Gemeente Den Helder ACV - concept college.pdf

Accountantsverslag 2023 Gemeente Den Helder

2 Belangrijkste boodschappen Aan de gemeenteraad van gemeente Den Helder Willemsoord 66 1781 AS Den Helder

Jaarrekening 1 juli 2024 Geachte leden van de raad,

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag met betrekking tot onze controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2023. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2023 en onze overeenkomst d.d. 10 juli 2023. Onze bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de ambtelijke organisatie, de portefeuillehouder Financiën en met de Auditcommissie. In deze rapportage hebben wij onze bevindingen en observaties opgenomen die zijn voortgekomen uit onze werkzaamheden tijdens de tussentijdse controle en de jaarrekeningcontrole. Het accountantsverslag begint met een samenvatting van onze belangrijkste boodschappen. Daarna gaan wij in op de reikwijdte van onze controle, de diepgang waarmee wij gecontroleerd hebben en tot welke oordeel wij gekomen zijn. Vervolgens geven wij onze visie op de informatiewaarde en leesbaarheid van de paragrafen en de programmaverantwoording. Nadat wij onze analyse hebben gegeven van de financiële positie van uw gemeente, gaan wij in meer detail in op de belangrijkste bevindingen uit onze controlewerkzaamheden. Dit doen wij langs de drie domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering.

Vervolgens geven wij ons beeld van de interne beheersing van uw organisatie en gaan we dieper in op de speerpunten die u ons heeft meegegeven tijdens de controle. We sluiten het accountantsverslag af met bijlagen waarin we bevindingen hebben opgenomen over een aantal wettelijk verplichte onderwerpen, zoals Sisa, WNT en onze onafhankelijkheid. In de bijlage hebben we ook enkele actuele ontwikkelingen gegeven die voor u van belang kunnen zijn. Dit accountantsverslag is opgezet als interactief document waar u eenvoudig doorheen kunt navigeren door op de menuopties aan de linkerzijde of de onderstreepte woorden te klikken. Wij vragen u terughoudend te zijn met het printen van het accountantsverslag. Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben tijdens onze werkzaamheden. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen. Met vriendelijke groet, ETL Assurance & Overheidsaccountants B.V.

J.G. Schuijt MSc RA

3 Belangrijkste boodschappen

Samenvatting van onze belangrijkste boodschappen Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken Wij zijn voornemens om een goedkeurende controleverklaring af te geven bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. De tolerantie voor fouten die wij bij de controle hebben gehanteerd bedraagt EUR 2,7 miljoen. Niet alle controleverschillen zijn gecorrigeerd Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er helemaal geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Er is één controleverschil niet gecorrigeerd voor een bedrag van EUR 0,4 miljoen. De onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van de zorg bedragen EUR 1,3 miljoen. Hiervan heeft EUR 0,5 miljoen betrekking op zorgaanbieders die geen goedkeurende controleverklaring hebben gehad. De totale productie van aanbieders die de verantwoording nog moeten indienen, is EUR 0,8 miljoen.

Onrechtmatigheden blijven binnen de verantwoordingsgrens Het college is van mening dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor door uw raad gestelde verantwoordingsgrens. Wij hebben geoordeeld dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.

Informatiewaarde van de programmaverantwoording is niet verbeterd De leesbaarheid van de programmaverantwoording is ten opzichte van andere gemeenten van uw omvang voldoende tot goed. Naar onze mening zijn er echter diverse verbeteringen mogelijk om de raad beter in positie te brengen om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. Uw raad heeft op 3 juli 2023 de Visie op planning en control 2023 vastgesteld. Een onderdeel van deze visie is het verbeteren van de P&C-producten in de begrotingscyclus. Wij bevelen u aan om bovenstaande signaleringen hierin mee te nemen. Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde verschilt per paragraaf. Naar onze mening ontbreekt het over de hele breedte nog aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen. De paragrafen bevatten over het algemeen wel voldoende informatie over het onderwerp van de paragraaf. Wij bevelen u aan om ook onze signaleringen ten aanzien van de paragrafen mee te nemen bij de implementatie van de Visie op planning en control.

Financiële positie van uw gemeente als geheel is voldoende Uit onze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel voldoende is, maar ook dat dat de financiële positie ten opzichte van andere gemeenten achterblijft. Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de specifieke aard en activiteiten van uw gemeente, alsmede door het recente investeringsvolume om de faciliteiten in de stad te verbeteren. Vanaf pagina 16 hebben wij onze constatering per kengetal nader geduid.

4 Belangrijkste boodschappen

Samenvatting van onze belangrijkste boodschappen Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Weerstandsvermogen is toereikend, maar in hoge mate subjectief Uit de jaarstukken blijkt dat het weerstandsvermogen meer dan toereikend is om de geïdentificeerde risico’s te dekken en om te voldoen aan de eisen die door de gemeenteraad zijn gesteld. Het college heeft het weerstandsvermogen berekend op 4,8. Dit houdt in dat de werkelijke weerstandscapaciteit bijna vier keer zo groot is als de weerstandscapaciteit die benodigd is om de risico’s op te vangen. Wij hebben kritische kanttekeningen geplaatst bij de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Daarnaast signaleren wij dat de maximale omvang en weging van risico’s niet geobjectiveerd is door bijvoorbeeld een statistische methode zoals de Monte Carlo-methode. Jaarafsluiting is over het algemeen goed verlopen Over het algemeen zijn wij tevreden met de wijze waarop het afsluitproces en de jaarrekeningcontrole zijn verlopen. Bij de start van de controle waren de door ons gevraagde documenten voor het grootste deel beschikbaar, Bij de start van de controle was de kwaliteit van de jaarstukken niet in overeenstemming met onze verwachtingen. Tevens viel ons op dat er veel meer correctieboekingen hebben plaatsgevonden in de financiële administratie dan voorgaand jaar, in het bijzonder ten aanzien van investeringskredieten.

Omdat de kwaliteit van de basisadministratie een voorwaarde is voor het tijdig signaleren van begrotingsonrechtmatigheden, hebben wij bij het college aandacht gevraagd voor het verbeteren van de kwaliteit van de basisadministratie op dit vlak.

