RIS325291 Bijlage KWR 2026.020 Rioolwateronderzoek drugsgebruik gemeente Den Haag 2025 EINDRAPPORT

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag Rioolwater, spiegel van de samenleving

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

1

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

2

Colofon Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag Rioolwater, spiegel van de samenleving KWR 2026.020| Maart 2026 Opdrachtnummer 405034 Opdrachtgever Gemeente Den Haag Verzonden naar De opdrachtgever

Dit rapport is volgens de standaardprocedures van KWR inclusief kwaliteitsborging tot stand gekomen.

Dit rapport is niet openbaar en slechts verstrekt aan de opdrachtgevers van het adviesproject. KWR zal zich onthouden van verspreiding van dit rapport en het rapport derhalve niet verstrekken aan derden, tenzij partijen anders overeenkomen. Opdrachtgever is gerechtigd het rapport te verspreiden mits KWR daarvoor vooraf toestemming heeft verleend. Aan de toestemming voor de verspreiding van (onderdelen van) het rapport kan KWR voorwaarden verbinden. Werkwijzen, rekenmodellen, technieken, ontwerpen van proefinstallaties, prototypen en door KWR gedane voorstellen en ideeën alsmede instrumenten, waaronder software, die in het onderzoeksresultaat zijn opgenomen, zijn en blijven het eigendom van KWR. Ook alle rechten die voortvloeien uit intellectuele- en industriële eigendom, alsmede de auteursrechten, blijven bij KWR berusten en derhalve eigendom van KWR. Keywords rioolwateronderzoek, drugsgebruik, gemeente

Jaar van publicatie 2026 Meer informatie Thomas ter Laak E Thomas.ter.Laak@kwrwater.nl

PO Box 1072 3430 BB Nieuwegein The Netherlands T +31 (0)30 60 69 511 E info@kwrwater.nl I www.kwrwater.nl

Maart 2026© Alle rechten voorbehouden aan KWR. Niets uit deze uitgave mag - zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van KWR - worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

3

Samenvatting Rioolwater is een spiegel van de samenleving. Het rioolwater bevat naast andere stoffen ook resten van drugs die inzicht geven in het drugsgebruik in bepaald gebied. Dit rapport beschrijft onderzoek waarbij is bemonsterd in de periode van 1 oktober t/m 7 oktober 2025. Binnen deze periode is gedurende zeven aaneengesloten dagen het rioolwater bemonsterd op de afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI) Houtrust, het gemaal Leyweg en in een put het rioolwater afkomstig uit Rijswijk. Hiermee was het mogelijk om op een relatief praktische manier bijna twee derde van de inwoners van de gemeente Den Haag mee te nemen in het onderzoek. Wanneer in deze rapportage Den Haag wordt genoemd, wordt verwezen naar het bemonsterde deel van de gemeente. In het rioolwater zijn benzoylecgonine (menselijk stofwisselingsproduct van cocaïne), amfetamine (speed), methamfetamine (crystal meth), MDMA (XTC), carboxy-THC (menselijk stofwisselingsproduct van cannabis) ketamine, de methylmethcathinonen (MMC) 2,- 3 en 4-MMC (gezamenlijk gerapporteerd als som MMC), ketamine, en heroïne (in de vorm van een menselijk stofwisselingsproduct van heroïne, 6-monoacetylmorphine, (6-MAM)) gemeten om het gebruik van deze drugs te bepalen.

De resultaten van de gemeente Den Haag zijn vergeleken met de eerdere onderzoeken uit 2020 en 2023 in Den Haag en metingen van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven uit 2024. Op basis van de meetgegevens van het rioolwateronderzoek kan worden geconcludeerd dat het drugsgebruik en de financiële omvang van de lokale markt per 1000 inwoners voor beide onderzochte gebieden van Den Haag over het algemeen vergelijkbaar is. Het gebruik in Den Haag gemeten in oktober 2025 is vergelijkbaar met eerdere metingen in Den Haag van september/oktober 2023. Tussen 2020 en 2025 zijn wel beperkte verschillen waar te nemen. Het ketamine- en heroïnegebruik kon niet worden vergeleken met eerdere metingen omdat deze middelen alleen in 2025 zijn onderzocht. Het drugsgebruik per 1000 inwoners in Den Haag in 2025 lijkt ook op het gebruik in andere grote steden gemeten in maart 2024. Het gebruik van cocaïne, amfetamine en ketamine in Den Haag in 2025 was vergelijkbaar met dat van Amsterdam in 2024. Het gebruik van MDMA en cannabis was vergelijkbaar met dat van Rotterdam, het MDMA-gebruik was ook vergelijkbaar met dat van Utrecht in 2024. Het methamfetaminegebruik was lager dan in Amsterdam maar hoger dan in Rotterdam en Utrecht. Alleen het MMC-gebruik in Den Haag in 2025 bleek lager dan Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Eindhoven in 2024.

Het heroïnegebruik in de gemeente Den Haag in 2025 was lager dan in Rotterdam in 2024. Het heroïnegebruik kon niet worden vergeleken met Amsterdam, Utrecht en Eindhoven omdat er voor deze drug geen rioolwatermetingen uit 2024 voorhanden waren voor deze steden. Cocaïne, amfetamine, MDMA, MMC, en in beperkte mate cannabis, vertoonden een hoger gebruik in het weekend ten opzichte van de andere dagen van de week. Het ketaminegebruik vertoonde een piek vlak voor en in het weekend. Voor methamfetamine en heroïne was het gebruik relatief laag vergeleken met de andere drugs en/of kon het gebruik niet in alle monsters worden gekwantificeerd. Wanneer het drugsgebruik (relatief) laag is kunnen er geen weektrends of robuuste gebruiksgegevens worden afgeleid. De financiële omvang van de lokale drugsmarkt van de onderzochte deelgebieden van Den Haag is ongeveer €235.000 per dag en wordt gedomineerd door cocaïne en cannabis. Het is daarmee vergelijkbaar met eerder onderzoek in 2020 en 2023.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

Inhoud Colofon

2

Samenvatting

3

Inhoud

4

1 1.1 1.2 1.3

Inleiding Aanleiding Doel van het onderzoek KWR Water Research Institute

5 5 5 5

2 2.1 2.2 2.3

7 7 9

2.4

Methode Bemonstering Analysemethode en kwaliteitsborging Omrekenen van concentraties in rioolwater naar vrachten en gebruik van drugs Interpretatie van de resultaten

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10

Resultaten Rioolwateranalyses voor de gemeente Den Haag Concentraties, vrachten en gebruik per 1000 inwoners Cocaïne Amfetamine (speed) Methamfetamine (crystal meth) MDMA (XTC) Cannabis Methylmethcathinonen (MMC) Ketamine Heroïne

15 15 15 16 19 21 22 25 28 30 32

4 4.1

34

4.2 4.3

Discussie Analyse van drugsgebruik op basis van rioolwatermetingen De lokale drugsmarkt Schatting drugsgebruik uitgedrukt in gebruikseenheden

5

Conclusies

39

6

Factsheet

40

7

Literatuurlijst

42

10 13

34 35 37

4

KWR 2026.020 | Maart 2026

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

5

De kwaliteit van onze leefomgeving en de veiligheid van de bevolking vormen een groot goed. Gemeenten worden dagelijks geconfronteerd met de uitdaging om effectief drugsbeleid uit te voeren. De gemeente Den Haag voert actief drugsbeleid [1]. Met de campagne ‘Af en toe’ wil de gemeente Den Haag gebruikers bewust maken van de wereld die achter drugshandel schuilgaat en de gezondheidsrisico’s van drugsgebruik. Om het drugsbeleid te kunnen sturen evalueren is meer informatie over omvang en trends van het gebruik van deze verboden middelen relevant. Deze informatie is echter vaak lastig te achterhalen. Rioolwater is een ware spiegel van de samenleving. Het bevat naast andere stoffen ook resten van drugs, medicijnen, alcohol en kan daarmee een beeld geven van het gebruik van deze middelen binnen het verzorgingsgebied van het afvalwatersysteem. Met rioolwateronderzoek wil KWR het publieke belang dienen door een objectief beeld te schetsen van de omvang van het gebruik van drugs.

