RIS325227 Bijlage SEO Economisch Onderzoek & Labyrinth 'Woon- en werkplaats arbeidsmigranten in Zuid-Holland' (2027)
Tekst van het document
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND ANALYSE CBS-GEGEVENS EINDRAPPORT
AUTEURS ARJAN HEYMA & RINDERT RUIT IN OPDRACHT VAN GEMEENTEN DEN HAAG, ROTTERDAM EN WESTLAND AMSTERDAM, FEBRUARI 2026
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
2
Samenvatting Op basis van beschikbare CBS-gegevens1 is niet te achterhalen in welke gemeente arbeidsmigranten werken en voor een groot deel ook niet in welke gemeente zij wonen. Dat komt omdat de feitelijke werkgemeente nergens wordt geregistreerd en de woonplaats alleen bekend is voor arbeidsmigranten die zich als ingezetene inschrijven bij een gemeente. Het grootste deel van de arbeidsmigranten uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa doet dat niet, onder meer omdat de verplichting ontbreekt als zij slechts tijdelijk werk uitvoeren in Nederland. Aanleiding en afbakening In opdracht van de gemeenten Den Haag, Rotterdam en Westland heeft SEO Economisch Onderzoek een analyse uitgevoerd naar het aantal arbeidsmigranten dat woont en werkt in gemeenten binnen de Provincie Zuid-Holland. De drie gemeenten hebben behoefte aan een nauwkeurig overzicht van het aantal arbeidsmigranten (zowel ingezetenen als niet-ingezetenen) in de provincie Zuid-Holland. Dit zou inzicht moeten verschaffen in de woon- en werksituaties van arbeidsmigranten in de hele regio.
Het gaat in de vraagstelling van de drie gemeenten om een specifieke groep arbeidsmigranten afkomstig uit Midden- en Oost-Europese (MOE) landen of uit Griekenland, Italië, Portugal of Spanje (GIPS), die minimaal 18 uur per week werken voor een Nederlandse werkgever of als zelfstandige staan ingeschreven bij de Nederlandse Kamer van Koophandel, een brutoloon verdienen van maximaal ongeveer 36 duizend euro per jaar en maximaal 8 jaar ingeschreven staan bij een Nederlandse gemeente. Deze groep wordt in dit onderzoek aangeduid met de term MOE/GIPS-arbeidsmigranten. Daarnaast is er behoefte aan inzicht in het aantal uitzendmigranten afkomstig uit derde landen (landen buiten Europa) in de provincie Zuid-Holland, voor zover in dienst van een in Nederland gevestigd uitzendbureau. Het onderzoek baseert zich volledig op registratiegegevens zoals aanwezig bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), waarbij is aangesloten bij definities die eerder door onderzoeksbureau PBLQ (2020) zijn gehanteerd in soortgelijk onderzoek. Beide relevante groepen arbeidsmigranten zijn als zodanig goed terug te vinden in de CBS-gegevens. Het onderzoek geeft geen zicht op arbeidsmigranten die in Nederland werken als werknemer in dienst van een in het buitenland gevestigde werkgever of als zelfstandige staan ingeschreven bij een buitenlandse Kamer van Koophandel.
Over dit soort internationaal gedetacheerde arbeidsmigranten zijn geen CBS-gegevens beschikbaar.
Woongemeente arbeidsmigranten Alleen van arbeidsmigranten die zich als ingezetene hebben ingeschreven bij een gemeente kan met een hoge mate van zekerheid worden vastgesteld of zij wonen in een gemeente in de provincie Zuid-Holland. Het is voor EUarbeidsmigranten die tijdelijk in Nederland zijn niet verplicht om zich in te schrijven. Van alle 497 duizend unieke en als werknemer of zelfstandige geregistreerde arbeidsmigranten uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa (MOE/GIPS) in Nederland staat in 2024 42 procent ingeschreven als ingezetene bij een gemeente (zie voor een discussie over verschillende aantallen arbeidsmigranten Box S.1). Binnen deze beperkte groep waarvan de woonplaats bekend is, woont 30 procent in de provincie Zuid-Holland. Dit zijn 62 duizend MOE/GIPS-arbeidsmigranten, waarvan 33 procent in Den Haag woont (20 duizend), 21 procent in Rotterdam (13 duizend) en 7 procent in Westland (5 1
Het gaat hier om gegevens die beschikbaar zijn bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en afkomstig uit registraties van werknemers in dienst van Nederlandse werkgevers waarvoor belasting en werknemerspremies worden afgedragen (Polisadministratie) en registraties van zelfstandigen bij de Belastingdienst.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
3
duizend), zie Tabel S.1. Van arbeidsmigranten die zich niet hebben ingeschreven als ingezetene bij een gemeente is de woonplaats onbekend, ook wanneer zij zich hebben geregistreerd in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI). Cijfers uit de RNI zijn niet beschikbaar bij het CBS. Een grove inschatting van het totaal aantal als werknemer of zelfstandige geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat in Zuid-Holland woont of verblijft komt voor 2024 uit op 125 tot 150 duizend. Deze schatting is enerzijds gebaseerd op het aandeel bij een gemeente ingeschreven arbeidsmigranten dat in Zuid-Holland woont en anderzijds op het aandeel van de totale Nederlandse werkzame beroepsbevolking dat in Zuid-Holland woont.
Tabel S.1
(Inschatting) aantal arbeidsmigranten woonachtig in de provincie Zuid-Holland, 2024
Type arbeidsmigranten
Aantal
Aandeel
497.000
100%
125.000 – 150.000
25-30%
MOE/GIPS-arbeidsmigranten Totaal aantal werknemers en zelfstandigen die als arbeidsmigrant werken in Nederland Schatting van totaal woonachtig in provincie Zuid-Holland (1) waarvan ingeschreven als ingezetene bij een gemeente
62.000
(a) waarvan woonachtig in Den Haag
20.000
32%
(b) waarvan woonachtig in Rotterdam
13.000
21%
(c) waarvan woonachtig in Westland
5.000
8%
(2) waarvan niet-ingeschreven bij een gemeente
63.000 – 88.000
Derdelander uitzendmigranten Bron:
41-50%
50-59%
450
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
Daarnaast is gekeken naar het aantal derdelander uitzendmigranten dat in Zuid-Holland woont. Die groep is betrekkelijk klein: in 2024 waren er 450 derdelander uitzendmigranten als ingezetene van een gemeente in ZuidHolland zichtbaar in de CBS-gegevens, ruim een verdubbeling ten opzichte van de 205 in 2022. Het gaat hier om derdelander uitzendmigranten in dienst van een Nederlands uitzendbureau, dus exclusief uitzendmigranten in dienst van een in het buitenland gevestigd uitzendbureau (internationaal gedetacheerde uitzendkrachten).
