaptieve maatregelen. Daarnaast zijn er budgetten toegewezen voor samenwerking in de regio om de kwaliteit van het rioolbeheer te verbeteren en de kwetsbaarheid te verminderen.

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

65

3.2.6 Openbare verlichting Basisgegevens Type 2019 Lichtmasten (st) 12.672 Armaturen (st) 13.001 Lampen (st) 13.272 Elektriciteitsnet (km) 355 Voedingskasten (st) eigen net/installaties 98 Kasten gereguleerd netkasten in eigendom van gemeente 74 Koppel- en doorschakelkasten eigen net 121 Koppel doorschakelkasten in combinatie met combinet/netbeheerder 38

2020 12.821 13.307 13.417 390 109 62 119 31

Kerncijfers kwaliteit Lichtmasten Van de 12.821 masten bestaat het overgrote deel (ca. 90%) uit stalen masten. Hiervan heeft 13% (ca. 1.617 masten) de technische levensduur van 40 jaar overschreden. De achterstand vertegenwoordigt een waarde van € 637.000. Bij deze masten is de kans op uitval het grootst. De totale vervangingswaarde bedraagt ca. € 5,8 miljoen. Armaturen Van de 13.307 armaturen is ruim 23% (ca. 3.000) van de armaturen ouder dan de technische levensduur van 20 jaar en dringend aan vervanging toe. De achterstand vertegenwoordigt een waarde van € 995.000. Van armaturen die ouder zijn dan 20 jaar daalt de lichtopbrengst. Dat is van invloed op de sociale- en verkeersveiligheid. De technische levensduur van 20 jaar is in mindere mate van invloed op de constructieve kwaliteit. De kans op afbreken van het armatuur neemt weliswaar toe, maar blijft klein. Het risico hierop wordt afgedekt doordat het armatuur bij de (periodieke) vervanging van lampen wordt geïnspecteerd. De totale vervangingswaarde bedraagt ca.€ 4,6 miljoen. Lampen aanpassen Voor het vervangen van lampen wordt de economische levensduur aangehouden volgens opgave van de fabrikant. Dit betekent in de praktijk dat lampen groepsgewijs worden vervangen voordat ze stuk zijn.

Hierdoor worden de continuïteit en kwaliteit gewaarborgd en veel meldingen voorkomen.Doordat we steeds meer ledlampen toepassen nemen meldingen defecten iets af. Wel merken we dat de meldingen lichthinder iets toenemen. Eigen kabelnetwerk Van de 12.500 aansluitingen (lichtmasten) zijn er ca. 10.000 aangesloten op het eigen netwerk. De overige aansluitingen zijn aangesloten op het combi-net van Liander. Het eigen net is ca. 390 km lang en heeft ca. 96 voedingskasten. Er zijn weinig beheergegevens van het kabelnetwerk aanwezig. De komende jaren wordt extra aandacht gegeven aan inspecties. De totale nieuwwaarde van het eigen netwerk bedraagt ca. € 7,2 miljoen.In het Beleidsplan Openbare Verlichting (2014-2018) staan de kaders voor de instandhouding en beheer van een verantwoorde openbare verlichtingsinstallatie. Het nieuwe beheerplan is begin 2020 gemaakt. De belangrijkste doelstellingen uit het beleidsplan • Een veilige stad en installatie. • Duurzame verlichting. • Inhalen achterstallig onderhoud. • Uitfaseren combinet en vervangen door solonet (leidt tot minder storingen). • Standaardisatie van masten en armaturen. • Terugdringen areaalgrootte. • Samenwerking met andere beleidsvelden. Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties De onderhoudskwaliteit ‘basis’ is het uitgangspunt. Focus is en blijft dat de verlichting voldoende veilig is.

Ook het afgelopen jaar was het – tegen de achtergrond van de beschikbare financiële middelen - weer een uitdaging om dit voor elkaar te krijgen.