1.2

Doel van het onderzoek

Het doel van het onderzoek, dat is uitgevoerd in opdracht van de gemeente Den Haag, is om inzicht te krijgen in het gebruik van drugs in deze gemeente. Het onderzoek richt zich op de volgende acht drugs: cocaïne (in de vorm van menselijk stofwisselingsproduct benzoylecgonine), amfetamine (speed), methamfetamine (crystal meth), MDMA (3,4-methyleendioxymethamfetamine, XTC), cannabis (in de vorm van een menselijk stofwisselingsproduct van tetrahydrocannabinol (THC), carboxy-THC)), de methylmethcathinonen (MMC) 2,- 3 en 4-MMC (gezamenlijk gerapporteerd als MMC), ketamine, en heroïne (in de vorm van een menselijk stofwisselingsproduct van heroïne, 6-monoacetylmorphine, (6-MAM)). Met uitzondering van heroïne is voor alle drugs een berekening gemaakt van het drugsgebruik, voor heroïne kan alleen worden bepaald of deze drug wel of niet wordt gebruikt (op basis van uitscheiding van stofwisselingsproduct 6-MAM na heroïnegebruik). Aan de hand van het rioolwateronderzoek krijgt de gemeente Den Haag inzicht in of, en in welke mate, de verschillende drugs gebruikt worden. In 2020[2] (18 t/m 24 maart) en 2023[3] (27 september t/m 3 oktober) heeft KWR ook onderzoek uitgevoerd naar resten van drugs in het rioolwater van de gemeente Den Haag. Dit onderzoek is in oktober 2025 herhaald. In deze rapportage worden de resultaten van 2025 gepresenteerd en vergeleken met de eerdere metingen.

Deze metingen zijn vergeleken met eerdere rioolwatermetingen uitgevoerd in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en regio Eindhoven uit 2024. De resultaten van het onderzoek kunnen gebruikt worden om beleid cijfermatig te toetsen, informatie te verzamelen voor handhaving en de mogelijk voorlichting en preventie toe te spitsen op de soorten drugs die in Den Haag het meest worden geconsumeerd.

1.3

KWR Water Research Institute

KWR Water Research Institute ondersteunt drinkwaterbedrijven en andere opdrachtgevers in de publieke sector en daarbuiten met onderzoek en advies op het terrein van drinkwater, afvalwater, waterkwaliteit en waterbeheer. KWR bestrijkt het gehele traject van winning, behandeling, distributie en kwaliteitsbeoordeling van (drink)water en de daaraan verwante natuurontwikkeling en milieu- en gezondheidsaspecten.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

6

KWR onderscheidt zich door bundeling van uiteenlopende wetenschappelijke, technische en beleidsondersteunende deskundigheden, variërend van hydrologie, ecologie, procestechnologie en distributietechniek tot analytische chemie, microbiologie, toxicologie en data-analyse. Naast het Laboratorium voor Materialenonderzoek en Chemische Analyse (LMC) beschikt KWR over een Laboratorium voor Microbiologie (LMB). LMC speelt een belangrijke rol bij onderzoek, methode ontwikkeling en implementatie van methoden bij andere waterlaboratoria. Het laboratorium is sinds 1989 (RvA) geaccrediteerd[4]. In 1996 is daar de accreditatie[5] voor ringonderzoeken bijgekomen. KWR als geheel beschikt over het NEN-EN-ISO-9001:2015 certificaat (kwaliteitsmanagementsysteem) en is ook langjarig gecertificeerd volgens NEN-EN-ISO-1400:2015 (milieuzorg). Sinds 2005 is KWR nauw betrokken bij de ontwikkeling van deze wetenschappelijke Europees geaccepteerde methode op het gebied van drugsanalyse in het rioolwater (zie ook Paragraaf 0). Dit type onderzoek wordt jaarlijks uitgevoerd door KWR in opdracht van diverse gemeenten.

KWR 2026.020 | Maart 2026

2

Methode

2.1

Bemonstering

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

7

Het rioolwater van de gemeente Den Haag wordt voor het grootste deel gezuiverd op twee verschillende afvalwaterzuiveringsinstallaties (AWZIs). Het rioolwater van de AWZI Houtrust is uitsluitend afkomstig van de gemeente Den Haag. Op 1 januari 2024 waren 251.053 inwoners van de gemeente Den Haag aangesloten op AWZI Houtrust (info: CBS d.d. 23 januari 2025). Het voor dit rioolwateronderzoek berekende aantal inwoners dat is aangesloten op AWZI Houtrust in 2025 is 252.318. In deze berekening is rekening gehouden met een bevolkingsgroei van 0.5% (op basis van de gegevens van denhaag.incijfers.nl). In totaal is 44% van de inwoners van Den Haag aangesloten op AWZI Houtrust. AWZI Harnaschpolder bedient de resterende 56% van de inwoners van Den Haag, maar daarnaast ook nog een groot aantal gemeenten ten zuiden en oosten van Den Haag waardoor ongeveer 37% van het afvalwater dat AWZI Harnaschpolder verwerkt uit de gemeente Den Haag afkomstig is. Het is technisch niet mogelijk om het afvalwater van alle inwoners van Den Haag dat door AWZI Harnaschpolder wordt verwerkt op één locatie in het rioleringsstelsel te isoleren. Daarom is ervoor gekozen om op het rioolgemaal Leyweg te bemonsteren en het deel van het afvalwater dat afkomstig is uit de gemeente Rijswijk daarvan af te trekken.

Hiermee was het mogelijk om het afvalwater van 107.390 inwoners aangesloten op rioolgemaal Leyweg te isoleren, later te noemen Den Haag Zuidwest. Dit betrof voornamelijk (97.164) inwoners van de gemeente Den Haag zelf en 10.226 inwoners van de gemeente Westland (zie Figuur 1A en 1B). Het rioolwater uit de gemeente Westland kon om praktische redenen niet afzonderlijk worden bemonsterd. Deze inwoners van de gemeente Westland zijn daarom meegenomen in de metingen voor deelgebied Den Haag Zuidwest. Het totaal aantal onderzochte inwoners van Den Haag en Westland omvat 63% van de bevolkingsomvang van Den Haag. Daarvan is 97,2% inwoner van Den Haag en de rest komt uit de gemeente Westland. Op AWZI Houtrust is gebruik gemaakt van de aanwezige automatische bemonsteringsinstallatie, deze heeft dagmonsters verzameld van 00:00-23:59 uur. Op het gemaal Leyweg en in een put op de grens met de gemeente Rijswijk (Meetpunt Rijswijk) is op 30 september 2025 een automatisch bemonsteringsapparaat geïnstalleerd. Op het Meetpunt Rijswijk is tevens een container geplaatst waarin het bemonsteringsapparaat is geïnstalleerd. De dagmonsters op deze locaties zijn om praktische redenen gemeten van 08:00-07:59 uur de volgende dag. De geïnstalleerde automatische monsterinstallatie nam elke 5 minuten een deelmonster van 50mL rioolwater dat werd opgevangen in een verzamelvat.

Elke 24 uur (om 8 uur in de ochtend) werd een verzamelmonster uit het vat gehaald en ingevroren voor latere analyse en werd het vat geleegd voor de volgende 24 uur 1. Dit monsternameregiem (tijds-proportioneel) is zodanig gekozen dat een representatief verzamelmonster van 24 wordt verkregen. Het was niet mogelijk om het debiet (de hoeveelheid water dat de rioolbuis per tijd passeert) op meetpunt Rijswijk te bepalen. Het debiet van het gemaal Leyweg daarom gebruikt om het debiet van meetpunt Rijswijk af te leiden, waarbij is aangenomen dat de hoeveelheid afvalwater per inwoner aan weerszijde van de gemeentegrens gelijk is. De monsters zijn dagelijks verzameld op 2 t/m 8 oktober en representeren 1 t/m 7 oktober, omdat een monster is samengesteld uit het afvalwater van de voorafgaande 24 uur. Datum van de monstername, representatieve dag en datum van het monster en het debiet per dag per onderzocht meetpunt is weergegeven in Tabel 1. De bemonsteringsweek is in overleg met de gemeente Den Haag geselecteerd op een moment dat er geen grote evenementen in de stad plaatsvonden en er ook geen feestdagen of (school)vakanties waren. Dit is gedaan omdat evenementen en vrije dagen kunnen leiden tot aanwezigheid van extra bezoekers van buiten of afwezigheid van inwoners, en ander gedrag dat mogelijk invloed heeft op de consumptie van drugs.

