RIS325291 Bijlage KWR 2026.020 Rioolwateronderzoek drugsgebruik gemeente Den Haag 2025 EINDRAPPORT

In het rioolwateronderzoek van 2020 en 2023 uitgevoerd voor Den Haag is ketamine niet onderzocht. In Figuur 21 wordt het berekende ketaminegebruik per 1000 inwoners van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met gegevens van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven uit 2024. Op basis van deze meetgegevens is het ketaminegebruik per 1000 inwoners in Den Haag in 2025 vergelijkbaar met dat van Amsterdam en hoger dan in Eindhoven, Rotterdam en Utrecht in 2024. De spreidingsbalken laten de spreiding over de dagen van de week zien. Er is geen statistische analyse uitgevoerd.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

32

Figuur 21: Het gemiddelde berekende ketaminegebruik per 1000 inwoners in Den Haag in 2025 vergeleken met andere gemeenten. De foutbalken laten de variatie over de dagen van de week zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in 2025 zien.

3.9

Heroïne

De resultaten van de 24-uursmonsters voor 6-MAM (menselijk stofwisselingsproduct van heroïne) staan vermeld in Tabel 3 t/m 5 en zijn in Figuur 22 grafisch weergegeven. 6-MAM is in het rioolwater relatief instabiel waardoor het gedeeltelijk verloren kan gaan en het gebruik kan worden onderschat. Om deze reden wordt het gebruik van heroïne niet berekend. Het aantonen van 6-MAM in rioolwater is wel een bewijs dat heroïne is gebruikt in de onderzochte deelgebieden. Op drie dagen (zaterdag, zondag en dinsdag) is een concentratie boven de rapportagegrens van 20 ng/l in het rioolwater van Den Haag Zuidwest aangetroffen en op woensdag is een concentratie onder de rapportagegrens gemeten. Voor de overige meetdagen in Den Haag Zuidwest en voor alle meetdagen voor het voorzieningsgebied van AWZI Houtrust is de aanwezigheid van 6-MAM niet aangetoond in rioolwater. Hieruit kan worden geconcludeerd dat het heroïnegebruik in de gemeente Den Haag laag is.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

33

6-MAM

Figuur 22: Dagelijkse vracht 6-MAM (stofwisselingsproduct van heroïne) per 1000 inwoners in de afzonderlijke deelgebieden en het totaal voor de inwoners van de gemeente Den Haag, gedurende de bemonsteringsperiode. * gemeten concentratie onder de rapportagegrens van 20 ng/l, maar wel aangetoond, # niet aangetoond. Voor de metingen in Den Haag geldt in het geval van een * dat metingen in een van de afzonderlijke deelgebieden lager dat de rapportagegrens was.

In het rioolwateronderzoek uitgevoerd in 2023 en 2020 voor Den Haag is 6-MAM niet onderzocht. In Amsterdam, Utrecht en Eindhoven is ook geen 6-MAM onderzocht in 2024. In Den Haag is de gemeten gemiddelde vracht 6-MAM per 1000 inwoners lager dan in Rotterdam. Het verschil tussen de gemiddelde 6-MAM-vracht van Den Haag en Rotterdam is niet berekend vanwege de onzekerheid door waarden onder de rapportagegrens en grote variatie tussen de metingen omdat in Den Haag in beide bemonsterde gebieden op meerdere dagen geen 6-MAM werd aangetroffen in het rioolwater.

KWR 2026.020 | Maart 2026

4

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

34

Discussie

De resultaten van het onderzoek naar drugsresten in het rioolwater van Den Haag geven inzicht in het gebruik in de onderzochte deelgebieden van de gemeente Den Haag, te weten het voorzieningsgebied van AWZI Houtrust en pompstation Leyweg gecorrigeerd voor een deel van de bewoners van Rijswijk. Doordat in september/oktober 2023 en maart 2020 (alleen AWZI Houtrust) dit onderzoek op dezelfde manier werd uitgevoerd was het mogelijk deze resultaten te vergelijken. Daarnaast biedt het onderzoek inzicht in het drugsgebruik in de gemeente Den Haag ten opzichte van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven in 2024. Ook is er inzicht verkregen in weekpatronen van gebruik, en is op basis van de meetgegevens berekend hoeveel pure drug wordt gebruikt en wat daarvan de straatwaarde is. Daarmee is de omvang en samenstelling van de illegale drugsmarkt in beeld gebracht.

