Bijlage 2 - Verkenningen.pdf

Bijlage 2 Verkenningen

Tien centrale uitgangspunten vormen de hoofdlijnen van de omgevingsvisie voor de gemeente Den Helder. Deze uitgangspunten zijn deels een samenvatting van de prioriteiten die worden aangegeven door onze inwoners. Daarnaast zijn ze gebaseerd op kaders die worden gevormd door autonome ontwikkelingen en (externe) beleidskeuzes. In deze bijlage is die onderbouwing uitgewerkt. Hier wordt uitgelegd waarom we een bepaalde richting kiezen of thema’s naar voren laten komen in de omgevingsvisie. Dit hoofdstuk staat daarmee in het teken van verkennen en analyseren. In het vorige hoofdstuk, de bijlage Gebiedsbiografie, wordt beschreven hoe het landschap, de kernen en de samenleving van de gemeente Den Helder en omgeving zich tot hun huidige vorm hebben ontwikkeld.

In dit hoofdstuk wordt dit aangevuld met een verkenning van het heden en de toekomst: wat is de staat van de fysieke leefomgeving in de gemeente Den Helder? Hoe kijken bewoners, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties en ketenpartners tegen onze gemeente aan? Welke ontwikkelingen zullen in de toekomst (waarschijnlijk) een belangrijke rol spelen bij de verdere ontwikkeling van de gemeente Den Helder? Samen leiden deze verkenningen tot een beeld waar de gemeente Den Helder op dit moment staat en aan welke zaken gewerkt moet worden om tot een zo passend en aantrekkelijk mogelijke leefomgeving te komen, of dit nu morgen of in 2040 is. Uiteraard is dit beeld niet statisch, zeker niet wanneer we het hebben over de verre toekomst. Daarom werken we soms met scenario’s of bepaalde aannames om mogelijke ontwikkelingen in beeld te brengen. Daarnaast worden deze verkenningen iedere paar jaar opnieuw tegen het licht gehouden en waar nodig bijgesteld. De samenvatting van al deze verkenningen is een ontwikkelanalyse, waarin de sterktes en zwaktes van de gemeente Den Helder op dit moment uiteen worden gezet en worden aangevuld met kansen en bedreigingen op basis van trends en ontwikkelingen, voor zover de toekomst globaal ingeschat kan worden. De verkenningen zijn vertaald in uitgangspunten voor de omgevingsvisie. Deze vormen de randvoorwaarden waar elke deelvisie rekening mee houdt.

OMGEVINGSSCAN t.b.v. de Omgevingsvisie gemeente Den Helder in 2040

OPSTELLER Organisatie Afdeling Projectcoördinator Telefoon E-mail Kenmerk ODNHN

: : : : : :

Omgevingsdienst Noord-Holland Noord Concernondersteuning Marianne de Hoop 088 -1021766 mdehoop@odnhn.nl OD.347130

Adres

:

Bezoekadres

: :

Postbus 2095 1620 EB HOORN Dampten 2 1624 NR HOORN

: :

Gemeente Den Helder Ingmar Zwier, Yuri Klaver

OPDRACHTGEVER Organisatie Contactpersonen

DATUM 13 april 2022

INHOUDSOPGAVE 1

INLEIDING ................................................................................... 4

1.1

Aanleiding ................................................................................................ 4

1.1.1

Gebiedsafbakening Omgevingsvisie gemeente Den Helder in 2040 ............................... 4

1.2

Doelstelling ............................................................................................... 4

1.3

Resultaat .................................................................................................. 5

2

THEMA’S ....................................................................................... 6

2.1

Bodem ..................................................................................................... 6

2.1.1

Verdachte locaties .................................................................................................. 6

2.1.2

Deelgebieden......................................................................................................... 6

2.2

Externe Veiligheid ...................................................................................... 7

2.2.1

Aandachtsgebieden ................................................................................................ 7

2.2.2

Deelgebieden......................................................................................................... 8

2.3

Geluid ...................................................................................................... 9

2.3.1

Railverkeer- en wegverkeer ..................................................................................... 9

2.3.2

Windturbines ........................................................................................................14

2.3.3

Industrielawaai .....................................................................................................15

2.3.4

Stiltegebieden.......................................................................................................16

2.4

Natuur ....................................................................................................17

2.4.1

Natura 2000 gebieden ...........................................................................................17

2.4.1.1

Broedgebieden Tapuit in Natura 2000 gebied...........................................................18

2.4.2

Grenzen bebouwde kom houtopstanden (voorheen Boswet) .......................................19

2.4.3

Bosgebieden groter dan 1.000 m2 buiten de bebouwde kom ......................................20

2.4.4

Provinciaal beschermde landschappen (Natuur Netwerk Nederland).............................21

2.4.5

Relevante leefgebieden (zoals groenstructuren) ........................................................22

2.4.6

Beschermde soorten onder de Wet Natuurbescherming..............................................25

2.4.7

Specifieke soorten per leefgebied ............................................................................26

2.4.8

Soorten die van belang zijn voor de belevingswaarde van het gebied...........................27

3

BIJLAGE...................................................................................... 27

3.1

Diverse geluidcontourenkaarten gezoneerde industrieterreinen ......................27

3.2

Rapport SWECO, kenmerk 336478; Verkeersmilieukaarten Geluidbelasting & Luchtkwaliteit...........................................................................................27

Pagina 3 van 27

1

INLEIDING

1.1 Aanleiding De gemeente Den Helder is bezig met het opstellen van de Omgevingsvisie ‘gemeente Den Helder in 2040’. In de visie staan de volgende gebieden centraal: De Schooten, Nieuw Den Helder, Stad binnen de Linie, De Stelling, en Maritiem Cluster (zie kaartje Gebiedsafbakening op pagina 4). Ook de eerder opgestelde omgevingsvisies voor de kernen Huisduinen en Julianadorp worden hierbij geïntegreerd. Een Omgevingsvisie bevat de hoofdlijnen van het te voeren beleid op alle relevante terreinen van de fysieke leefomgeving, zo ook op het gebied van Milieu. Eén van de eerste stappen om te komen tot een visie is het in beeld brengen van de bestaande (milieu)situatie van de fysieke leefomgeving. De gemeente Den Helder en de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord (ODNHN) zijn hiermee in 2021 aan de slag gegaan. In de vorm van een pilot; om van te leren: “welke informatie hebben we nodig?” (gemeente) versus “welke informatie kunnen we leveren?” (ODNHN). De ODNHN noemt deze eerste inventarisatie van informatie een Omgevingsscan, een product in wording. Een omgevingsscan is ook een goed hulpmiddel voor overige kerninstrumenten van de Omgevingswet, zoals het Omgevingsplan. 1.1.1 Gebiedsafbakening Omgevingsvisie gemeente Den Helder in 2040

1.2 Doelstelling Met een omgevingsscan brengen we per relevant Milieuthema locatie-aanduidingen, contouren/zoneringen en aandachtsgebieden in beeld; informatie die we inzichtelijk maken door middel van kaartjes. De informatie zegt iets over het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van de fysieke leefomgeving. Informatie waar rekening mee gehouden moet worden en waar aandacht aan besteed zou moeten worden. Het helpt de gemeente bij het bepalen waar gewenste ontwikkelingen

Pagina 4 van 27

mogelijk zijn, als ook zicht op locaties waar maatregelen nodig zijn om beperkingen/ belemmeringen weg te nemen. Het resultaat van de scan is, zoals eerder beschreven, gericht op de bestaande situatie, en is een onderdeel van de volledige input die de ODNHN kan leveren bij de voorbereiding voor een Omgevingsvisie. In een volledige input worden (naast informatie over locaties, contouren en aandachtsgebieden) gemeentelijke opgave(n), gemeentelijke/bestuurlijke vraagstukken, ontwikkelingen/tendensen/ doelstellingen op Europees, Rijks- Provinciaal en Gemeentelijk niveau betrokken. Hierbij wordt er gekeken naar bedreigingen en, vooral, de (koppel)kansen onderling. Deze input kan door de gemeente gebruikt worden bij het verwoorden van doelen/ambities in de Omgevingsvisie.