1 Per abuis waren de eerste zes monsters van AWZI Houtrust niet op locatie ingevroren. Deze zijn na ontvangst bij KWR direct in de vriezer geplaatst en

zijn extra dagen op AWZI Houtrust bemonsterd die wel direct zijn ingevroren om te onderzoeken of het niet invriezen van de eerste zes monsters effect had op de meetresultaten. Op basis van de resultaten van de extra bemonsterde dagen is geconcludeerd dat dit niet het geval was en is besloten om de monsters die in de koelkast zijn bewaard te gebruiken voor het onderzoek.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

Figuur 1A: Kaartje van de twee gebieden die het rioolwateronderzoek in beeld brengt. Deelgebied Den Haag Houtrust (voorzieningsgebied AWZI Houtrust) is donkerblauw en deelgebied Den Haag Leyweg (voorzieningsgebied rioolgemaal Leyweg minus aangesloten inwoners uit Rijswijk) is lichtblauw weergegeven.

Figuur 1B: Schematische weergave van de bemonstering van deelgebieden voor het rioolwateronderzoek voor de gemeente Den Haag. De metingen van het meetpunt Rijswijk zijn afgetrokken van de metingen van rioolgemaal Leyweg. Het aantal inwoners is berekend op basis van gegevens van de gemeente Den Haag en denhaag.incijfers.nl.

8

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

9

Tabel 1: Datum van de monstername, representatieve dag en datum van het monster en het debiet per dag per onderzocht meetpunt. Deze gegevens zijn gebruikt om het drugsgebruik te berekenen aan de hand van de meetresultaten, rekening houdend met het aantal aangesloten inwoners. Uit onderstaande gegevens kunnen geen conclusies worden getrokken m.b.t. het drugsgebruik.

Datum monstername

Representatieve dag en datum van monsters

AWZI Houtrust m3/dag

Gemaal Leyweg m3/dag

Meetpunt Rijswijk* m3/dag

Deelgebied Den Haag Zuidwest 2025-10-02

2025-10-01

Woensdag

45.115

19.225

3.084

2025-10-03

2025-10-02

Donderdag

44.490

18.221

2.923

2025-10-04

2025-10-03

Vrijdag

66.680

40.615

6.515

2025-10-05

2025-10-04

Zaterdag

177.835

57.348

9.199

2025-10-06

2025-10-05

Zondag

56.630

23.630

3.791

2025-10-07

2025-10-06

Maandag

45.840

19.053

3.056

2025-10-08

2025-10-07

Dinsdag

47.210

15.688

2.517

*De debieten voor Rijswijk zijn afgeleid van het totaal debiet voor het voorzieningsgebied van gemaal Leyweg op basis van het aantal inwoners in het voorzieningsgebied van het gemaal aan weerszijde van de grens.

2.2

Analysemethode en kwaliteitsborging

De in totaal eenentwintig verkregen dagmonsters zijn door KWR voorbehandeld, gescheiden met een vloeistofchromatograaf en met behulp van een zeer geavanceerde hoge resolutie massaspectrometer geanalyseerd. Door middel van officiële referentie- en kalibratiereeksen zijn de concentraties van de volgende drugs en stofwisselingproducten nauwkeurig in het rioolwater bepaald: 1 2 3 4 5

Benzoylecgonine, waarmee het gebruik van cocaïne wordt bepaald, Amfetamine (speed), Methamfetamine (crystal meth), MDMA (3,4-methyleendioxymethamfetamine, XTC), Carboxy-THC, waarmee het gebruik tetrahydrocannabinol (THC), de werkzame stof in cannabisproducten, wordt bepaald 6 Methylmethcathinonen (MMC) (als som van 2-,3- en 4-MMC), 7 Ketamine (K of Keta), 8 6-monoacetylmorfine (6-MAM), stofwisselingsproduct van heroïne. De in dit onderzoek gehanteerde analytisch-chemische methode wordt momenteel door diverse Europese laboratoria, waaronder KWR, gebruikt voor rioolwateronderzoek[6]. De verschillende stappen die in de methode zijn te onderscheiden (o.a. bemonstering, schatting van het aantal inwoners, bepaling van debieten, analyseapparatuur en technieken) zijn door deze laboratoria bediscussieerd, grondig getest, met elkaar vergeleken en wetenschappelijk betrouwbaar bevonden. De betrouwbaarheid van de methode is uitvoerig getest, onder meer door eenzelfde monster door alle betrokken laboratoria te laten analyseren en de resultaten te vergelijken. De verschillende laboratoria vonden steeds een overeenkomstig resultaat die in lijn was met de verwachte concentraties, waaruit blijkt dat de methode betrouwbaar is. KWR neemt jaarlijks deel aan een inter-laboratorium studie waarbij de nauwkeurigheid en correctheid van de analyses van verschillende laboratoria wordt getoetst.

KWR voldoet elk jaar aan de kwaliteitseisen.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

10

De resultaten van dit betrouwbaarheidsonderzoek zijn gepubliceerd in het tijdschrift ‘Addiction’[6]. Het Drugs Agentschap van de Europese Unie (EUDA) in Lissabon heeft daarom de gehanteerde methode erkend als een betrouwbaar instrument voor het verkrijgen van gegevens over vrachten van drugs en stofwisselingsproducten van drugs en gebruikt deze gegevens om het drugsgebruik in Europa te monitoren in haar publicaties en op haar website[7].

2.3

Omrekenen van concentraties in rioolwater naar vrachten en gebruik van drugs

Op basis van de concentraties in de dagmonsters wordt de totale dagelijkse hoeveelheid van drugs in het afvalwater berekend, dit noemen we de vracht. De vracht in gram per dag is gelijk aan de gevonden concentratie (gram per liter) vermenigvuldigd met het 24-uursdebiet (het aantal liters rioolwater dat per etmaal in het verzorgingsgebied wordt afgevoerd). Door de vracht te delen door het aantal inwoners in het verzorgingsgebied van het onderzochte gebied en dit getal te vermenigvuldigen met 1000 wordt de vracht uitgedrukt per 1000 inwoners (zie Figuur 2). Op deze wijze kunnen de gegevens worden vergeleken met de resultaten van andere steden, gemeenten of regio’s met andere inwoneraantallen. De vracht in het rioolwater is echter niet hetzelfde als de hoeveelheid geconsumeerde drugs, omdat bij gebruik maar een deel van de gebruikte stof wordt uitgescheiden of wordt omgezet in het omzettingsproduct dat we meten om het gebruik te schatten. Voor het deelgebied Den Haag Zuidwest werd de vracht in gram per dag bepaald door de vracht op het van het Gemaal Leyweg te berekenen en daarvan de berekende vracht op het meetpunt Rijswijk af te trekken. Vervolgens is ook deze vracht uitgedrukt per 1000 inwoners met behulp van het aantal inwoners in deelgebied, exclusief de inwoners uit Rijswijk.

Figuur 2: Van concentraties in rioolwater naar gebruik en markt.

2.3.1 Van vrachten naar drugsgebruik In Tabel 2 staan de omrekeningsfactoren om op basis van vrachten de geconsumeerde pure drugs te berekenen. Deze gegevens zijn gebaseerd op farmacologisch onderzoek waarbij gekeken is in welke mate het menselijk lichaam de betreffende drugs omzet en uitscheidt. Het in deze rapportage weergegeven gebruik per 1000 inwoners is een schatting op basis van aannames en gemiddelde waarden met betrekking tot o.a. zuiverheid, omzetting en uitscheiding. Het berekenen van het totale gebruik van een drug in het verzorgingsgebied van een rioolwaterzuivering kent daardoor een bepaalde mate van onzekerheid. De mate van onzekerheid wordt in de volgende paragrafen toegelicht. Voor de bepaling van de concentratie en gebruik van de verschillende MMC (2MMC, 3-MMC en 4-MMC) is gebruik gemaakt van gegevens voor 4-MMC omdat voor 2-MMC en 3-MMC betrouwbare gegevens van de uitscheiding of de stabiliteit in het rioolstelsel ontbreken. In deze tabel ontbreekt heroïne omdat betrouwbare gegevens van de uitscheiding van de meest voorkomende gebruiksroute ontbreken en het stofwisselingsproduct 6-MAM bovendien relatief instabiel is in het rioolstelsel[31].