4.1

Analyse van drugsgebruik op basis van rioolwatermetingen

Doordat gedurende zeven aaneengesloten dagen rioolwater is bemonsterd, kon de weektrend van het gebruik van de verschillende drugs inzichtelijk worden gemaakt. Cocaïne, amfetamine, MDMA, MMC, en in beperkte mate ook ketamine en cannabis, vertoonden een hoger gebruik in of net na het weekend ten opzichte van de andere dagen van de week. De waargenomen trends zijn in overeenstemming met resultaten uit heel Nederland [20]. Het gebruik van methamfetamine en heroïne in de gemeente Den Haag was laag, waardoor geen weektrends of robuuste gebruiksgegevens en patronen konden worden afgeleid. Op basis van de meetgegevens kan worden afgeleid dat het drugsgebruik per 1000 inwoners in de twee onderzochte gebieden in Den Haag over het algemeen vergelijkbaar is (zie Tabel 6). Wanneer het gemiddelde drugsgebruik per 1000 inwoners van de gemeente Den Haag in 2025 wordt vergeleken met de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven in 2024, blijkt het gebruik van Den Haag in 2025 meestal vergelijkbaar met één of meerdere van deze gemeenten. Het cocaïnegebruik in Den Haag in 2025 is vergelijkbaar met Amsterdam en hoger dan in Rotterdam, Utrecht en Eindhoven in 2024. Het amfetaminegebruik is daarentegen vergelijkbaar met Amsterdam en Rotterdam in 2024, terwijl het amfetaminegebruik in Utrecht en Eindhoven in datzelfde jaar hoger is dan in Den Haag in 2025.

Op basis van deze meetgegevens is het MDMA-gebruik per 1000 inwoners in Den Haag in 2025 vergelijkbaar met dat van de gemeenten Rotterdam, Utrecht, maar lager dan in Amsterdam in 2024. Het cannabisgebruik is in Den Haag in 2025 lager dan Amsterdam, vergelijkbaar met Rotterdam, maar hoger dan Eindhoven en Utrecht in 2024 en het ketaminegebruik is in Den Haag in 2025 net als cocaïne vergelijkbaar met Amsterdam en hoger dan Eindhoven, Rotterdam en Utrecht in 2024. Alleen voor MMC lijkt het gebruik in Den Haag in 2025 lager dan in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven in 2024, maar het verschil met Rotterdam was beperkt, en bovendien gebaseerd op enkele metingen onder de rapportagegrens. De aanwezigheid van het menselijk stofwisselingsproduct van heroïne, 6-MAM, is in de gemeente Den Haag in 2025 lager dan in Rotterdam in 2024. In Amsterdam, Utrecht en Eindhoven is 6-MAM niet meegenomen in het rioolwateronderzoek van 2024.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

35

Tabel 6: Gemiddelde consumptie uitgedrukt in milligram werkzame stof per 1000 inwoners per dag in de twee onderzochte deelgebieden van Den Haag en Den Haag totaal (gewogen gemiddelde van AWZI Houtrust en Den Haag Zuidwest)

Drug

AWZI Houtrust

Den Haag Zuidwest

Den Haag totaal

Cocaïne

4280

4973

4487

Amfetamine

530

596

549

Methamfetamine

52

53

52

MDMA (XTC)

514

525

517

THC (cannabis)

3401

3302

3371

MMC (som van 2-, 3- en 4 MMC)