Box S.1
Grote variëteit in het geschatte aantal arbeidsmigranten in Nederland
In het rapport van de Sociaal-Economische Raad ‘Arbeidsmigratie naar waarde’ (SER, 2025) wordt vastgesteld dat het onduidelijk is hoeveel internationale arbeidskrachten er precies in Nederland werken. Schattingen van dat aantal lopen uiteen: Heyma en Vervliet (2022) komen voor 2019 uit op 735.000, ABU & NBBU (2024) ramen dit aantal op circa 985.000 in 2022, terwijl Decisio (2025) voor 2023 spreekt van 1,1 miljoen. Wat zeker is, is dat het overgrote deel van deze arbeidskrachten uit de EU komt. De schattingen lopen uiteen omdat er sprake is van een verschil in definities. De onderliggende gegevens zijn meestal dezelfde. Definities die de groep arbeidsmigranten inperken naar leeftijd, herkomst, arbeidssituatie of verblijfsduur komen op lagere aantallen uit dan definities die dat niet doen. In het huidige onderzoek liggen de gevonden aantallen substantieel lager dan de bovenstaande inschattingen, met name vanwege de focus op alleen arbeidsmigranten uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa met een minimaal aantal arbeidsuren per week en een maximum inkomensgrens. Bijlage A laat zien dat wanneer deze restricties worden losgelaten, het totale aantal arbeidsmigranten meer in lijn ligt met bovenstaande inschattingen.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
4
Werkgemeente arbeidsmigranten Het aantal arbeidsmigranten dat in Zuid-Holland werkt is niet per gemeente vast te stellen. In CBS-gegevens is niet duidelijk op welke locatie mensen precies werken. Dat geldt voor alle werknemers in Nederland, dus ook voor arbeidsmigranten. Wel is bekend dat in 2024 van alle als werknemer geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Nederland 28 procent voor een werkgever met een hoofdvestiging in Zuid-Holland werkt. Dat betreft ruim 129 duizend arbeidsmigranten, exclusief zelfstandigen. Niet al deze arbeidsmigranten werken echter ook daadwerkelijk in Zuid-Holland. Veel bedrijven hebben meerdere vestigingen die ook elders in Nederland kunnen staan en specifiek uitzendkrachten kunnen worden uitgezonden naar bedrijven buiten de provincie. Daar staat tegenover dat arbeidsmigranten die werken bij een werkgever met een hoofdvestiging buiten Zuid-Holland wel in ZuidHolland werkzaam kunnen zijn. De feitelijke werklocatie van arbeidsmigranten is eenvoudigweg niet met zekerheid vast te stellen. Wanneer informatie over de locatie van de hoofdvestiging, de bedrijfsgrootte en de woonplaats van de arbeidsmigrant worden gecombineerd, kan onder een aantal veronderstellingen wel een grove inschatting worden gemaakt van het totaal aantal als werknemer geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat werkzaam is in de provincie Zuid-Holland.
Die grove schatting komt voor 2024 neer op een aantal tussen de 115 en 145 duizend, exclusief zelfstandigen. Dat betreft uitsluitend arbeidsmigranten die werken voor een in Nederland gevestigde werkgever of als zelfstandige staan ingeschreven bij de Nederlandse Kamer van Koophandel. Hoeveel van de naar schatting 100 tot 200 duizend intra-EU gedetacheerde werknemers in Nederland in Zuid-Holland werken, is niet te achterhalen.
Tabel S.2
(Inschatting) aantal arbeidsmigranten werkzaam in de provincie Zuid-Holland, 2024
Type arbeidsmigranten
Aantal
MOE/GIPS-arbeidsmigranten Totaal aantal werknemers dat als MOE/GIPS-arbeidsmigrant in Nederland werkt
459.000
Totaal aantal werknemers werkend als MOE/GIPS-arbeidsmigrant bij een werkgever met een hoofdvestiging in de provincie Zuid-Holland
129.000
Schatting van totaal aantal werknemers werkend als MOE/GIPS-arbeidsmigrant in de provincie Zuid-Holland Derdelander uitzendmigranten Bron:
115.000 – 145.000
onbekend
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
Wat is de woonsituatie van arbeidsmigranten? De woonsituatie van arbeidsmigranten kan alleen worden achterhaald voor de groep die zich als ingezetene heeft ingeschreven bij een gemeente. Voor die groep geldt dat verreweg de meeste MOE/GIPS-arbeidsmigranten (75 procent) onderdeel zijn van een eenpersoonshuishouden of een huishouden samen met een partner, zonder kinderen. Tegelijkertijd woont het merendeel (60 procent) van alle bij een gemeente ingeschreven MOE/GIPSarbeidsmigranten in Zuid-Holland op een adres waar in totaal ten minste drie personen staan ingeschreven.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
5
Vergelijking 2024 met 2018 In 2020 heeft PBLQ een adviesrapport uitgebracht met een vergelijkbare analyse van het aantal MOE/GIPSarbeidsmigranten in Zuid-Holland in 2018 (PBLQ, 2020). Vanwege de vergelijkbaarheid in definities en brongegevens, kunnen de huidige resultaten daarmee worden vergeleken. Het aantal unieke ingezetenen onder de groep geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland is tussen 2018 en 2024 met 62 procent toegenomen. Voor 2018 kwam PBLQ uit op 26.688 unieke ingezetenen in Zuid-Holland. In 2024 komt SEO uit op 43.270 unieke ingezetenen, exclusief zelfstandigen (61.960 inclusief zelfstandigen). Dat betekent een stijging van 16.582 MOE/GIPS-arbeidsmigranten in zes jaar tijd, ofwel een toename van 62 procent. 2 Het aantal unieke ‘nietingezetenen’ onder de groep MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland kan alleen bij benadering worden vastgesteld en is tussen 2018 en 2024 naar verwachting met maximaal 12 procent toegenomen, van 78.853 naar maximaal 88.000 MOE/GIPS-arbeidsmigranten.
