20230321_gemDenHelder_PSWR_2023-2027_def.pdf

Inleiding

5

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Gezamenlijke uitvoeringsagenda

In dit hoofdstuk is weergegeven welke activiteiten en/of maatregelen we als waterpartners verrichten om invulling te geven aan de ambities en watertaken in dit programma. Omdat maatregelen bijdragen aan meerdere opgaven zijn ze gegroepeerd weergegeven per type operationeel beheer, beleid, assetmanagement, planvorming en onderzoek, kennismanagement, communicatie en samenwerking. Bij ingrepen in de openbare ruimte kiezen we binnen de regio Noordkop zoveel mogelijk voor een integrale aanpak. Zo koppelen we de klimaatadaptatie-opgave aan andere opgaven met een ruimtelijke impact zoals herinrichtingsopgaven, rioolvervangingsopgaven, verkeersopgaven, de woningbouwopgave, duurzame mobiliteit en de energietransitie. Om kennis te delen en kosten te besparen voeren we gezamenlijke activiteiten uit in de samenwerkingsregio Noordkop. De kosten van gezamenlijke activiteiten worden, afhankelijk van het onderwerp, verdeeld volgens een afgesproken verdeelsleutel op basis van inwonertal of aantal deelnemende organisaties. De gezamenlijke activiteiten bestaan uit o.a. periodiek overleg, opstellen gezamenlijk beleid, actualiseren SSW (waar van toepassing), bundelen van kennis en kennisdeling en gezamenlijke aanbesteding en uitvoering van projecten. Tabel 2 - Gezamenlijke activiteiten 2023-2027

Werkveld

Operationeel beheer

Gezamenlijke activiteiten

Actualiseren gezamenlijk bestek reinigen en inspecteren Actualiseren gezamenlijk bestek relinen Afspraken maken over calamiteitensituaties

65

€30.000

•

In beeld brengen consequenties tot uitvoer brengen bestuurlijke doelen (Oprichten) werkgroepen lozingen en kennisdeling Bijdragen aan traject indirecte lozingen Evalueren en actualiseren afvalwaterakkoorden Opstellen blauwdruk hemelwaterverordening Juridische verankering (Omgevingswet) Afwegingskader relinen/vervangen/afkoppelen Restant SSW’s begeleiding Actualiseren programma water en riolering

289

€ 205.000

Zie “gezamenlijke medewerkers”

n.v.t

Assetmanagement • •

Onderzoek / planvorming

Kennismanagement

26

Inschatting gezamenlijke jaarlijkse kosten

• • •

• • • • • • • •

Beleid

Tijdsbesteding regio planperiode [dagen]

Continueren aanstelling gegevensbeheerder GWSW/PDOK

• • •

Onderzoek naar acceptatiegrens kapitaalvernietiging Opstellen meet- en monitoringsplan, excl. uitvoering Visievorming en verkennen optimalisatiemogelijkheden in de afvalwaterketen (in balans brengen/ knelpunten ‘nieuwe’ stoffen)

76

€ 60.000

• •

Continueren branchestandaard riolering Nieuwe onderwerpen: – Omgevingswet – Klimaatadaptatie – Circulariteit – Risicogestuurd beheer – Effectief gebruik GIS – Cyber security – Ruimte bieden voor stages/traineeships/organiseren workshops

300

€ 75.000

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027

Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Communicatie

• •

Communicatieplatform Goed gebruik van de riolering (continueren aansluiting op Watzr campagne)

10

n.v.t.

Samenwerking

•

BAW monitor

25

€15.000

Overige onderwerpen

• • • •

Restant Zuiveringskring optimaliseren, 2021-2022 Projecten zuiveringskringen 2023-2027 Gezamenlijke medewerkers Inhuur programmamanager

560

€2315.000

Totaal planperiode 2023-2027

1325

€ 2.700.000

Totaal per jaar in periode 2023-2027

265

€ 540.000

27

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027

Gemeentelijk deel

28

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

6

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Beeld van de huidige gemeentelijke situatie

Om de goede dingen goed te kunnen doen is inzicht in de ontwikkeling van het te beheren areaal, de toestand van de objecten en het functioneren van het systeem nodig. Dit hoofdstuk geeft een indruk hoe we ervoor staan.

6.1

Kenmerken stedelijk watersysteem

Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater beschikken we als gemeente Den Helder over een rioolstelsel met een totale lengte van circa 329 km en 37 rioolgemalen. Om ervoor te zorgen dat tijdens extreme neerslag geen wateroverlast optreedt, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten en hemelwaterlozingspunten. Speciale rioolvoorzieningen (bergbezinkbassins) beperken de vuiluitworp van de riolering naar het oppervlaktewatersysteem. Het afvalwater in het buitengebied wordt ingezameld d.m.v. 116 pompunits en verpompt via 18 km aan drukriolering. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichting Oostoeverweg in Den Helder. In Tabel 3 hebben we de belangrijkste kenmerken van het stedelijk watersysteem in onze gemeente weergegeven. Tabel 3 - overzicht voorzieningen stedelijk watersysteem Den Helder

Systeem

Type

Omvang

Eenheid

Gemengd

159

km

Vuilwaterafvoer (VWA)

64

km

Hemelwaterafvoer (HWA)

79

km

Overig

1

km

Drukriolering

18

km

Persleidingen

8

km

Hoofdgemalen

37

st

Drukriolering (pompunits)

116

st

Randvoorzieningen

3

st

Met randvoorziening

94

st

Zonder randvoorziening

91

st

Bijzondere hemelwaterbijzonderevoorzieningen (bijv. wadi)

1

st

HWA-uitlaten

252

st

Kolken in HWA stelsel

26.051

st

Drainage transport (DT) riolering

36.508

km

Grondwater

209

st

Afvalwater

5

st

Vrijvervalriolering

Externe overstoren

Meetpunten

29

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

6.2

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Kwaliteitstoestand

Omdat er in de loop der jaren meerdere keren is gewisseld van beheerpakket, hebben we de inspectiegraad van ons areaal niet volledig in beeld. De inspectiegegevens uit Tabel 4 komen uit ons huidige beheerpakket (BrutIS). We weten echter dat er in werkelijkheid meer geïnspecteerd is en brengen dit de komende periode in beeld. In de periode tot en met 2021 is in ieder geval 36 procent van de vrijverval riolering geïnspecteerd. Hiervan was het overgrote deel in de afgelopen 10 jaar. Tabel 4: Aandeel geïnspecteerde riolering in Den Helder

Vrijvervalriolering - geinspecteerd

km

%

Geïnspecteerd totaal

154

41%

Vrijvervalriolering - inspectiejaren Ouder dan 10 jaar Tussen 5 en 10 jaar Jonger dan 5 jaar

km 1 19 134

% 0% 5% 36%

Tabel 5 - Leeftijdsopbouw rioleringssysteem Den Helder

Leeftijdsklasse

Gemengde riolering [km]

Vuilwater [km]

<1930 1930-1940 1940-1950 1950-1960 1960-1970 1970-1980 1980-1990 1990-2000 2000-2010 2010-heden

2 1 2 20 38 27 20 31 25 10

0 0 0 0 0 20 11 14 6 9

riolering

Hemelwater riolering [km]

Totaal [km]

0 0 0 2 1 31 13 14 25 26

2 1 2 22 39 78 44 59 56 45

Vanaf 1950, hebben we 99% van onze riolering aangelegd, met een piek (22% van ons areaal) in de periode tussen 1970 en 1980. Vanaf die periode hebben we naast gemengde riolering ook significante hoeveelheden gescheiden riolering aangelegd. De kwaliteit van ns areaal is in principe goed. De betonbuizen die in 1980-1985 zijn aangelegd zijn wel aangetast door zakputten als gevolg van H2s gassen in stelsels. Rioleren van voor die tijd is van betere kwaliteit.