Onze bevindingen in het fysiek domein De boekwaarde van de grondexploitaties is toegenomen van EUR 10,1 miljoen naar EUR 10,9 miljoen. De exploitatie Molenwerf is redelijk stabiel. Binnen de exploitatie Willem Alexanderhof hebben wel ontwikkelingen plaatsgevonden. Per saldo zijn deze ontwikkelingen bijna resultaatneutraal. De ontwikkelingen zitten voornamelijk in een verschuiving in de programmering. Wij hebben begrepen dat de programmering van de grondexploitatie verder geoptimaliseerd zal worden. Wij benadrukken dat materiële wijzigingen in de programmering goedgekeurd moeten worden door de gemeenteraad. Onze bevindingen in het sociaal domein De interne beheersing binnen het sociaal domein van uw gemeente heeft zich in 2023 positief ontwikkeld. Het college heeft in 2023 voor het eerst zelf aantoonbaar de prestatielevering vastgesteld van de zorg die is ingekocht bij de zorgaanbieders die voor minder dan EUR 75.000 aan zorg hebben geleverd voor uw gemeente. Voor de zorgverleners die een totale productie leveren van meer dan EUR 75.000 bent u nog steeds afhankelijk van de productieverantwoording van zorgverleners. Uit onze analyse blijkt dat de totale kosten in het sociaal domein bij de primaire begroting te laag waren ingeschat.

Dit heeft de organisatie op basis van de ontwikkelingen in de jaarrekening 2022 proactief gesignaleerd en gecorrigeerd in de eerste tussenrapportage 2023. Wij hebben in onze Boardletter reeds aangegeven dat de interne beheersing van de (ontwikkeling van de) zorgkosten de aandacht heeft van het college. Dit moet leiden tot een verhoging van de kwaliteit van de primaire begroting.

5 Belangrijkste boodschappen

Samenvatting van onze belangrijkste boodschappen Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze bevindingen in het domein bedrijfsvoering De boekwaarde van het kapitaalbelang in Willemsoord is EUR 5,5 miljoen. Hoewel wij het jammer vinden dat er nog geen duidelijkheid is, begrijpen wij de positie van het college om te wachten met het aanpassen van de waardering van het kapitaalbelang. Het leidt er echter toe dat er nog steeds een onzekerheid is over deze waardering. Deze onzekerheid is door het college tot uitdrukking gebracht in de toelichting op de jaarrekening. Omdat deze toelichting onderdeel is van de jaarrekening, geeft de jaarrekening als geheel een getrouw beeld, waardoor we de onzekerheid niet hebben meegenomen in onze oordeelsvorming ten aanzien van de getrouwheid van de jaarrekening als geheel. Wel hebben wij in onze controleverklaring een benadrukking opgenomen die verwijst naar de toelichting van de onzekerheid door het college. De afgelopen vijf jaar zijn de kosten op het taakveld overhead bij uw gemeente gestaag toegenomen, met een sterkere toename in 2023. De omvang van uw overhead is hoger dan bij andere gemeenten. Hierbij benadrukken wij dat de toedeling van de kosten aan het taakveld Overhead subjectieve elementen kent en bij iedere gemeente anders kan zijn. Het trekken van conclusies op basis van deze benchmark is daarom niet goed mogelijk.

Het college heeft ons bevestigd dat bij de begroting 2025 nadrukkelijk aandacht besteed zal worden aan de notitie Overhead van de commissie BBV om tot een meer zuivere toedeling van de overhead te komen. Geen indicaties voor fraude Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicatie voortgekomen voor fraude.

Interne beheersing is voldoende Naar onze mening is de interne beheersing binnen uw gemeente als geheel voldoende om tot een getrouwe jaarrekening en rechtmatigheidsverantwoording te komen. Onze mening wordt ondersteund door de bevindingen die voortkomen uit de werkzaamheden van de VIC. Deze positieve boodschap wil echter niet zeggen dat er geen verbeteringen mogelijk, en op enkele onderdelen noodzakelijk, zijn. Deze hebben wij voor u samengevat in onze Boardletter. Speerpunten van de gemeenteraad Wij hebben het college aangeraden om zich de komende maanden goed te laten informeren over de liquiditeitspositie van Zeestad, omdat de afronding van lopende projecten op korte termijn een belangrijk beslag zal leggen op de aanwezige middelen. Tevens hebben wij geconstateerd dat er in de meerjarenraming vooralsnog geen rekening gehouden is met een mogelijke doorstart van Zeestad. Wij hebben geconstateerd dat de interne beheersing toereikend is om de financiële informatiestromen tijdig aan uw raad aan te bieden. Hierbij hebben wij zelf invulling gegeven aan de term tijdig. In navolging van de commissie BBV adviseren wij u om in de financiële verordening vast te leggen wat u als raad als tijdig ervaart. Schattingen door het college zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen.

We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2023 beoordeeld en allemaal als evenwichtig aangemerkt.

Belangrijkste boodschappen

6

De reikwijdte van onze controle Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

De gemeenteraad heeft ons verzocht om de jaarrekening 2023 van uw gemeente te controleren. De jaarstukken bestaan uit meerdere onderdelen, welke wij niet allemaal met dezelfde diepgang controleren. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle.

Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het auditplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen op welke wijze wij de verschillende onderdelen van de jaarstukken in onze controle hebben betrokken.

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Jaarstukken Gemeente Den Helder

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Jaarverslag

Jaarrekening

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Programmaverantwoording

Paragrafen

Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij vast dat deze niet strijdig zijn met de jaarrekening

Balans, overzicht van baten en lasten en toelichting

Rechtmatigheidsverantwoording

WNT-bijlage

SiSa-bijlage

Bijlage taakvelden

Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.

Belangrijkste boodschappen

7

Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

U bepaalt binnen de wettelijke kaders welke goedkeuringstoleranties wij hanteren. Op grond van het BADO bedraagt deze tolerantie maximaal 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves voor fouten en 3% voor onzekerheden. U heeft ons gevraagd om deze maximale tolerantie te gebruiken bij onze werkzaamheden. De relatie tussen de goedkeuringstolerantie, eventueel geconstateerde afwijkingen en ons oordeel staat in tabel rechts van deze pagina aangegeven. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. Dit hebben wij samengevat in onderstaande grafiek.

Rapporteringstolerantie De rapporteringstolerantie is de grens waarboven wij gevonden afwijkingen in dit accountantsverslag aan u rapporteren. U heeft voor dit controlejaar de rapporteringstolerantie bepaald op € 100.000.

Belangrijkste boodschappen

8

Wij geven een goedkeurend oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons oordeel bij uw jaarrekening Wij zijn voornemens om een goedkeurende controleverklaring af te geven bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie.