Inschatting aantal niet-geregistreerde arbeidsmigranten Het uitgevoerde onderzoek baseert zich volledig op registratiegegevens zoals aanwezig bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Om een beeld te krijgen van het aantal MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland dat niet kan worden teruggevonden in deze registratiegegevens, is getracht om met behulp van een casusonderzoek in de Rotterdamse Tarwewijk te achterhalen welk aandeel van de daar aanwezige arbeidsmigranten niet staan geregistreerd in Nederland als werkgever of zelfstandige, zie Bijlage D. De conclusie is dat het bijzonder moeilijk is om te achterhalen (1) hoeveel arbeidsmigranten in de wijk wel en niet staan geregistreerd en (2) of dat een representatief beeld geeft van de totale populatie arbeidsmigranten. Daarom is ervoor gekozen om de resultaten van het casusonderzoek niet te gebruiken voor een betrouwbare inschatting van het totaal aantal nietgeregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten in de Tarwewijk of de provincie Zuid-Holland.
2
Die toename heeft vooral plaatsgevonden in de periode 2018-2022. In de periode 2022-2024 is het aantal MOE/GIPSarbeidsmigranten ongeveer gelijk gebleven of licht gedaald, zie ook Figuur A.1 in Bijlage A.
Inhoudsopgave Samenvatting
2
1
7
2
3
Inleiding 1.1
Aanleiding en vraagstelling
7
1.2
Definitie en identificatie arbeidsmigranten
7
1.3
Methode van onderzoek
11
1.4
Beperkingen aan het onderzoek
11
Arbeidsmigranten woonachtig in Zuid-Holland
13
2.1
Bekendheid woongemeente arbeidsmigranten
13
2.2
Arbeidsmigranten ingeschreven in Zuid-Holland
15
2.3
Woongemeente ingeschreven arbeidsmigranten
15
2.4
Nationaliteit ingeschreven arbeidsmigranten
17
2.5
Inschatting aantal niet-ingeschreven arbeidsmigranten
18
Arbeidsmigranten werkzaam in Zuid-Holland
19
3.1
Arbeidsmigranten werkzaam bij een bedrijf met een hoofdvestiging in Zuid-Holland
19
3.2
Inschatting van de werklocatie
20
4
Woonsituatie van ingeschreven arbeidsmigranten in Zuid-Holland
22
5
Conclusies
25
Referenties
28
Bijlage A Totaal aantal arbeidsmigranten volgens verschillende definities
29
Bijlage B Inschatting werklocatie
31
Bijlage C Beschrijving databronnen CBS
33
Bijlage D Casusonderzoek Tarwewijk
35
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
1
7
Inleiding
Waar wonen en werken arbeidsmigranten in de provincie Zuid-Holland? Dat is de vraag waar de gemeenten Den Haag, Rotterdam en Westland met dit onderzoek beter zicht op willen krijgen. Het onderzoek baseert zich volledig op registratiegegevens aanwezig bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Beperkingen aan de beschikbare gegevens zorgen ervoor dat er maar deels een antwoord mogelijk is op deze onderzoeksvraag.
1.1 Aanleiding en vraagstelling De gemeenten Den Haag, Rotterdam en Westland hebben behoefte aan inzicht in de woonplaats en feitelijke werkgemeente van de groep arbeidsmigranten in de provincie Zuid-Holland. Daarmee willen deze gemeenten beter zicht krijgen op waar arbeidsmigranten in de provincie wonen en werken. Het gaat daarbij expliciet om een specifieke groep EU-arbeidsmigranten afkomstig uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa, en om een groep derdelanders die als uitzendkracht werkzaam zijn. Inzicht in eenduidige cijfers over het aantal arbeidsmigranten in de regio kan bijdragen aan het beleid en communicatie van deze gemeenten en van andere overheden en instanties. Om een vergelijking te kunnen maken met eerder uitgevoerd onderzoek door PBLQ (2020) wordt aangesloten bij definities die daarin zijn gebruikt.3 Het huidige onderzoek heeft als doel antwoord te geven op een drietal onderzoeksvragen: 1. Van hoeveel arbeidsmigranten kan met hoge mate van zekerheid worden vastgesteld dat zij wonen of verblijven per gemeente in de provincie Zuid-Holland? 2. Wat zijn de aantallen werkende arbeidsmigranten per gemeente in de provincie Zuid-Holland, die: a) Wonen en werken in dezelfde gemeente? b) Wonen in een gemeente, maar werken in een andere gemeente? c) Wonen in een andere gemeente, maar werken in de betreffende gemeente? d) Een onbekende woon- of werkgemeente hebben? 3.
Wat is de woonsituatie van arbeidsmigranten?
1.2 Definitie en identificatie arbeidsmigranten De algemene definitie van arbeidsmigranten in Nederland in dit rapport is mensen zonder Nederlandse nationaliteit die in Nederland verblijven vanwege het uitvoeren van betaalde arbeid. Deze groep mensen is zeer divers en voor het achterhalen en het interpreteren van aantallen op basis van beschikbare gegevens is het belangrijk onderscheid te maken naar de volgende kenmerken van arbeidsmigranten: •
3
EU-arbeidsmigranten versus derdelanders: Binnen de EU is er sprake van vrij verkeer van personen, waardoor mensen van binnen de EU overal in de EU werk kunnen uitoefenen zonder dat zij daarvoor een
Zie https://flexwonen.nl/wp-content/uploads/2020/12/EU-arbeidsmigranten-in-de-provincie-Zuid-Holland-eindrapportPBLQ-25-september-2020.pdf.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
8
werkvergunning nodig hebben. 4 Mensen uit alle andere landen worden ‘derdelanders’ genoemd en hebben wel een werkvergunning nodig om werk te verrichten in Nederland. In juridische zin zijn EUarbeidsmigranten vanwege het vrije verkeer van personen geen migranten, maar worden in de praktijk vaak wel als zodanig gezien. •
Kennismigranten versus niet-kennismigranten: Binnen de groep derdelanders zijn er arbeidsmigranten die relatief eenvoudig via de Kennismigrantenregeling een werkvergunning in Nederland kunnen krijgen, omdat ze voldoen aan een minimum inkomenseis. Het gaat hierbij vaak om kenniswerkers of hoog productief technisch personeel.