6.3

Terugblik afgelopen planperiode

In deze paragraaf blikken we op basis van een evaluatie en interviews met de afdelingen water, operationeel beheer en databeheer terug op de afgelopen planperiode. In het GRP 2018-2022 hebben we als gemeente Den Helder de volgende speerpunten geformuleerd: 1. Het beschermen van de volksgezondheid; 2. Het garanderen van droge voeten; 3. Het beschermen van de bodem en het oppervlaktewater. Het resultaat van de evaluatie van de operationele werkzaamheden is opgenomen in bijlage D. Samengevat bestaat het volgende beeld: 30

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Zorgplicht afvalwater Bij aanleg van nieuwe riolering of vervanging van riolering in het buitengebied maken we een kosten-baten afweging. Hiervoor hanteerden we tot nu toe een drempelbedrag van € 9.000 , excl. BTW. Indien de kosten hoger zijn dan dit bedrag achten we het doelmatiger om de riolering niet aan te sluiten en het afvalwater ter plaatse te verwerken. Tiny Houses in binnenstedelijk gebied Falgatuinen worden bewoond door inwoners die niet op de riolering aangesloten willen worden. Dit roept vragen op voor wat betreft de kosten, volksgezondheidsaspecten en de mogelijke milieubelasting als gevolg van o.a. medicijnresten die in het grondwater terecht kunnen komen. Er is behoefte aan een afwegingskader voor aansluiting van tijdelijke woonvormen. Zorgplicht hemelwater Voor nieuwe ontwikkelingen is er voldoende flexibiliteit om te sturen op een waterrobuuste en toekomstbestendige inrichting. Voor de bestaande situatie maken we een afweging tussen acceptatie van het risico op wateroverlast en investeren in verbetermaatregelen om het risico te verkleinen op openbaar gebied. Het risico op wateroverlast hangt mede af van de vraag wat we van de mensen mogen verwachten m.b.t. hemelwaterverwerking op eigen terrein. De ervaring in Den Helder is dat het belang van klimaatadaptatie en dus van waterverwerking op eigen terrein groot is, maar de bereidheid om dit te doen is nog laag.

Er is momenteel nog geen sprake van een verplichting tot afkoppelen of aanleg van hemelwaterberging via een hemelwaterverordening. Om meer grip te krijgen op de gevolgen van toename van extreme buien door klimaatverandering, zijn we bezig met het opstellen van een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW), waarin het hydraulisch functioneren onder normale en extreme neerslagsituaties wordt getoetst. Wanneer het SSW definitief is, is het van belang dat er wordt nagedacht over hoe het borgen van afspraken met betrekking tot waterberging binnen de gemeente Den Helder. Zorgplicht grondwater In Den Helder hebben we te maken met een sterk fluctuerende hoge grondwaterstand die in natte perioden in delen van de gemeente tot dicht onder het maaiveld staat. We beschikken over een meldingssysteem voor grondwateroverlast, maar een duidelijke strategie om te bepalen welke klachten grondwater gerelateerd zijn en in welke van die gevallen wij als gemeente tot actie over moeten gaan, ontbreekt. Hier hebben we als gemeente wel behoefte aan. Vanwege de verzilting proberen we zoveel mogelijk zoet water lokaal vast te houden, maar kanttekening hierbij is dat dit vervolgens mogelijk weer leidt tot problemen met grondwateroverlast. Omdat deze problematiek maatwerk vereist, kijken we als gemeente naar de infiltratiemogelijkheden per locatie.

Omdat we geen goed beeld hebben van de effecten van verzilting op het materiaal van ons areaal is het nodig om uit te zoeken wat het effect is van verzilting op het riool, de materialen en de gemalen. Communicatie en participatie Onze beleidsmedewerkers maken deel uit van diverse vakgroepen en hebben wekelijks afstemmingsoverleg met elkaar. Participatie is goed ingebed in onze organisatie. In communicatie ontstaat soms onduidelijkheid welke voorzieningen in beheer zijn van de gemeente, het waterschap of externe partijen. Bedrijfsvoering Door een verschuiving in prioriteitstelling is geplande rioolvervanging in bepaalde straten nog niet uitgevoerd. In plaats van straatgewijze rioolvervanging gaan we tegenwoordig meer gebiedsgericht te werk. Dit biedt meer mogelijkheden om ook de omgeving te verbeteren. Uitdaging hierbij is dat naast elkaar gelegen rioolbuizen van uiteenlopende leeftijden kunnen zijn in Den Helder. Dit is het gevolg van het afkoppelen van verhardoppervlak en aanleggen van extra hemelwaterriolering in de afgelopen tientallen jaren en het uitvoeren van andere verbetermaatregelen. Zo kan een 80jarig riool (van oorsprong gemengd) naast een 40 jaar oud riool (hemelwater) liggen. We inspecteren gemiddeld 50 km aan riolering per jaar om voldoende inzicht te hebben in de staat.

Op het gebied van circulariteit doen we nog weinig, het is nog niet verankerd in beleid en beheer. Verder neemt de druk op de onder- en bovengrondse ruimte steeds verder toe. Hierdoor neemt de behoefte aan transparante afwegingskaders toe voor het treffen van maatregelen die verschillende belangen dienen. In de afgelopen periode hebben we een flinke inhaalslag gemaakt in het op orde brengen van onze beheerdata. Ondanks dat, hebben nog niet alle gegevens in ons beheerprogramma, dat blijft een aandachtspunt voor de komende periode. De pilot rondom Risico gestuurd beheer willen we graag verder uitbouwen naar een vorm van voorspelbaar beheer.

31

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Middelen De rioolheffing in Den Helder is in de afgelopen jaren niet tussentijds geïndexeerd tegen optredende inflatie. Hierdoor zijn de inkomsten achtergebleven op de lasten en moet de heffing nu beleidsmatig stijgen om weer tot een kostendekkend tarief te komen. De afgelopen periode is de personele capaciteit in het rioleringsteam in Den Helder uitgebreid naar de benodigde capaciteit. Dit heeft een positieve invloed op de professionalisering van de rioleringszorg.

6.4

Aandachtspunten

Op basis van deze terugblik zijn er de volgende aandachtspunten, waarmee we in dit programma rekening dienen te houden: • • • • • •

32

Doelmatige omgang met lozingen van afvalwater (Tiny Houses) Onderzoek naar het effect van verzilting op de levensduur van riolering en gemalen; Borgen ambities m.b.t. circulariteit; Bestuurlijke afweging investeren vs. accepteren waterschade; Onderzoek naar hoge grondwaterstanden i.r.t. vochtproblemen; Behoefte aan afwegingskaders voor onder- en bovengronds ruimtegebruik.

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

7

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Gemeentelijke visie en ambitie

De binnen de Noordkop gezamenlijk gevormde visie, ambitie en strategie (Hoofdstuk 3 en 4) laat ruimte voor gemeentespecifieke focus en aanscherpingen. De gemeente Den Helder beschrijft eigen doelen volgens de zorgplichtindeling:

Doelen Stedelijk afvalwater • Doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater • Voorkomen van ongewenste emissies/gezondheidsrisico’s en beperken overlast voor de omgeving • Bijdragen aan een duurzame verwerking van afvalwater en een optimale inrichting van de waterketen Hemelwater • Doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater • Beperken van het risico op wateroverlast • Beperken van de milieubelasting op bodem en oppervlaktewater Grondwater • Voorkomen van structurele grondwaterover- en -onderlast, afgestemd op de functie van het gebied/object • Bijdragen aan de aanvulling van de grondwatervoorraad in droogtegevoelige gebieden Bedrijfsvoering • We sturen zoveel mogelijk op basis van de kosten – prestatie - risico’s gedachte • Zoveel mogelijjk meekoppelen met maatregelen om overige opgaven in te vullen. Hierbij werken volgens een systematiek die duidelijk onderscheid maakt tussen gebiedsgericht werken (GGW) en groot onderhoud (GO). Onze visie hierop is: – GGW betreft grotere vervangingen, systeemaanpassingen of – optimalisaties. Acties zoals afkoppelen en klimaatadaptief inrichten vallen hier ook onder – GO betreft kleinere vervangingen en reparaties. Dit gebeurt alleen in buurten die buiten de GGW planning vallen en waar op korte termijn actie nodig is.