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

11

Tabel 2: Omrekeningsfactoren om op basis van de in het rioolwater van Den Haag gemeten resten van drugs het gebruik van de verschillende drugs te berekenen. Dezelfde factoren zijn gebruikt in het rioolwateronderzoek in Den Haag in 2023.

Drug

Omrekeningsfactor en wijze van toediening

Bron

Benzoylecgonine (cocaïne)

3,59 (snuiven)

Gracia-Lor, et al.[8]

Amfetamine

2,77 (oraal)

Gracia-Lor, et al.[8]

Methamfetamine

4,4 (oraal) 2,44 (injectie)

Gracia-Lor, et al.[8]

MDMA (XTC)

4,4 (oraal)

Gracia-Lor, et al.[8]

Carboxy-THC (cannabis)

20,0 – 32,3 (roken)

Been, et al.[9]

MMC (som van 2-, 3- en 4 MMC)

6,49 (oraal)

Olesti, et al.[10]

Ketamine

3,33

Yargeau et al.[11]

2.3.2 Cocaïne Cocaïne is een sterk stimulerend middel. Het geeft onder andere een euforisch gevoel, meer zelfvertrouwen en een verhoogde hartslag. Van cocaïne is nauwkeurig bekend welke fractie na gebruik d. m v. snuiven door het lichaam gemiddeld wordt uitgescheiden als cocaïne zelf en als belangrijkste stofwisselingsproduct benzoylecgonine. De concentratie van dit stofwisselingsproduct wordt gebruikt in verdere berekeningen van het gebruik. Voor cocaïne is een betrouwbare omrekeningsfactor bepaald waardoor de onzekerheid in de schatting beperkt is. Als 1 gram benzoylecgonine in afvalwater wordt gemeten is dit oorspronkelijk afkomstig van 3,59 gram gesnoven pure cocaïne (Tabel 2). Door met deze fractie rekening te houden, kan de vracht worden omgerekend naar het gebruik uitgedrukt als pure cocaïne per 1000 inwoners. 2.3.3 Amfetamine (speed), MDMA (XTC) en methamfetamine (crystal meth) Amfetamine is een synthetische drug. Het werkt stimulerend en het vermindert veelal de lust tot eten en drinken. MDMA wordt voornamelijk verkocht als XTC in tabletvorm. MDMA verhoogt het serotoninegehalte, waardoor zintuigelijke waarnemingen en positieve stemmingen worden versterkt. Methamfetamine veroorzaakt onder andere een verhoogde hartslag, angst en rusteloosheid. Resten van amfetamine, MDMA en methamfetamine worden in het afvalwater gemeten.

Amfetamine, MDMA en methamfetamine worden tijdens de stofwisseling beperkt omgezet in het menselijk lichaam, daarom worden de drugs als zodanig gemeten om het gebruik te berekenen. Op basis van gegevens uit de wetenschappelijke literatuur wordt de vracht in het afvalwater omgerekend naar gebruik van pure drug. Tabel 2 laat de omrekeningsfactoren van resten drugs in afvalwater naar de gebruikte genoemde drug zien. Voor methamfetamine zijn twee omrekeningsfactoren vermeld. Voor de omrekening naar gebruik in deze rapportage is de meest conservatieve omrekeningsfactor gebruikt (2,44), welke van toepassing is op rechtstreekse injectie in de bloedbaan. Dit betekent dat de gebruikte hoeveelheid amfetamine bijna driemaal, MDMA ruim viermaal, en methamfetamine ruim tweemaal hoger ligt dan de vracht die wordt aangetroffen in het riool. 2.3.4 Cannabis (Wiet en Hasj) Om het cannabisgebruik te bepalen is carboxy-THC (11-nor-9-carboxy-Δ9-tetrahydrocannabinol) gemeten, het menselijk stofwisselingsproduct van tetrahydrocannabinol (Δ9-THC). Dit is de belangrijkste actieve stof in cannabisproducten. Voor THC is deze omrekeningsfactor omgeven met meer onzekerheid dan voor de eerdergenoemde drugs. Dit komt doordat THC gedeeltelijk ophoopt in het vetweefsel van de gebruiker en de uitscheiding sterk afhankelijk is van de manier van gebruik (roken, eten of injectie) en de dosis.

De omrekeningsfactor voor het roken is hoger dan voor andere gebruiksroutes van cannabisproducten omdat bij het roken een deel van de THC verbrandt en een deel niet wordt geïnhaleerd[9]. Ten slotte bindt deze stof in het rioolwater gedeeltelijk aan deeltjes in het rioolwater waardoor de bemonstering op de AWZI en monstervoorbewerking variatie kunnen introduceren[12]. Bij de berekeningen is gebruik gemaakt van de uitscheiding via urine en ontlasting samen, omdat in tegenstelling tot de andere drugs, de uitscheiding van

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

12

carboxy-THC voornamelijk via de ontlasting verloopt. Voor het omrekenen naar gebruik is de meest conservatieve omrekeningsfactor voor roken van cannabisproducten gebruikt omdat dit de meest gangbare wijze van gebruik is. Als 1 gram carboxy-THC in afvalwater wordt gemeten wordt verondersteld dat dit afkomstig is van 20 gram gerookte pure THC. Cannabis kent diverse producten met verschillende THC-niveaus en prijsniveaus. Voor de berekening in deze rapportage is Nederwiet als maatstaf gebruikt[32]. Nederwiet heeft, gecorrigeerd voor het THCniveau, een gemiddelde prijs. De bovenstaande aannames en het mogelijke verlies tijdens bemonstering en monstervoorbewerking leiden ertoe dat de schatting van gebruik en de berekende marktomvang conservatief zijn. 2.3.5 Methylmethcathinonen (MMC) Methylmethcathinonen zoals 3-MMC (ook wel bekend als ‘3m’ of ‘poes’) en 4-MMC (ook wel bekend als ‘mefedron’ of ‘miauw miauw’) zijn nieuwe psychoactieve stoffen (NPS). Over de werking en de gezondheidsrisico’s is weinig bekend. Qua stimulerend effect lijken ze op amfetamines en MDMA. 4-MMC is verboden sinds maart 2012 en 3-MMC sinds oktober 2021 terwijl 2-MMC sinds juli 2025 verboden is[21]. Mogelijk heeft dit geleidt tot een verschuiving in het gebruik tussen deze zeer op elkaar lijkende middelen[13].

2-MMC, 3-MMC en 4-MMC verschillen chemisch gezien nauwelijks van elkaar en zijn daardoor lastig chemisch-analytisch te scheiden. Daarom is ervoor gekozen om de aangetroffen concentratie te bepalen ten opzichte van de referentiestandaard 4-MMC en het resultaat te rapporteren als zijnde de som MMC. De analyse van de som van MMC kan informatie geven over het gebruik van deze designerdrugs, met de disclaimer dat het gebruik van 2-MMC, 3-MMC niet van 4-MMC niet wordt onderscheiden. Er zijn geen gegevens beschikbaar over de uitscheiding van 2- en 3-MMC en de stabiliteit in het rioolwater. Om deze redenen kan er op basis van de vrachten in het rioolwater (hoeveelheid grammen per dag door de inwoners) geen betrouwbare schatting gemaakt worden van het gebruik van 2- en 3-MMC (hoeveelheid grammen geconsumeerd). Er kan wel een indicatief getal gegeven worden op basis van de excretiefactor van 4MMC, hiervan is bekend dat ongeveer 15,4% van de gebruiksdosis wordt uitgescheiden via de urine[10]. Dit betekent dat de consumptie ruim zesmaal hoger ligt dan de vracht aangetroffen in het rioolwater. Hoewel de kwantificering van het gebruik van deze groep vergelijkbare stoffen met onzekerheid omgeven is, kunnen de gegevens wel worden gebruikt om relevante verschillende tussen dagen, zuiveringen, jaren en/of gemeenten te bepalen.