•
Werkenden in directe dienst versus uitzendkrachten, versus zelfstandigen: Arbeidsmigranten kunnen als werknemer direct in dienst zijn bij een werkgever waar ze arbeid uitvoeren, maar ook in dienst van een uitzendorganisatie en worden uitgeleend aan een inlener waar ze arbeid uitvoeren (uitzendkrachten). Daarnaast kunnen arbeidsmigranten als zelfstandig ondernemer werk uitvoeren, dus niet in loondienst.
•
Werkend voor een Nederlandse versus buitenlandse werkgever, of ingeschreven bij een Nederlandse versus buitenlandse Kamer van Koophandel: Arbeidsmigranten kunnen in dienst zijn bij een werkgever met een Nederlandse vestiging of bij een werkgever in het buitenland. Analoog kunnen zelfstandigen zijn ingeschreven bij de Nederlandse Kamer van Koophandel of alleen in het buitenland.
•
Legaal werkend of illegaal werkend: Arbeidsmigranten die zich houden aan de voorwaarden om te mogen werken in Nederland, inclusief het afdragen van werknemerspremies en belasting door hun werkgever, zijn legaal aan het werk. Wanneer dat niet het geval is, is er sprake van illegale arbeid.
•
Ingeschreven bij een gemeente versus niet-ingeschreven: Tot slot kan ook nog onderscheid worden gemaakt tussen arbeidsmigranten die zich als ingezetene hebben ingeschreven bij een gemeente en arbeidsmigranten die dat niet hebben gedaan. Deze laatste groep kan bestaan uit personen die tijdelijk werk uitoefenen in Nederland en zich daarom niet verplicht hoeven in te schrijven bij een gemeente, of mensen die illegaal in Nederland verblijven. Tijdelijke arbeidsmigranten kunnen zich wel registreren in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI), maar daarin wordt hooguit een verblijfsadres geregistreerd dat niet noodzakelijk de woongemeente betreft.5
Er is een groot verschil in de beschikbaarheid van (registratie)gegevens bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over arbeidsmigranten afhankelijk van deze kenmerken, waardoor er ook een groot verschil is in het inzicht in het aantal van de verschillende typen arbeidsmigranten:
4
5
•
EU-arbeidsmigranten versus derdelanders: Derdelanders die legaal in Nederland werken hebben daarvoor een (gecombineerde) verblijfs- en werkvergunning nodig, waardoor deze groep goed is terug te vinden in de beschikbare registraties. Voor EU-arbeidsmigranten die in Nederland werken in dienst van een Nederlandse werkgever worden werkgeverspremies afgedragen, waardoor ook zij goed zijn geregistreerd.
•
Kennismigranten versus niet-kennismigranten: Arbeidsmigranten Kennismigrantenregeling staan als zodanig geregistreerd.
•
Werkenden in directe dienst versus uitzendkrachten, versus zelfstandigen: Voor zowel werkenden in directe dienst van Nederlandse werkgevers als voor uitzendkrachten bij Nederlandse uitzendorganisaties worden werkgeverspremies afgedragen, waardoor deze werkenden zijn terug te vinden in de betreffende
die
gebruik
maken
van
de
Strikt genomen gaat het om mensen uit de Europese Economische Ruimte (EER), ofwel afkomstig uit een EU-lidstaat, Noorwegen, IJsland, Liechtenstein of Zwitserland. Er zijn meerdere redenen waarom het verblijfsadres opgegeven in de RNI niet het woonadres is. Zo wordt niet altijd een check gedaan of de persoon daadwerkelijk op het opgegeven adres woont en kunnen ook bedrijfsadressen worden opgegeven. Het is voor de arbeidsmigrant bovendien niet verplicht om een verblijfsadres op te geven. En tot slot wordt niet gecontroleerd of het verblijfsadres nog actueel is, bijvoorbeeld na een verhuizing.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
9
registraties (de Polisadministratie). Zelfstandigen die in Nederland staan ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en belasting betalen zijn terug te vinden in registraties door de Belastingdienst. •
Box 1.1
Werkend voor een Nederlandse versus buitenlandse werkgever, of ingeschreven bij een Nederlandse versus buitenlandse Kamer van Koophandel: arbeidsmigranten die werken voor een buitenlandse werkgever of staan ingeschreven bij een buitenlandse Kamer van Koophandel en geen belasting betalen in Nederland zijn zogenaamde internationaal gedetacheerde werkenden in Nederland. Voor deze groep is geen goede registratie beschikbaar. Meestal hebben deze werkenden een A1-verklaring om te kunnen aantonen dat ze belasting en premies in het land van herkomst betalen. Ook dienen ze zich vaak te melden bij het Meldloket voor internationaal gedetacheerde werkenden, maar de registraties daarvan komen niet volledig overeen met een daadwerkelijke detachering van arbeidsmigranten in Nederland. Zie Box 1.1 voor nadere informatie over internationaal gedetacheerde werkenden in Nederland.
Internationaal gedetacheerde werkenden in Nederland: definitie en aantallen
EU-arbeidsmigranten die in Nederland werk verrichten maar in dienst zijn van een werkgever in een andere EU-lidstaat of als zelfstandige staan ingeschreven in een andere EU-lidstaat, worden aangeduid als intra-EU gedetacheerde werknemers of ‘posted workers’. Zij vallen onder het vrije verkeer van diensten binnen de EU. Deze werkenden betalen geen belasting of premies in Nederland en daarom komen zij niet voor in de Polisadministatie met daarin alle werknemers in Nederland, of in gegevens van de Belastingdienst over zelfstandigen. Internationaal gedetacheerde werkenden kunnen met een A1-verklaring aantonen dat zij al belasting en premies in een ander EU-land betalen, maar dienen zich in de meeste gevallen wel te melden bij het Meldloket WagwEU, dat de feitelijke intentie tot dienstverlening in Nederland registreert. Registraties van het aantal uitgegeven A1-verklaringen en in het Meldloket WagwEU leggen verschillende dimensies vast en zijn daarom niet één-opéén vergelijkbaar, maar vullen elkaar wel aan. Op basis van deze gegevens is het aantal internationaal gedetacheerde werkenden in Nederland wel grofweg in te schatten, maar niet uit te splitsen naar woon- of werkgemeente. Nederland is een belangrijke ontvangende lidstaat voor intra-EU-detachering.