1.3 Resultaat De scan bestaat voornamelijk uit kaartjes. De kaartjes bevatten aandachtslocaties, -gebieden, en -contouren. Het zijn vooralsnog fysieke kaartjes. Het is zeer de wens om kaartmateriaal in de nabije toekomst via een goed uitwisselbare GIS-applicatie beschikbaar te kunnen stellen. De kaartjes zijn voorzien van een toelichting, indien nodig. Relevante thema’s in deze scan zijn Geluid (industrielawaai, verkeerslawaai), Bodem (verdachte locaties), Externe veiligheid en Natuur. De scan is niet uitputtend. Naast de kaartjes in deze scan zijn er nog meer (openbaar beschikbare) kaarten om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving in beeld te brengen.

Pagina 5 van 27

2

THEMA’S

2.1

Bodem

2.1.1 Verdachte locaties Deze paragraaf geeft inzicht in relevante locaties die (mogelijk) verdacht zijn. Verdachte locaties worden gedefinieerd als locaties waar uit eerder (bodem) onderzoek is gebleken dat er een (mogelijke) verontreiniging aanwezig is. Ook kunnen locaties verdacht zijn wanneer er een restverontreiniging is achtergebleven na sanering. Probleemlocaties die onder het overgangsrecht vallen en waar de provincie bevoegd gezag voor blijft wanneer de omgevingswet ingaat, zijn hierin ook meegenomen. (Een lijst met welke locaties hieronder vallen moet nog opgemaakt worden).

2.1.2 Deelgebieden Nieuw Den Helder In het centrum van het deelgebied zijn voornamelijk kleine verdachte locaties aanwezig. Het lijkt erop dat deze zich voornamelijk bij particulieren bevinden. In het zuidoosten zijn twee middelgrote verdachte locaties aanwezig op de Doggevaart en het Nollenterrein. In het zuidwesten is er een middelgrote verdachte locatie aanwezig op de Mariëndal. De Schooten Er bevinden zich een reeks verdachte locaties in het Noordelijke gedeelte van de Schooten, waarbij de grootste locaties zich bevinden op het Ravelijncenter en de Schootenweg. In het zuiden zijn weinig verdachte locaties aanwezig. Stad binnen de Linie In de stad binnen de linie zijn redelijk veel locaties die verdacht zijn. Deze locaties lopen uiteen in grootte. In het oostelijke gedeelte zijn de grootste verdachte locaties. Deze liggen tussen het Louisehof en de Fabrieksgracht.

Pagina 6 van 27

De Stelling Er zijn twee grote verdachte locaties aanwezig: op het terrein van de Marinekazerne Erfprins en op de Sportlaan. Maritiem Cluster Het gehele haventerrein in het oostelijke gedeelte en het westelijk gedeelte van het deelgebied zijn verdacht.

2.2

Externe Veiligheid

2.2.1 Aandachtsgebieden Deze paragraaf geeft inzicht in de relevante Externe Veiligheid aandachtsgebieden; brand aandachtsgebieden, explosie aandachtsgebieden, en gifwolk aandachtsgebieden rondom risicobronnen als activiteiten, wegen of buisleidingen. (De gemeente beschikt ook al over deze gegevens in een QGIS-bestand.) Aandachtsgebieden zijn gebieden waar mensen in gebouwen zonder aanvullende maatregelen onvoldoende beschermd zijn tegen de gevolgen van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Het betreft risico's die verbonden zijn met onder meer de productie, de opslag, het gebruik en het transport van gevaarlijke stoffen, voor zover deze stoffen als gevolg van een voorval vrij kunnen komen. Aandachtsgebieden propaantanks Niet opgenomen in de scan zijn (kleinere) propaantanks die ook beschikken over aandachtsgebieden. Deze hoeven onder de huidige wet- en regelgeving niet geïnventariseerd te worden. Onder de toekomstige Omgevingswet moeten deze tanks wel geregistreerd worden.

Pagina 7 van 27

2.2.2 Deelgebieden Hieronder wordt per deelgebied aangegeven welke aandachtsgebieden rondom risicobronnen aanwezig zijn. Inrichtingen die worden vermeld, zijn inrichtingen waarvoor de ODNHN het bevoegd gezag is. Nieuw Den Helder BEVI-inrichting: Total LPG tankstation, Nieuweweg 15. De Schooten BEVI-inrichting: het tankstation, Nieuweweg 15 heeft ook invloed op dit deelgebied. Hogedruk aardgastransportleiding (W-574-03). Stad binnen de Linie BEVI-inrichtingen: LPG tankstation, Kievitstraat 20 en tankstation Drok B.V., Ruyghweg 200. De Stelling BEVI-inrichtingen: het LPG tankstations, Ruyghweg 200 en die aan de Nieuweweg 15 zijn ook van invloed op dit deelgebied. Maritiem Cluster BEVI-inrichting: het Total LPG tankstation, Touwslagerweg 1. Diverse hogedruk aardgastransport-leidingen (K-567-02, A-626, A-593, A-591, Wintershall Noordzee, W-574-03 en ONP007-006). Inrichtingen waarvoor de ODNHN niet het bevoegd gezag is In onderstaande tabel staan inrichtingen weergegeven waarvoor de ODNHN niet het bevoegd gezag is. De meeste van de te berekenen aandachtsgebieden zijn binnen de OD NHN (nog) niet bekend. De berekeningen zullen door het desbetreffende bevoegde gezag met de gemeente moeten worden gedeeld. Van enkele inrichtingen staan de aandachtsgebieden wel reeds weergegeven in de opgenomen figuur. Deze staan in de tabel in het groen gemarkeerd.

Soort inrichting Mestvergistingsinstallatie

Seveso-inrichting Opslaan van propaan en propeen in opslagtanks Opslaan van propaan en propeen in opslagtanks Verlading methanol schepen Mijnbouw Militaire explosieaandachtsgebieden Militaire explosieaandachtsgebieden Militaire explosieaandachtsgebieden

RRGS nummer Naam RWZI Den 21613 Helder FinCo Bunkering Terminal Den 8336 Helder B.V. 8910

Adres Oostoeverweg 70

Ambachtsweg 31

Milieupark Oost DWV, Oost 1 V.O.F. Peterson Den Helder BV

Oostoeverweg 9

Oostoeverweg 10

11640

NAM Nieuwe Haventerrein

11632

Fort Erfprins

Schapendijkje 8

21402

MVK De Kooy

Pagina 8 van 27

Bevoegd gezag Provincie NH Provincie NH

Oostoeverweg 73 Paleiskade 41

Nieuwe Haven

Provincie NH Provincie NH Provincie NH Ministerie EZ&K Ministerie I&W Ministerie I&W Ministerie I&W

2.3

Geluid

Deze paragraaf geeft inzicht in geluidbelasting afkomstig van de geluidbronnen railverkeer, wegverkeer, windturbines, en industrielawaai. Tegen geluidoverlast afkomstig van geluidbronnen wordt, op basis van zonering, aan geluidgevoelige functies bescherming geboden. Zonering houdt in, dat binnen bepaalde afstanden (zones) van de verschillende geluidbronnen waarden met betrekking tot de ten hoogste toelaatbare geluidbelasting worden toegekend. Naast kaartjes met geluidbronnen is ook een kaartje met omliggende Stiltegebieden opgenomen. Beheer Het zonebeheer voor de geluid gezoneerde industrieterreinen wordt namens de gemeente door de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord uitgevoerd. Er zijn twee locaties waarvoor de geluidzone wordt geregeld via het ministerie van I&W, gemandateerd aan de gemeente Den Helder, met uitvoer/beheer zone door de ODNHN. Dit zijn het geluid gezoneerde vliegveld De Kooy en industrieterrein Haven, bestaande uit de marine haven (Koninklijke Marine) en het civiele deel van de haven (Marinehaven Willemsoord). Geluidgegevens/-berekening De verschillende vormen van geluid met hun verschillende bronhouders, worden op diverse manieren, apart van elkaar, berekend. Weg- en railverkeer worden berekend via een daggemiddelde geluidniveau op basis van het aantal verkeersbewegingen.