2.3.6 Ketamine Ketamine (ook wel bekend als ‘K’, ‘Keta’) wordt in de medische sector voornamelijk gebruikt als verdovings- of narcosemiddel en valt dus onder de Geneesmiddelenwet. De in het rioolwater aangetroffen vrachten worden dus niet alleen veroorzaakt door illegaal gebruik van ketamine maar ook door medicinale toepassing 1. Ketamine kan op verschillende manieren toegediend worden. In de medische sector wordt ketamine voornamelijk geïnjecteerd, maar is ook beschikbaar als neusspray. In het illegale circuit is de meest gangbare manier snuiven [14]. Het medisch gebruik is in Nederland is beperkt en gebeurt alleen intramuraal (binnen het ziekenhuis) waardoor de aangetroffen resten in het rioolwater vrijwel geheel zijn toe te schrijven aan illegaal gebruik. De berekening van het gebruik van ketamine is met onzekerheid omgeven doordat het gebruik in het illegale circuit andere gebruiksroutes en doses kent dan de gegevens die bekend zijn voor medische toepassingen. Toch is er in dit rioolwateronderzoek een schatting gemaakt voor het ketaminegebruik. Bewust is een omrekeningsfactor gehanteerd[11] die tot en conservatievere schatting van het gebruik leidt ten opzichte van een omrekeningsfactor uit ander wetenschappelijk onderzoek[15]. Dit betekent dat de consumptie ruim driemaal hoger ligt dan de vracht aangetroffen in het rioolwater.

1 Het aantal ziekenhuizen in het bemonsterde gebied geeft geen informatie over legaal gebruik omdat de patiënten die ketamine krijgen toegediend dit

ook (gedeeltelijk) thuis uitscheiden en niet per definitie woonachtig zijn in het bemonsterde gebied. Aangenomen kan worden dat ziekenhuizen ongebruikt ketamine afvoeren via de geldende voorschriften (niet via het riool).

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

13

2.3.7 Heroïne 6-monoacetylmorfine (6-MAM) is een menselijk stofwisselingsproduct van heroïne en wordt uitgescheiden via de urine. Heroïne kan op verschillende manieren worden toegediend zoals verdampen (ook wel chinezen genoemd), spuiten, roken en snuiven. Volgens Jellinek neemt bijna 90% van de gebruikers de heroïne tot zich d.m.v. verdampen[16]. De hoeveelheid 6-MAM die in de urine terechtkomt is afhankelijk van de toedieningswijze. Voor roken is bekend dat ongeveer 0,47% van de geconsumeerde heroïne in de urine voorkomt in de vorm van 6-MAM[17]. Er zijn geen cijfers bekend over de uitscheiding van 6-MAM na verdampen. Daar komt bij dat ‘black tar’ heroïne (ook wel bekend als ‘zwarte teer’) al 6-MAM bevat waardoor het op basis van 6-MAM berekende gebruik van deze drug, juist doordat de uitscheiding van 6-MAM zo laag is, bij gebruik van deze vorm van heroïne een vertekend beeld van het gebruik kan geven. Het is bij de auteurs echter niet bekend in welke mate 'black tar’ heroïne in Nederland gebruikt wordt. Ten slotte is 6-MAM in het rioolwater relatief instabiel waardoor het gedeeltelijk verloren kan gaan en daarmee het gebruik wordt onderschat[31],[33]. Om deze redenen wordt het gebruik van heroïne niet berekend.

Het aantonen van 6-MAM in rioolwater is een bewijs dat heroïne is gebruikt in de onderzochte populatie, maar het afleiden van de omvang van het gebruik is niet goed mogelijk.

2.4

Interpretatie van de resultaten

De onderstaande aspecten zijn van belang bij de interpretatie van de rioolwatermetingen. 2.4.1 Representatie van rioolwatermetingen voor drugsgebruik De tijd tussen het gebruik van drugs en de residuen die gemeten worden in het rioolwater worden bepaald door de uitscheiding van de drugs of menselijke stofwisselingsproducten via urine of ontlasting en de transporttijd in het rioleringssysteem tot de zuivering. De uitscheiding van drugs en stofwisselingsproducten verschilt tussen individuen en wordt beïnvloed door manier van consumeren, dosering, gebruikshistorie van personen, voedselinname en gebruik samen met andere middelen (bijvoorbeeld alcohol) en frequentie van toiletbezoek. Voor cocaïne, amfetamine, methamfetamine, MDMA en 4-MMC is de halfwaardetijd in het lichaam ongeveer 8 uur. Dit betekent dat de helft van de stof binnen 8 uur in de urine terecht komt en bij het eerstvolgende toiletbezoek in het riool zal komen. Het kan echter meerdere dagen duren voordat alles het lichaam heeft verlaten. De ervaring leert dat de metingen het gebruik van ongeveer een etmaal eerder representeren. Een hoog gebruik in het weekend kan dus leiden tot een piek in het rioolwater op zaterdag, zondag en maandag. Voor carboxy-THC, het omzettingsproduct van de actieve stof in cannabisproducten, duurt de uitscheiding aanmerkelijk langer.

Deze resten in het riool representeren ook gebruik van meer dan één etmaal eerder. 2.4.2 Invloed van lozingen van afval van drugsproductie in het riool Een lozing van chemisch afval afkomstig van de illegale productie of verwerking van drugs kan de bepaling van het gebruik van één of meerdere drugs verstoren. Dergelijke lozingen kunnen herkend worden door afwijkingen in de weektrend en gevalideerd worden door het aantonen van specifieke synthesemarkers (resten van het productieproces van de betreffende drug), ook wel een chemische vingerafdruk van stappen uit het productieproces[18] (fingerprint) genoemd. Verder kan bijvoorbeeld onder druk van een inval van de politie een lozing van pillen of poeders plaats vinden in het toilet, zoals is waargenomen in Utrecht 2011[19]. In het geval van een lozing van afval van de productie of het wegspoelen van ongebruikte synthetische drugs als amfetamine, methamfetamine, MDMA, MMC of ketamine kan het gebruik van de betreffende drug niet worden bepaald. Voor cocaïne is dit niet relevant, omdat in het geval van cocaïne de productie niet plaatsvindt in Nederland. In sommige gevallen wordt cocaïne wel in Nederland verwerkt of uit dragermaterialen, ten behoeve van de smokkel, geëxtraheerd.

In dit onderzoek is echter het stofwisselingsproduct benzoylecgonine dat in de mens wordt gevormd bij gebruik van cocaïne gemeten, waardoor eventueel niet-geconsumeerde resten van cocaïne in het rioolwater geen invloed hebben op het bepalen van het gebruik.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

14

Ook voor cannabis is in dit onderzoek eveneens een stofwisselingsproduct (carboxy-THC) gemeten dat in de mens wordt gevormd bij gebruik van THC. Door de chemische eigenschappen van de actieve stof in cannabis (THC) wordt deze component nooit aangetroffen in een van de monsters. Bij het aantreffen van benzoylecgonine en carboxyTHC is het dus duidelijk dat de betreffende drugs zijn geconsumeerd. Voor heroïne is in dit onderzoek ook een stofwisselingsproduct (6-MAM) gemeten, waardoor resten van ongebruikte heroïne in principe geen invloed hebben om de schatting van het gebruik. Als echter de zogenaamde ‘black tar’ heroïne, met daarin 6-MAM direct in het riool terecht zou komen kan dit wel invloed hebben op de berekening van het gebruik. Het is echter, zoals als eerder vermeld, niet bekend in welke mate 'black tar’ heroïne in Nederland gebruikt wordt. Wanneer een afwijking in de meetgegevens wordt geconstateerd en een lozing van afval van de productie van drugs wordt vermoed, worden de resultaten van de betreffende meting niet gebruikt om het menselijke gebruik en een weekgemiddelde te berekenen.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