Figuur 7-1: Rioolwerkzaamheden in Den Helder 33

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

8

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Gemeentelijke strategie en verankering

Om het wensbeeld zoals omschreven in de visie (hoofdstuk 7) te bereiken stellen we per planperiode een uitvoeringsprogramma op en stellen we zo nodig de beleidskoers bij. Met de Omgevingswet ontstaat meer vrijheid in beleid (“ja mits” in plaats van “nee tenzij”). We staan hiermee voor de keuze om dat wat we willen dat zoveel mogelijk juridisch goed verankerd is. In algemene zin houden we als gemeente vast aan de bestaande koers en de bijbehorende beleidskaders. Dit betekent dat we overwegend inzetten op reguleren en bijsturen/loslaten op punten waar we vinden dat het doelmatiger kan. De beleidsregels gaan we opnemen in het omgevingsplan. Samen met de waterverordening van het waterschap weet de gebruiker dan goed waar hij of zij aan toe is bij een ruimtelijke ontwikkeling en bij het gebruik van de riolering.

8.1

Zorgplicht stedelijk afvalwater

8.1.1

Voorkeursvolgorde en uitgangspunten nieuwe en gewijzigde lozingen

Voorkeursvolgorde afvalwater Bij nieuwe en gewijzigde lozingen hanteren we als gemeente Den Helder de volgende voorkeursvolgorde: 1. Ontstaan van afvalwater beperken; 2. Schoon hemel- en grondwater gescheiden houden en lokaal (evt. na noodzakelijke zuivering): a. Hergebruiken; b. Lozen in oppervlaktewater; c. Lozen in de bodem; 3. Schoon hemel- en grondwater bovengronds of via riolering afvoeren naar een andere locatie (bijv. een wadi); 4. Vuil water, en gesaneerde hemel- en grondwater, via riolering lozen naar zuivering.

Lozingen vanaf ontwikkel- en inbreidingslocaties Bij inbreidingen of ontwikkelingen in de kernen en het buitengebied, betaalt de ontwikkelaar de (gevolg)kosten die nodig zijn voor de aanleg, uitbreiding en/of vergroting van het openbaar rioolstelsel plus de kosten voor aansluiting van de huisaansluitingen op het openbaar rioolstelsel. Aanleggen van een aansluitleiding om het afvalwater aan te bieden op de riolering is de verantwoordelijkheid van de huiseigenaar. Beheer en onderhoud van deze huis aansluitleidingen is tot de erfgrens de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar. De komende periode onderzoeken we of het opstellen van een aansluitverordening van toegevoegde waarde is.

Bedrijfsmatige lozingen Bedrijfsmatige lozingen kunnen we als gemeente weigeren of een gebufferde lozing vereisen ten behoeve van juiste werking van ons rioolstelsel. We hebben immers geen zorgplicht om bedrijfsafvalwater in te zamelen. In uiterste geval kan de gemeente Den Helder een oplossing bieden om het afvalwater te mogen lozen op het gemeentelijk stelsel. Dit mag alleen als de lozer voldoet aan bepaalde voorwaarden (aansluitvergunning + eisen). Wij accepteren alleen bedrijfsmatige lozingen als het geloosde afvalwater zowel kwantitatief als kwalitatief aantoonbaar geen extra risico’s oplevert in het inzamel- en/of zuiveringssysteem. Het geloosde water moet qua samenstelling overeenkomen met huishoudelijk afvalwater. Bedrijfsmatige lozers zijn initiatiefnemer om inzicht te geven in de gewenste lozing zodat wij als gemeente kunnen beoordelen of we de lozing accepteren. Daarnaast dienen zij aan te tonen welke risicobeheersmaatregelen zij treffen voor het geval er zich calamiteiten voordoen in het bedrijfsproces (waterkwaliteit/kwantiteit).

Lozingen in het buitengebied Den Helder is een redelijk verstedelijkte gemeente en heeft daarom naar verhouding weinig woningen en bedrijven in het buitengebied die afvalwater produceren. We streven ernaar om alle percelen aan te sluiten op (druk)riolering, ook in het buitengebied. In enkele gevallen kan het wenselijk zijn om van dit uitgangspunt af te wijken en voor een alternatieve afvalwatervoorziening te gaan, zoals een VTS. Deze keuze wordt gemaakt door een maatwerkafweging waarin zowel kosten als waterkwaliteit als criteria worden meegenomen.

34

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

8.1.2

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Foutieve aansluitingen

Er zijn twee vormen van een foutieve aansluiting te onderscheiden: lozing van vuilwater op regenwaterriool en lozing van regenwater op vuilwaterriool. In sommige gevallen is dit in het verleden bewust zo aangelegd om bijvoorbeeld de doorstroming van vuilwater te bevorderen. In de meeste gevallen gaat het echter om een ongewenste situatie. Als we dit constateren moet zo snel mogelijk worden ingegrepen door de veroorzaker. Voordat wij hier handhavend tegen optreden is onze doelstelling is om de veroorzaker te informeren, bewust te maken van de problematiek en aan te sturen op het afkoppelen van het aangesloten regenwater. We voorkomen foutieve aansluitingen bij gescheiden stelsels zo veel mogelijk door toepassing van verschillende kleuren van de buizen, controle van de bouwaanvragen en intensiever toezicht bij de aanleg van riolering.

8.1.3

WKO-lozingen

De laatste jaren worden als bron van duurzame energie vaker bodemenergiesystemen (of warmte-koude opslagsystemen, WKO’s) in gebruik genomen. Het lozen van periodiek proceswater uit een Warmte Koude Opslag (WKO) is vergunningsplichting. Periodiek lozingen van proceswater (WKO) zijn in de meeste gevallen zodanig dat de bestaande rioolgemalen de aanvoer niet tijdig kunnen verwerken. In de LIOR Den Helder hebben wij oplossingen opgenomen om kwantiteitsproblemen te verminderen zoals afvoer middels een buffer of lozen in nachtelijke uren. Daarnaast kan spoelwater uit een WKO grote hoeveelheden zout bevatten dat kan leiden tot schade aan pompen en tot afname van ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater. Wij willen meer invloed en inzicht krijgen op de kwantiteit en kwaliteit van WKO-lozingen om negatieve effecten op het functioneren van het afvalwatersysteem te kunnen beoordelen. Hiervoor willen we beter samenwerken met het bevoegd gezag voor de vergunningaanvraag. Naast inzicht in het effect van WKO-lozingen op ons stelsel, willen we ook meer inzicht in het effect van installatie van WKO’s op de verziltingsproblematiek. Diep zou grondwater dat naar boven wordt gebracht, kan het bovenliggende zoete grondwater mogelijk verzilten (zie paragraaf 8.3.4).