Daarbij zijn langs de rijkswegen en het spoor geluidproductieplafonds vastgesteld, de zogenaamde GPP’s, met een maximaal geluidniveau. Industrielawaai wordt momenteel nog berekend in dB(A). In Den Helder zijn vijf geluid gezoneerde industrieterreinen met een geluidcontour aanwezig. De geluidberekening van vliegveld De Kooy zijn nog uitgevoerd in Ke in plaats van dB. Bij een komende wijziging van het bestemmings/-omgevingsplan moet dit worden omgezet. Voor windturbines wordt gerekend met een jaargemiddelde uitgedrukt in Lden.

2.3.1 Railverkeer- en wegverkeer Kaart geluidproductieplafonds Prorail Spoorweglawaai

Pagina 9 van 27

Geluidproductieplafond Wegverkeerslawaai Rijksweg N9 en geluidproductieplafonds Prorail Spoorweglawaai

Pagina 10 van 27

Geluidcontour Lden Wegverkeerslawaai Rijksweg N9 en Spoorweglawaai spoorbaan Schagen – Den Helder

Pagina 11 van 27

Geluidbelasting kaart Provincialeweg N250

Pagina 12 van 27

Geluid alle bronnen Lcum

Deze kaart toont de berekende geluidsbelasting, afkomstig van alle wegen in Nederland. Om de geluidsbelasting te berekenen, zijn gegevens van de volgende geluidsbronnen gebruikt: Rijkswegen (gegevens uit 2017) Gemeentelijke en Provinciale wegen (gegevens uit 2017) Verkeersmilieukaarten Geluidbelasting & Luchtkwaliteit De Omgevingsdienst NHN beschikt niet over verkeersgegevens. Door bureau SWECO wordt voor de gemeente periodiek het verkeersmodel geactualiseerd, waarbij verkeersmilieukaarten worden gemaakt. Deze kaarten geven een globaal inzicht in de optredende geluidsbelasting en luchtkwaliteit ten gevolge van het wegverkeer binnen de gemeente voor het basisjaar 2014 en het prognosejaar 2025. Volledigheidshalve wordt het rapport bijgevoegd aan deze scan.

Pagina 13 van 27

2.3.2 Windturbines Geluid Windturbines

Pagina 14 van 27

2.3.3 Industrielawaai Geluid gezoneerde industrieterreinen Binnen de grenzen van de gemeente Den Helder zijn momenteel een vijftal gezoneerde industrieterreinen aanwezig: Haven Den Helder, Westoever, Oostoever, De Kooy, en Kooypunt. Als bijlage zijn van elke zone diverse geluidcontourenkaarten opgenomen.

Pagina 15 van 27

2.3.4 Stiltegebieden Den Helder met omliggende Stiltegebieden

Pagina 16 van 27

2.4

Natuur

Deze paragraaf geeft inzicht in natuurwaarden; de bescherming van gebieden, relevante leefgebieden, en soorten. De informatie is niet uitputtend. Natuurwaarden zoals aardkundige monumenten en grondwaterbeschermingsgebieden zijn niet opgenomen. De bescherming van deze natuurwaarden, zoals opgenomen in de Provincie Omgevingsverordening, is geen onderdeel van de taakuitvoering van de ODNHN. 2.4.1 Natura 2000 gebieden De bescherming van deze gebieden is geregeld in hoofdstuk 2 van de Wet Natuurbescherming. Projecten in én buiten Natura 2000-gebieden moeten beoordeeld worden. Er mogen geen significante negatieve effecten optreden, bijvoorbeeld door de toename van stikstof.

Bescherming gericht op de VR = Vogelrichtlijn en/of de HR = Habitatrichtlijn.

Pagina 17 van 27

2.4.1.1 Broedgebieden Tapuit in Natura 2000 gebied Het open duin is het leefgebied van de zeldzame Tapuit, een kwetsbare broedvogel. De broedgebieden van de Tapuit liggen binnen het Natura 2000 gebied.

Pagina 18 van 27

2.4.2 Grenzen bebouwde kom houtopstanden (voorheen Boswet) Houtopstanden worden beschermd door de Wet natuurbescherming indien aan een aantal voorwaarden is voldaan. Die voorwaarden zien onder meer toe op de oppervlakte en de vorm van een dergelijke houtopstand en op de plaats waar deze zich bevindt. Houtopstanden die zich bijvoorbeeld binnen de bebouwde kom Boswet bevinden, vallen niet onder de bescherming van de Wet natuurbescherming. Dat geldt ook voor houtopstanden in erven en tuinen en voor fruitbomen en windschermen om boomgaarden. Deze bescherming is geregeld in hoofdstuk 4 van de Wet natuurbescherming.

Bebouwde kom Den Helder

Bebouwde kom Julianadorp

Pagina 19 van 27

2.4.3 Bosgebieden groter dan 1.000 m2 buiten de bebouwde kom De Wet natuurbescherming houtopstanden is van toepassing bij de kap van bomen buiten de bebouwde kom, bij een bos dat groter is dan 1.000 m2 of dat bestaat uit rijbeplanting van meer dan 20 bomen. Binnen de gemeente Den Helder zijn geen oude bosgroeiplaatsen aanwezig.

Pagina 20 van 27

2.4.4 Provinciaal beschermde landschappen (Natuur Netwerk Nederland) De bescherming van deze gebieden wordt geregeld in de Provinciale Omgevingsverordening NH2020. De wezenlijke kenmerken en waarden van het gebied mogen niet worden aangetast. Voor plannen buiten het NNN-gebied geldt dat een zorgvuldige planvoorbereiding en een goede ruimtelijke ordening vereist is. De eventuele beïnvloeding van het plan op de beschermde gebieden moet bij de besluitvorming betrokken worden.

Bescherming gericht op de wezenlijke kenmerken en waarden van natuur (en landschap).

Meer details per NNN-gebied staan in bijlage 5 van de Provinciale Omgevingsverordening NH2020

Pagina 21 van 27

2.4.5 Relevante leefgebieden (zoals groenstructuren) Relevante leefgebieden binnen en buiten de bebouwde kom zijn onder andere groenstructuren, maar ook waterstructuren. Het behouden en waar nodig versterken van deze structuren draagt bij aan functioneel leefgebied van diverse soorten. Bijgevoegde kaarten geven een indicatie van relevant leefgebied. Hoe donkerder groen, hoe meer bomen van 2,5 meter of hoger. Het is aan te raden om eigen kaartmateriaal te ontwikkelen.

Bescherming gericht op behoud van groenstructuren vanwege leefgebied diverse soorten.

De combinatie van groen, water en bebouwing maakt de stelling van Den Helder een geschikt leefgebied voor diverse soorten.

Bescherming gericht op behoud van leefgebied

Pagina 22 van 27

De groenstructuren in woonwijken (in kaart gebracht voor de Schooten) met bosschages (bomen / stroken) maar ook (dicht) begroeide tuinen en erven of natuurlijk grasland, ruigte en moerasachtige omgeving is geschikt leefgebied voor kleine marterachtige zoals de boommarter, wezel en bunzing maar ook voor vogels zoals ransuil en sperwer en vleermuizen.

Bescherming gericht op behoud van leefgebied

Pagina 23 van 27

De bebouwde omgeving (in kaart gebracht voor de Schooten) is geschikt leefgebied voor huismus, gierzwaluw en gebouw bewonende vleermuizen

Bescherming gericht op vaste ruste en verblijfplaatsen van gebouw bewonende soorten en behoud van essentieel leefgebied

Pagina 24 van 27

2.4.6 Beschermde soorten onder de Wet Natuurbescherming Onderstaande kaartjes betreffen waarnemingen uit de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) en geven een indicatie waar de soorten binnen Den Helder voorkomen. Vogelrichtlijn soorten (o.a huismus en gierzwaluwen); deze soorten zijn afhankelijk van de bebouwde omgeving

Huismussen laatste 3 jaar

Gierzwaluwen laatste 3 jaar

Habitatrichtlijn soorten (o.a. zandhagedis, rugstreeppad en vleermuizen maar ook zeezoogdieren, vissen en libellen)

Pagina 25 van 27

Artikel 3.10 soorten (o.a boommarter, bunzing, wezel, maar ook zeehonden en vlinders)

2.4.7 Specifieke soorten per leefgebied Veel soorten zijn afhankelijk van specifieke abiotische en biotische factoren voor die bepaalde soort. Hieronder een overzicht van een tweetal soorten die relatief veel worden waargenomen binnen de gemeente Den Helder.