66

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

De vertaling van de financiële consequenties in de begroting Om ervoor te zorgen dat de verlichting blijft branden moet er regelmatig onderhoud worden uitgevoerd en materialen worden vervangen. Bij het vervangen van materialen worden de volgende vervangingsgrondslagen aangehouden: 60 jaar voor het netwerk, 40 jaar voor masten en 20 jaar voor armaturen. De beschikbare financiële middelen nopen ons tot het maken van keuzes. Middelen voor regulier onderhoud worden in toenemende mate aangewend voor het verhelpen van klachten en storingen om te voldoen aan veiligheidseisen. Daarmee bestaat het risico van een oplopend achterstallig onderhoud. Door gebruik te maken van het beschikbare extra geld voor duurzame maatregelen is het mogelijk geweest meer vervangingen van armaturen te realiseren. Door het aanbrengen van meer led-armaturen, lampen en meer te dimmen komen tevens de doelstellingen van het energieakkoord binnen ons bereik. De belangrijkste punten uit het energieakkoord: • 20% energiebesparing bij openbare verlichting en verkeerregelinstallaties in 2020 ten opzichte van 2013. • 50% energiebesparing bij openbare verlichting en verkeerregelinstallaties in 2030 ten opzichte van 2013. • 40% van de openbare verlichting is voorzien van slim energiemanagement in 2020. • 40% van de openbare verlichting is energiezuinig in 2020. 3.2.7

Spelen

Basisgegevens De gemeente Den Helder heeft 497 speeltoestellen in de openbare ruimte. Het beheer Het beheer en onderhoud aan de speeltoestellen wordt uitgevoerd op basis van het Beheerplan Spelen 2020- 2025. Een belangrijk element is hierbij het waarborgen van de veiligheid zoals omschreven staat in het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen (WAS). Het doel is om kinderen op uitdagende, goede en veilige speeltoestellen te kunnen laten spelen. Per speeltoestel houden we een logboek bij. Hierin staan de technische gegevens, inspectieresultaten en uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden. Belangrijke speellocaties Diverse speellocaties zijn van grote waarde voor de buurt en soms ook de hele omgeving. Een aantal van deze plekken is in 2020 aangepakt: • Vervanging speeltoestel Viskom. • Bewonersparticipatie voor ontwerp speeltuin Kemphaanstraat (plaatsing maart 2021). • Plaatsing ruimtenet Van der Vaartplantsoen. • Vervanging hekwerk rondom speeltuin in Huisduinen. • Speelplek in de Schagenstraat opgeknapt. In 2020 is een inspectie naar de bespeelbaarheid van speeltuinen uitgevoerd. Op basis hiervan wordt in 2021 beleid gemaakt. 3.2.8 Watergangen De volgende onderdelen zijn in onderhoud en beheer: • ca. 50 km oeverbescherming • ca. 50 km waterbodems. • ca. 179 km natuurlijke oevers. • 19 st. stuwen. • 52 st. vis- en kanosteigers. • ca. 250 st. kleine aanlegsteigers.

In 2019 is gestart met het baggeren van de watergangen en uitvoeren van groot onderhoud aan beschoeiingen door middel van twee aanbestede raamcontracten. Dit is in 2020 gecontinueerd en eind 2021 worden nieuwe raamcontracten opgesteld voor een volgende periode. Het beleidskader In 2017 is voor alle onderhoudsdisciplines (water, wegen, groen etc.) een kwaliteitsnorm door de gemeenteraad vastgesteld. Minimaal beeldkwaliteit B, voor zover is vastgelegd in publicatie 288 van de CROW Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2013 (A in centrum, C in buitengebied). In aanvulling op deze beeldkwaliteit zijn de eisen van de Keur van het waterschap van toepassing. In 2020 is het beheerplan Watergangen vastgesteld. Uit het beleidskader voortvloeiende consequenties Uit het beheerplan volgt de hoge prioriteit van betrouwbare data voor het te beheren areaal van watergangen. In 2020 is de wijk de Schooten in beeld gebracht en in 2021 volgt het resterende areaal. Ook zijn de watergangen rondom de Noorderhaaks als bijzonder gebied gekenmerkt en wordt de monitoring van zoutgehalten voortgezet.