8.1.4

Doorstroming oppervlaktewater

De zorg voor oppervlaktewater, valt niet onder de gemeentelijke watertaken die vanuit de rioolheffing worden gefinancierd. Er zijn echter wel raakvlakken tussen de zorgplichten voor afvalwater, hemelwater, grondwater en de zorg voor oppervlaktewater zoals de doorstroomfunctie van oppervlaktewater, de mogelijkheid om water te bergen in oppervlaktewater en de waterkwaliteitsdoelstellingen in relatie tot overstortend water vanuit de gemengde riolering. Bij de invulling van de zorg voor oppervlaktewater moet dus rekening gehouden worden met de gemeentelijke watertaken en andersom. Samen met het Hoogheemraadschap streven we naar een gestructureerde aanpak voor het op orde houden van ons oppervlaktewatersysteem. In ons beheerplan Watergangen Den Helder 2020-2025 hebben wij uitgangspunten opgenomen voor het beheer van gemeentelijke watergangen. De inhoud van dit beheerplan blijft voor de helft van deze planperiode van kracht. Voor de volledigheid is het beheerplan opgenomen in Bijlage F. Er is geen achterliggend beleid voor dit beheerplan. We hebben de wens om een oppervlaktewatervisie te ontwikkelen waarin de verschillende systemen die met elkaar verbonden zijn (zoals oppervlaktewater, grondwater en biodiversiteit) integraal worden benaderd in het formuleren van uitgangspunten rond groot onderhoud, het verbeteren van waterkwaliteit en het creëren van waterberging.

In deze planperiode actualiseren we daarnaast het beheerplan en gebruiken daarbij bevindingen vanuit het SSW. Het beheerplan moet voort borduren op de op te stellen oppervlaktewatervisie. Voor het opstellen van de oppervlaktewatervisie en het oppervlaktewaterbeheerplan, worden geen middelen van het taakveld riolering ingezet.

8.2

Zorgplicht hemelwater

8.2.1

Doelmatige inzameling van hemelwater

Voor calamiteiten heeft de gemeente een kolkenreiniger in bezit. In de vorige planperiode werden de twee reinigingsrondes aan de markt aanbesteed. In de praktijk betekende dit een intensieve begeleiding en gaf dit weinig flexibiliteit. Deze periode willen we als gemeente het kolken reinigen volledig met de eigen dienst opnemen. Dit vermindert de kwetsbaarheid van de eigen dienst, verbetert de kwaliteit en faciliteert een risico gestuurde aanpak. Daarbij heeft de eigen dienst meer ‘oog voor de omgeving’ en heeft daar een signalerende functie ten behoeve van andere disciplines. 35

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

8.2.2

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Doelmatige verwerking van hemelwater

Ons vertrekpunt is het principe om afvalwater en hemelwater gescheiden in te zamelen (zie ook §8.1.1). In nieuwe wijken en bij inbreidingen leggen we direct een gescheiden riolering aan. Bij wijkreconstructies en rioolvervanging/renovatie onderzoeken we voorafgaand de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking. We werken volgens de voorkeursvolgorde vasthouden-bergen-afvoeren van hemelwater. Concreet betekent dit voor de afvoer van hemelwater: 1. Hergebruik; 2. Vasthouden en infiltreren 3. Bergen en vertraagd afvoeren a. Bovengronds bergen b. Ondergronds bergen 4. Direct afvoeren a. Afvoeren naar oppervlaktewater (uiteindelijke naar regionaal watersysteem (onder de voorwaarden van de Keur van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier); b. Via riolering afvoeren naar regionaal watersysteem (als het niet anders kan). Kansen voor hergebruik van hemelwater willen we zo veel als mogelijk en doelmatig benutten. Los daarvan heeft infiltratie van afgekoppeld hemelwater in de bodem de voorkeur. In het geval uit onderzoek blijkt dat infiltreren niet kan, bijvoorbeeld door lokaal hoge grondwaterstanden of een verontreinigde bodem, wordt hemelwater afgevoerd naar hiervoor geschikt lokaal (gemeentelijk) oppervlaktewater of wadi’s. Bergingsvoorzieningen worden bij voorkeur bovengronds aangelegd.

Dat betekent bijvoorbeeld dat wadi’s de voorkeur hebben boven ondergrondse infiltratiekratten. Bij bovengrondse en groene voorzieningen is namelijk het functioneren inzichtelijker, beter te onderhouden en het draagt bij aan een groene leefomgeving. Daarnaast hanteren wij het uitgangspunt: “Ecologisch oplossingen waar het kan en civieltechnische oplossingen waar het moet”.

8.2.3

Afkoppelen hemelwater van gemengde lozingen (bestaande situatie)

Niet alle bestaande lozingen voldoen in de gewenste mate aan onze voorkeursvolgorde. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle gemengde lozingen. We streven naar het scheiden van regenwater en afvalwater (ontvlechten) als het de volgende doelen dient: 1. het ontlast het gemengde stelsel waardoor er minder (vaak) afvalwater overstort op het oppervlaktewater; 2. het draagt bij aan een duurzamer rioleringssysteem, doordat er minder regenwater naar de zuivering wordt afgevoerd. Zuivering kan efficiënter uitgevoerd worden; 3. het is zorgt ervoor dat zoet water langer in de omgeving blijft. Bij de keuze of we gaan afkoppelen, sturen we op kosten, prestaties en risico’s (KPR afweging). Dit geldt zowel voor de afweging in de openbare als particuliere ruimte. De kans dat deze KPR afweging positief uitvalt voor afkoppelen is het grootst op het moment dat er grootschalige riool- en wegwerkzaamheden plaatsvinden in de openbare ruimte. Kosten en risico’s zijn dan immers relatief laag om afkoppelprestaties te bereiken. Om deze reden, wordt afkoppelen meegenomen in de GGW-planning. Bij afkoppelen, wordt het regenwaterriool zo gedimensioneerd dat het regenwater van het verhard oppervlak van de openbare ruimte (rijweg, parkeerplaatsen, trottoirs), de tuinverharding aan de voorzijde van de woningen én de daken aan de wegzijde door het stelsel kunnen.

Afhankelijk van de lokale omstandigheden kan dit zowel ondergronds (nieuwe huis- en regenpijpaansluitingen) als bovengronds (afvoer via tuin naar straat) plaatsvinden. De kosten van deze werkzaamheden worden opgenomen in het project, óók daar waar het gaat om werkzaamheden op niet-openbare terreinen. Uitvoer door – en op kosten van – de gemeente beschouwen wij als meest doelmatige invulling van onze afval- en hemelwaterzorgplicht.

8.2.4

Beperken risico op wateroverlast

Door klimaatverandering krijgen we te maken met extremere weersomstandigheden. Dat is niet alleen de verwachting voor de lange termijn maar is ook nu al steeds meer voelbaar. We anticiperen op de toename van extreme buien, door de kans op wateroverlast en waterschade te beperken. 36

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Figuur 8-1: Doorlatende verharding in Den Helder

Beschermingsniveau bij ‘normale’ hevige neerslag Bestaande situatie Bij vervanging van riolering moeten we ver vooruitkijken. De buizen gaan immers gemiddeld zo’n 70 jaar mee. Bij het ontwerp van riolering gaan we uit van een bui met acceptabele frequentie van optreden van water op straat. Wij hanteren daarvoor een bui met een frequentie van voorkomen van eenmaal per 2 jaar (bui 8 uit de kennisbank Riolering). Tijdens deze bui moet de waking minimaal 0,20 m bedragen. Dit is een resultaatverplichting, dat betekent dat we hier niet van afwijken. Het regenwaterriool wordt zo gedimensioneerd dat het regenwater van het verhard oppervlak van de openbare ruimte (rijweg, parkeerplaatsen, trottoirs), de tuinverharding aan de voorzijde van de woningen én de daken aan de wegzijde door het stelsel kunnen. Daarnaast toetsen we op een bui met een frequentie van voorkomen van eenmaal per 10 jaar (bui 10 uit de kennisbank Riolering). Indien er beperkte inspanning nodig is om knelpunten bij bui 10 te verminderen, nemen we dit mee bij ontwerp van de riolering. Nieuwbouw Bij de nieuwe aanleg is vaak meer ruimte dan in de bestaande ruimte en is het makkelijker om een hoger beschermingsniveau te realiseren. Om deze reden geldt bij uitbreidingslocaties dat er geen water-op-straat mag optreden met een frequentie van voorkomen van eenmaal per 10 jaar (bui 10 uit de kennisbank Riolering).