3

Resultaten

3.1

Concentraties, vrachten en gebruik per 1000 inwoners

15

In deze paragraaf worden de concentraties en de vrachten van de drugs of stofwisselingsproducten in de gemeente Den Haag gepresenteerd. In Tabel 3 (AWZI Houtrust), Tabel 4 (Rioolgemaal Leyweg) en Tabel 5 (Meetpunt Rijswijk) zijn de gemeten concentraties van de resten van de bestudeerde drugs per dag weergegeven. Er zijn in de meetresultaten geen aanwijzingen voor lozingen van afval van de productie van drugs aangetroffen. In de navolgende paragrafen worden de resultaten per drug beschreven, onderling vergeleken met resultaten verkregen in september/oktober 2023 en maart 2020 (alleen AWZI Houtrust) waarbij op dezelfde manier het onderzoek werd uitgevoerd in hetzelfde deelgebied. De meting in 2020 viel echter samen met de eerste lockdown-week van de Covid-19 pandemie, waardoor de meting mogelijk minder representatief is voor het gemiddelde gebruik in 2020. Wanneer we spreken over Den Haag Zuidwest is dat gebaseerd op de data van Tabel 4 (Rioolgemaal Leyweg) minus Tabel 5 (meetpunt Rijswijk). Daarnaast zijn de resultaten vergeleken met gegevens van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en regio Eindhoven uit maart 2024. Wanneer er in de rapportage wordt verwezen naar Eindhoven, wordt de regio Eindhoven bedoeld.

Het voorzieningsgebied van rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Eindhoven omvat een relatief groot gebied met niet alleen de stad maar ook een aantal omliggende gemeenten. Bij het vergelijken van gebruik tussen steden of delen van Den Haag wordt een verschil van 1,25-maal is aangemerkt als vergelijkbaar, en verschillen groter dan dat als hoger of lager. Deze drempelwaarde wordt gehanteerd omdat de meting een steekproef van één week betreft en de meting ook beperkte variatie introduceert.

Datum

Dag

Amfetamine

Methamfetamine

MDMA

Benzoylecgonine

Carboxy-THC

MMC

Ketamine

6-MAM

Tabel 3: Gemeten concentraties in nanogram per liter (ng/L) van acht drugsresten in het rioolwaterinfluent (het rioolwater dat nog niet is gezuiverd) van AWZI Houtrust. Deze meetresultaten zijn gebruikt om het drugsgebruik te bepalen, rekening houdend met het debiet en aantal aangesloten inwoners. Uit deze resultaten kunnen niet direct conclusies worden getrokken m.b.t. het drugsgebruik.

2025-10-01

Woensdag

918

191

394

5881

844

15*

356

<20

2025-10-02

Donderdag

873

108

561

5929

893

20

430

<20

2025-10-03

Vrijdag

709

65

662

4713

801

22

414

<20

2025-10-04

Zaterdag

390

25

148

1968

278

56

104

<20

2025-10-05

Zondag

885

102

851

6768

707

85

716

<20

2025-10-06

Maandag

1040

113

616

6237

904

24

1341

<20

2025-10-07

Dinsdag

917

92

350

5149

809

18*

334

22

* De gemeten waarde was onder de rapportagegrens van 20 ng/L. Dit betekent dat deze meetwaarde minder nauwkeurig is dan de meetwaarden >20 ng/L.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

16

Datum

Dag

Amfetamine

Methamfetamine

MDMA

Benzoylecgonine

Carboxy-THC

MMC

Ketamine

6-MAM

Tabel 4: Gemeten concentraties in nanogram per liter (ng/L) van acht drugsresten in het rioolwaterinfluent (het rioolwater dat nog niet is gezuiverd) van rioolgemaal Leyweg. Deze meetresultaten zijn gebruikt om het drugsgebruik te bepalen, rekening houdend met het debiet en aantal aangesloten inwoners. Uit deze resultaten kunnen niet direct conclusies worden getrokken m.b.t. het drugsgebruik.

2025-10-01

Woensdag

1092

121

603

6594

823

32

698

15*

2025-10-02

Donderdag

1250

114

469

7263

832

21

434

<20

2025-10-03

Vrijdag

824

93

386

5736

739

23

415

<20

2025-10-04

Zaterdag

732

51

371

4754

573

49

154

54

2025-10-05

Zondag

1101

109

785

7365

769

42

510

86

2025-10-06

Maandag

1102

84

851

6748

879

30

1211

<20

2025-10-07

Dinsdag

1238

76

488

6403

838

32

349

<20

* De gemeten waarde was onder de rapportagegrens van 20 ng/L. Dit betekent dat deze meetwaarde minder nauwkeurig is dan de meetwaarden > 20 ng/L.

Datum

Dag

Amfetamine

Methamfetamine

MDMA

Benzoylecgonine

Carboxy-THC

MMC

Ketamine

6-MAM

Tabel 5: Gemeten concentraties in nanogram per liter (ng/L) van acht drugsresten in het rioolwaterinfluent (het rioolwater dat nog niet is gezuiverd) van het meetpunt Rijswijk. Deze meetresultaten zijn gebruikt om het drugsgebruik te bepalen, rekening houdend met het debiet en aantal aangesloten inwoners. Uit deze resultaten kunnen niet direct conclusies worden getrokken m.b.t. het drugsgebruik.

2025-10-01

Woensdag

729

<20

570

5194

756

13*

408

<20

2025-10-02

Donderdag

989

<20

174

4859

635

23

294

<20

2025-10-03

Vrijdag

584

<20

133

3524

645

19*

135

<20

2025-10-04

Zaterdag

829

<20

247

3563

403

64

344

<20

2025-10-05

Zondag

857

<20

638

5004

555

45

681

28

2025-10-06

Maandag

742

<20

451

4078

707

40

648

<20

2025-10-07

Dinsdag

747

<20

210

3609

580

12*

707

<20

* De gemeten waarde was onder de rapportagegrens van 20 ng/L. Dit betekent dat deze meetwaarde minder nauwkeurig is dan de meetwaarden > 20 ng/L.

3.2

Cocaïne

De resultaten van de 24-uursmonsters voor benzoylecgonine (stofwisselingsproduct van cocaïne) staan vermeld in Tabel 3 t/m 5 en zijn in Figuur 3 grafisch weergegeven. De vrachten zijn uitgedrukt per 1000 inwoners. Den Haag (donkerblauw) is het gewogen gemiddelde van de twee deelgebieden AWZI Houtrust (lichtblauw) en Den Haag Zuidwest (middenblauw). Er is een toename van de vracht van benzoylecgonine (en dus het gebruik van cocaïne) t zien in het weekend. Voor Den Haag Zuidwest is er een piek te zien op zaterdag en voor het voorzieningsgebied van AWZI Houtrust op de zondag. Door de week is de vracht van benzoylecgonine per 1000 inwoners tussen de twee bemonsterde gebieden vergelijkbaar, maar in het weekend is de vracht per 1000 inwoners in Den Haag Zuidwest hoger dan in het voorzieningsgebied van AWZI Houtrust.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

Figuur 3: Dagelijkse vracht benzoylecgonine (stofwisselingsproduct van cocaïne) per 1000 inwoners in de afzonderlijke deelgebieden en het totaal voor de inwoners van de gemeente Den Haag gedurende de bemonsteringsperiode.

In Figuur 4 wordt het berekende gebruik van pure cocaïne van de inwoners van Den Haag in 2025 vergeleken met de eerdere metingen in 2023 en 2020 (in 2020 is alleen AWZI Houtrust bemonsterd). Het gebruik van cocaïne is vergelijkbaar met 2023 en hoger dan gemeten in 2020. De meting in 2020 viel echter samen met de eerste lockdown-week van de Covid-19 pandemie, waardoor de meting mogelijk minder representatief is voor het gemiddelde gebruik in 2020. De spreidingsbalken laten de spreiding over de dagen van de week zien. Er is geen statistische analyse toegepast.