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

67

De vertaling van de financiële consequenties in de begroting Het Beleidskader Openbare Ruimte in nieuw perspectief, zoals verwoord in de bijlage van het raadsvoorstel RVO17.009, geeft handvatten voor de afweging van de beheerniveaus vanuit de financiële kaders van de gemeente. 3.2.9 Gemeentelijk Vastgoed De gemeentelijke portefeuille vastgoed bestaat uit 74 complexen (bedrijfsruimte, appartementencomplex, verenigingsgebouw en andere). Deze complexen bevatten samen ca. 200 objecten en deze kunnen als volgt worden ingedeeld: Vastgoed conform afstootnota (categorie en aantal) Gemeentelijk vastgoed Aantal Huisvesting eigen organisatie 4 Strategisch gelegen 20 Maatschappelijk belang 63 Commercieel vastgoed 112 Totaal 199 In 2017 is de nota Afstoten gemeentelijk vastgoed (2017-2018) vastgesteld. Deze wordt later in 2021 vervangen door de nota vastgoed 2021-2022. De hiervoor genoemde cijfers zijn geactualiseerd naar de situatie van 1 januari 2021. Onderhoudssystematiek In 2019 is het onderhoud voor gemeentelijk vastgoed financieel opnieuw ingericht. Hiervoor zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: • Er is budgettair onderscheid tussen planmatig-, contract- en dagelijks onderhoud. • Er wordt gestreefd naar één onderhoudsvoorziening voor de gemeentelijke gebouwen (exclusief verbonden partijen en schoolgebouwen).

• De jaarlijks benodigde dotatie in de voorziening wordt afgeleid uit de gemiddelde onderhoudslasten voor planmatig onderhoud voor de komende tien jaren. • Jaarlijks vindt er een actualisatie van de stand van de voorziening plaats, waarbij getoetst wordt of aanvullende middelen benodigd zijn. Voor het onderhoud van de forten en bunkers hebben we geen eigen onderhoudsplanning omdat we het onderhoud en beheer hiervan uitbesteden aan de stichting Stelling Den Helder. Die krijgt hiervoor een vergoeding van ca. € 30.000. In 2021 worden de forten en bunkers ondergebracht in de Stichting Erfgoed Den Helder. Verantwoording onderhoudsjaar 2020 Aan het einde van 2020 zijn de meerjarenonderhoudsplannen geactualiseerd. Op basis hiervan is het 10-jaars overzicht aangepast, zodat de jaarlijkse dotatie kan worden bepaald. Uit de actualisatie volgt dat een deel van de geplande werkzaamheden niet in 2020 is uitgevoerd. Hiervan is een klein deel komen te vervallen én de overige zijn doorgeschoven naar de komende jaren. Dit is verwerkt in het 10-jaars overzicht, zoals weergegeven in dit document. In 2021 zetten we in op het uitvoeren van het planmatig onderhoud, zodat alle panden op het afgesproken conditieniveau onderhouden zijn. Naast het standaard onderhoud worden diverse panden in 2021 verduurzaamd.

Deze maatregelen worden per pand beschreven in paragraaf 4.2.3 onder het kopje ‘energieneutraal’. Onderwijshuisvesting De basis (vervangende) nieuwbouw van schoolgebouwen is bepaald in de Huisvestingsverordening en het Integraal Huisvestingsplan 2015 - 2030. De gemeenteraad heeft dit Integraal Huisvestingsplan 2015-2030 op 12 oktober 2015 vastgesteld. Met ingang van 2015 is de wetgeving gewijzigd en ontvangen schoolbesturen de vergoeding voor het buitenonderhoud rechtstreeks van het Rijk. De verantwoordelijkheid voor bekostiging van nieuwbouw van schoolgebouwen ligt bij de gemeente. (Vervangende) nieuwbouw gebeurt conform het in het Integraal Huisvestingsplan vastgestelde investeringsoverzicht. De gemeenteraad wordt in september voorgesteld het Integraal Huisvestingsplan 2021-2025 vast te stellen. Hierin is behalve de verantwoordelijkheid voor (vervangende)nieuwbouw ook de verantwoordelijkheid voor vernieuwbouw en renovatie opgenomen. Duurzaamheid vastgoedportefeuille In de nota ‘Hoofdlijnen van aanpak voor een duurzaam en klimaatbestendig Den Helder’ (juni 2015) zijn globale doelstellingen geformuleerd c.q. ambities uitgesproken om te komen tot energiebesparing. Om de duurzaamheidsambitie nader te concretiseren is in de raadsvergadering van juli 2016 een motie aangenomen om de gemeente Den Helder in 2040 volledig energieneutraal te hebben.