Bij inbreidingslocaties is de gemeente meer afhankelijk van de capaciteit van het omliggende stelsel. Hierbij wordt gestreefd naar hetzelfde beschermingsniveau als voor uitbreidingslocaties, maar deze geldt als inspanningsverplichting. Dat betekent dat er ook van dit beschermingsniveau kan worden afgeweken, mits is onderbouwd dat dit redelijkerwijs niet haalbaar. De resultaatverplichting voor inbreidingslocaties is dezelfde eis als voor de bestaande situatie.

37

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Omdat er bij nieuwbouw altijd gescheiden riolering wordt aangelegd, wordt het regenwaterriool zo gedimensioneerd dat al het regenwater van verhard oppervlak in zowel de openbare als particuliere ruimte door het stelsel kan.

Beschermingsniveau bij ‘klimaat’ neerslag Bestaande situatie Om zicht te krijgen op de kwetsbaarheid van de bebouwde omgeving ten aanzien van wateroverlast en waterschade, rekenen we periodiek extreme buien door. Aan het begin van de planperiode zijn we bezig met het opstellen van de Systeemoverzichten Stedelijk Water (SSW’s) voor de kernen binnen gemeente Den Helder. Hierin brengen we de kwetsbaarheid in beeld bij een bui die in 2050 eenmaal per 100 jaar voorkomt (bui van 70 mm in een uur). Vervolgactie is om op basis van het SSW te bepalen welke maatregelen nodig zijn om invulling te geven aan de opgave om te beschermen tegen klimaatbuien en om deze uit te voeren. In de openbare ruimte streven we ernaar om wateroverlast en waterschade bij een bui van 70mm per uur zoveel mogelijk te voorkomen. We benutten hierbij de openbare ruimte voor de aanleg van (bij voorkeur bovengrondse) berging, infiltratie en het vermijden/reduceren van verhard oppervlak. Door voldoende water en groen aan te leggen in bebouwde gebieden kunnen we naast wateroverlast bovendien bijdragen aan het verlagen van hittestress en het beter kunnen overbruggen van langdurig droge perioden. Waar mogelijk stapelen we functies. Retentievijvers, waterpleinen en wadi’s lenen zich uitstekend voor een multifunctioneel gebruik.

Omdat het volledig voorkomen van overlast en schade in de bestaande situatie bij zo’n hevige klimaatbui niet altijd mogelijk is, maken we per ingreep een doelmatigheidsafweging. In deze planperiode stellen we een afwegingskader op waarbij het beschermingsniveau wordt afgezet tegen de investering van klimaatmaatadaptatiemaatregelen, welke door de raad vastgesteld wordt. Dit afwegingskader moet handvatten bieden voor het maken van transparante keuzes over het beschermingsniveau in de bestaande omgeving. Daarnaast hebben wij behoefte aan concrete handvatten bij ontwerp van straatprofielen en gaan we in deze planperiode standaard straatprofielen uitwerken waarbij de rioleringsklimaatadaptatie- en warmtetransitie-opgaven worden meegenomen. Qua planning sluiten we aan bij ons programma gebiedsgericht werken (GGW), zie paragraaf 8.4.1. Aangezien een groot deel van het afvoerend verhard oppervlak is gelegen op particulier terrein, verwachten wij van hen ook een inspanning om wateroverlast en schade tijdens klimaatbuien te beperken. We stimuleren onze inwoners om tuinen te ontstenen en om water op te vangen (zie §8.5.6). Nieuwbouw Bij nieuwbouw van woningen en bedrijven binnen de gemeente Den Helder, houden wij ons aan de afspraken in Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026.

Deze sluiten tevens aan bij de afspraken vanuit het basisveiligheidsniveau klimaatbestendigde nieuwbouw van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Voor het thema “hevige neerslag” betekent dit de volgende uitgangspunten: • Bij 70 millimeter in een uur (bui met herhalingskans van eens in 100 jaar in 2050) treedt geen schade op aan bebouwing, infrastructuur en voorzieningen • Bij 90 millimeter in een uur (bui met herhalingskans van eens in 250 jaar in 2050) blijven vitale objecten en infrastructuur functioneren en bereikbaar. Dit leidt tot de volgende inspanningsverplichting voor nieuwe ontwikkelingen: • De neerslag van een hevige bui (1/100 jaar, 70 mm in een uur) op privaat terrein wordt op dit terrein opgevangen en vertraagd afgevoerd. De berging wordt de eerste 24 uur daarna niet geleegd en is in maximaal 60 uur weer beschikbaar. • In het gebied is natuurlijke afwatering zoveel mogelijk aanwezig. • Bij een waterdiepte van 20 cm op de rijbaan door extreme regen en/of overstromingen mag er geen schade op treden aan gebouwen en elektrische installaties in de openbare ruimte en blijven hoofdwegen begaanbaar. • De ontwikkeling gebeurt waterneutraal en leidt niet tot extra aanvoer/afvoer van water. Hemelwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden en hergebruikt in het plangebied. In 2016 hebben wij een nota hemelwater vastgesteld.

Deze nota is verouderd en wordt met vaststelling van dit PWSR ingetrokken.

38

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

8.3

Zorgplicht grondwater

8.3.1

Handelen bij grondwaterproblemen

Middelen

Binnen de gemeente Den Helder, hebben we te maken met hoge (schijn)grondwaterstanden . Schijngrondwater is water dat op een niet doordringbare bodemlaag blijft staan, dit is een afwijking van het freatische (hoger gelegen) grondwater. Als gemeente kunnen we wat invloed uitoefenen door bijvoorbeeld de aanleg van drainagetransport (DT) leidingen, maar we hebben geen invloed op het grondwatersysteem. In Figuur 8-2 is de verdeling van verantwoordelijkheden tussen Hoogheemraadschap, gemeente en burger opgenomen met betrekking tot water.

Inwoner

Figuur 8-2: Verdeling verantwoordelijkheden tussen Hoogheemraadschap, gemeente en inwoner

We willen in onze gemeente een grondwaterstand hebben, die geen structurele overlast of onderlast veroorzaakt bij de inwoners en ondernemers en treffen, indien doelmatig, maatregelen. De termen betekenen voor ons als gemeente Den Helder het volgende: Structurele grondwateroverlast is: • • • •

Wederkerend te zijn en gemeld (tenminste jaarlijks geregistreerd); én gedurende langere tijd voor te komen (tenminste 1 maand continu); én niet tijdelijk te zijn (tenminste 2 jaar); én stabiel of toenemend te zijn.

In paragraaf 8.4.4 beschrijven we hoe we door middel van een meldingen systeem en door monitoring inzicht krijgen in grondwateroverlast. Nadelige gevolgen zijn: • • •

gezondheidsklachten door vocht in de woning; óf schade aan gebouwen of infrastructuur; aantasting van de primaire functie op basis van het bestemmingsplan.

Bij alle nadelige gevolgen moet worden aangetoond dat deze door een hoge grondwaterstand is veroorzaakt en niet door bijvoorbeeld bouwkundige gebreken of onvoldoende ventilatie. Doelmatige maatregelen zijn: • • 39

maatregelen dienen effectief te zijn (met de maatregelen worden de problemen voorkomen of aanzienlijk beperkt); én maatregelen dienen efficiënt te zijn (geen alternatieven op de probleemlocatie die goedkoper of effectiever zijn); Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

• •

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

én de kosten van de maatregelen dienen in verhouding te staan tot de nadelige gevolgen. Uit te voeren maatregelen meenemen binnen (projecten)planning (voorkomen ‘losse” projecten / reconstructies.