Bevindingen blijven binnen de tolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er helemaal geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Dit hebben wij in onderstaande tabel samengevat. Op de volgende pagina kunt u lezen om welke specifieke fouten en onzekerheden het gaat.

Belangrijkste boodschappen

9

Fouten en onzekerheden in de jaarrekening nader uitgelicht Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Op de vorige pagina hebben wij u gemeld wat het totaal is van de fouten en onzekerheden die wij hebben geconstateerd, die het college niet heeft gecorrigeerd of niet heeft kunnen corrigeren. In de tabel hieronder hebben we deze voor u specifiek uitgesplitst. Tevens hebben we de fouten en onzekerheden kort toegelicht.

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Fouten Uw gemeente heeft voor een aantal specifieke regelingen van de provincie en de Rijksoverheid nog bedragen tegoed van in totaal EUR 372.000. Deze moeten volgens het BBV verantwoord worden als overlopende activa. In de jaarrekening zijn ze echter verantwoord als negatieve schulden.

Onzekerheden De zorgverleners die een totale productie leveren van meer dan EUR 75.000, dienen een verantwoording in te verstrekken voorzien van een accountantsverklaring waaruit blijkt dat de zorg daadwerkelijk geleverd is. Het college heeft geconstateerd dat enkele zorgverleners die niet (tijdig) hebben gedaan, dan wel een niet-goedkeurende verklaring hebben meegestuurd. De totale productiewaarde van deze aanbieders is EUR 1,3 miljoen. Hiervan heeft EUR 0,5 miljoen betrekking op aanbieders die geen goedkeurende verklaring hebben gehad. De totale productie van aanbieders die de verantwoording nog moeten indienen, is EUR 0,8 miljoen. Dit hebben wij meegenomen in ons oordeel als onzekerheid. De gemeente heeft in 2023 voor het eerst zelf aantoonbaar de prestatielevering vastgesteld van de zorg die is ingekocht bij de kleinere zorgaanbieders.

Belangrijkste boodschappen

10

Het college heeft voor het eerst de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Achtergrond Dit jaar heeft het college voor het eerst een eigen oordeel gegeven bij de rechtmatigheid van de jaarrekening. Deze rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening. Daarom valt deze verantwoording binnen de reikwijdte van de controle van de jaarrekening. Daarmee zijn voor de raad waarborgen ingebouwd dat het college niet zomaar de verantwoording kan opstellen en afgeven. Bij rechtmatigheid in dit kader bestaat er een duidelijke relatie met het financiële beheer. Baten, lasten en balansmutaties moeten rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rechtmatigheidsverantwoording door het college gaat dus primair om de financiële beheershandelingen. Rechtmatigheidscriteria In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af over de volgende drie rechtmatigheidscriteria: • Begrotingsrechtmatigheid: handelt het college binnen de door u beschikbaar gestelde budgetten en kredieten. • Misbruik en oneigenlijk gebruik: zijn in (de uitvoering van) het beleid voldoende waarborgen opgenomen om misbruik of oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving te voorkomen of tegen te gaan? • Voorwaardencriterium: zijn de baten, lasten en balansmutaties in overeenstemming met wet- en regelgeving tot stand gekomen?

Alle andere criteria worden afgedekt door het oordeel van de accountant over het getrouwe beeld van de jaarrekening. Deze hoeven niet vermeld te worden in de rechtmatigheidsverantwoording.

Verantwoordingsgrens In de rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college over geconstateerde afwijkingen. Onder afwijkingen wordt verstaan fouten en onduidelijkheden over de rechtmatigheid van een financiële beheershandeling. U heeft ervoor gekozen om de verantwoordingsgrens vast te stellen op de maximale grens van 3% van de werkelijke lasten, inclusief werkelijke toevoegingen aan de reserves. Dit is gelijk aan (afgerond) EUR 8,1 miljoen. Het oordeel van het college Het college is van mening dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor door uw raad gestelde verantwoordingsgrens. Het college heeft ten aanzien van het begrotingscriterium en het voorwaardencriterium een beperkt aantal bevindingen gedaan, maar deze blijven ruim binnen de grens van EUR 8,1 miljoen. Deze bevindingen zijn in meer detail beschreven in de paragraaf Bedrijfsvoering. Ons oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben de werkzaamheden die door en namens het college zijn uitgevoerd om tot de rechtmatigheidsverantwoording te komen in detail beoordeeld. Op basis van deze werkzaamheden zijn wij niet tot een andere conclusie gekomen dan het college, Daarom hebben wij geoordeeld dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.

11 Belangrijkste boodschappen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording

Jaarrekening

In dit deel van ons accountantsverslag geven wij ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. Ons oordeel is gebaseerd op de inzichtelijkheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses vanuit het perspectief van de raadsleden.

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Daarnaast beoordelen wij of de programmaverantwoording in overeenstemming is met de jaarrekening en voldoet aan alle eisen die het BBV aan de programmaverantwoording stelt. Hieronder is een samenvatting opgenomen in tabelvorm. Vervolgens hebben wij in meer detail onze beeld uitgewerkt. Aspect verantwoording

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

2023

2022

Leesbaarheid





Informatiewaarde





Overeenstemming met jaarrekening





In overeenstemming met het BBV





Legenda

Betekenis



Voldoet niet of beperkt aan de norm



Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen



Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie

De leesbaarheid van de programmaverantwoording is ten opzichte van andere gemeenten van uw omvang voldoende tot goed. Naar onze mening zijn er echter diverse verbeteringen mogelijk om de raad beter in positie te brengen om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. Onze belangrijkste signaleringen zijn: • Het aantal doelen per programma is overzichtelijk in aantal, maar zijn naar onze mening nog niet voldoende specifiek en meetbaar om goed op te kunnen sturen. Een voorbeeld hiervan is de doelstelling Den Helder kent een stabieler bestuur (raad en college) dat professioneler met elkaar samenwerkt. • Voor een groot aantal doelen zijn gerealiseerde waarden opgenomen. De norm uit de begroting voor de prestatie-indicator wordt echter niet vermeld. Tevens is er geen analyse gemaakt of de gemeten waarde positief is of een teken dat het doel niet gerealiseerd is. In dat geval zegt de uitkomst van indicator weinig. • Activiteiten lijken niet altijd een duidelijk verband te hebben met de doelstelling waaraan deze gekoppeld zijn. Een voorbeeld hiervan is de activiteit Sturen op inkoop om de juiste zorg te kunnen verlenen bij de doelstelling Minder jongeren zijn er in Den Helder aangewezen op jeugdhulpverlening. • Elk programma wordt afgesloten met een set indicatoren die vanuit de wetgeving verplicht gesteld zijn.