Om de eerste stappen naar deze ambitie te realiseren is op 22 mei 2017 het plan van aanpak ‘Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed’ door de gemeenteraad vastgesteld. Het is een stappenplan om te komen tot inzicht

68

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

in energieprestaties en mogelijke energetische verbeterpunten van gebouwen, om de diverse duurzaamheidsambities te behalen. Conform dit plan van aanpak zijn de panden in de kernportefeuille vastgoed energetisch onderzocht en is een uitvoeringsplan verduurzaming gemeentelijk vastgoed uitgewerkt. Op basis van het uitvoeringsplan heeft de raad op 11 december 2017 een investeringskrediet van € 149.600 beschikbaar gesteld en de jaarlijkse dotatie aan de onderhoudsvoorziening verhoogd om de duurzaamheidsmaatregelen aan de gemeentelijke gebouwen te realiseren. De gemeenteraad is op 23 oktober 2018 geïnformeerd over de stand van zaken en de planning voor 2018/2019 door middel van een raadsinformatiebrief (nr. RI18.0095 (2018)). In de nota vastgoed 21-22, die later dit jaar wordt vastgesteld, is het actuele duurzaamheidsbeleid beschreven. De voortgang van het project verduurzaming kernportefeuille wordt per pand beschreven in paragraaf 4.2.3 onder het kopje “energieneutraal”. 3.3

Financiering

3.3.1 Algemeen In de paragraaf Financiering van de programmabegroting 2020 is de gemeenteraad geïnformeerd over de voorgenomen uitvoering van de treasury-taken in het jaar 2020. In deze paragraaf doen we verslag van de wijze waarop we deze taken hebben uitgevoerd. Daarbij gaan we in op de ontwikkelingen op het gebied van gemeentefinanciën, risicobeheer en financiering. Sinds 2001 geldt de Wet Financiering Decentrale Overheden (FIDO). Het doel van deze wet is het beheersen van financieringsrisico’s. De wet geeft de volgende randvoorwaarden voor het treasury-beleid: • Het aangaan en verstrekken van leningen en het verlenen van garanties is alleen toegestaan voor de uitoefening van de publieke taak. De raad heeft de nadere uitgangspunten hiervoor vastgelegd in de nota Gemeentelijke garanties en geldleningen; • Uitzettingen moeten een prudent karakter hebben en; • De gemeente moet voldoen aan de zogeheten kasgeldlimiet en de renterisiconorm. De grondslag voor de financieringsparagraaf is het Treasurystatuut 2019. Hierin zijn de regels voor de uitvoering van de treasuryfunctie en de daarbij behorende bevoegdheden en verantwoordelijkheden opgenomen. Ons Treasurystatuut heeft als doelstellingen: • Het verzekeren van duurzame toegang tot Europese financiële markten tegen acceptabele condities.

• Het beschermen van het gemeentelijk vermogen- en (rente)resultaten tegen ongewenste financiële risico’s. • Het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities. • Het realiseren van een flexibel en controleerbaar cashmanagement in de gemeentelijke organisatie. • Het optimaliseren van de renteresultaten binnen de kaders van de Wet financiering decentrale overheden (Wet FIDO), de Uitvoeringsregeling Financiering decentrale overheden, de Regeling uitzettingen en derivaten decentrale overheden (Ruddo), de Wet verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden en de Regeling schatkistbankieren decentrale overheden respectievelijk de limieten en richtlijnen van het Treasurystatuut 2019. 3.3.2 Ontwikkelingen op het gebied van gemeentefinanciën Op 13 december 2013 zijn de Wet verplicht Schatkistbankieren voor decentrale overheden (Wet SKB), de Regeling schatkistbankieren decentrale overheden en de Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) van kracht geworden. Wet verplicht schatkistbankieren Deze wet verplicht schatkistbankieren bij het Rijk zonder leenfaciliteit voor gemeenten, provincies, waterschappen en gemeenschappelijke regelingen. Sinds 15 december 2013 zijn wij verplicht overtollig geld in de schatkist van het Rijk onder te brengen. Er zijn twee uitzonderingen: 1.