Voor de invulling van grondwater zorgplicht nemen wij alleen de woonwijken en bedrijfsterreinen in beschouwing. Het buitengebied, recreatieterreinen en het havengebied laten we buiten beschouwing. Maatregelen voeren we zoveel mogelijk uit in combinatie met andere werkzaamheden in de openbare ruimte, via een gebiedsgerichte aanpak. Indien deze te lang op zich laat wachten, nagaan of dit op eigen perceel (tijdelijk) op te lossen valt, als ook niet mogelijk dan nagaan of een maatwerk oplossing haalbaar is. Een voorbeeld van zo’n maatwerkoplossing is het tijdelijk aansluiten van drainage vanaf een perceel op de bestaande gemengde riolering totdat deze vervangen is en we als gemeente een DT riool hebben aangelegd. Voortvloeiend uit dit ambitieniveau gaan we het volgende doen: • We houden inzicht in de actuele grondwaterstanden; • We nemen maatregelen op overlastgevoelige locaties; • Bewoners worden bijgestaan met onderzoek, advies en eventuele subsidies zodat zij sneller ook hun eigenverantwoordelijkheid nemen;

8.3.2

Grondwateroverlast voorkomen

Ontwikkelingen mogen niet leiden tot een verslechtering van de bestaande waterhuishoudkundige en geohydrologische situatie. Grondwater moet voldoende opgepakt worden in het "watertoets proces" door in een vroeg stadium de waterhuishoudkundige en geohydrologische aspecten mee te wegen bij de ontwikkeling van de nieuwbouwlocaties. De toekomstige beheerskosten zijn leidend bij het onderzoeken van mogelijke ontwerpen. Bij nieuwbouw wordt rekening gehouden met het heersende grondwaterregime door de nieuwbouw op een zo gunstig mogelijke plek in het watersysteem te ontwerpen en hydrologisch neutraal te ontwikkelen. Aspecten als kruipruimteloos bouwen en een voldoende hoog vloerpeil worden hierbij meegenomen om grondwaterproblemen te voorkomen. Oplossingen voor inbreidingslocaties worden in nauw overleg met de vergunningverlenende dienst en de commissie Ruimtelijke kwaliteit Den Helder besproken. Als gemeente streven we ernaar om bij ontwikkelingen om voldoende ontwateringsdiepte (zie Figuur 8-3 voor toelichting) te realiseren in relatie tot de gebruiksfuncties om grondwaterproblemen te voorkomen. Dit wordt bij voorkeur gerealiseerd door ophoging van het te bebouwen terrein om hogere beheerkosten van drainagesystemen te voorkomen of tot een minimum te beperken.

Bij reconstructies in de openbare ruimte, vervangen we (volgens onze GGW planning, zie paragraaf 8.4.2) gemengde stelsels door gescheiden stelsels, waarbij het hemelwaterstelsel in de regel als DT riool wordt uitgevoerd. Doel hiervan is om gemiddelde grondwaterstanden te verlagen en grondwaterfluctuatie te beperken. Omdat de aanleg van DT riolering ook een omgekeerd effect kan hebben, namelijk problemen (zoals scheurvorming in wegen) door grondwateroverlast, hebben we onderzoek gedaan naar het effect van aanleg DT riool in Den helder. Hieruit blijkt dat de aanleg van een DT stelsel geen noemenswaardige onderlast problemen zou veroorzaken. Drainage vanuit percelen kan ook op DT riolering worden aangesloten. Hierbij zijn de kosten voor aanleg van drainage op het eigen perceel voor de perceelseigenaar en mag de drainage worden aangesloten op het gemeentelijke DT riolering.

Figuur 8-3: Schematisatie termen in relatie tot grondwaterbeleid 40

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

8.3.3

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Lokaal aanvullen grondwater

Zoals benoemd in onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater (zie paragraaf 8.2.1), streven wij ernaar om waar mogelijk hemelwater te infiltreren om grondwater lokaal aan te vullen. Naast dat dit goed is voor de zoetwatervoorraden (in bodem en oppervlaktewater van stedelijke en landelijke gebieden) draagt infiltratie mogelijk bij aan het tegengaan van verzilting. Door de relatief hoge grondwaterstand in Den Helder is infiltratie niet overal mogelijk of wenselijk. Om invulling te kunnen geven aan onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater, hebben we inzicht nodig in de kansrijke gebieden om water te infiltreren. In deze planperiode stellen we daarom een kaart op met infiltratiemogelijkheden.

8.3.4

Verziltingsproblematiek

Daarnaast willen we onze assets beschermen tegen verzilting. Om een gemeentelijk kader te ontwikkelen voor het beschermen van assets tegen verzilting, willen we in eerste instantie inzicht in de mate en locaties van verzilting. Deze planperiode willen we de peilbuizen van zowel Julianadorp, als het stedelijk gebied van Den Helder, uitrusten met zoutmeters om de zoutproblematiek over de loop van de tijd beter in kaart te brengen. Dit onderwerp heeft een relatie met het regionale uitvoeringsprogramma meten en monitoren. Inzicht in de verziltingsproblematiek, kunnen we later gebruiken als we bijvoorbeeld de effecten in beeld willen krijgen van verzilting op riolering, gemalen, fundering en WKO’s. Ten behoeve van het ondernemersklimaat binnen Den Helder, wordt goed te Vanuit de opgave ondernemende stad wordt verzilting van de Koegraspolder als opgave gestart. Daarnaast wil VG-riolering de verzilting voor de hele gemeente beter monitoren.

8.4

Bedrijfsvoering

8.4.1

Calamiteiten

De gemeente heeft de zorg voor de openbare riolering. Soms gebeurt er iets waardoor het functioneren van het rioolsysteem beperkt wordt of risico loopt. Van de gemeente wordt verwacht snel en adequaat op te treden aangezien dergelijke incidenten grote maatschappelijke gevolgen kunnen hebben. Incidenten in het riool kunnen naast directe overlast voor de burger ook effect hebben op het milieu en/of de volksgezondheid. Om als gemeente snel en adequaat te kunnen optreden en daarmee de maatschappelijke effecten te minimaliseren, is een calamiteitenplan met scenariokaarten ontwikkeld. Deze scenariokaarten geven de verantwoordelijkheden en bevoegdheden in geval van een calamiteit weer en bieden ondersteuning bij de afhandeling van incidenten en calamiteiten in het rioolsysteem van de Noordkop gemeenten. De scenariokaarten helpen bij het afhandelen van vijf incidenttypen, die voor kunnen komen in de riolering. Het gaat dan om: 1. Lozing van een gevaarlijke of explosieve stof in het riool; 2. Langdurige uitval van een rioolgemaal of rioolgemalen; 3. Breuk in een persleiding; 4. Bezwijken van een stamriool onder een belangrijke weg; 5. Wateroverlast door extreme neerslag. De scenariokaarten zijn ontwikkeld met en voor de rioolbeheerders, in afstemming met de adviseurs openbare orde en veiligheid van de Noordkop gemeenten en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK).

Deze planperiode gaan we het werken met de scenariokaarten organisatorisch borgen door te oefenen.

8.4.2

Inspecties en maatregelen

Vrijvervalriolering Wij inspecteren uit het oogpunt van operationeel beheer of als klachten hiertoe aanleiding geven. Daarnaast voeren we inspecties uit bij de voorbereiding van renovatieprojecten en bij calamiteiten. Voorafgaand aan de inspectie wordt 41

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

het riool gereinigd. Na het inspecteren van de riolering worden de resultaten beoordeeld om eventuele maatregelen te kunnen vaststellen. Aan de hand van deze functionele eisen en maatstaven worden de maatregelen geraamd en vastgesteld. Alle inspectiegegevens slaan we op in ons rioolbeheersysteem. Deze inspecties worden vooruitlopend op de GGW planning ingepland, daarbij ontwikkelen we een risico gestuurde aanpak voor het overig areaal. Met de inspecties, onderzoeksresultaten, meldingen en theoretische vervangingen als vertrekpunt maken we een integrale afweging met andere disciplines en externe partijen.