73*

49*

66*

Ketamine

417

333

392

* een gedeelte van de metingen was onder de rapportagegrens van 20 ng/L. Dit betekent dat de berekende consumptie minder nauwkeurig is dan gemiddelde waarden waarbij alle metingen boven de rapportagegrens vielen

In vergelijking met de vorige meting in 2023 is het drugsgebruik per 1000 inwoners in 2025 nagenoeg constant gebleven voor cocaïne, amfetamine, MDMA en cannabis. De spreiding van het MMC-gebruik over de dagen van de week was groot en een aantal meetwaarden waren onder de rapportagegrens voor een van de onderzochte gebieden, wat een vergelijking met voorgaande jaren niet goed mogelijk maakt. Het methamfetaminegebruik was net als in 2020 en 2023 en relatief laag waardoor het bepalen van verschillen tussen meetjaren ook niet goed mogelijk is. In het rioolwateronderzoek dat in 2020 en 2023 is uitgevoerd voor Den Haag zijn ketamine en heroïne niet onderzocht.

4.2

De lokale drugsmarkt

Het berekenen van het totale gebruik van een drug van de bemonsterde populatie in een bepaald gebied is omgeven door onzekerheden. Voor cocaïne is een betrouwbare omrekeningsfactor bepaald waardoor deze onzekerheden beperkt zijn, dit geldt echter niet of in mindere mate, voor een aantal van de andere onderzochte drugs. Met name voor THC (de werkzame stof in cannabisproducten) zijn deze onzekerheden groter (zie ook Paragraaf 2.3), waardoor de gekozen aannames leiden tot een conservatieve schatting van de marktomvang. Ondanks de onzekerheden is ervoor gekozen om toch een schatting te maken van de financiële omvang van de lokale drugsmarkt voor cocaïne, amfetamine, methamfetamine, MDMA, cannabis, MMC en ketamine. Tabel 7 toont de geschatte marktomvang en in Figuur 23 wordt de marktomvang grafisch weergegeven voor de onderzochte populatie in het rioolwateronderzoek. Methamfetamine en MMC zijn niet in Figuur 23 weergegeven vanwege de onzekerheden in de schatting doordat de gemeten concentraties in één of meerdere deelgebieden op een of meerdere dagen onder de rapportagegrens was en het aandeel van deze drugs in de lokale drugsmarkt verwaarloosbaar is. De omvang van deze deelgebieden representeert 63% van de inwoners van Den Haag, waarvan 97,2% woonachtig is in Den Haag. De prijzen en zuiverheden van de verschillende middelen variëren door de jaren heen.

De variatie is voor de meest populaire drugs echter beperkt. Voor de berekening is gebruik gemaakt van de meest recente gegevens van zuiverheden en prijsniveaus. Van heroïne is geen marktschatting gemaakt omdat de omrekening van resten in het riool naar gebruik niet goed kan worden uitgevoerd door ontbreken van eenduidige gegevens van de uitscheiding van deze drugs na gebruik en de beperkte stabiliteit van het gemeten stofwisselingsproduct 6-MAM in rioolwater. Daarnaast is er nauwelijks 6-MAM aangetroffen in het onderzochte rioolwater van de gemeente Den Haag. Hoewel de gebruikte hoeveelheid van heroïne niet goed kan worden bepaald, kan op basis van de meetgegevens wel worden aangenomen dat het gebruik en dus ook de financiële omvang van deze drug klein is ten opzichte van de andere drugs. Het valt op dat op basis van deze gegevens de financiële omvang van de lokale drugsmarkt wordt gedomineerd door cocaïne en cannabis. Dit beeld is vergelijkbaar met het beeld verkregen uit rioolwateronderzoek in andere Nederlandse gemeenten.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