In 2023 zijn bijna 200 duizend A1-verklaringen voor Nederland afgegeven, voornamelijk door buurlanden Duitsland en België, en daarnaast door Polen. Deze verklaringen hebben naar schatting betrekking op circa 121 duizend unieke personen. Daarnaast zijn in 2023 ongeveer 102 duizend werkenden gemeld via het Nederlandse meldloket, waarvan meer dan 90 procent werknemers en de rest zelfstandigen. Deze werkenden zijn afkomstig uit circa 80 duizend meldingen van ongeveer 14 duizend dienstverrichters (zowel buitenlandse werkgevers als zelfstandigen). De meeste gemelde werknemers worden gedetacheerd vanuit Duitsland en België (samen 35 procent), Polen (22 procent) en Litouwen (14 procent), vooral naar de bouw en industrie (elk 28 procent), gevolgd door transport en logistiek (15 procent) en de land- en tuinbouw (8 procent). Voor gemelde zelfstandigen betreft dit vooral Polen, Slowakije en België richting de bouw en industrie. Detachering vormt daarbij met ruim 1 procent slechts een beperkt deel van de totale arbeidsmarkt, zeker vergeleken met het veel grotere aandeel reguliere arbeidsmigranten. Sinds 2022 vormt het wegtransport een belangrijke blinde vlek: detacheringen in deze sector worden niet langer in het Nederlandse meldloket geregistreerd, maar via het Europese RTPD-portaal, waardoor recente Nederlandse cijfers ontbreken.
Het aandeel derdelanders van buiten de EER+ groeit en vormt inmiddels ruim een vijfde van alle gemelde werknemers. Het gaat vooral om Oekraïners en Wit-Russen die via Polen of Litouwen worden gedetacheerd, maar ook om Brazilianen en Indiërs via Portugal. De gemiddelde duur van detacheringen bedraagt circa vijf maanden, zowel voor EU-ingezetenen (die relatief vaak zeer kort of juist zeer lang worden gedetacheerd) als voor derdelanders (met een sterkere concentratie rond de vijf maanden). Ongeveer de helft van de derdelanders wordt aangemeld voor perioden langer dan 90 dagen – de grens waarboven Nederland een verblijfsvergunning mag eisen. Bron: Bussink, H., Rutten, A. & Heyma, A. (2025). Posted workers to and from the Netherlands; Facts and figures. SEO-rapport 2025-184. Amsterdam: SEO Economisch Onderzoek.
•
Legaal werkend of illegaal werkend: Arbeidsmigranten die illegaal in Nederland werken, komen nergens terug in registratiegegevens.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
•
10
Ingeschreven bij een gemeente versus niet-ingeschreven: Alleen wanneer arbeidsmigranten zich inschrijven als ingezetene bij een gemeente is de woonplaats bekend. De woongemeente van tijdelijke of van illegale arbeidsmigranten is niet te achterhalen in registratiegegevens. Tijdelijke arbeidsmigranten kunnen zich wel registreren in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI), maar die informatie bevat geen betrouwbare informatie over de woonplaats en is bovendien niet beschikbaar in de CBS-gegevens.
De verschillende mate van beschikbaarheid van (registratie)gegevens bij het CBS betekent dat slechts voor een deel van de totale groep arbeidsmigranten in Nederland de aantallen in beeld te brengen zijn op basis van CBSgegevens. Bovendien is van geregistreerde arbeidsmigranten niet altijd bekend waar ze wonen en al helemaal niet waar ze feitelijk werken. Daarmee kunnen de hierboven gestelde onderzoeksvragen maar deels worden beantwoord. In dit rapport wordt duidelijk aangegeven wat wel en niet bekend is over de relevante groep arbeidsmigranten. De onderzoeksvragen van de gemeenten Den Haag, Rotterdam en Westland richten zich op een specifieke groep EU-arbeidsmigranten en een specifieke groep derdelanders volgens de volgende definities: MOE/GIPS-arbeidsmigrant6 MOE/GIPS-arbeidsmigranten zijn personen van 18 tot en met 66 jaar, afkomstig uit een MOE- of GIPS-land7 die: ● Verblijven in Nederland; ● Minimaal 18 uur per week werken; ● Een brutoloon verdienen van maximaal het 56e inkomenspercentiel (ongeveer 36 duizend euro per jaar); ● Maximaal 8 jaar ingeschreven staan bij een Nederlandse gemeente; ● Niet in Nederland verblijven voor studiemigratie. Voor identificatie van deze personen in de CBS-gegevens is per maand vastgesteld of een migrant in die maand voldoet aan de criteria in deze definitie en daarmee voor die maand wordt geclassificeerd als arbeidsmigrant.
Iemand die in een bepaalde maand wordt geïdentificeerd als arbeidsmigrant, wordt ook meegenomen in de jaartellingen van het aantal geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten. Voor zelfstandigen kan het aantal arbeidsuren per week en het inkomenspercentiel niet worden vastgesteld, waardoor deze criteria niet voor zelfstandigen worden gehanteerd. Dat betekent dat er ook minder dan 18 uur per week werkende zelfstandigen en zelfstandigen met relatief hoge inkomens in de onderzoekspopulatie zitten. Derdelander uitzendmigranten Derdelander uitzendmigranten zijn personen van 18 tot en met 66 jaar die: ● Verblijven in Nederland ● Niet afkomstig zijn uit een EU-lidstaat, Noorwegen, IJsland, Liechtenstein of Zwitserland; ● Een werkvergunning hebben; ● Geen kennismigrant zijn; ● Als uitzendkracht werken; ● Maximaal 8 jaar ingeschreven staan bij een Nederlandse gemeente.
6 7
Hierbij wordt gebruik gemaakt van dezelfde definitie van arbeidsmigranten als in het rapport van PBLQ (2020). De MOE-landen betreffen de Midden- en Oost-Europese landen Bulgarije, Estland, Hongarije, Kroatië, Letland, Litouwen, Polen, Roemenië, Slowakije en Tsjechië. De GIPS-landen zijn Griekenland, Italië, Portugal en Spanje.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
11
‘Afkomstig uit’ wordt in het onderzoek geoperationaliseerd door nationaliteit in combinatie met het niet hebben van de Nederlandse nationaliteit. Het gaat niet om het geboorteland of het land waar men woonde voordat men als arbeidsmigrant naar Nederland kwam. Dat kan er in uitzonderlijke gevallen voor zorgen dat in de groep EUarbeidsmigranten ook personen zitten die buiten de EU zijn geboren, of in de groep derdelanders mensen die binnen de EU zijn geboren.