Figuur 8-4 Geplande inspecties tot en met 2025 in Den Helder

Gemalen, persleidingen en mechanische riolering In 2017 zijn we gestart met een jaarlijkse onderhoudsinspectie van alle hoofd- en minigemalen. Hieruit volgen maatregelen per jaar. Daarnast voeren we eens per vijf jaar een NEN 3140 keuring uit voor elektrische status gemalen. De inspecties en toestand van gemalen zijn goed op orde in Den Helder De persleidingen worden jaarlijks planmatig onderhouden door team Wijkbeheer. We willen in deze planperiode aandacht aan het inspecteren van persleidingen op basis van GPS om de ligging beter in kaart te brengen.. Op basis van de resultaten, bepalen we of het nodig is om een onderhoudsplanning op te stellen. Pompen en bijbehorende mechanische installaties ontwikkelen zich voortdurend. Er komen voortdurend nieuwe producten op de markt die steeds beter bestand zijn tegen vervuiling, minder energie gebruiken en langer meegaan. We willen hier ervaring mee blijven opdoen.

Overige voorzieningen In de gemeente Den Helder zijn, naast de vrijvervalriolering en drukriolering, nauwelijks andere voorzieningen aanwezig. In Figuur 8-5 zijn voorzieningen weergegeven. 42

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Er is één lamellenafscheider, in het Duinpark liggen enkele greppels die hemelwater afvoeren. Deze systemen functioneren goed, zijn recentelijk aangelegd of onderhouden. We gaan ervanuit dat inspectie en onderhoud van deze voorzieningen voorlopig niet nodig is. Het is onbekend hoeveel drainage (van onder andere grasvelden of plantsoenen) exact in het stedelijk gebied ligt. Onderhoud van drainage vindt op ad-hoc basis plaats, op basis van meldingen. Verder zijn er in Den Helder meerdere wadi’s aanwezig en er worden in de toekomst diverse wadi’s aangelegd. In de komende planperiode ontwikkelen wij een apart beheerplan voor wadi’s met aandacht voor biodiversiteit. De inhoud van het plan moet landen in onze LIOR. Hierbij houden we rekening met de volgende vier beheer- en onderhoud aspecten van een wadi: • • • •

Preventief onderhoud zoals grasmaaien, het reinigen van de slokop’s, het vegen van de straat en de aanvoergoten van het regenwater, maar ook de eventueel aanwezige drain(s) doorspuiten. Regelmatige visuele inspecties waarmee de toestand van de wadi in de gaten wordt gehouden. Hierdoor is eventueel bijstelling van het preventief onderhoud mogelijk. Ook kan blijken dat direct moet worden ingegrepen door correctief onderhoud uit te voeren. Correctief onderhoud, bijvoorbeeld het herstellen van beschadigingen aan de grasmat, het verwijderen van vuil of slib of een niet goed functionerende slokop herstellen. Monitoren van het functioneren van de wadi. Niet alle aspecten zijn bij een visuele inspectie waarneembaar, zoals de doorlatendheid van de bodem en de bodem- en grondwaterkwaliteit. Hiervoor is het nodig om met enige regelmaat nader onderzoek uit te voeren.

Figuur 8-5 Aanwezigheid bijzondere voorzieningen in gemeente Den Helder. Groen is gemengd stelsel, bruin is gescheiden stelsel

43

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

8.4.3

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Aanleggen en Vervangen

Gebiedsgericht werken Met het verouderen van de bestaande riolering neemt de vervangingsopgave als gevolg van de leeftijdsopbouw toe. Zo zal in theorie de piek in rioolaanleg in de jaren zeventig-tachtig vanaf 2040 tot een vervangingspiek leiden (uitgaande van een gemiddelde levensduur van 70 jaar). Het tijdstip waarop de vrijvervalriolen moeten worden gerenoveerd of vervangen, wordt niet alleen door de technische levensduur bepaald. Vervanging van andere infrastructuur (wegen, leidingen) of verbeteringsmaatregelen kunnen soms ook aanleiding zijn om het riool voortijdig te vervangen. Hiervoor heeft gemeente Den Helder het programma gebiedsgericht werken (GGW) opgesteld. Dit bestaat uit een planning om per jaar een buurt integraal aan te pakken. Rioolvervanging en klimaatadaptatie zijn hierin onderdeel van belangrijke ruimtelijke thema’s die integraal opgepakt worden. Aandachtspunt bij het uitvoeren van het GGW is dat op dit moment de verbinding met de warmtetransitie visie ontbreekt. De maatregelen vanuit de warmtetransitie hebben we voor de gemeente Den Helder al op kaart gezet. Het koppelen van de uitvoeringsplanning van deze maatregelen kan nog verschuivingen in de GGW planning met zich meebrengen ten opzichte van gehanteerd in dit PSWR. De GGW planning is opgenomen in Bijlage H.

Omdat per jaar één buurt in voorbereiding opgepakt wordt, kan het met het gebiedsgericht werken soms lang duren voordat herstel of onderhoud in andere buurten aangepakt kunnen worden. Hiervoor heeft de gemeente Den Helder het programma groot onderhoud. Met dit programma pakt de gemeente kleinschalig specifieke problemen aan binnen een buurt. Dit met de gedachte om levensduur verlengend herstel te laten plaats vinden, totdat het grootschaliger opgepakt kan worden met het GGW

Figuur 8-6 Rioolwerkzaamheden in Den Helder

44

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Risico gestuurd beheer We willen verder toegroeien naar het hanteren van een risicogestuurd beheer systematiek. Risicogestuurd beheer is een vorm van assetmanagement en gaat uit van het nastreven van het optimum tussen kosten, risico’s en prestaties over de hele levenscyclus van de riolering en door alle lagen van de organisatie (strategisch – tactisch – operationeel – uitvoerend). Met periodieke rioolinspecties wordt de materiaaldegradatie en het functioneren (afstroming, lekkage) vastgesteld en kan uiteindelijk de levensduur van de riolering beter voorspeld worden en risico’s beter worden afgewogen. Bij de vervangingsplanning wordt tevens rekening gehouden met capaciteit om te planning te kunnen uitvoeren. Door deze vorm van assetmanagement op een slimme manier met de planning van wijkvervanging te combineren kunnen we op het optimale moment investeren in een vernieuwd systeem. Naast levensduurverlenging helpt risico gestuurd beheer om de kwetsbaarheid te verkleinen en de kwaliteit te verhogen. Deze planperiode gaan we door met de ontwikkeling en invoering van risico gestuurd beheer. Medio 2023, is onze pilot over risico gestuurd beheer in het gebied Binnen de Linie gereed. Dit gebied ligt in gemeente Den Helder, maar is onderdeel van een regionale pilot.

Deze gaan we evalueren en geleerde lessen hieruit gebruiken we om een belangrijke vraag binnen risico gestuurd beheer te beantwoorden: “Hoe kunnen de kosten voor rioolonderhoud geminimaliseerd worden zonder in te boeten aan de bedrijfszekerheid van riolering?”. Op regionaal niveau onderzoeken we hoe andere gemeenten van onze ervaringen kunnen profiteren. Zelf ontwikkelen we risicogestuurd beheer verder door voor de wijken die volgens GGW op de planning staan, namelijk de Schooten, Nieuw Den Helder en Julianadorp.

Relinen Bij relining wordt aan de binnenkant van een bestaand riool een kunststof kous aangebracht. Met deze methode wordt de levensduur aanzienlijk verlengd. In sommige gevallen is de levensduur van een gerenoveerde buis gelijk aan een nieuwe buis. De keuze om te bepalen of we gaan vervangen of relinen, sturen we op kosten, presentaties en risico’s (KPR afweging, zie ook beschrijving bij paragraaf 8.2.3 over afkoppelen). De kans dat deze KPR afweging positief uitvalt voor relinen is het grootst op het moment dat er groot onderhoud wordt gepleegd, en kleiner bij grootschalige riool- en wegwerkzaamheden in de openbare ruimte volgens de GGW aanpak.