Er bestaan regelmatig belangrijke afwijkingen tussen begroting en verantwoording van deze indicatoren. Deze afwijkingen worden nergens geanalyseerd, waardoor naar ons mening niet volledig wordt voldaan aan de bedoeling van het BBV met deze ratio’s. Uw raad heeft op 3 juli 2023 de Visie op planning en control 2023 vastgesteld. Een onderdeel van deze visie is het verbeteren van de P&C-producten in de begrotingscyclus. Wij bevelen u aan om bovenstaande signaleringen hierin mee te nemen.

12 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen In onze visie vormen de paragrafen een belangrijk onderdeel voor de raad om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. In deze paragrafen moet het college verantwoording afleggen over een aantal belangrijke beleidsmatige onderwerpen die dwars door de programma’s heen snijden. Daarom geven wij ook ten aanzien van de paragrafen ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde. Tevens beoordelen we of de paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan de paragrafen stelt. Dit hebben wij per paragraaf gedaan. Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde verschilt per paragraaf. Naar onze mening ontbreekt het over de hele breedte nog wel aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen. De paragrafen bevatten over het algemeen wel voldoende informatie over het onderwerp van de paragraaf.

Samenvattend komen wij tot de volgende aanbevelingen om de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen te verbeteren:: • Leg de inhoud van de paragrafen niet alleen langs de meetlat van het BBV, maar ook van de financiële verordening; • Versterk de koppeling tussen de paragrafen in de begroting en de paragrafen in de jaarrekening; • Voorzie kwantitatieve analyses van verklarende kwantitatieve analyses; • Maak meer gebruik van grafieken en infographics.

Hieronder is een samenvatting opgenomen in tabelvorm. Op de volgende pagina’s hebben wij in meer detail ons beeld uitgewerkt. Wij bevelen u aan om ook onze signaleringen ten aanzien van de paragrafen mee te nemen bij de implementatie van de Visie op planning en control. Aspect verantwoording

2023

2022

Lokale heffingen





Weerstandsvermogen en risicobeheersing





Onderhoud kapitaalgoederen





Financiering





Bedrijfsvoering





Verbonden partijen





Grondbeleid





Openbaarheid



nvt

Legenda

Betekenis



Voldoet niet of beperkt aan de norm



Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen



Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie

13 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Weerstandsvermogen en risicobeheersing De paragraaf Weerstandsvermogen is naar onze mening goed uitgewerkt. Er wordt inzicht gegeven in de wijze waarop de risico's in de paragraaf tot stand zijn gekomen, hoe deze worden gewogen en wat de mogelijke financiële impact is. De belangrijkste risico's zijn daarnaast in detail toegelicht, waardoor de gemeenteraad een goed beeld heeft van deze risico’s. Naar onze mening is de paragraaf helder en begrijpelijk geschreven. Hierbij zijn beperkt vaktermen gebruikt. Waar ze toch gebruikt moeten worden, zijn ze helder uitgelegd. Hierdoor is deze technische paragraaf ook goed leesbaar voor raadsleden die minder vaak te maken hebben met risicomanagement. De specificaties van de risico’s zijn gedetailleerd en transparant zichtbaar gemaakt en uitgelegd. Dit geeft extra informatiewaarde aan deze paragraaf. Wij plaatsen wel een kritische kanttekening bij de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Het college hanteert een risicopercentage van 40% dat alle risico's zich gelijktijdig voordoen om het totale risicobedrag te berekenen. In de berekening van de omvang van de individuele risico's is echter ook al rekening gehouden met de kans van voordoen. Derhalve lijkt hier een dubbele waarschijnlijkheid te worden meegewogen.

Daarbij achten wij de kans dat alle risico's zich integraal gelijktijdig voordoen significant lager dan 40%.

In de paragraaf worden de verplichte kengetallen vanuit het BBV opgenomen. In dit verslag hebben wij een analyse opgenomen van deze kengetallen. Naar onze mening zou de informatiewaarde van de paragraaf verbeterd worden als het college een dergelijke analyse opneemt in de paragraaf. In plaats daarvan wordt in de paragraaf verwezen naar de website findo.nl. Op deze website zijn echter alleen cijfers zichtbaar en geen analyse van deze cijfers. Tevens vraagt het specifieke kennis en vaardigheden om de juiste cijfers te ontsluiten op het platform, die mogelijk niet alle raadsleden bezitten. Openbaarheid De paragraaf Openbaarheid is voor het eerst verplicht geworden in de jaarstukken 2023. In deze paragraaf dient het college verslag te doen van de uitvoering van de Wet open overheid (Woo). De inhoud en informatiewaarde van de paragraaf in de jaarstukken 2023 is ons inziens nog beperkt. Dit is overigens bij veel gemeenten het geval, omdat historie en referentie ontbreekt. Wij hebben het college geadviseerd om voor komend jaar kennis te nemen van het nieuwe artikel 16a dat in de voorgenomen wijziging van het BBV is opgenomen. Hierin zijn in meer detail de eisen opgenomen waaraan de paragraaf betreffende openbaarheid moet voldoen. Wij verwachten dat deze wijziging dit najaar definitief wordt.

14 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Lokale heffingen De paragraaf Lokale heffingen voldoet net als vorig jaar niet volledig aan de eisen die het BBV eraan stelt. Het BBV vereist dat inzicht wordt gegeven in de mate van kostendekkendheid per heffing voor alle rechten en bestemmingsheffingen die de gemeente in rekening brengt. In de paragraaf is uitsluitend de dekking berekend voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing en bouwleges. Een tweede aspect is dat uit de toelichting van de achterliggende (beleids)keuzes bij de berekeningen in ieder geval moet blijken of, en zo ja, hoe de kostendekkendheid tussen verschillende onderdelen wordt bereikt door gebruik te maken van kruissubsidiëring, alsmede in welke mate er kruislings wordt gesubsidieerd. De mate van kruissubsidiëring tussen onderdelen of hoofdstukken kan worden aangetoond door middel van een berekening per hoofdstuk. Dit is vooral van belang voor heffingen en rechten met een dekking van meer dan 100%. Dit is over 2023 bijvoorbeeld het geval bij de afvalstoffenheffing. Wij raden u aan om in de jaarstukken 2024 de paragraaf Lokale heffingen in overeenstemming te brengen met het BBV. De kracht van de paragraaf zou kunnen worden verstevigd door een meerjarige analyse van het verloop van de lokale lasten toe te voegen.