36

De ontwikkeling van de financiële omvang van de drugsmarkt over de afgelopen vijf jaar kan vergeleken worden voor het voorzieningsgebied van AWZI Houtrust en de middelen cocaïne, cannabis, amfetamine, methamfetamine en MDMA, omdat daarvan meetgegevens zijn voor 2020, 2023 en 2025. De omvang is ten opzichte van de eerdere metingen vergelijkbaar wanneer wordt gecorrigeerd voor inflatie op basis van de Consumenten Prijs Index van het Centraal Bureau voor Statistiek. In 2020 was de financiële marktomvang 116% en in 2023 90% van de omvang in 2025. Het onderzoek in 2023 en 2025 liet zien dat het gebruik van verschillende drugs tussen de onderzochte deelgebieden (voorzieningsgebied van AWZI Houtrust en Den Haag Zuidwest) weinig verschilt. De (beperkte) toename van de marktomvang tussen 2023 en 2025 is niet het gevolg van een verhoging van de consumptie van drugs door de bevolking van Den Haag. Het komt voornamelijk doordat THC-gehalte van Nederwiet op basis van gegevens van de Nationale Drugsmonitor[27], die als maatstaf voor het berekenen van de marktomvang wordt gebruikt, is afgenomen. Daardoor is de prijs van de werkzame stof toegenomen. Dit leidt bij gelijk gebruik tot een toename van de berekende marktomvang van cannabis.

Tabel 7: Berekening van de financiële omvang van de lokale drugsmarkt van het onderzochte deelgebieden van in gemeente Den Haag op basis van rioolwatermetingen. De omvang van deze deelgebieden representeert 63% van de inwoners van Den Haag, waarvan 97,2% woonachtig is in Den Haag.

Drug

Straatprijs (gram verhandeld product; straatkwaliteit)

Zuiverheid drug (pure stof in verhandeld product)

Geschatte marktomvang per dag van de onderzochte deelgebieden (€)

Cocaïne

€51,50[22]

68,2%[22]

± €122.000

Amfetamine Methamfetamine

€8,50

53%

[24]

€50

[23]

63,5% [26]

± €3.200

[25]

± €1.500*** [26]

MDMA

€4,10 per pil

143 mg per pil

Cannabis*

€11,24[27]

13,8%[27]

± €99.000

[13]

82,9%**

± €525***

[14]

[14]

MMC Ketamine *

[23]

€18,68 €22,30

78,9%

± €5.525

± €4.000

THC-gehalte en prijs op basis van Nederwiet, populaire variant. Het THC-gehalte van cannabis dat is gebruik voor het berekenen van de marktomvang in de rapportage van 2023 (17,2%) was aanmerkelijk hoger dan het gehalte in deze rapportage (13,8%). Daardoor is, ondanks een nagenoeg gelijk gebleven THC-consumptie en prijs per gram Nederwiet, de financiële marktomvang en het aantal gebruikseenheden van cannabis evenredig gestegen tussen 2023 en 2025. ** MMC wordt als zout (kristallijn poeder) verhandeld. De maximale zuiverheid van MMC in MMC-zout is 82,9%. Bij het ontbreken van zuiverheidsgegevens hanteren we deze maximale zuiverheid voor onze berekeningen. Dit leidt tot een conservatieve schatting van marktomvang. *** Voor methamfetamine en MMC geldt dat de gemeten concentraties in een of beide bemonsterde gebieden een of meerdere dagen onder de rapportagegrens waren, waardoor er meer onzekerheid is in de berekening van de marktomvang vergeleken met meetwaarden boven de rapportagegrens. Over het algemeen kan worden geconcludeerd dat de marktomvang van deze drugs relatief klein is ten opzichte van de andere drugs.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

37

Figuur 23: Marktomvang van de verschillende drugs in gram pure stof (links) en financiële waarde (rechts) van de onderzochte deelgebieden. De omvang van deze deelgebieden representeert samen 63% van de inwoners van Den Haag, waarvan 97,2% woonachtig is in Den Haag. Methamfetamine en MMC zijn niet weergegeven vanwege de onzekerheden in de schatting doordat de gemeten concentraties in een of meerdere deelgebieden op een of meerdere dagen onder de rapportagegrens was en het aandeel van deze drugs in de lokale drugsmarkt verwaarloosbaar is. Doordat bij cannabis de prijs van de werkzame stof is toegenomen, is ondanks een gelijk gebleven THC-consumptie en prijs per gram Nederwiet, de financiële marktomvang en het aantal gebruikseenheden van cannabis evenredig gestegen tussen 2023 en 2025.