1.3 Methode van onderzoek Binnen dit onderzoek wordt gebruikgemaakt van verschillende bronbestanden binnen de registratiegegevens die bij het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) beschikbaar zijn om de populatie arbeidsmigranten te identificeren en te bepalen waar deze arbeidsmigranten wonen en werken. Deze paragraaf geeft een beschrijving van de verschillende stappen binnen het onderzoek, Bijlage C bevat een overzicht van de gebruikte bronbestanden en uit welke bronnen deze gegevens zijn samengesteld. Het onderzoek combineert data over immigratiestromen (criterium verblijf in Nederland) met persoonsgegevens (criteria nationaliteit en leeftijd), onderwijsinschrijvingen (criterium niet in Nederland voor studiemigratie) en gegevens uit de Polisadminstratie (criterium werkzame uren en inkomenscriterium) om de populatie MOE/GIPSarbeidsmigranten in loondienst vast te stellen. MOE/GIPS-arbeidsmigranten die werken als zelfstandige worden geïdentificeerd via gegevens over de sociaaleconomische categorie, mede op basis van gegevens van de Belastingdienst. Voor identificatie van derdelander uitzendmigranten wordt bovendien gebruikgemaakt van het migratiemotief volgens de IND (om migranten met een werkvergunning te identificeren) in combinatie met gegevens uit de Polisadministratie om arbeidsmigranten te identificeren die werken als uitzendkracht.
Voor arbeidsmigranten die als ingezetene zijn ingeschreven bij een Nederlandse gemeente, is in de CBS-gegevens het woonadres beschikbaar. Voor andere arbeidsmigranten is geen woonadres bekend. Dit kunnen migranten zijn die zich wel hebben geregistreerd in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) of migranten die helemaal niet voorkomen in de Basisregistratie Personen (BRP). Registraties in de RNI zijn niet beschikbaar in de CBS-gegevens. Het is daarom alleen voor arbeidsmigranten die als ingezetene zijn ingeschreven bij een Nederlandse gemeente mogelijk om met zekerheid te zeggen of ze woonachtig zijn in Zuid-Holland. Voor arbeidsmigranten die werken in loondienst kan binnen de Polisadministratie worden vastgesteld waar de hoofdvestiging van de werkgever zich bevindt. Dit hoeft niet overeen te komen met de daadwerkelijke werklocatie van de arbeidsmigrant, omdat deze mogelijk niet op de hoofdvestiging werkt. Deze beperking is in het bijzonder relevant voor arbeidsmigranten die werken als uitzendkracht (zij zijn over het algemeen niet werkzaam op de uitzendlocatie, laat staan op de hoofdvestiging van de uitzender) en voor arbeidsmigranten die werken voor grotere bedrijven (deze hebben vermoedelijk vaker meerdere vestigingen, ook buiten Zuid-Holland).
Het betekent dat voor werkenden in loondienst de daadwerkelijke werklocatie (werkgemeente) niet kan worden vastgesteld, maar hooguit kan worden ingeschat. Voor zelfstandigen is helemaal geen informatie beschikbaar over een bedrijfsvestiging, waardoor voor deze groep ook een inschatting van de werklocatie niet mogelijk is.
1.4 Beperkingen aan het onderzoek De analyse op basis van registratiegegevens zoals die beschikbaar zijn bij het CBS kent enkele beperkingen met betrekking tot de afbakening van de populatie arbeidsmigranten en het vaststellen van de woon- en werkgemeente
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
12
van arbeidsmigranten. Het is van belang deze beperkingen in acht te nemen bij het interpreteren van de bevindingen in dit rapport. De analyse van het aantal MOE/GIPS-arbeidsmigranten door PBLQ (2020) beperkte zich tot werknemers in de provincie Zuid-Holland. In principe kunnen ook arbeidsmigranten uit MOE/GIPS-landen die werken als zelfstandige voldoen aan de PBLQ-definitie van arbeidsmigranten en deel uitmaken van de onderzoekspopulatie. Voor zelfstandigen is binnen de CBS-gegevens niet goed op te maken of zij voldoen aan het uren- en salariscriterium, waardoor voor zelfstandigen niet getoetst wordt of zij voldoen aan deze criteria. Bijlage A vergelijkt daarom de omvang van de populatie MOE/GIPS-arbeidsmigranten in- en exclusief zelfstandigen. Het is bovendien niet mogelijk om de werklocatie en daarmee de werkgemeente van zelfstandigen goed in te schatten. In analyses met betrekking tot werkgemeenten maken zelfstandigen daarom geen deel uit van de onderzoekspopulatie. Voor de groep derdelander uitzendmigranten geldt dat analyses beperkt zijn tot de groep uitzendmigranten die in dienst zijn van een Nederlandse uitzender, omdat uitzendmigranten in dienst van een buitenlandse uitzender niet in de Polisadminstratie zijn terug te vinden en vallen onder internationaal gedetacheerde arbeidsmigranten, zie ook Box 1.1.