Gemeenten kunnen overtollig geld uitlenen aan andere overheden en daarmee een beter rendement behalen dan bij de schatkist. Voorwaarde is dat er geen sprake is van een directe toezichtverhouding. 2. Er geldt een zogenaamde doelmatigheidsdrempel van 0,75% van het begrotingstotaal* met een minimum van € 250.000 per gemeente (maar wel met een maximum van € 2.500.000). Hebben we minder middelen dan de doelmatigheidsdrempel beschikbaar, dan hoeven deze niet naar de schatkist. Wet houdbare overheidsfinanciën In de Wet houdbare overheidsfinanciën (HOF) staat hoe de Nederlandse overheid de afspraken wil doorvoeren die in Europees verband zijn gemaakt over de ontwikkeling van het EMU-tekort en de schuld van de overheid. In de Wet HOF wordt ook van de mede-overheden een bijdrage in de tekortreductie verwacht. Wij hebben er in 2020 voor gekozen om alleen geld bij de schatkist uit te zetten. Dit is gebeurd op basis van de dagelijkse saldovoorspellingen bij de BNG-bank, waarbij ook de rentepercentages worden gemonitord en de eventuele aanbiedingen die tussenpersonen doen. (Gemiddeld 2020: Schatkist 0,00% - Andere aanbieders - 0,425% tot -0,573). Wij hebben het drempelbedrag in 2020 niet overschreden. * Voor Den Helder betekent dit voor 2020 een drempelbedrag van €1.560.518 (op basis van het (primitieve) begrotingstotaal van 2020 van € 208.069.038).

Programmarekening 2020 - gemeente Den Helder

69

Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000) Verslagjaar 2020 (1) Drempelbedrag 1560,517785 Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 (2) Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 1.070 987 1.007 ’s Rijks schatkist aangehouden middelen (3a) = (1) > (2) Ruimte onder het drempelbedrag 491 573 553 (3b) = (2) > (1) Overschrijding van het drempelbedrag (1) Berekening drempelbedrag Verslagjaar (4a) Begrotingstotaal verslagjaar 208.069 (4b) Het deel van het begrotingstotaal dat kleiner of gelijk is aan € 500 miljoen 208.069 (4c) Het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat (1)= (4b) Drempelbedrag 1560,517785 *0,0075 + (4c) *0,002 met een minimum van € 250.000 (2) Berekening kwartaalcijfer op dagbasis buiten ’s Rijks schatkist aangehouden middelen Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 (5a) Som van de per dag buiten ’s Rijks 97.430 89.825 92.686 schatkist aangehouden middelen (negatieve bedragen tellen als nihil) (5b) Dagen in het kwartaal 91 91 92 (2)-(5a) / (5b) Kwartaalcijfer op dagbasis buiten ’s 1.070 987 1.007 Rijks schatkist aangehouden middelen

Kwartaal 4 989 572 -

Kwartaal 4 90.960

92 989

Het verlenen van garanties en het verstrekken van geldleningen Ondanks de economische omstandigheden van de afgelopen jaren is de kredietwaardigheid van gemeenten nog steeds zeer hoog. Door aanscherping van het beleid van kredietverstrekkende instellingen, dat is gericht op zekerheid en rentabiliteit, wordt de gemeente meer en meer een gewilde partij om de financiering van te betrekken. Deze financiële steun kan vanuit maatschappelijk oogpunt zeer wenselijk zijn maar vormt ook een groeiend risico. Dit omdat gemeenten in toenemende mate onder de verslechterde economische omstandigheden worden aangesproken op hun rol als (mede) financier of garantsteller. Op 16 december 2019 is het beleidskader Gemeentelijke garanties en geldleningen 2019 vastgesteld. 3.3.3

Financiële risico’s

Kasgeldlimiet De renterisico’s die we lopen op de financiering met kortlopende middelen wordt door de wet begrensd met een kasgeldlimiet. Deze limiet is vastgesteld als een maximum percentage van het begrotingstotaal dat we met kortlopende middelen mogen financieren. De minister van Financiën heeft het percentage vastgesteld op 8,5%. Het streven is binnen de kasgeldlimiet een deel van de financieringsbehoefte te dekken door kortlopende leningen. Dit heeft de volgende voordelen: • De rente op kortlopende leningen is bijna altijd lager dan op langlopende leningen; • Er is sprake van een grotere flexibiliteit. De kasgeldlimiet bedroeg in 2020 € 17.686.000. Zoals uit de volgende tabel blijkt is het gehele jaar sprake geweest van een overschot aan kortlopende financieringsmiddelen, waardoor we het gehele jaar ruimschoots aan de norm hebben voldaan. Kasgeldlimiet (bedragen x € 1.000) 1 Begrotingstotaal 2 Vastgesteld percentage 3 Kasgeldlimiet (1x2) 4 Financieringsmiddelen (gemiddelde per kwartaal) 5 Ruimte kasgeldlimiet (3+4)