Pagina 26 van 27

Veel soorten zijn afhankelijk van specifieke abiotische en biotische factoren voor die bepaalde soort. Hieronder één aandachtspunt uit de NDFF om rekening mee te houden.

Vastgelegde slaapplaats voor spreeuwen (oktober 2019)

2.4.8 Soorten die van belang zijn voor de belevingswaarde van het gebied Bij het opstellen van een visie kan ook rekening gehouden worden met één specifieke soort die van belang is voor de belevingswaarde van een gebied. Om dit in beeld te brengen zal (via bijvoorbeeld een vraag in een enquête) heel gericht onderzoek gedaan moeten worden.

3

BIJLAGE

3.1

Diverse geluidcontourenkaarten gezoneerde industrieterreinen

3.2

Rapport SWECO, kenmerk 336478; Verkeersmilieukaarten Geluidbelasting & Luchtkwaliteit

(Link naar het rapport: https://transfer.denhelder.nl/s/mPtc6oHxFpExrfp ) Bijlagen zijn separaat toegevoegd.

Pagina 27 van 27

Identiteit & thema’s De gemeente Den Helder heeft een duidelijke, eigen identiteit als de Marinestad van Nederland en noordelijkste punt van Noord-Holland. Het imago van (met name de stad) Den Helder was in het verleden niet altijd positief en nog steeds is het soms hard werken om het beeld van Den Helder in de rest van Nederland bij te stellen. Dit lukt gelukkig steeds beter, onder andere door aansprekende ontwikkelingen in de afgelopen decennia in Nieuw Den Helder, het Stadshart en op Willemsoord. Daarmee heeft Den Helder de kans om in de toekomst meer te gaan profiteren van haar bekendheid, kwaliteiten en eigen identiteit. Om richting te geven aan de focus van de omgevingsvisie zijn inwoners van Huisduinen, Julianadorp en Den Helder gevraagd naar het wonen in de gemeente en hun eigen kern en wat de belangrijkste thema’s zijn waaraan de gemeente moet werken in de toekomst. Deze opbrengst wordt hieronder in beeld gebracht. De uitkomsten geven richting aan hetgeen de gemeente inbrengt in de omgevingsvisie (de ‘Strategische Uitgangspunten’) en de inhoud van de participatie over de verschillende deelvisies. Identiteit Voor inwoners staan de kwaliteiten van de gemeente Den Helder als een paal boven water. In een peiling onder bijna zeshonderd inwoners van de gemeente Den Helder in maart 2021 gaf 70% aan (heel) prettig te wonen én te ontspannen in Den Helder.

Ook in de eerdere participatieprocessen in Julianadorp en Huisduinen gaf de overgrote meerderheid van de inwoners aan daar met veel plezier te wonen. De belangrijkste kwaliteiten en identiteitsdragers worden hieronder in beeld gebracht. Deze elementen worden in de omgevingsvisie gekoesterd en waar nodig beschermd, zodat datgene wat de gemeente Den Helder aantrekkelijk maakt niet verloren gaat in de toekomst.

Afbeeldingen: Een aantal belangrijke kwaliteiten & identiteitsdragers in de gemeente Den Helder in beeld Afbeelding onderstaande pagina: overzicht van meest genoemde kenmerken, kwaliteiten & identiteitsdragers in de gemeente

Thema’s Huisduinen In 2017 zijn inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden in Huisduinen gevraagd om in vier sessies met de gemeente een visie op de toekomstige ontwikkeling van Huisduinen neer te leggen. Uit de participatiesessies in Huisduinen over de omgevingsvisie kwamen de volgende thema’s naar voren als meest belangrijke voor de deelnemers: § § § §

Balans vinden tussen de huidige kwaliteit van natuur, erfgoed en sfeer (behoud) en de interesse die hiervoor van buitenaf komt van bezoekers en toeristen (ontwikkeling). Toekomstbestendigheid van het dorp: levensloopbestendigheid van woningen en voorzieningen (goed oud worden op Huisduinen), duurzaamheid en waterveiligheid van de Helderse Zeewering. Goed omgaan met verkeer en parkeren in het dorp. Bereikbaarheid is belangrijk, maar binnen het dorp is meer ruimte voor fietsers en wandelaars gewenst ten opzichte van de auto. Een impuls geven aan de ruimtelijke kwaliteit van een aantal centrale plekken in het dorp.

Julianadorp In Julianadorp is een groep van maximaal 150 inwoners (‘Dorpers’) samengesteld om na te denken over de toekomst van Julianadorp. Deze ‘J150’ speelde een zeer belangrijke rol bij het ophalen van de eisen, zorgen en wensen voor de toekomstige ontwikkeling van Julianadorp. De participatiesessies rondom de omgevingsvisie in Julianadorp hebben de volgende centrale thema’s opgeleverd: § § § § § §

§ §

Omgaan met een veranderend klimaat, met meer kans op zware regenval en lange(re) warme en droge periodes waarbij er hittestress kan ontstaan. Op langere termijn kan zeespiegelstijging een opgave worden voor Julianadorp. De energietransitie van fossiele brandstoffen naar duurzame, hernieuwbare energie. De bereikbaarheid van de gemeente en Julianadorp met verschillende vervoersmiddelen, specifiek voor Julianadorp de bereikbaarheid van het dorp met openbaar vervoer. Een goede beleefbaarheid van het kust- en polderlandschap om Julianadorp heen. Het versterken van het Dorpshart van Julianadorp, qua uitstraling en voorzieningen. De toekomstbestendigheid van de woonbuurten in Julianadorp. Op alle buurten komen opgaven als vergrijzing, klimaatverandering en de energietransitie af. Een aantal buurten in Julianadorp hebben op dit moment al te maken met opgaven rondom achterstallig onderhoud, een hoge parkeerdruk en de leefbaarheid. Dit speelt met name in een aantal buurten met een typische hofjesstructuur, ook wel bekend als de ‘bloemkoolwijken’. In de binnenduinrand van Julianadorp, de Duinzoom, dient een goed evenwicht behouden te blijven tussen toeristische en recreatieve ontwikkeling en de rust en ruimte van het landschap.

In de Koegraspolder staan agrarische ondernemers onder druk, enerzijds door schaalvergroting en marktontwikkelingen, anderzijds door de risico’s van klimaatverandering en verzilting.

Flitspeiling Den Helder In maart 2021 zijn inwoners van de stad Den Helder in een flitspeiling gevraagd wat zij vinden van het wonen, werken en recreëren in Den Helder. In verband met de geldende corona-maatregelen is voor deze aangepaste, digitale vorm gekozen, in tegenstelling tot eerdere processen in Huisduinen en Julianadorp. De uitkomsten zijn hieronder samengevat in een infographic. De top 5 thema’s waarvan inwoners vinden dat de gemeente in de komende jaren aan moet werken in Den Helder zijn: voldoende woningen (48%), sterke economie en veel banen (44%), evenementen, erfgoed en cultuur (36%), bereikbaarheid (30%) en leefbaarheid (28%). Deze thema’s worden allemaal besproken in deze omgevingsvisie.

Afbeelding: Infographic Flitspeiling Den Helder maart 2021

Autonome trends & ontwikkelingen In het vorige hoofdstuk werd duidelijk welke prioriteiten bewoners hebben als het gaat om de fysieke leefomgeving. Dit is een belangrijke factor in de focus van onze omgevingsvisie. De gemeente Den Helder wordt echter ook beïnvloed door trends en ontwikkelingen van buitenaf. Hier hebben we zelf geen/beperkte invloed op, maar ze hebben wel grote invloed op onze gemeente. In de huidige, geglobaliseerde wereld zijn dit vaak trends en ontwikkelingen die wereldwijd of internationaal spelen en invloed hebben op de lokale situatie. Deze autonome trends en ontwikkelingen, die spelen op allerlei gebieden, worden hieronder beschreven. Voor iedere trend/ontwikkeling wordt ook beschreven welke impact dit heeft/kan hebben voor de gemeente Den Helder voor de toekomstige ontwikkeling. Waar relevant worden ter illustratie cijfers en/of grafieken gegeven om deze trends te onderbouwen. Dit hoofdstuk heeft niet als doel een uitputtende cijfermatige analyse van iedere trend te geven. Meer cijfers over allerlei onderwerpen in de gemeente Den Helder kunt u vinden op de website: www.denhelder.incijfers.nl Een van de belangrijkste doelen van deze omgevingsvisie is om richting te geven aan duurzaam behoud, gebruik en ontwikkeling van het grondgebied van de gemeente Den Helder.