Onderhoud kapitaalgoederen In de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen zijn de verschillende soorten kapitaalgoederen in overeenstemming met het BBV benoemd en afzonderlijk behandeld. De compleetheid en detaillering van deze uitwerkingen verschilt echter per soort kapitaalgoed. Als voorbeeld noemen we hierbij de categorie Wegen. Binnen deze categorie wordt goed inzicht gegeven in het beleidskader en de status van het huidige areaal, maar wordt geen inzicht gegeven in de uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties, noch in de vertaling van deze consequenties in de begroting en jaarrekening. Ook bij de andere categorieën kapitaalgoederen wordt beperkt tot geen inzicht gegeven in de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien, inclusief de vertaling hiervan in de (meerjaren)begroting en de jaarrekening. De toegevoegde waarde van de paragraaf kan worden verbeterd door hierin ook een meerjarenperspectief mee te nemen gezien het structurele karakter van de onderhoudskosten. Verbonden partijen Deze paragraaf voldoet aan bijna alle eisen van het BBV en de financiële verordening. Het belangrijkste aspect dat ontbreekt bij een groot aantal verbonden partijen is de verwachte omvang van het eigen vermogen, het vreemd vermogen en het resultaat van de verbonden partij over het begrotingsjaar.

Bij het opstellen van de jaarrekening was deze informatie echter niet altijd beschikbaar.

15 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Financiering De paragraaf Financiering is naar onze mening volledig en in heldere taal beschreven. Het geeft inzicht in alle facetten waar het BBV om vraagt. Dit is naar onze mening een belangrijke verbetering ten opzichte van voorgaand jaar.

De informatiewaarde zou verder verbeterd kunnen worden door de financieringspositie van de gemeente in meerjarenperspectief te bezien, waarbij deels wordt teruggekeken, bijvoorbeeld drie jaar, en deels vooruitgekeken. Op deze wijze kan een trendanalyse worden ontwikkeld, waardoor een nog betere voorspelling gemaakt kan worden van de financieringsbehoefte op de langere termijn. Bedrijfsvoering De paragraaf Bedrijfsvoering dient ten minste inzicht te geven in de stand van zaken en het gevoerde beleid ten aanzien van de bedrijfsvoering. Het BBV definieert echter niet wat onder bedrijfsvoering moet worden verstaan. Het college heeft invulling gegeven aan de term bedrijfsvoering door specifiek in te gaan op de informatiebeveiliging, personeelsbeleid, organisatieontwikkeling, planning & control en financiën. Voorgaand jaar hebben wij geadviseerd om ook andere belangrijke onderwerpen uit te werken, waaronder de ontwikkeling van de interne beheersing, de uitkomsten van de verbijzonderde interne controle, de kwaliteit van de inkoopfunctie en de IT-functie. Maar ook belangrijke onderwerpen zoals fraude, integriteit en duurzaamheid. Dit advies is vooralsnog niet opgevolgd.

Een goede toevoeging in de paragraaf van dit jaar is de toelichting op het rapport van Rijnconsult naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van de organisatie. Hiermee doet het college recht aan de inhoud en relevantie van het rapport. De informatiewaarde van het onderwerp Informatieveiligheid kan naar onze mening veel beter. In de paragraaf worden op dit moment uitsluitend de doelen voor 2023 herhaalt en uitgewerkt, zonder aan te geven of de doelstellingen gerealiseerd zijn. En zo nee, waarom niet. Tevens ontbreekt inzicht of er sprake is geweest van schendingen van de veiligheid, zoals datalekken of cyberaanvallen. De leesbaarheid van de paragraaf zou beter kunnen door te werken met bullets of subkopjes bij het onderdeel waarin de aanbevelingen worden toegelicht. Dit is naar onze mening waardevolle informatie voor de gebruikers van de jaarstukken. In de paragraaf Bedrijfsvoering wordt in overeenstemming met artikel 15 lid 3a van de financiële verordening gerapporteerd over de kosten van inhuur van derden. Dit is een verbetering ten opzichte van voorgaand jaar. Grondbeleid De paragraaf Grondbeleid geeft naar onze mening een heldere weergave van de wijze waarom de gemeente het grondbeleid uitvoert en welke relatie dit beleid heeft met het Helders Perspectief. Verder wordt voldaan aan alle eisen uit het BBV.

Het is ons wel opgevallen dat een groot deel van de algemene teksten hetzelfde zijn als voorgaand jaar. Zonder een afgewogen actualisatie lijkt de informatiewaarde van deze teksten beperkt.

16 Belangrijkste boodschappen

Onze analyse van uw financiële positie

Jaarrekening

In onze controleverklaring moeten wij sinds vorig jaar expliciet aandacht besteden aan de geschiktheid van de door het college gehanteerde en onderbouwde veronderstellingen inzake het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie Kengetallen BBV Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Om aan deze eis te voldoen hebben wij onder andere kennis genomen van de in jaarstukken opgenomen paragraaf “Weerstandsvermogen”, waarin het college de relatie heeft gelegd tussen de onderkende risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen Ten aanzien van deze analyse hebben wij overwogen of deze alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van de controle van de jaarrekening kennis hebben. Ons beeld van deze paragraaf hebben we eerder al gegeven. Een nadere analyse van uw weerstandsvermogen hebben we op deze pagina gegeven. Daarnaast hebben wij vastgesteld of de volgens het BBV verplichte financiële kengetallen in lijn liggen met de gangbare normen. In de grafieken op de volgende pagina’s hebben we een overzicht opgenomen van de kengetallen die verplicht in de jaarrekening van uw gemeente moeten worden opgenomen. Deze hebben afgezet tegen de waarden van de ratio’s van de gemeente over de afgelopen vier jaar, maar ook tegen de gemiddelde omvang van andere gemeenten met uw omvang, de provincie Noord-Holland, de gemeenten in de Noordkop en met Nederland als geheel. Uit deze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel voldoende is, maar ook dat dat de financiële positie ten opzichte van andere gemeenten achterblijft.

Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de specifieke aard en activiteiten van uw gemeente, alsmede door het recente investeringsvolume om de faciliteiten in de stad te verbeteren. Hierna hebben wij onze constatering per kengetal nader geduid.

Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente is na de terugval in 2021 de afgelopen twee jaar weer opgekrabbeld naar een niveau van 22,6%. Hiermee zit uw gemeente niet meer in de hoogste risicocategorie die de provincie gebruikt bij de uitvoering van haar toezichthoudende taak. De reden van de toename is het hoge positieve exploitatieresultaat van uw gemeente over 2022 en 2023. Deze positieve resultaten zijn voor een belangrijk deel incidenteel van aard, zoals het overschot op de opvang van Oekraïense vluchtelingen en de hogere bijdragen uit het gemeentefonds. Hierdoor is de huidige omvang van de solvabiliteit naar onze mening nog steeds fragiel. Daarom raden wij u aan om de ontwikkeling van de solvabiliteit bij de kadernota en begroting 2025 goed in de gaten te houden, omdat u relatief weinig buffers heeft om (onverwachte) tegenvallers op te vangen.

17 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie Kengetallen BBV Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze analyse van uw financiële positie Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote De (gecorigeerde) netto schuldquote van uw gemeente vertoont de laatste vier jaar een duidelijk stijgende trend. In de jaarrekening 2019 was deze ratio 58,7%, in de huidige jaarrekening is dit 76,9%. Dit is een relatieve verslechtering van de schuldquote van gemiddeld 10% per jaar. De belangrijkste reden hiervan zijn de omvangrijke investeringen die de laatste jaren zijn gedaan in met name riolering, het nieuwe stadhuis en de Port of Den Helder. Daarnaast is een lening verstrekt aan Willemsoord B.V. van EUR 18,0 miljoen. Om deze activiteiten te financieren zijn nieuwe leningen aangetrokken en is het overschot dat door middel van schatkistbankieren was ondergebracht bij de Rijksoverheid, sterk afgenomen. De netto schuldquote gecorrigeerd voor leningen die specifiek voor derden zijn aangetrokken (zijn doorgeleend) is ook toegenomen, maar veel minder hard. De reden hiervoor is dat een belangrijk deel van de nieuwe leningen zijn aangetrokken voor verbonden partijen. Het beste voorbeeld is de hiervoor genoemde lening van EUR 18,0 miljoen die in 2023 is doorgeleend aan Willemsoord B.V. Dergelijke doorgeleende middelen hoeven niet meegenomen te worden in de berekening van de gecorrigeerde nett0 schuldquote.

Vanuit haar toezichthoudende taak acht de provincie een (gecorrigeerd) netto schuldquote die lager is dan 90% als minst risicovol. Voor beide ratio’s voldoet uw gemeente hier ruimschoots aan.

18 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie Kengetallen BBV Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze analyse van uw financiële positie Grondbeleid Het relatieve belang van de grondexploitaties in de totale exploitatie van de gemeente is gelijk gebleven. De reden hiervan is dat het totaal van de investeringen, verkopen en vrijval van de voorziening in beide grondexploitaties gelijke opgaat met de totale opbrengsten van de gemeente. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van andere gemeenten met uw omvang, is het financiële risicoprofiel van uw grondexploitaties gunstiger. Dit gemiddelde is 6,1%, respectievelijk 7,3%, terwijl bij uw gemeente dit percentage 4,2% is. Dit houdt ook in dat uw gemeente ruim binnen het laagste risicoprofiel past dat de provincie hanteert bij haar toezichthoudende taak. Ten opzichte van andere gemeenten in de provincie, maar vooral bij de andere gemeenten in de Kop van Noord-Holland, is uw risicoprofiel echter wel hoger. Dit wil zeggen dat u meer vooruit gefinancierd heeft voor uw grondexploitaties, in het bijzonder in het Willem Alexanderhof, dan de gemeenten om u heen.

Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte is net als vorig jaar positief. Dit houdt in dat de structurele lasten kunnen worden gedekt door structurele baten. Er een feitelijk sprake is van een duurzaam overschot in de exploitatie. Dit is voor de provincie een belangrijk uitgangspunt bij de uitvoering van haar toezichthoudende taak. Het percentage blijft echter achter bij andere gemeenten. Een belangrijke reden hiervan is dat u relatief veel bestemmingsreserves heeft om lasten die een structureel karakter hebben, langjarig te dekken. Hierbij kan gedacht worden aan de egalisatiereserves. De commissie BBV heeft echter bepaald dat in beginsel alle mutaties in reserves als incidenteel moeten worden beschouwd. Hiermee maken ze geen deel uit van de structurele exploitatieruimte. Zeker bij een mogelijke structurele afname van het gemeentefonds, kan dit het risicoprofiel van uw gemeente onder druk zetten.

19 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie Kengetallen BBV Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze analyse van uw financiële positie Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit wordt berekend als de verhouding tussen de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in uw gemeente en de landelijke gemiddelde woonlasten voor hetzelfde huishouden over het vorige jaar. Over 2022 was een huishouden in uw gemeente meer kwijt aan woonlasten dan het landelijk gemiddelde. Over 2023 is dat juist minder. Hoewel een belangrijke reden van deze daling te maken heeft met het feit dat de woonlasten afgezet moeten worden tegen de landelijke woonlasten van een jaar eerder, zijn de woonlasten in uw gemeente volgens de Coelo-monitor in 2023 minder gestegen dan bij andere gemeenten. Door deze beperkte stijging van de woonlasten ben u niet langer ingedeeld in de hoogste risicocategorie door de provincie. Uit de grafiek blijkt dat het percentage van de belastingcapaciteit schommelt. De duiding van het college hiervoor is dat er in de afgelopen jaren hoge inflatiecijfers hebben voorgedaan en dat gemeenten daar verschillend mee zijn omgegaan. Uw hebt gekozen voor een gematigde inflatie van de belastingen. Andere gemeenten hebben in een aantal gevallen ervoor gekozen om de belastinginkomsten direct de inflatiecijfers te laten volgen van, mede met het oog op de ontwikkeling van de inkomsten in het gemeentefonds.

20 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie Kengetallen BBV Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze analyse van uw weerstandsvermogen In de paragraaf Weerstandsvermogen is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen van uw gemeente per 31 december 2023. Eerder in dit rapport hebben wij een aangegeven hoe wij aankijken tegen de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragraaf Weerstandvermogen. In deze paragraaf gaan we dieper in op de analyse die door het college gemaakt is. Uit de analyse blijkt dat het weerstandsvermogen meer dan toereikend is om de geïdentificeerde risico’s te dekken en om te voldoen aan de eisen die door de gemeenteraad zijn gesteld. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de financiële risico’s die de gemeente loopt en de buffers die gemeente vrij beschikbaar heeft om deze risico’s op te vangen (de weerstandscapaciteit). Het college heeft het weerstandsvermogen berekend op 4,8. Dit houdt in dat de werkelijke weerstandscapaciteit bijna vier keer zo groot is als de weerstandscapaciteit die benodigd is om de risico’s op te vangen. Objectiviteit van de benodigde weerstandscapaciteit Een belangrijk nadeel van de benodigde weerstandscapaciteit is dat deze subjectief is. Het is volledig afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement en de mogelijkheid om de maximale omvang en kans van voordoen van de risico’s te bepalen.