17

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

18

Figuur 4: Het gemiddelde berekende cocaïnegebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met eerdere metingen. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien.

In Figuur 5 wordt het berekende cocaïnegebruik per 1000 inwoners van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met gegevens van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven uit 2024. Op basis van deze meetgegevens is het cocaïnegebruik in de gemeente Den Haag vergelijkbaar met dat in de gemeente Amsterdam en hoger dan in Rotterdam, Utrecht en Eindhoven in 2024.

Figuur 5: Het gemiddelde berekende cocaïnegebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met gemeenten. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien.

KWR 2026.020 | Maart 2026

3.3

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

19

Amfetamine (speed)

De resultaten van de 24-uursmonsters voor amfetamine staan vermeld in Tabel 3 t/m 5 en zijn in Figuur 6 grafisch weergegeven. De vrachten zijn uitgedrukt per 1000 inwoners. Den Haag (donkerblauw) is het gewogen gemiddelde van de twee deelgebieden AWZI Houtrust (lichtblauw) en Den Haag Zuidwest (middenblauw). De vracht van amfetamine laat een toename in het weekend zien vergeleken met de andere dagen van de week en de hoeveelheid per 1000 inwoners en het patroon tussen de twee onderzochte deelgebieden is vergelijkbaar.

Figuur 6: Dagelijkse vracht amfetamine per 1000 inwoners in de afzonderlijke deelgebieden en het totaal voor de inwoners van de gemeente Den Haag gedurende de bemonsteringsperiode.

In Figuur 7 wordt het berekende gebruik van amfetamine van de inwoners van Den Haag in 2025 vergeleken met de eerdere metingen in 2023 en 2020 (in 2020 alleen AWZI Houtrust). Het gebruik van amfetamine is gelijk gebleven ten opzichte van 2023 en lijkt (iets) afgenomen ten opzichte van 2020. De meting in 2020 viel echter samen met de eerste lockdown-week van de Covid-19 pandemie, waardoor de meting mogelijk minder representatief is voor het gemiddelde gebruik in 2020. De spreidingsbalken laten de spreiding over de dagen van de week zien. Er is geen statistische analyse uitgevoerd.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

20

Figuur 7: Het gemiddelde berekende amfetaminegebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met eerdere metingen. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien.

In Figuur 8 wordt het berekende amfetaminegebruik per 1000 inwoners van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met gegevens van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven uit 2024. Op basis van deze meetgegevens is het amfetaminegebruik in Den Haag vergelijkbaar met dat in de gemeenten Amsterdam en Rotterdam maar lager dan in Utrecht en Eindhoven in 2024.

Figuur 8: Het gemiddelde berekende amfetaminegebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met andere gemeenten. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien.

KWR 2026.020 | Maart 2026

3.4

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

21

Methamfetamine (crystal meth)

De resultaten van de 24-uursmonsters voor methamfetamine (crystal meth) staan vermeld in Tabel 3 t/m 5 en zijn in Figuur 9 grafisch weergegeven. De vrachten zijn uitgedrukt per 1000 inwoners. Den Haag (donkerblauw) is het gewogen gemiddelde van de twee deelgebieden AWZI Houtrust (lichtblauw) en Den Haag Zuidwest (middenblauw). Alleen voor de monsters afkomstig van het deelgebied AWZI Houtrust zijn voor methamfetamine in het rioolwater concentraties boven de rapportagegrens aangetroffen. In Den Haag Zuidwest kon dit niet goed bepaald worden omdat deze waarde is afgeleid uit resultaten gemeten op rioolgemaal Leyweg en meetpunt Rijswijk. In de monsters van meetpunt Rijswijk werd niet of nauwelijks methamfetamine aangetroffen, waardoor het gebruik uit Rijswijk niet worden afgetrokken van het gebruik van het gehele voorzieningsgebied van gemaal Leyweg. Doordat in het grootste deel van de monsters wel methamfetamine is aangetroffen maar lager dan de rapportagegrens, zijn de resultaten minder nauwkeurig waardoor trends over de dagen van de week niet goed kunnen worden bepaald. Het gebruik van deze drug is aanmerkelijk lager dan cocaïne of amfetamine, waardoor gebruik van een beperkt aantal inwoners sterke invloed kan hebben op het weekpatroon en de variatie over de dagen van de week groot kan zijn.

Om deze reden is het ook niet mogelijk om het methamfetaminegebruik van Den Haag te vergelijken met voorgaande jaren. Wel kan op basis van deze meetgegevens worden geconcludeerd dat het methamfetaminegebruik in Den Haag laag is in 2025. Dit is in lijn met de metingen in voorgaande jaren in Den Haag.

Figuur 9: Dagelijkse vracht methamfetamine per 1000 inwoners in de afzonderlijke deelgebieden en het totaal voor de inwoners van de gemeente Den Haag, gedurende de bemonsteringsperiode. *gemeten concentratie lager dan de rapportagegrens van 20 ng/L, maar wel aangetoond. Voor de metingen in Den Haag geldt in het geval van een * dat metingen in een van de afzonderlijke deelgebieden lager dat de rapportagegrens was.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

22

In Figuur 10 wordt het berekende methamfetaminegebruik per 1000 inwoners van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met gegevens van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven uit 2024. Op basis van deze meetgegevens lijkt het methamfetaminegebruik in Den Haag hoger dan in Utrecht en Rotterdam en lager dan in Amsterdam in 2024. Voor Rotterdam is de vergelijking gebaseerd op enkel meetgegevens van het verzorgingsgebied van rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Kralingseveer. Een groot deel van de metingen van methamfetamine voor Den Haag viel onder de rapportagegrens, waardoor het berekende gemiddelde gebruik minder nauwkeurig te bepalen is. Daarom zijn de verschillen met de andere gemeenten niet berekend. De spreidingsbalken laten de spreiding over de dagen van de week zien. Er is geen statistische analyse uitgevoerd.

Figuur 10: Het gemiddelde berekende methamfetaminegebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met andere gemeenten. De speidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien. *gemeten concentratie meerdere dagen lager dan de rapportagegrens van 20 ng/L in tenminste één van de onderzochte deelgebieden maar wel aangetoond. KV = RWZI Kralingseveer bedient ongeveer de helft van de inwoners van Rotterdam.

3.5

MDMA (XTC)

De resultaten van de 24-uursmonsters voor MDMA staan vermeld in Tabel 3 t/m 5 en zijn in Figuur 11 grafisch weergegeven. De vrachten zijn uitgedrukt per 1000 inwoners. Den Haag (donkerblauw) is het gewogen gemiddelde van de twee deelgebieden AWZI Houtrust (lichtblauw) en Den Haag Zuidwest (middenblauw). Er is een toename van de MDMA-vracht vlak voor en in het weekend waar te nemen voor de twee bemonsterde gebieden.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

23

Figuur 11: Dagelijkse vracht MDMA 1000 inwoners in de afzonderlijke deelgebieden en het totaal voor de inwoners van de gemeente Den Haag, gedurende de bemonsteringsperiode.

In Figuur 12 wordt het berekende gebruik van MDMA van de inwoners van Den Haag in 2025 vergeleken met de eerdere metingen in 2023 en 2020 (in 2020 alleen AWZI Houtrust). Het gebruik van MDMA is vergelijkbaar met de eerdere metingen in Den Haag 2023 en 2020. Ook tussen de twee bemonsterde gebieden is het MDMA-gebruik vergelijkbaar. De spreidingsbalken laten de spreiding over de dagen van de week zien. Er is geen statistische analyse uitgevoerd. De relatief grote spreiding waargenomen voor Den Haag Zuidwest in 2023 wordt verklaard door relatief grote verschillen in drugsgebruik tussen de verschillende dagen van de week.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

24

Figuur 12: Het gemiddelde berekende MDMA-gebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met eerdere metingen. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien.