Dit sluit ook aan bij het doel van de Omgevingswet: een duurzame ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. Hierbij gaan wij uit van de fysieke leefomgeving als basis, een samenleving die wensen en behoeften heeft en die – op basis van de randvoorwaarden vanuit de fysieke leefomgeving – de leefomgeving kan gebruiken voor ruimtelijk-economische ontwikkelingen. Deze drie elementen werken op elkaar in en bepalen uiteindelijk samen de kwaliteit van onze leefomgeving. Om een goed beeld van de trends en ontwikkelingen die op ons af komen te vormen hanteren we deze benadering. Hieronder geven we per begrip nog wat toelichting over wat we hier precies mee bedoelen: Ø

Leefomgeving: de basis van het leven op aarde in bodem, water en atmosfeer. De leefomgeving kent een systeem van kringlopen van onder andere koolstof, stikstof en water. Dit systeem is de randvoorwaarde voor het leven op aarde.

Ø

Samenleving: het totale samenspel van de inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden in Noord-Holland, gericht op welvaart en welzijn. Hoewel we samenleven met planten en dieren, staat hier het netwerk van mensen en de organisaties waarin zij (samen)werken centraal.

Ø

Gebruik van de leefomgeving: het inrichten van onze leefomgeving om in de gemeente Den Helder – ook in de toekomst – prettig te kunnen wonen, werken en recreëren, met oog voor de wensen en behoeften vanuit de samenleving en randvoorwaarden vanuit de leefomgeving.

Afbeelding: Lagenbenadering trends & ontwikkelingen uit het document ‘Verkenningen’ bij de Provinciale omgevingsvisie NoordHolland

Gebruik Urbanisatie & groeiend belang van steden - Den Helder gaat van krimp naar groei Wereldwijd is er sprake van een grote trek naar de steden, in een proces van verstedelijking of urbanisatie. Hier liggen verschillende redenen aan ten grondslag: het hogere voorzieningenniveau (onderwijs, zorg, cultuur, detailhandel, leisure), de werkgelegenheid en economische groei in steden en het verlies aan werkgelegenheid in de agrarische sector op het platteland. In Nederland is al decennia lang sprake van een hoge urbanisatiegraad: het percentage dat wordt gebruikt om aan te geven hoeveel procent van de inwoners in steden wonen. Na een periode in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw, waarin veel Nederlanders uit de grote steden trokken richting kleinere groeikernen- en steden, zijn de grote steden alweer een lange periode (sterk) aan het groeien. Dit is met name het geval in grote steden met een zeer hoog voorzieningenniveau, een sterke arbeidsmarkt gefocust op diensten, kennis & innovatie en met aantrekkelijke, groene woonmilieus. Amsterdam, Utrecht en Eindhoven zijn kenmerkende voorbeelden, maar ook Den Haag, Rotterdam en veel andere, kleinere centrumsteden groeien op dit moment qua inwoneraantal. In Den Helder was deze ontwikkeling de afgelopen decennia niet zichtbaar.

Dit is het gevolg van een aantal factoren, waarbij met name de economische gevolgen van het einde van de Koude Oorlog en drie decennia van steeds afnemende investeringen in de Koninklijke Marine een belangrijke rol hebben gespeeld. Ook een negatief imago op het gebied van leefbaarheid en bereikbaarheid en het gebrek aan bepaalde voorzieningen, bijvoorbeeld qua hoger onderwijs, hebben hieraan bijgedragen. In plaats van een toenemende verstedelijking heeft Den Helder tot recentelijk dus voornamelijk te maken gehad met een krimpende bevolking. Bevolkingsontwikkeling

(1995

=

100)

Afbeelding: Bevolkingsontwikkeling gemeente Den Helder & Kop van Noord-Holland 1996-2018

Echter, zoals zichtbaar is in Figuur 3, is er vanaf 2019 een omkeer zichtbaar. Precieze onderbouwing hiervoor ontbreekt, maar waarschijnlijke factoren die hier aan bijdragen zijn de relatief ontspannen woningmarkt ten opzichte van de rest van de Provincie Noord-Holland en de verbetering van het imago van Den Helder in de afgelopen jaren. De verwachting is dat de bevolkingsgroei voorlopig zal aanhouden. De komende jaren wordt er namelijk een sterke groei aan arbeidsplaatsen verwacht bij de Koninklijke Marine en rondom de energietransitie en het maritieme cluster in Den Helder. In het Helders Perspectief, dat in maart 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld, wordt geschetst welke verwachtingen en kansen er liggen op economisch gebied en hoe Den Helder en de regio hiervan in de komende jaren kunnen profiteren bij de verdere ontwikkeling. In de komende jaren liggen er kansen voor Den Helder om zich veel duidelijker als aantrekkelijke centrumstad in de Noordkop te profileren en de recent ingezette stijging in inwoneraantal en arbeidsplaatsen te bestendigen en te versterken. In lijn met het Helders Perspectief kijken we hiervoor in samenhang naar ontwikkelingen en trends op het gebied van:

Ø Ø Ø Ø Ø

Toenemend belang van een sterk vestigingsklimaat; Veranderende economie & arbeidsmarkt; Energietransitie & circulaire economie Woningbouwopgave; Duurzame bereikbaarheid & digitalisering.

Toenemend belang van een sterk vestigingsklimaat Voor bewoners Binnen de trend van verstedelijking, zoals hierboven geschetst, is een interessante ontwikkeling gaande. Groeiende steden worden over het algemeen als aantrekkelijke woonplaatsen gezien, zowel door bewoners als door niet-bewoners. Hierbij gaat het om een breed scala aan eigenschappen en voorzieningen, zoals werkgelegenheid, onderwijs, woonmilieus, cultuur(historie), leisure, voorzieningen en natuur & landschap. Ook het imago van een stad speelt een belangrijke rol in deze aantrekkelijkheid. Deze ontwikkeling wordt verklaard door dalende transportkosten, eerst voor producten en grondstoffen en daarna ook voor personenvervoer. Hierdoor hebben inwoners en ondernemers meer vrijheid gekregen om zelf hun locatie te kiezen, het is voor veel mensen namelijk makkelijker en betaalbaarder geworden om grotere afstanden tussen woon- en werkplaats fysiek en/of digitaal te overbruggen. Voor de keuze van werk- en met name woonplaats speelt mede daarom de aantrekkelijkheid van de plek een (zeer) belangrijke rol. Innovaties in communicatietechnologie en het ‘op afstand’ werken, deels versneld door de maatregelen tegen verspreiding van het corona-virus, maken het waarschijnlijk dat deze ontwikkeling in de toekomst nog meer wordt versterkt.

De aantrekkelijkheid van Den Helder, Julianadorp en Huisduinen als woonplaats is daarmee dus van essentieel belang om werknemers die nieuwe vacatures in Den Helder gaan vervullen ook te verleiden om in de gemeente te komen wonen. De gemeente Den Helder is al langere tijd bezig om te investeren in een aantrekkelijk, compact Stadshart, Willemsoord als nautisch en cultureel gebied en aantrekkelijke woonomgevingen. Hiermee begint het negatieve imago dat Den Helder bij veel buitenstaanders opriep, langzaam om te slaan in een positiever beeld. Voor de toekomst liggen er echter nog diverse kansen om de aantrekkelijkheid van de gemeente Den Helder te versterken. Hierbij kan worden gedacht aan: het versterken van het voorzieningenniveau en de bereikbaarheid, het aanbieden van bijzondere woonmilieus, het revitaliseren van winkelgebieden, het beter zichtbaar maken van het historische erfgoed van de Stelling Den Helder en het beter beleefbaar maken van de ligging van Den Helder aan drie kusten. Voor bezoekers Daarnaast zitten er ook economische kansen aan het bieden van een zo aantrekkelijk mogelijke omgeving en kernen. De gemeente beschikt over ruim 10.000 toeristische slaapplaatsen (cijfers 2018), met name op campings, vakantieparken en jachthavens. Naar schatting zijn er circa 1 miljoen toeristische overnachtingen per jaar in de gemeente Den Helder.