4.3

Schatting drugsgebruik uitgedrukt in gebruikseenheden

Drugs kunnen op verschillende manieren worden gebruikt (roken, snuiven, verdampen, slikken, injecteren). Het gebruik kan worden uitgedrukt in gebruikseenheden voor beter begrip. De gebruikseenheden zijn bijvoorbeeld ‘lijntjes’ voor drugs die vooral worden gesnoven, of ‘pillen’ voor drugs die vooral worden geslikt. Er bestaat echter geen consensus over de omvang van een gebruikseenheid voor de bestudeerde drugs zoals deze wel voor alcohol bestaat (namelijk ‘één glas’). Bovendien varieert de gebruikseenheid per gebruikswijze en is niet precies bekend welk deel van de drugs op welke wijze wordt gebruikt. Ook is het onderling vergelijken van gebruikseenheden niet makkelijk omdat de ene gebruikseenheid niet evenredig is met de andere. Gebruikers zullen vermoedelijk binnen een etmaal niet snel tien Xtc-pillen slikken, maar kunnen wel mogelijk tien lijntjes snuiven of joints roken. In Tabel 7 is het gebruik uitgedrukt in gebruikseenheden voor de drugs waarvoor voldoende informatie beschikbaar was en die (in Nederland) gangbaar zijn. Per drug is één gebruikseenheid die slechts één wijze van gebruik representeert gekozen. Dit is een versimpeling van de werkelijkheid en opgenomen in de rapportage om de getallen te duiden voor de lezer, het wil dus niet zeggen dat de gemeten drugs ook op deze wijze zijn gebruikt.

Tabel 7: Indicatieve schatting van het aantal gebruikseenheden voor het onderzochte deelgebieden van de gemeente Den Haag. De omvang van deze deelgebieden representeert 63% van de inwoners van Den Haag, waarvan 97,2% woonachtig is in Den Haag. De berekening voor de dosering per eenheid wordt in paragrafen 4.3.1 t/m 4.3.4 gegeven.

Aantal eenheden Drug

Gebruikseenheid

Dosering per eenheid

per dag voor het onderzochte deel van Den Haag

per 1000 inwoners per dag voor het onderzochte deel van Den Haag

Cocaïne

lijntje

34,1 mg

±47.500

±130

Amfetamine

lijntje

35,5 mg

±5.500

±15

MDMA

pil

143 mg

±1.300

±4

Cannabis

joint

44,2 mg

±27.500

±75

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

38

4.3.1 Cocaïne In Nederland wordt cocaïne meestal gesnoven[34]. Volgens het Jellinek kunnen er uit één gram (straatkwaliteit) cocaïne gemiddeld 20 lijntjes van 50 mg worden gesnoven[28]. Als rekening wordt gehouden met een zuiverheid van 68,2%[22] bevat één lijntje 50 mg × 68,2 % = 34,1 mg pure cocaïne. 4.3.2 Amfetamine Amfetamine wordt vooral gesnoven of geslikt. Uit één gram (straatkwaliteit) speed worden ongeveer 15 tot 20 lijntjes gesnoven[35], dus één lijntje varieert van 50 tot 67 mg. Als rekening wordt gehouden met een zuiverheid van 53%[23] en we uitgaan van 15 lijntjes uit één gram (conservatieve waarde) bevat één lijntje van 67 mg x 53,0% = 35,5 mg pure amfetamine. 4.3.3 MDMA In Nederland wordt MDMA voornamelijk in de vorm van pillen geslikt. In 2024 was de gemiddelde dosis MDMA per pil 143 mg[26]. 4.3.4

Cannabis

Er bestaat een breed scala aan cannabisproducten met verschillende THC-gehalten. Cannabisproducten worden in Nederland voornamelijk gerookt[29]. Als wordt aangenomen dat alle cannabis wordt gerookt in een joint en dat een joint gemiddeld 320 mg wiet[30] bevat met een THC gehalte van 13,8%[27], bevat één joint dus 44,2 mg THC.