In de praktijk blijkt de groep derdelander uitzendmigranten zichtbaar binnen de CBS-gegevens relatief klein te zijn. Deze groep is daarom niet opgenomen in figuren en tabellen. Waar relevant worden aantallen derdelander uitzendmigranten apart vermeld in de tekst. Figuren en tabellen hebben daarom uitsluiten betrekking op MOE/GIPS-arbeidsmigranten. Binnen de CBS-gegevens is alleen voor arbeidsmigranten die zich als ingezetene hebben ingeschreven bij een Nederlandse gemeente een woonadres bekend. Voor overige arbeidsmigranten, al dan niet geregistreerd in de RNI met een verblijfadres, kan niet met zekerheid worden vastgesteld of ze woonachtig zijn in de provincie ZuidHolland. Binnen de CBS-gegevens kan voor arbeidsmigranten die werken in loondienst uitsluitend de vestigingsplaats van de hoofdvestiging van de werkgever worden ingezien. Het gaat hierbij dus niet om de feitelijke werkplaats. Wel zou kunnen worden ingeschat of arbeidsmigranten werkzaam zijn in de provincie Zuid-Holland, maar dat betreft een inschatting op basis van beperkt beschikbare informatie met een flink aantal veronderstellingen, geen feitelijke observatie.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
2
13
Arbeidsmigranten woonachtig in ZuidHolland
Van alle 497 duizend unieke en als werknemer of zelfstandige geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Nederland staat in 2024 42 procent ingeschreven als ingezetene bij een gemeente. Binnen deze beperkte groep waarvan de woonplaats bekend is, woont 30 procent in de provincie Zuid-Holland. Van deze 62 duizend arbeidsmigranten woont 33 procent in Den Haag (20 duizend), 21 procent in Rotterdam (13 duizend) en 7 procent in Westland (5 duizend). De als ingezetene ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland hebben voornamelijk de Poolse (37 procent) en Bulgaarse (22 procent) nationaliteit. Het totaal aantal MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat in Zuid-Holland woont of verblijft is onbekend en wordt op basis van het totaal aantal geregistreerde arbeidsmigranten in Nederland grofweg ingeschat op 125 tot 150 duizend (werknemers én zelfstandigen). Dit hoofdstuk gaat in op de woonlocatie van MOE/GIPS-arbeidsmigranten op basis van registratiegegevens zoals aanwezig bij het CBS. Een minderheid van de totale groep als werknemer (in de Polisadministratie) of als zelfstandige (bij de Belastingdienst) geregistreerde EU-arbeidsmigranten heeft zich ingeschreven als ingezetene bij een gemeente (paragraaf 2.1). Daarom kan alleen voor deze minderheid worden aangegeven in welke gemeente zij wonen (paragraaf 2.3) en welke nationaliteit zij hebben (paragraaf 2.4).
Op basis van het totaal aantal geregistreerde EU-arbeidsmigranten in Nederland kan wel een grove inschatting worden gemaakt van het totaal aantal MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat woont of verblijft in Zuid-Holland (paragraaf 2.5).
2.1 Bekendheid woongemeente arbeidsmigranten In 2024 zijn er in heel Nederland in totaal 497 duizend unieke MOE/GIPS-arbeidsmigranten zichtbaar in de registratiegegevens aanwezig bij het CBS. Deze groep is geregistreerd als werknemer in de Polisadministratie omdat werkgevers voor hen werkgeverspremies afdragen, of geregistreerd als zelfstandig ondernemer bij de Belastingdienst. Arbeidsmigranten die werken zonder officiële registratie van verdiensten of afdracht van premies en belasting zijn niet zichtbaar in de CBS-gegevens. Figuur 2.1 laat het aantal geregistreerde MOE/GIPSarbeidsmigranten zien in heel Nederland voor de periode 2022-2024. In 2024 gaat het om ruim 458 duizend arbeidsmigranten werkzaam in loondienst en 38 duizend arbeidsmigranten werkzaam als zelfstandige (zie Figuur A.1 in Bijlage A). Het totaal aantal MOE/GIPS-arbeidsmigranten is afgenomen ten opzichte van 2022 (530 duizend) en 2023 (514 duizend). Wordt het aantal unieke arbeidsmigranten per maand bekeken, dan ligt dat lager dan het totale aantal per jaar, omdat er gedurende het jaar meer verschillende arbeidsmigranten voor kortere of langere tijd in Nederland verblijven. In 2024 zijn er gemiddeld circa 303 duizend MOE/GIPS-arbeidsmigranten per maand geregistreerd als werknemer of zelfstandige in Nederland. Deze cijfers zijn exclusief de betrekkelijk kleine groep derdelander uitzendmigranten.
In 2024 waren er 450 uitzendmigranten uit derde landen zichtbaar in de CBS-
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
14
gegevens, ruim een verdubbeling ten opzichte van de 205 in 2022. Het gaat hier om derdelander uitzendmigranten in dienst van een Nederlands uitzendbureau, dus exclusief uitzendmigranten in dienst van een in het buitenland gevestigd uitzendbureau (internationaal gedetacheerde werknemers, zie ook Hoofdstuk 1).
Figuur 2.1
Voor het grootste deel van alle als werknemer of zelfstandige geregistreerde MOE/GIPSarbeidsmigranten in Nederland is de woonplaats onbekend
600.000
500.000
400.000 61%
60%
58%
39%
40%
42%
2022
2023
2024
300.000
200.000
100.000
0 Geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten inclusief zelfstandigen Woonplaats bekend Bron:
Geen woonplaats bekend
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
Voor 42 procent van alle in de Polisadministratie of bij de Belastingdienst geregistreerde MOE/GIPSarbeidsmigranten in 2024 is de woonplaats bekend. Dat betreft de groep arbeidsmigranten die staan ingeschreven als ingezetene bij een Nederlandse gemeente, waardoor een woonadres bekend is. Voor alle andere arbeidsmigranten, zowel degene die staan geregistreerd in de Registratie Niet Ingezetenen (RNI) als degene die helemaal niet in de Basisregistratie Personen (BRP) voorkomen, is geen woonplaats bekend. In de RNI is soms wel een verblijfsadres bekend, maar die is niet beschikbaar in de CBS-gegevens en bovendien niet betrouwbaar te interpreteren als woonadres. Arbeidsmigranten die tijdelijk in Nederland verblijven (niet langer dan vier maanden), hoeven zich niet als ingezetene in te schrijven bij een gemeente in Nederland. In de praktijk zijn er ook arbeidsmigranten die wel langer in Nederland verblijven maar zich toch niet inschrijven bij een gemeente (Nederlandse Arbeidsinspectie, 2024), waardoor ook van die arbeidsmigranten de woonplaats onbekend is. Het aandeel MOE/GIPS-arbeidsmigranten waarvan de woonplaats bekend is neemt wel toe in de tijd. Bij derdelander uitzendmigranten is wel voor iedereen de woonplaats bekend, omdat derdelanders in dienst van een Nederlandse uitzender zich verplicht moeten inschrijven bij een gemeente.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
15
2.2 Arbeidsmigranten ingeschreven in Zuid-Holland Van alle MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Nederland waarvoor een woonplaats bekend is, woont 30 procent in de provincie Zuid-Holland. Het gaat hier in 2024 om bijna 62 duizend arbeidsmigranten die tenminste een deel van het jaar als ingezetene stonden ingeschreven bij een gemeente in Zuid-Holland, zie Figuur 2.2. Wanneer niet over het hele jaar wordt gekeken naar het totaal aantal ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten, maar per maand, dan ligt dat aantal lager omdat niet alle arbeidsmigranten het hele jaar in Nederland verblijven. Het gaat in 2024 gemiddeld om ongeveer 46 duizend ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland per maand.