Ongeveer 70% van de overnachtingen vindt plaats in Julianadorp, dat in de afgelopen decennia is uitgegroeid tot het belangrijkste toeristische centrum in de gemeente. De verblijfstoerist in Den Helder/Huisduinen geeft echter gemiddeld veel meer geld per nacht uit dan de toerist in Julianadorp: € 115,- per nacht om € 53,- per nacht. De totale bestedingen van toerisme in de gemeente Den Helder bedroegen circa € 66,4 miljoen in 2018. Daarvan wordt er zo’n € 41 miljoen uitgegeven in verblijfstoerisme, voornamelijk in hotels en vakantieparken. De werkgelegenheid in de toeristische sector bedraagt zo’n 1540 banen, circa 6% van het totaal aantal banen in Den Helder. De toeristen in Den Helder komen voor 70% uit Nederland en 30% uit Duitsland, bij verblijfstoerisme is deze verhouding 48% en 45%. Uit cijfers blijkt dat het toerisme in de afgelopen jaren voor de corona-crisis is gegroeid en dat ook de bestedingen jaarlijks toenemen. De Wadden en de Noordzeekust zijn beiden zeer populaire vakantiebestemmingen in Nederland en hiervan kan Den Helder, als gemeente met beide aspecten in huis, in de komende jaren nog meer gaan profiteren. Ook het (militair) cultuurhistorisch erfgoed kan hier extra profijt uit halen. In de afgelopen jaren wisten veel bestemmingen in de gemeente Den Helder meer bezoekers te trekken.

Jaarlijks wordt het drukker op Willemsoord en ook Fort Kijkduin ziet het aantal bezoekers de afgelopen jaren weer aantrekken. De gemeente Den Helder heeft echter nog meer te bieden, met nog weinig ontdekte parels als de rest van

de Stelling, Huisduinen, het totaalkunstwerk de Nollen en de Waddenkust. Dit biedt ruime kansen om bezoekers kennis te laten maken met wat Den Helder te bieden heeft. Een bijzondere vorm van het aantrekkelijker maken van plekken is ‘placemaking’. Bij placemaking wordt actief gestreefd om de openbare ruimte meer (beleef)waarde te geven voor de gebruikers van de openbare ruimte, inwoners en/of bezoekers. De werkwijze en filosofie komen oorspronkelijk uit New York, maar worden nu wereldwijd ingezet om steden aantrekkelijker te maken, inwoners aan de gemeenschap te verbinden en om de creatieve sector te helpen ontwikkelen. Onder andere Rotterdam en Berlijn zijn dichterbij gelegen voorbeelden waar placemaking een belangrijke rol heeft gespeeld bij de imagoverandering die beide steden het afgelopen decennium hebben ondergaan. In de gemeente Den Helder liggen kansen om placemaking meer in te zetten als onderdeel van de inspanningen om de aantrekkelijkheid van de leefomgeving te vergroten. Een zeer bekend voorbeeld van placemaking binnen Den Helder is het Nollenproject, waar kunstenaar Rudi van der Wint een ongebruikt stuk duin tussen Nieuw Den Helder en De Schooten over een lange periode heeft omgetoverd tot een totaalkunstwerk van landschap en (beeldhoud)kunst. Ook de recente 3D street art in het Stadshart is een vorm van placemaking die veel positieve reacties heeft opgeleverd.

Twee factoren maken Den Helder extra interessant voor het inzetten van placemaking. Allereerst kent Den Helder nog relatief veel onontdekte en/of weinig gebruikte plekken, waar placemaking een motor kan zijn voor nieuwe ontwikkelingen in het gebied en voor creatievelingen in de stad. Daarnaast kent Den Helder op dit moment veel ontwikkelingen, bijvoorbeeld in het Stadshart en bij de transformatie van Nieuw Den Helder. Dit zorgt voor veel tijdelijke leegstaande/braakliggende locaties, die door het gebruik van placemaking op een positieve manier ingezet kunnen worden voor de stad. Veranderende economie & arbeidsmarkt De komende jaren krijgt de gemeente Den Helder en de regio in toenemende mate te maken met vergrijzing van de bevolking en hierdoor een krimpende beroepsbevolking. Tegelijkertijd zal de Koninklijke Marine meer gaan investeren, wat voor extra werkgelegenheid en dus vacatures zal gaan zorgen. Ook verwachten we een groei in werkgelegenheid rondom de (offshore) productie van duurzame energie. De grote hoeveelheid vacatures die zullen ontstaan bieden Den Helder kansen om werknemers aan te trekken, niet enkel met het vooruitzicht op een baan, maar ook met de sterk verbeterde voorzieningen in de stad, de aantrekkelijke omgeving en de relatief ontspannen woningmarkt ten opzichte van de Randstad.

Hierdoor wordt Den Helder aantrekkelijker voor jonge gezinnen en hebben we meer kans om jongeren in de gemeente vast te houden. Den Helder zet in op een strategie waarin de gemeente van krimp naar groei gaat. Sinds 2020 is er sprake van een voorzichtige stijging van het aantal inwoners.

Afbeelding: Bevolkingsontwikkeling gemeente Den Helder 2006-2021

Een aanvullende uitdaging die hierbij komt kijken is het vinden van werknemers met de juiste opleiding/specialisatie. In diverse sectoren van moeilijkheden om gekwalificeerd personeel te vinden, terwijl in Den Helder en de regio ook nog veel inwoners zijn werkzoekend zijn. Veel energie wordt

gestoken in het aansluiten van onderwijs en arbeidsmarkt op regionaal niveau om de talenten van onze eigen inwoners aan te laten sluiten bij de vacatures, nu en in de toekomst.

Afbeelding: Infographic Helders Perspectief – van Krimp naar Groei

Afbeelding: geschatte ontwikkeling aantal vacatures in Den Helder in de komende jaren

Om deze kwetsbaarheid in de toekomst te verminderen zet Den Helder al langere tijd in op een verbreding van het verdienvermogen. Naast het vasthouden van de huidige bedrijvigheid vraagt dit met

name ook om het aantrekken van nieuwe bedrijven en start-ups. Via de Regiodeal voor het Maritiem Cluster, die in 2020 is aangegaan tussen het Rijk en de regio om de kracht van de regio en de brede welvaart te versterken, wordt ingezet op kennis en talent (human capital), innovatieve maritieme technologieën en het stimuleren van de waterstofeconomie. Dit sluit goed aan bij bredere economische ontwikkelingen, waarbinnen kennis, innovatie en data steeds belangrijker worden in vrijwel alle sectoren. Het Maritiem Cluster van Den Helder biedt veel kansen om de aanwezige partijen en expertises te gebruiken om de toekomstige verdiencapaciteit te vergroten. Daarbij is de hoeveelheid beschikbare (fysieke en planologische) ruimte en mate van samenwerking tussen de partijen een belangrijk aandachtspunt voor de verdere ontwikkeling van dit gebied. Daarnaast wordt ook gekeken naar mogelijkheden om de lokale economie en verdienvermogen te verbreden. In de afgelopen drie decennia is toerisme en recreatie een belangrijke, aanvullende pijler van de economie geworden. Energietransitie & circulaire economie Als reactie op de klimaatverandering en de rol van het gebruik van fossiele brandstoffen hierin zijn wereldwijd afspraken gemaakt om over te gaan schakelen naar duurzaam opgewekte energie, de zogenoemde energietransitie.