KWR 2026.020 | Maart 2026

5

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

39

Conclusies

Op basis van het rioolwateronderzoek uitgevoerd in oktober 2025 in de gemeente Den Haag kan het volgende geconcludeerd worden, rekening houdend met de in Paragraaf 2.4 genoemde punten met betrekking tot onzekerheid en interpretatie van de resultaten: −

−

−

−

−

Op basis van de meetgegevens kan worden afgeleid dat het gebruik van de onderzochte drugs per 1000 inwoners in beide onderzochte deelgebieden, het deel van Den Haag dat het rioolwater afvoert naar de AWZI Houtrust en het deel wat is aangesloten op het rioolgemaal Leyweg (minus de aangesloten inwoners van Rijswijk), vergelijkbaar is. Cocaïne, amfetamine, MDMA, MMC, en cannabis, vertoonden een (iets) hoger gebruik in het weekend ten opzichte van de andere dagen van de week. Het ketaminegebruik vertoonde een piek in en vlak voor en in het weekend en het gebruik van methamfetamine en heroïne was erg laag, waardoor geen weektrends of robuuste gebruiksgegevens konden worden afgeleid. Het gebruik van de onderzochte drugs in Den Haag in 2025 is ten opzichte van 2023 gelijk gebleven. Het gebruik kon alleen voor het deelgebied van AWZI Houtrust worden vergeleken met 2020. Het gebruik in 2025 bleek voor MDMA vergelijkbaar, voor cocaïne hoger en voor cannabis en amfetamine lager dan in 2020. Voor methamfetamine en MMC is de vergelijking met voorgaande meetjaren niet gemaakt omdat de resultaten minder nauwkeurig zijn doordat veel meetwaarden onder de rapportagegrens vielen. Voor ketamine en heroïne kon de vergelijking niet worden gemaakt omdat deze drugs in voorgaande jaren niet zijn onderzocht.

Het gebruik van de verschillende drugs per 1000 inwoners verschilt in beperkte mate tussen Den Haag (oktober 2025) en Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven (maart 2024). Vaak bleek het gebruik in Den Haag in 2025 vergelijkbaar met Amsterdam (cocaïne, amfetamine en ketamine), soms vergelijkbaar met Rotterdam (MDMA en cannabis) en Utrecht (MDMA) in 2024. Het methamfetaminegebruik in Den Haag in 2025 was lager dan in Amsterdam, maar hoger dan in Rotterdam en Utrecht in 2024. Het MMC gebruik in Den Haag was lager dan in de Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven in 2024. Zowel voor methamfetamine als MMC was een deel van de gemeten concentraties onder de rapportagegrens waardoor de resultaten niet kwantitatief konden worden vergeleken. Het heroïnegebruik van de gemeente Den Haag in 2025 is lager dan in Rotterdam in 2024. In Amsterdam, Utrecht en Eindhoven is heroïnegebruik in 2024 niet onderzocht. De financiële omvang van de lokale drugsmarkt in het onderzochte gedeelte van Den Haag is ongeveer €235.000 per dag en wordt gedomineerd door cocaïne en cannabis.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

Factsheet

* De gemeten concentraties van meerdere dagmonsters van een van de deelgebieden waren onder de rapportagegrens en zijn minder nauwkeurig dan meetwaarden boven de rapportagegrens. KV De meting van Rotterdam betreft alleen RWZI Kralingseveer

40

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

Door het grote aantal metingen van 6-MAM onder de rapportagegrens en ontbrekende gegevens voor andere gemeenten kon voor 6-MAM (indicatief voor heroïnegebruik) geen vergelijking worden gemaakt met Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en regio Eindhoven.