Ontwerpprincipes Als de kwaliteit bij aanleg niet voldoende is, ontstaan er eerder klachten. Dit leidt tot extra onvoorziene kosten. Om de kwaliteit te borgen, gebruiken wij voor onze werkzaamheden de LIOR Den Helder 2021-2031. Hierin is veel aandacht voor het onderdeel riolering en zijn de normen aangegeven die wij hanteren bij vervanging en nieuwe aanleg. Ook verwachten wij dat externe partijen deze normen hanteren voor riool dat uiteindelijk in ons beheer komt. De kwaliteit zal gedurende de uitvoering goed gecontroleerd moeten worden. Het riool ‘verdwijnt’ na aanleg onder de grond en op dat moment is de kwaliteit erg lastig te achterhalen.

Werken in de ondergrond Werken in de ondergrond mag in Den Helder de slecht doorlatende (klei) lagen niet (blijvend) verstoren in verband met de complexe grondwatersituatie in de gemeente en gevoeligheid voor verzilting van zoute kwel. In de komende planperiode worden regels opgesteld over bodemverstorende activiteiten. Hierbij haken we als gemeente aan op de regelgeving van HHNK.

8.4.4

Meten en monitoren

Klachten en meldingen Klachten over de riolering en (grond)wateroverlast komen op verschillende manieren binnen: per telefoon, via de gemeentelijke website of door storingsmeldingen (telemetrie). De klachten worden via het zaaksysteem van Den Helder geregistreerd en gespecificeerd (aard, oorzaak etc.). Voor het onderdeel grondwateroverlaste ontbreekt een duidelijke strategie om te bepalen welke klachten grondwater gerelateerd zijn en in welke van die gevallen wij als gemeente tot actie over moeten gaan. Deze planperiode stellen we hiervoor een kader op. Deze zal landen in onze standaardprocedure voor de omgang met klachten over (grond-) wateroverlast met een zaakgericht systeem.

45

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Monitoren hydraulisch functioneren Deze planperiode stellen wij een meetplan op voor het monitoren van het hydraulisch functioneren in het gemengde rioolstelsel. We gebruiken de bevindingen vanuit het SSW als basis om te bepalen waar extra metingen nodig zijn om vragen over het functioneren te beantwoorden. Hierbij streven we naar een flexibel meetsysteem, zodat meetpunten verplaatst kunnen worden zodra een vraag beantwoord is. Neerslagdata kopen we als gemeente Den Helder in.

Uitbreiding grondwatermeetnet Zoals beschreven in paragraaf 8.3.4, breiden we ons grondwatermeetnet uit door zoutmeters bij de bestaande peilbuizen te plaatsen. Alvorens we dat doen, bepalen we eerst een meetstrategie Dit onderwerp heeft een relatie met het regionale uitvoeringsprogramma meten en monitoren.

8.4.5

Databeheer en data-analyse

Binnen stedelijk waterbeheer hebben we te maken met basisgegevens zoals de afmetingen en hoogtemetingen van putten en leidingen. Deze gegevens worden laagfrequent geïnventariseerd en geactualiseerd. De afgelopen jaren hebben we in het kader van het opstellen van het SSW een verbeterslag gemaakt met het in beeld brengen van basisgegevens. Deze planperiode blijft ons inspectieregime nog op 50km per jaar om de verbeterslag af te maken en na de planperiode schakelen we terug naar 20km per jaar met het uitgangspunt dat de inspectiegegevens op orde zijn. De basisgegevens zijn nu op uniforme wijze opgeslagen in ons beheersysteem. Na nieuwe- en vervangingsaanleg verwerken wij de gegevens binnen 12 weken in ons beheersysteem. Zo voldoen wij aan onze verplichting met betrekking tot de WIBON- en BGT registratie. Dit primaire proces wordt verbeterd door de aanstelling van de gezamenlijke gegevensbeheerder. Aandachtspunt voor het beheerregime in de komende periode is de manier hoe wij “nieuwe voorzieningen” zoals kolkloze wijken in ons beheersysteem opnemen.

8.4.6

Communicatie en participatie

Via actieve communicatie willen we het waterbewustzijn bij inwoners, bedrijven en organisaties verder vergroten. Met die communicatie, in combinatie met de juiste prikkels (bijvoorbeeld financieel) en door zelf het goede voorbeeld te geven, werken we aan draagvlak voor de gemeentelijke watertaken. Draagvlak is belangrijk, bijvoorbeeld voor acceptatie van het bewust (tijdelijk) laten ontstaan van water op straat, begrip voor mogelijke hinder als gevolg van verbetermaatregelen en enthousiasme om mee te werken aan een klimaatveerkrachtige omgeving. Het vergroten van waterbewustzijn pakken we op in regionaal verband, via de WATZR-campagne. Door als gemeente zelf het initiatief te nemen bij afkoppelen in reconstructieprojecten, verwachten we de afkoppelparticipatie te verhogen. Ook starten we met een regeling om afkoppelen buiten deze projecten om te stimuleren, zowel binnen als buiten de bebouwde kom. Beiden kunnen echter niet zonder tijdige en duidelijke communicatie naar de aanliggende perceeleigenaren en -gebruikers.

8.4.7

Duurzaamheid

In de algemene inkoopvoorwaarden van de gemeente zijn in algemene bewoordingen aspecten opgenomen over duurzaam inkopen en energiebesparing bij infrastructurele voorzieningen. Zo gelden bij aanbesteding van werken de criteria voor duurzaam inkopen, waarin energiebesparing expliciet een plaats heeft. We streven er als gemeente naar om nieuw te leggen rioolbuizen in gerecycled materiaal uit te voeren. Daarnaast streven we naar het verlengen van de levensduur van ons areaal door binnenwanden van rioolgemalen te voorzien van HDPE beplating, zodat aantasting van de betonwanden beperkt worden, ook in leidingen die niet aangetast worden door H2S. Tot slot is er bij vervanging van pompen en gemalen aandacht voor energiegebruik.

46

Onze referentie: F6CWZX2N7QJQ-264341337-789:4,0 - Datum: 21 maart 2023

PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING DEN HELDER 2023-2027 Inleiding

9

Regionaal deel

Gemeentelijk deel

Middelen

Gemeentelijke uitvoeringsagenda

In dit hoofdstuk is weergegeven welke activiteiten en/of maatregelen wij als gemeente Den Helder zelfstandig verrichten om invulling te geven aan de ambities en watertaken in dit programma. Omdat maatregelen bijdragen aan meerdere opgaven zijn de maatregelen gegroepeerd weergegeven per type: planvorming en onderzoek, beheer en onderhoud, uitvoeringsmaatregelen en overig. We streven naar integraal werken. In de uitvoering betekent dit het koppelen van verschillende opgaven. Als er ingrepen nodig zijn in de openbare ruimte, zoals wijkvernieuwing of grootschalig onderhoud, bekijken we of op die plek ook klimaatmaatregelen nodig en nuttig zijn. Dat scheelt tijd, overlast en geld en draagt bij aan een leefbare omgeving. Om overlast voor onze inwoners en bedrijven zo veel mogelijk te beperken en kosten te besparen is een goede afstemming van plannen nodig binnen organisaties en tussen organisaties, zowel publiek als privaat. Als gemeente nemen we de regie om tot een effectieve afstemming van plannen te komen.

9.1.1

Planvorming en onderzoek

Planvorming is onmisbaar voor doelmatig rioleringsbeheer. Om ons water- en rioleringssysteem aan te passen en klimaatrobuust te houden is onderzoek noodzakelijk. Binnen onze regionale samenwerking verrichten wij gezamenlijke activiteiten waarin elke gemeente ook een financiële bijdrage levert. Tabel 6: overzicht planvorming en onderzoek. Vermelde bedragen zijn op prijspeil 2022.