In Figuur 13 wordt het berekende gebruik van MDMA van de inwoners van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met gegevens van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht uit 2024. Op basis van deze meetgegevens is het MDMA-gebruik per 1000 inwoners in Den Haag in 2025 vergelijkbaar met dat in de gemeenten Rotterdam, Utrecht en Eindhoven uit 2024, maar lager dan in Amsterdam. In Amsterdam was de spreiding van het gebruik over de weekdagen echter relatief groot De resultaten van Eindhoven zijn niet weergegeven omdat de gemeten concentraties MDMA in 2024 vermoedelijk niet alleen afkomstig waren van gebruik maar mogelijk ook van afval van de productie van MDMA.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

25

Figuur 13: Het gemiddelde berekende MDMA-gebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met andere gemeenten. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien.

3.6

Cannabis

De resultaten van de 24-uursmonsters voor carboxy-THC (THC-COOH) staan vermeld in Tabel 3 t/m 5 en zijn in Figuur 14 grafisch weergegeven. De vrachten zijn uitgedrukt per 1000 inwoners. Den Haag (donkerblauw) is het gewogen gemiddelde van de twee deelgebieden AWZI Houtrust (lichtblauw) en Den Haag Zuidwest (middenblauw). De vrachten in het ongezuiverde rioolwater van de onderzochte deelgebieden zijn vergelijkbaar, en lijken een toename in of net na het weekend te laten zien. De stofwisseling van cannabis en de uitscheiding van carboxy-THC verlopen r vrij traag (dagen) waardoor eventuele pieken in gebruik over meerdere dagen worden uitgesmeerd en eventuele verschillen in gebruik gedurende de dagen van de week minder goed te onderscheiden zijn.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

26

Figuur 14: Dagelijkse vracht THC-COOH (carboxy-THC, menselijk stofwisselingsproduct van cannabis) per 1000 inwoners in de afzonderlijke deelgebieden en het totaal voor de inwoners van de gemeente Den Haag, gedurende de bemonsteringsperiode.

In Figuur 15 wordt het berekende THC-gebruik per 1000 inwoners van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met de eerdere metingen in 2023 en 2020 (in 2020 alleen AWZI Houtrust). Het gebruik van THC is vergelijkbaar met 2023 voor beide bemonsterde gebieden. Vergeleken met het voorzieningsgebied van AWZI Houtrust in 2020 is het gebruik in 2023 en 2025 gedaald. De meting in 2020 viel echter samen met de eerste lockdown-week van de Covid19 pandemie, waardoor de meting mogelijk minder representatief is voor het gemiddelde gebruik in 2020. De spreidingsbalken laten de spreiding over de dagen van de week zien. Er is geen statistische analyse uitgevoerd.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

27

THC

Figuur 15: Het gemiddelde berekende THC-gebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met eerdere metingen. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien.

In Figuur 16 wordt het berekende THC-gebruik per 1000 inwoners van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met gegevens van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven uit 2024. Op basis van deze meetgegevens is het THC-gebruik in Den Haag vergelijkbaar met dat in Rotterdam, iets hoger dan in Utrecht en Eindhoven, en lager dan in Amsterdam in 2024.

THC

Figuur 16: Het gemiddelde berekende THC-gebruik per 1000 inwoners in De Haag in 2025 vergeleken met andere gemeenten. De spreidingsbalken laten de variatie over de dagen van de week zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien.

KWR 2026.020 | Maart 2026

3.7

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

28

Methylmethcathinonen (MMC)

De resultaten van de 24-uursmonsters voor de som van 2-, 3- en 4-MMC staan vermeld in Tabel 3 t/m 5 en zijn in Figuur 17 grafisch weergegeven. De vrachten zijn uitgedrukt per 1000 inwoners. Den Haag (donkerblauw) is het gewogen gemiddelde van de twee deelgebieden AWZI Houtrust (lichtblauw) en Den Haag Zuidwest (middenblauw). De vracht van MMC laat voor alle onderzochte deelgebieden van Den Haag een toename in het weekend zien. Door de week is de vracht relatief laag en in een aantal monsters van Den Haag Zuidwest onder de rapportagegrens van 20 ng/l.

Figuur 17: Dagelijkse vracht van de som van 2-MMC, 3-MMC en 4-MMC per 1000 inwoners in de afzonderlijke deelgebieden en het totaal voor de inwoners van de gemeente Den Haag, gedurende de bemonsteringsperiode. *gemeten concentratie lager dan de rapportagegrens van 20 ng/L, maar wel aangetoond. Voor de metingen in Den Haag geldt in het geval van een * dat metingen in een van de afzonderlijke deelgebieden lager dat de rapportagegrens was.

In Figuur 18 wordt het berekende MMC-gebruik per 1000 inwoners (op basis van uitscheiding en meetgevoeligheid van referentiestof 4-MMC) van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met de eerdere metingen in 2023 (in 2020 werd MMC nog niet meegenomen in het rioolwateronderzoek). Voor Den Haag lijkt het MMC-gebruik in 2025 ten opzichte van 2023 gedaald. Voor Den Haag Zuidwest lijkt het gebruik van MMC in 2025 juist gestegen ten opzichte van 2023. Omdat een deel van de metingen van MMC voor Den Haag onder de rapportagegrens viel waardoor het berekende gemiddelde gebruik minder nauwkeurig is, zijn de verschillen tussen de onderzochte deelgebieden niet berekend en uitgedrukt in factoren. Daarnaast was de spreiding van het gebruik over de weekdagen echter relatief groot, waardoor de spreidingsbalken, die de laten de spreiding over de dagen van de week laten zien, ook relatief groot zijn. Er is geen statistische analyse uitgevoerd.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

29

Figuur 18: Het gemiddelde berekende MMC-gebruik (som van 2-MMC, 3-MMC en 4-MMC) per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met eerdere metingen. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien. *gemeten concentratie meerdere dagen lager dan de rapportagegrens van 20 ng/L in tenminste één van de onderzochte deelgebieden, maar wel aangetoond.

In Figuur 19 wordt het berekende MMC-gebruik per 1000 inwoners (op basis van uitscheiding en meetgevoeligheid van referentiestof 4-MMC) van Den Haag in oktober 2025 vergeleken met gegevens van de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven uit 2024. Een deel van de metingen van MMC viel voor Den Haag onder de rapportagegrens, waardoor het berekende gemiddelde gebruik minder nauwkeurig te bepalen is. Daarom zijn de verschillen met de andere gemeenten niet in factoren weergegeven. Daarnaast was de spreiding van het gebruik over de weekdagen echter relatief groot. Op basis van deze meetgegevens is het MMC-gebruik in Den Haag lager dan in de gemeenten Amsterdam, Utrecht en Eindhoven. Den Haag vertoont ook (iets) lager gebruik dan Rotterdam, maar omdat deel van de waarnemingen in de monsters van Den Haag en Rotterdam onder de rapportagegrens vielen is een verschil tussen deze gemeenten minder goed te onderscheiden.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

30

Som 2-, 3- en 4-MMC

Figuur 19: Het gemiddelde berekende MMC-gebruik per 1000 inwoners in Den Haag vergeleken met andere gemeenten. De spreidingsbalken laten de spreiding over de meetweek zien. De horizontale lijn laat het gemiddelde niveau van de gemeente Den Haag in oktober 2025 zien. *gemeten concentratie meerdere dagen lager dan de rapportagegrens van 20 ng/L in tenminste één van de onderzochte deelgebieden maar wel aangetoond.

3.8

Ketamine

De resultaten van de 24-uursmonsters voor ketamine staan vermeld in Tabel 3 t/m 5 en zijn in Figuur 20 grafisch weergegeven. De vrachten zijn uitgedrukt per 1000 inwoners. Den Haag (donkerblauw) is het gewogen gemiddelde van de twee deelgebieden AWZI Houtrust (lichtblauw) en Den Haag Zuidwest (middenblauw). Het gebruik van ketamine in Den Haag laat een vrij onregelmatig patroon zien, vermoedelijk veroorzaakt door hoger gebruik op donderdag- en zaterdagavond.

KWR 2026.020 | Maart 2026

Rioolwateranalyse van drugsgebruik in de gemeente Den Haag

31

Figuur 20: Dagelijkse vracht ketamine per 1000 inwoners in de afzonderlijke deelgebieden en het totaal voor de inwoners van de gemeente Den Haag gedurende de bemonsteringsperiode.