* De gemeten concentraties van meerdere dagmonsters van een van de deelgebieden waren onder de rapportagegrens en zijn minder nauwkeurig dan meetwaarden boven de rapportagegrens.

41

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

42

Literatuurlijst 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

8. 9. 10. 11. 12. 13.

14.

15. 16.

17.

18.

19. 20. 21.

De mensen en ideeën achter ‘af en toe’, bereikbaar via https://afentoe.nl/over-deze-campagne/ laatste update [2024], geraadpleegd [2025-11-25]. KWR 2020.052, Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag - Rioolwater, spiegel van de samenleving. KWR 2023.112, Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag - Rioolwater, spiegel van de samenleving. Accreditatieverklaring testlaboratoria en SCOPE, Raad voor Accreditatie (R.V.A.), Discipline: Ringonderzoeken L479, bereikbaar via: https://www.rva.nl/organisaties/kwr-water-b-v/. Accreditatieverklaring Ringonderzoeken en SCOPE, Discipline: Testlaboratoria R005, bereikbaar via: https://www.rva.nl/organisaties/kwr-water-b-v/. Gonzalez-Marino, I., et al., Spatio-temporal assessment of illicit drug use at large scale: evidence from 7 years of international wastewater monitoring. Addiction, 2020. 115(1): p. 109-120. EMCDDA. Wastewater analysis and drugs — a European multi-city study, bereikbaar via https://www.euda.europa.eu/publications/html/pods/waste-water-analysis_en laatste update [2025-0319], geraadpleegd [2025-12-15]. Gracia-Lor, E., E. Zuccato, and S. Castiglioni, Refining correction factors for back-calculation of illicit drug use. Science of The Total Environment, 2016. 573: p. 1648-1659.

Been, F., et al., Integrating environmental and self-report data to refine cannabis prevalence estimates in a major urban area of Switzerland. International Journal of Drug Policy, 2016. 36: p. 33-42. Olesti, E., et al., GC–MS Quantification Method for Mephedrone in Plasma and Urine: Application to Human Pharmacokinetics. Journal of Analytical Toxicology, 2016. 41(2): p. 100-106. Yargeau, V., et al., Analysis of drugs of abuse in wastewater from two Canadian cities. Science of The Total Environment, 2014. 487: p. 722-730. Campos-Mañas, M.C., et al., Analytical investigation of cannabis biomarkers in raw urban wastewater to refine consumption estimates. Water Research, 2022. 223: p. 119020. National Drug Monitor, 2024, NPS ❯ 8.8 Aanbod en markt, bereikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/nps-aanbod-en-markt/ laatste update [2025-06-11], geraadpleegd [2025-12-15], Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag. National Drug Monitor, 2024, Ketamine ❯ 14.8 Aanbod en markt, bereikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/ketamine-aanbod-en-markt/ laatste update [2025-08-13], geraadpleegd [2025-12-15], Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag. Du, P., et al., A revised excretion factor for estimating ketamine consumption by wastewater-based epidemiology – Utilising wastewater and seizure data. Environment International, 2020. 138: p. 105645. Jellinek.

Op welke manieren kun je heroïne gebruiken?, bereikbaar via https://www.jellinek.nl/vraagantwoord/op-welke-manieren-kun-je-heroine-gebruiken/ laatste update [november 2019], geraadpleegd [2025-12-15] Baker, D.R., L. Barron, and B. Kasprzyk-Hordern, Illicit and pharmaceutical drug consumption estimated via wastewater analysis. Part A: chemical analysis and drug use estimates. Science of The Total Environment, 2014. 487(1): p. 629-641. Emke, E., et al., Wastewater-based epidemiology generated forensic information: Amphetamine synthesis waste and its impact on a small sewage treatment plant. Forensic Science International, 2018. 286: p. e1e7. Emke, E., et al., Enantiomer profiling of high loads of amphetamine and MDMA in communal sewage: a Dutch perspective. Science of The Total Environment, 2014. 487: p. 666-672. Hoondert, R.P.J., et al., Impact of reduced sampling frequency of illicit drug wastewater monitoring in the Netherlands. Science of the Total Environment, 2024. 953. Rijksoverheid. Verbod op designerdrugs, bereikbaar via https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/drugs/verbod-op-designerdrugs laatste update [2025-07-01], geraadpleegd [2025-12-15].