Ook Nederland heeft de afspraak om in 2050 energieneutraal te zijn onderschreven in het klimaatakkoord van Parijs. De gemeenteraad van Den Helder onderschrijft dit verder met de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn als gemeente. Dit betekent dat in de komende decennia het grootste deel van de huishoudens en bedrijven nog moeten gaan overschakelen naar duurzame energie. In 2020 is per regio een strategie ontwikkeld om de grootschalige opwek van duurzame energie op land sterk te vergroten, de Regionale Energiestrategie (RES). Den Helder heeft hierin een bescheiden opgave, voornamelijk als gevolg van diverse beperkingen (luchthaven De Kooy, radarstations, marinehaven) en ander gebruik (stedelijke omgeving). Daarnaast moet in 2021 iedere gemeente in Nederland een visie hebben wanneer en op welke wijze de wijken kunnen overschakelen naar een alternatieve, duurzame warmtebron in plaats van aardgas. Deze zogeheten ‘Transitievisie Warmte’ is in 2021 ook door de gemeente Den Helder vastgesteld. Deze visie geeft richting aan de wijze waarop de gemeente met inwoners, ondernemers en andere betrokkenen aan de energietransitie werkt. Den Helder zet in eerste instantie stevig in op de economische kansen als aanlandingsplaats voor waterstof die op de Noordzee duurzaam zal worden geproduceerd.

Gezien de strategische positie van de haven van Den Helder en het daarbij behorende Maritiem Cluster wordt op een rol als servicehaven ingezet voor de toekomst. Met beide factoren kan Den Helder een belangrijke spil worden in het waterstofnetwerk van de toekomst. Ook is het mogelijk interessant om in de toekomst waterstof in de gebouwde omgeving te gebruiken of de aanlanding van energie te benutten voor de locatie van andere energie-intensieve functies in de gemeente of de regio. Daarnaast moet voor deze transitie ook worden gekeken naar de mogelijkheden voor het gebruik van andere duurzame bronnen, zoals aquathermie, geothermie, warmte-koude opslag, windenergie op zee en zonnepanelen op daken. Een belangrijke rol in deze transitie is daarbij weggelegd voor bewoners en ondernemers met eigen vastgoed. Zij zullen in de komende decennia beslissingen moeten maken over de verduurzaming van hun objecten, die zeer bepalend zijn voor het verloop van de energietransitie binnen de gemeente Den Helder. Een andere landelijke ambitie is om in 2050 de economie volledig circulair te hebben gemaakt. Dit betekent dat er geen nieuwe grondstoffen nodig zijn en alle grondstoffen voortkomen uit hergebruik van grondstoffen die al gebruikt zijn. Dit betekent dat er in dat geval geen sprake meer is van afval, aangezien al het afval weer wordt hergebruikt in een productieketen.

De ontwikkeling van een circulaire economie staat nog behoorlijk in de kinderschoenen, maar flinke sprongen zijn in de komende jaren wel te verwachten. Wat dit ruimtelijk-economisch voor Den Helder gaat betekenen is op dit moment nog niet volledig inzichtelijk te maken. Wel is duidelijk dat hergebruik/recycling van een groot deel van de materialen in productieketens om veel ruimte zal vragen. Gezien het karakter van dit soort bedrijvigheid wordt hierbij in eerste instantie naar ruimte op industrie- en bedrijventerreinen gekeken en zal (voorlopig) minder goed te combineren zijn met bijvoorbeeld woningbouw. Binnen de gebouwde omgeving draagt gescheiden afvalinzameling bij aan een meer circulaire economie. Hier wordt door de gemeente Den Helder al enige tijd op ingezet.

Woningbouwopgave Den Helder krijgt in de komende jaren te maken met een flinke woningbouwopgave. Voor een deel is dit een kwalitatieve opgave, gericht op transformatie in gebieden met veel verouderde woningen met een matige kwaliteit en veel leegstand. Dit proces speelt voornamelijk in Nieuw Den Helder, waarin een meer gemengd woningaanbod wordt gerealiseerd, en in sommige delen van het Stadshart. Deze kwalitatieve opgave hangt voor een belangrijk deel samen met het belang van een aantrekkelijke stad en het bieden van aantrekkelijke woonmilieus. Daarnaast is er ook sprake van een stevige kwantitatieve woningbouwopgave. Er is een landelijke stijging van het aantal huishoudens en de woningmarkt in de Randstad en andere steden in NoordHolland Noord is krap. Ook wordt er een groei in arbeidsplaatsen in Den Helder verwacht (zie ‘Van krimp naar groei’), waarbij wordt ingezet om nieuwe werknemers te verleiden om in de gemeente Den Helder te komen wonen. Hierdoor is er sprake van een groeiende vraag naar woningen, waardoor de tot recent vrij ontspannen woningmarkt binnen de gemeente Den Helder omslaat naar een overspannen woningmarkt. Door deze druk kunnen bepaalde groepen het steeds lastiger krijgen op de woningmarkt, met name groepen die afhankelijk zijn van sociale huur of goedkope koopwoningen.

Ook groepen die afhankelijker zijn van specifiek woningaanbod, zoals ouderen of mensen met een beperking, kunnen het hierdoor steeds lastiger krijgen op de woningmarkt. Het bouwen van extra woningen voor alle verschillende doelgroepen vormt de belangrijkste oplossingsrichting. Den Helder heeft in vergelijking met de meeste andere gemeenten in Noord-Holland veel ruimte om woningen te bouwen binnen het stedelijke gebied, nabij de voorzieningen van het Stadshart, de wijken en Julianadorp. Dit is een belangrijke troef voor Den Helder in de komende jaren. Tot en met 2030 heeft Den Helder de ambitie om vijftienhonderd nieuwe woningen te realiseren, om de groeiende woningbehoefte op te vangen. Hierbij blijft kwaliteit van de woningen en de woonomgeving een belangrijk aandachtspunt. Deze ambitie sluit goed aan bij de gerealiseerde woningbouw in het afgelopen decennium.

Afbeelding: Aantal woningen in de gemeente Den Helder 2012-2020

Duurzame bereikbaarheid & digitalisering Fysieke bereikbaarheid Den Helder en Julianadorp zijn, als gevolg van de ligging, relatief lastig te bereiken. Doorstroming op de N9 richting het zuiden gaat traag, maar de wegcapaciteit is volgens beheerder Provincie NoordHolland op dit moment voldoende. Den Helder is door middel van twee treinstations verbonden met Alkmaar en de Randstad, waarvan Julianadorp (via Station Zuid) ook gebruik maakt. De status van Den Helder als kopstation en het feit dat tussen Schagen en Den Helder er slechts enkelspoor ligt maakt uitbreiding van de huidige capaciteit niet waarschijnlijk. Regionaal wordt gekeken naar de meest

geschikte oplossing om Den Helder en de Kop beter bereikbaar te maken. Daarbij wordt voor de bereikbaarheid met de auto op de lange termijn ingezet op de aanleg van de N77, een nieuwe verbinding tussen de N99 en de A7. Hiermee wordt Den Helder directer verbonden met de A7 richting Amsterdam/Randstad en Friesland. Ook de bereikbaarheid binnen de gemeente Den Helder is op sommige locaties een zorgpunt, met name in en om het Stadshart. Belangrijk vraagstuk is met name het verkeer van en naar de TESO. In de afgelopen jaren is het aantal bezoekers van Texel sterk gestegen, wat ervoor zorgt dat de bereikbaarheid binnen Den Helder extra onder druk staat. Een goed evenwicht tussen de bereikbaarheid van Texel en de bereikbaarheid en leefbaarheid binnen Den Helder dient in de komende jaren te worden gerealiseerd. Een ander aandachtspunt is de bereikbaarheid met het openbaar vervoer binnen de gemeente. Door afnemende reizigersaantallen, versterkt door de coronapandemie, zijn de dienstregelingen voor buslijnen de laatste ingeperkt. Een belangrijke ontwikkeling op het gebied van mobiliteit is de toenemende aandacht voor langzaam verkeer en met name de fiets als vervoersmiddel voor relatief korte reizen binnen de gemeente Den Helder of van of naar de omliggende regio.