In de praktijk is dit vaak weerbarstiger dan uit de paragraaf Weerstandsvermogen blijkt Zoals wij in onze boardletter aan de raad hebben opgenomen, is het risicomanagement bij uw gemeente nog onvoldoende een onderdeel van de normale bedrijfsvoering. Wij zien dat binnen gemeente Den Helder goede eerste stappen zijn gezet om dit te realiseren, maar dit proces is nog niet afgerond. Hierdoor kan niet zomaar gesteld worden dat de risico’s die genoemd zijn in de paragraaf juist en volledig zijn.

Wij hebben bij ons beeld van de informatiewaarde van de paragraaf Weerstandsvermogen een kritische kanttekening geplaatst bij de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Wij hebben van het college begrepen dat zij voornemens is om het komende jaar de werkwijze kritisch door te nemen en daarbij ook de Monte Carlo methode te overwegen. De eerste stap voor het college is het juist identificeren van de risico’s en het heroverwegen van de afslag en opslag. Overige risico’s In de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit is een vast bedrag voor overige risico’s opgenomen van € 2,5 miljoen. Wij hebben geen onderbouwing ontvangen voor dit vaste bedrag. Gezien de reeds geïnventariseerde specifieke risico’s, lijkt dit bedrag aan de hoge kant te zijn. Uw weerstandsvermogen nader geanalyseerd De financiële omvang van de risico’s (zonder rekening te houden met de factor van 40%) is in 2023 afgenomen van EUR 25,5 miljoen naar EUR 12,0 miljoen. Dit is vooral te danken aan het feit dat het college het risicoprofiel van de openeindregelingen in het sociaal domein in belangrijke mate heeft verminderd. In de jaarrekening 2022 was dit risico meegenomen voor een bedrag van EUR 12,8 miljoen, dit jaar voor een bedrag van EUR 2,7 miljoen.

Het restantverschil wordt veroorzaakt omdat het risico dat garantiestellingen zonder achtervang acuut worden is verminderd van EUR 4,1 miljoen naar EUR 0,6 miljoen. Dit geldt in het bijzonder voor de garantiestellingen ten behoeve van de Port of Den Helder. De aanwezige weerstandscapaciteit is in 2023 toegenomen van EUR 23,0 miljoen naar EUR 34,8 miljoen. Dit is te danken aan het positieve resultaat over 2023 dat vooruitlopend aan de resultaatbestemming is toegevoegd aan de algemene reserve.

Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Fysiek domein Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Interne beheersing investeringskredieten De afgelopen jaren hebben hoge investeringen plaatsgevonden, in het bijzonder in de riolering, het nieuwe stadhuis en de Port of Den Helder. Voor de komende jaren zijn eveneens hoge investeringen begroot. Dit vereist naar onze mening een strakke regie op en beheersing van investeringskredieten. Zoals we bij onze analyse van de jaarafsluiting hebben opgemerkt, hebben er op dit gebied veel correcties plaatsgevonden in de financiële administratie., omdat de realisatie van de investeringskredieten niet altijd juist wordt verantwoord. Dit is in het bijzonder het geval bij verzamelkredieten, bij kredieten waarbij sprake is van financiering van derden en bij projecten die deels vanuit de exploitatie worden gefinancierd. Wij hebben van het college begrepen dat reeds actie is ondernomen om de interne beheersing van de kredieten te verbeteren. Onderhoudsvoorzieningen nog niet in de breedte ingesteld. In 2023 zijn voor diverse categorieën kapitaalgoederen, zoals wegen, geactualiseerde beheerplannen vastgesteld. Hierdoor zou het volgens het BBV mogelijk moeten zijn om kosten voor groot onderhoud te egaliseren door middel van voorzieningen.

Het college heeft echter geconstateerd dat de interne beheersing binnen het fysiek domein ten aanzien van het onderhoud nog niet toereikend is om de onderhoudsvoorzieningen goed te kunnen onderbouwen. Derhalve zijn in de jaarrekening geen onderhoudsvoorzieningen verantwoord.

Schattingen binnen het fysiek domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2023 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. De schattingen die zijn gehanteerd bij de waardering van de grondexploitaties hebben wij op de volgende pagina beoordeeld. Managementschatting

Oordeel

Waardering immateriële vaste activa

Evenwichtig

Waardering materiële vaste activa

Evenwichtig

Grondexploitaties zijn geactualiseerd. Als onderdeel van de jaarafsluiting heeft er een actualisatie van de grondexploitaties plaatsgevonden. Op de volgende pagina hebben wij de resultaten hiervan grafisch weergegeven. De boekwaarde van de grondexploitaties is toegenomen van EUR 10,1 miljoen naar EUR 10,9 miljoen. De belangrijkste reden hiervan is dat de kosten die gemaakt zijn in exploitatie Molenwerf, vooral kosten voor bouwrijp maken, nog niet zijn goedgemaakt met opbrengsten uit grondverkopen. Dit heeft een effect van EUR 0,4 miljoen. De overige toename wordt veroorzaakt door de exploitatie Willem Alexanderhof. In deze exploitatie hebben voor EUR 2,7 miljoen aan investeringen plaatsgevonden en zijn voor EUR 2,5 miljoen gronden verkocht. Tevens is de verliesvoorziening gedaald met EUR 0,1 miljoen.

Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Fysiek domein Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Ontwikkelingen in exploitatie Willem Alexanderhof Op basis van de herziening van beide grondexploitaties hebben wij geconstateerd dat de exploitatie Molenwerf redelijk stabiel is. Binnen de exploitatie Willem Alexanderhof hebben wel ontwikkelingen plaatsgevonden, zoals aan de kostenkant als de opbrengstenkant. Per saldo zijn deze ontwikkelingen bijna resultaatneutraal. De ontwikkelingen zitten voornamelijk in een verschuiving in de programmering. Er is een aangepaste verkaveling gemaakt, waardoor bij de vrijstaande woningen de kaveloppervlaktes verkleind zijn. Tevens is er geschoven met (de samenstelling van) rijwoningen en zijn ook hier de kaveloppervlaktes aangepast.