KWR 2026.020 | Maart 2026

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30. 31. 32. 33. 34.

35.

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

43

National Drug Monitor, 2024, Cocaïne ❯ 4.8 Aanbod en markt, bereikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/cocaine-aanbod-en-markt/ laatste update [2025-12-15], geraadpleegd [2025-09-18], Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag. National Drug Monitor, 2024, Amfetamine ❯ 7.8 Aanbod en markt, bereikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/amfetamine-aanbod-en-markt/ laatste update [2025-12-15], geraadpleegd [2025-09-18], Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag. Trimbos. Methamfetaminegebruik in Nederland, bereikbaar via https://www.trimbos.nl/kennis/drugs/informatiepermiddel/crystal-meth-methamfetamine/ laatste update [n/b], geraadpleegd [2025-12-15]. European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction. European Drug Report 2023: Trends and Developments, bereikbaar via https://www.emcdda.europa.eu/publications/european-drugreport/2023_en laatste update [2023-06-16], geraadpleegd [2025-09-18] National Drug Monitor, 2024, Ecstasy (MDMA) ❯ 6.8 Aanbod en markt, bereikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/ecstasy-aanbod-en-markt/ laatste update [2025-08-19 ]], geraadpleegd [2025-12-15], Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag.

National Drug Monitor, 2024, Cannabis ❯ 3.8.2 Samenstelling en prijs, bereikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/cannabis-kwaliteit-en-prijs/ laatste update [2025-12-15], geraadpleegd [2025-08-19], Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag. Jellinek. Bij welke hoeveelheid cocaïne voelt een gebruiker effect?, bereikbaar via https://www.jellinek.nl/vraag-antwoord/bij-welke-hoeveelheid-cocaine-voelt-een-gebruiker-effect/ laatste update [december 2022], geraadpleegd [2025-08-19]. National Drug Monitor, 2024, Cannabis ❯ 3.2.3 Gebruikspatronen en wijze van verkrijgen, bereikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/cannabis-gebruikspatronen-en-wijze-van-verkrijgen/ laatste update [2024-11-04], geraadpleegd [2025-12-15], Trimbos-instituut, Utrecht & WODC, Den Haag. Ridgeway, G. and B. Kilmer, Bayesian inference for the distribution of grams of marijuana in a joint. Drug and Alcohol Dependence, 2016. 165: p. 175-180. Zuccato, E., et al., Population surveys compared with wastewater analysis for monitoring illicit drug consumption in Italy in 2010–2014. Drug and Alcohol Dependence, 2016. 161: p. 178-188. Oomen, P., and S. Rigter, THC-concentraties in wiet, nederwiet en hasj in Nederlandse coffeeshops 20232024, Netherlands Institute of Mental Health and Addicition, juni 2025. Zuccato, E., et al., Estimating Community Drug Abuse by Wastewater Analysis.

Environmental Health Perspectives, 2008. 116(8): p. 1027-1032. National Drug Monitor, 2024, Cocaïne ❯ 4.2 Gebruik: volwassenen, bereikbaar via https://www.nationaledrugmonitor.nl/cocaine-gebruik-algemene-bevolking/, laatste update [2025-12-02] geraadpleegd [2025-12-15]. Trimbos. Drugs en Uitgaan, Home ❯ Speed ❯ Dosering bereikbaar via https://www.drugsenuitgaan.nl/speed/dosering laatste update [n/b], geraadpleegd [2025-12-15].