Het feit dat fietsen gezond en duurzaam is en minder ruimte vraagt qua infrastructuur en parkeren maakt het een interessant alternatief voor autovervoer. De gemeente kan een rol spelen in het stimuleren van fietsgebruik en het verzorgen van de juiste randvoorwaarden voor inwoners om de fiets te pakken. Een andere interessante ontwikkeling is de opkomst van deelmobiliteit. Hierbij worden auto’s, fietsen of andere vervoersmiddelen via een systeem door verschillende gebruikers benut, waardoor er sprake kan zijn van efficiënter gebruik van het vervoersmiddel en de openbare ruimte. Ter illustratie: de gemiddelde personenauto in Nederland staat meer dan 90% van de tijd stil op een parkeerplaats. In de Kop is in 2020 het concept ‘Mobipunten’ gelanceerd, waar op verschillende locaties in de Kop een deelauto of –fiets kan worden genomen om de reis voort te zetten. Deze locaties liggen bijvoorbeeld centraal in de kernen of bij knooppunten van openbaar vervoer, om zo een aanvulling te zijn op de huidige vervoersmogelijkheden. Digitalisering Naast de fysieke bereikbaarheid en mobiliteit is de digitale component hiervan ook steeds belangrijker. Aandacht is vooral ook nodig voor digitale bereikbaarheid en verbondenheid, als belangrijke randvoorwaarde voor een groeiend aantal economische sectoren.

Door de coronapandemie en de grote impact van de maatregelen om verspreiding tegen te gaan is de aandacht voor digitale bereikbaarheid en verbondenheid in korte tijd zeer snel toegenomen. Deze ontwikkelingen bieden kansen om de bereikbaarheid van Den Helder te vergroten, zonder een groot deel van de beperkingen die er spelen rondom het vergroten van de fysieke bereikbaarheid van Den Helder. Zo zal in veel sectoren thuiswerken een belangrijke(re) rol blijven spelen na de coronacrisis, waardoor personeel vanaf een grotere afstand een baan in Den Helder kan overwegen en bedrijven zo eenvoudiger gekwalificeerd personeel kan vinden. Andersom betekent dit ook dat de gemeente Den Helder voor meer mensen een potentieel aantrekkelijke woongemeente kan vormen, ook wanneer zij op dit moment in de Randstad of elders in Nederland een baan hebben die hen in staat stelt om enkele dagen in de week thuis te werken. Daarnaast heeft de digitalisering al langere tijd invloed op het aanbod aan detailhandel. Door het gemak van online winkelen staat fysiek winkelbezoek het afgelopen decennium al flink onder druk. Dit uit zich onder andere in winkels die het lastig hebben en hogere leegstand in winkelgebieden.

Den Helder heeft deze ontwikkelingen al vroeg gesignaleerd en zet bij de ontwikkeling van het Stadshart in op een kleiner winkelgebied, het toevoegen van andere functies als horeca en wonen en het vergroten van de beleving in het Stadshart. Transitie van het landelijk gebied Niet alleen de stedelijke omgeving van de gemeente Den Helder zal te maken krijgen met een aantal grote trends en ontwikkelingen. Ook het landelijk gebied staat voor een transitie, waarvan de impact nog niet precies duidelijk is. Veel agrarische bedrijven kampen met onzekerheden over hun toekomst. Deels zijn deze onzekerheden bedrijfseconomisch: door schaalvergroting en globalisering staan de verdiensten onder druk en bedrijfsopvolging vormt regelmatig een probleem. Anderzijds komen de onzekerheden voort uit de conflicterende belangen die spelen in het landelijk gebied. Recent is veel

aandacht besteed aan de uitstoot van stikstof door de landbouw en de problemen die dit oplevert voor natuurwaarden en biodiversiteit. Ook het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw roept steeds meer discussie op. Daarnaast speelt ook het vraagstuk van klimaatadaptatie. Een toename van extreme weersomstandigheden betekent voor agrariërs druk om hierop aan te passen. Recente voorbeelden zijn lange droogteperiodes in de zomermaanden van 2018 en 2019 en grote clusterbuien, die invloed kunnen hebben op de oogsten. Al met al liggen er dus grote uitdagingen in het landelijk gebied. Agrarische bedrijven moeten een gezond economisch toekomstperspectief hebben, het natuurlijke (eco)systeem dient in evenwicht te blijven, onder andere door toe te werken naar duurzamere (kringloop)landbouw en de landschappelijke kwaliteiten van het landelijk gebied willen we graag in stand houden. In de gemeente Den Helder spelen deze vraagstukken voornamelijk in de Koegraspolder en, in mindere mate, de Huisduiner Polder. Het huidige karakter en gebruik staan daarbij centraal in het toekomstperspectief. Samenleving Toenemend belang van kennis & innovatie Steden en regio’s die zich richten op kennis & innovatie zijn een broedplaats voor nieuwe bedrijven en daarmee een constante bron van werkgelegenheid.

In Nederland is de Brainport Eindhoven en de samenwerking daarin tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven een schoolvoorbeeld van de resultaten die dit op kan leveren. Wereldwijd spelen er momenteel diverse grote ontwikkelingen die gevolgen hebben voor de mondiale economie, zoals: digitalisering, groeiend belang van technische vooruitgang, verandering van het klimaat en het overschakelen naar duurzame energie. Hiermee wordt de economie aan meer verandering blootgesteld en moet de lokale economie zich snel aan kunnen passen aan de veranderende omstandigheden. Kennis en innovatie spelen daar een zeer belangrijke rol in. Door de inzet van kennis en innovatie weten bedrijven marktontwikkelingen beter te volgen of zelfs voor te zijn en past de economie zich sneller aan bij veranderende omstandigheden. In Den Helder is de huidige werkgelegenheid in de visserij, de bollensector, Defensie en olie en gas niet langer een constante factor. In de agrarische sector is sprake van een steeds verder toenemende schaalvergroting, waarbij mechanisatie ten koste gaat van arbeidsplaatsen. Olie en gas zullen in de komende decennia vervangen gaan worden door hernieuwbare energiebronnen. In de aankomende jaren zullen er zoals geschetst veel nieuwe vacatures ontstaan bij de Koninklijke Marine en rondom de offshore productie van duurzame energie.

Bij de Koninklijke Marine zullen toekomstige arbeidsplaatsen in steeds grotere mate gericht zijn op techniek & ICT, aansluitend op de steeds grotere rol van technologie op het gebied van defensie en oorlogsvoering. Dit vraagt om een goede aansluiting van inwoners uit de gemeente en de regio op de veranderende arbeidsmarkt. Onderwijs en kennis moet er op gericht zijn om inwoners op te leiden voor de banen van morgen, niet die van vandaag of gisteren. Daarnaast is de groei van de werkgelegenheid voornamelijk het gevolg van investeringen van publiek geld (investeringen in de Koninklijke Marine, subsidieregelingen voor opwek duurzame energie). Dit maakt Den Helder te kwetsbaar voor en te afhankelijk van politieke besluitvorming. In het verleden heeft deze situatie onder andere grote gevolgen gehad na afloop van de Koude Oorlog, waarna er jarenlang structureel minder is geïnvesteerd in de Koninklijke Marine, met significante impact voor de positie en ontwikkeling van Den Helder in de navolgende periode. Deze ontwikkelingen onderstrepen het belang van kennis en innovatie als bron voor werkgelegenheid. In het verleden was Den Helder te afhankelijk van externe factoren voor een gezonde economie. Door in te zetten op de beschikbare kennis in Den Helder en ruimte te geven voor innovatie kan dit bijdragen aan een sterkere positie voor de lokale bedrijvigheid en werkgelegenheid.

Als het juiste milieu ontstaat voor (maritieme) innovatie in Den Helder versterkt Den Helder zijn eigen positie en strategische ligging en wordt de economie minder afhankelijk van externe factoren. Met de Regiodeal voor het Maritieme Cluster worden op beide aspecten, kennis en innovatie, belangrijke stappen gezet. Demografie & vergrijzing als potentieel grote opgave De bevolking van Nederland wordt gemiddeld steeds ouder en ook het aandeel 65+’ers op de totale bevolking is aan het groeien. Dit proces van vergrijzing wordt grotendeels door een grote geboortegolf in de jaren van de wederopbouw (ruwweg eind jaren ‘40 tot begin jaren ’60). Deze leeftijdsgroep is