Overigens hebben wij begrepen dat programmering van de grondexploitatie verder geoptimaliseerd zal worden. Wij benadrukken dat materiële wijzigingen in de programmering goedgekeurd moeten worden door de gemeenteraad. Schattingen gehanteerd bij waardering van grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In de tabel op de volgende pagina zijn onze bevindingen weergegeven.

Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Managementschatting

Oordeel

Gehanteerde rekenrente

Evenwichtig

Het college rekent binnen de grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 0,68% (2022: 0,70%). Dit percentage sluit, in overeenstemming met het BBV, aan op het werkelijke rentepercentage over het vreemde vermogen bij gemeente Den Helder.

Evenwichtig

De verwachte kostenstijging binnen de exploitatie Molenerf is 5%. Dit is aan de bovenkant van de interval uit het rapport van extern specialist Metafoor voor 2024. Bij het project Willem Alexanderhof wordt voor 2024 een kostenstijging verwacht van 3% en voor 2025 en verder van 2%. Dit ligt voor beide jaren in het midden van het interval van Metafoor. Op basis hiervan vinden wij de kostenschattingen evenwichtig.

Evenwichtig

Het rapport van Metafoor houdt rekening met een stabiel prijsniveau of lichte daling in de meterprijzen over de hele breedte van het grondspectrum. De opbrengsten in de exploitatie Molenwerf worden echter met 2% geïndexeerd en in de exploitatie Willem Alexanderhof met maximaal 1,5%. Deze indexaties zijn contractueel vastgelegd in de koopovereenkomst, respectievelijk de ontwikkelovereenkomst. Daarom achten wij de schattingen evenwichtig

Gehanteerde programmering

Evenwichtig

De programmering van de grondexploitaties is gebaseerd op actuele omstandigheden van de markt, gemaakte afspraken met marktpartijen. interne en externe adviezen, onderzoeken en politieke uitgangspunten ten aanzien van woningbouw en werkgelegenheid. De programmering in de exploitatie Willem Alexanderhof iets gewijzigd. Wij achten de op marktinformatie gebaseerde inschatting voor de programmering evenwichtig op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden.

Verkoopprijzen

Evenwichtig

De prijzen zoals ingerekend in de grondexploitaties zijn gebaseerd op de afspraken in de verkoop- en ontwikkelingsovereenkomst. Daarom achten wij de schatting evenwichtig.

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Kostenstijging

Bevindingen controle Fysiek domein

Opbrengstenstijging

Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Toelichting

Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Fysiek domein Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Interne beheersing sociaal domein De interne beheersing binnen het sociaal domein van uw gemeente heeft zich in 2023 positief ontwikkeld. Positieve ontwikkelingen in de interne beheersing van Wmo Het team Wmo heeft het afgelopen jaar een goede ontwikkeling doorgemaakt, mede door uitbreiding van in het aantal vaste medewerkers. De verbeteringen in de processen en de kwaliteit van het team hebben er ertoe geleid dat er geen bevindingen zijn geconstateerd door de VIC, noch door ons. Beheersing kosten van Jeugdzorg heeft de aandacht Ook door het team Jeugd zijn belangrijke stappen gezet om de interne beheersing te verbeteren. Dit heeft geleid tot een daling van de door de VIC geconstateerde formeel fouten en onduidelijkheden. De processen binnen dit team blijven echter kwetsbaar. Naast de beheersing van het primaire proces, heeft het team ook goede stappen gezet in de beheersing van de zorgkosten. Dit heeft er onder andere toe geleid dat bij herindicering van zorg scherper gekeken wort naar behaalde doelen, of het voortzetten van zorg nodig is en of de zorg nog past bij de cliënt.. Een andere verbetering van de interne beheersing van de zorgkosten is het dashboard Jeugdzorg. Hoewel het gebruik van het dashboard nog in de kinderschoenen staat, is de opzet van het dashboard een goede stap vooruit.

Prestatielevering van de zorg is deels intern vastgesteld Zoals bij de samenvatting van onze detailbevindingen hebben opgemerkt, heeft het college in 2023 voor het eerst zelf aantoonbaar de prestatielevering vastgesteld van de zorg die is ingekocht bij de zorgaanbieders die voor minder dan EUR 75.000 aan zorg hebben geleverd voor uw gemeente. Dit is een mooie verbetering ten opzichte van vorig jaar. Voor de zorgverleners die een totale productie leveren van meer dan EUR 75.000 bent u nog steeds afhankelijk van de productieverantwoording voorzien van een accountantsverklaring waaruit blijkt dat de zorg daadwerkelijk geleverd is. Wij adviseren om ook voor deze zorgverleners de afhankelijk van derde partijen te verminderen door zelf de levering van de zorgprestaties vast te stellen. Schattingen binnen het sociaal domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2023 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. De schattingen die zijn gehanteerd bij de waardering van de grondexploitaties hebben wij op de volgende pagina beoordeeld. Managementschatting Nog te betalen zorgkosten

Oordeel Evenwichtig

Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Fysiek domein Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Wij hebben een analyse uitgevoerd van de kosten van uw sociaal domein. Hierbij hebben wij onderscheid gemaakt in de aard van de kosten en deze vergeleken met de primaire en bijgestelde begroting, alsmede met de werkelijke kosten over vorig jaar. Werkelijke kosten iets lager dan in de bijgestelde begroting In de grafiek op de volgende pagina hebben wij de opbouw en ontwikkeling van de totale kosten in het sociaal domein opgenomen. De primaire begroting van het sociaal domein ging uit van EUR 103,4 miljoen aan totale kosten. In de tussentijdse rapportages is dit bijgesteld naar EUR 123,6 miljoen. De toename van de verwachte kosten heeft plaatsgevonden over alle deelgebieden van het domein, dus zowel inkomen, participatie, preventie en zorg. Hieruit blijkt dat de totale kosten in het sociaal domein bij de primaire begroting te laag waren ingeschat. Dit heeft de organisatie op basis van de ontwikkelingen in de jaarrekening 2022 proactief gesignaleerd en gecorrigeerd in de eerste tussenrapportage 2023. Wij hebben in onze Boardletter reeds aangegeven dat de interne beheersing van de (ontwikkeling van de) zorgkosten de aandacht heeft van het college. Dit moet leiden tot een verhoging van de kwaliteit van de primaire begroting. De werkelijke kosten in de jaarrekening bedragen EUR 121,5 miljoen.