Figuur 2.2
Van alle MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Nederland waarvoor een woonplaats bekend is woont 30 procent in Zuid-Holland
250.000
200.000
150.000 70%
70%
70%
30%
30%
30%
2022
2023
2024
100.000
50.000
0 Geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten inclusief zelfstandigen Woonachtig in Zuid-Holland Bron:
Niet woonachtig in Zuid-Holland
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
2.3 Woongemeente ingeschreven arbeidsmigranten Van alle MOE/GIPS-arbeidsmigranten met een bekend woonadres in Zuid-Holland, woont in 2024 33 procent in Den Haag, 21 procent in Rotterdam en 7 procent in Westland. De overige 39 procent woont redelijk verspreid over de provincie. Tabel 2.1 geeft een overzicht van de top-20 gemeenten in Zuid-Holland waar
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
16
ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten wonen. 8 Minder dan 10 procent woont in andere gemeenten buiten deze top-20. De verdeling van als ingezetene ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten over gemeenten in ZuidHolland is relatief constant gedurende de periode 2022-2024.
Tabel 2.1
Woongemeenten van MOE/GIPS-arbeidsmigranten die als ingezetene staan ingeschreven bij een gemeente in de provincie Zuid-Holland, inclusief zelfstandigen9 Ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten inclusief zelfstandigen 2022
Woongemeente
9
2024
N
%
N
%
N
%
Den Haag
21.145
33%
20.095
33%
20.180
33%
Rotterdam
13.855
22%
13.235
22%
12.860
21%
Westland
4.315
7%
4.265
7%
4.480
7%
Schiedam
2.860
5%
2.890
5%
2.950
5%
Vlaardingen
2.220
4%
2.380
4%
2.400
4%
Leiden
1.755
3%
1.785
3%
1.715
3%
Dordrecht
1.555
2%
1.620
3%
1.690
3%
Alphen aan den Rijn
1.565
2%
1.445
2%
1.525
2%
Delft
1.685
3%
1.335
2%
1.310
2%
Gouda
1.115
2%
1.010
2%
1.070
2%
Noordwijk
980
2%
950
2%
900
1%
Nissewaard
665
1%
735
1%
825
1%
Zoetermeer
600
1%
665
1%
755
1%
Rijswijk
665
1%
655
1%
705
1%
Leidschendam-Voorburg
600
1%
585
1%
550
1%
Maassluis
475
1%
475
1%
500
1%
Capelle aan den IJssel
495
1%
495
1%
480
1%
Voorne aan Zee
490
1%
495
1%
465
1%
Hillegom
455
1%
560
1%
450
1%
Katwijk
390
1%
380
1%
410
1%
Overig Zuid-Holland
5.390
9%
5.440
9%
5.735
9%
Totaal met bekend woonadres in Zuid-Holland
63.275
100%
61.485
100%
61.960
100%
Bron:
8
2023
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
Bij het bepalen van de woongemeente is eerst gekeken of de arbeidsmigrant gedurende enige tijd in het jaar in een gemeente in Zuid-Holland heeft gewoond en vervolgens in welke Zuid-Hollandse gemeente hij of zij het langste gedurende dat jaar heeft gewoond. Bij een gemeente ingeschreven arbeidsmigranten maken ongeveer 40 procent uit van het aantal arbeidsmigranten dat als werknemer staat geregistreerd in de Polisadministratie of als zelfstandige bij de Belastingdienst.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
17
2.4 Nationaliteit ingeschreven arbeidsmigranten MOE/GIPS-arbeidsmigranten die als ingezetene staan ingeschreven bij een gemeente in Zuid-Holland hebben voornamelijk de Poolse nationaliteit (37 procent) of de Bulgaarse nationaliteit (22 procent). Andere veelvoorkomende nationaliteiten zijn Roemeens, Grieks, Italiaans, Spaans en Portugees (5 tot 10 procent per nationaliteit), zie Tabel 2.2. Het aandeel ingeschreven arbeidsmigranten met de Poolse nationaliteit is afgenomen over tijd, terwijl de aandelen ingeschreven arbeidsmigranten met de Bulgaarse of Roemeense nationaliteit juist zijn toegenomen.
Tabel 2.2
Nationaliteiten van MOE/GIPS-arbeidsmigranten die als ingezetene staan ingeschreven bij een gemeente in de provincie Zuid-Holland, inclusief zelfstandigen9 Ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten inclusief zelfstandigen 2022
Nationaliteit
2023
2024
N
%
N
%
N
%
Pools
25.350
40%
24.005
39%
22.800
37%
Bulgaars
11.830
19%
12.465
20%
13.490
22%
Roemeens
5.070
8%
4.945
8%
5.560
9%
Grieks
4.090
6%
3.945
6%
4.150
7%
Italiaans
3.805
6%
3.545
6%
3.590
6%
Spaans
3.205
5%
3.190
5%
3.200
5%
Portugees
2.780
4%
2.875
5%
2.995
5%
Hongaars
2.215
4%
2.095
3%
2.005
3%
Lets
1.510
2%
1.405
2%
1.390
2%
Litouws
1.170
2%
970
2%
855
1%
Slowaaks
1.035
2%
900
1%
830
1%
Kroatisch
650
1%
635
1%
600
1%
Tsjechisch
420
1%
390
1%
380
1%
Estisch
145
0%
120
0%
115
0%
Totaal MOE/GIPSarbeidsmigranten met bekend woonadres in Zuid-Holland
63.275
100%
61.485
100%
61.960
100%
Derdelanders woonachtig in ZuidHolland
65
-
85
-
150
-
Bron:
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
18
2.5 Inschatting aantal niet-ingeschreven arbeidsmigranten Het totaal aantal in de Polisadministratie (werknemers) of bij de Belastingdienst (zelfstandigen) geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat op enig moment in 2024 in de provincie Zuid-Holland woont of verblijft, wordt ingeschat op 125 tot 150 duizend. Dat is aanzienlijk meer dan de 62 duizend MOE/GIPS-arbeidsmigranten die als ingezetene staan ingeschreven bij een gemeente in Zuid-Holland. In 2024 is voor 289 duizend geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Nederland geen woonplaats bekend in de CBS registratiegegevens, omdat zij niet staan ingeschreven bij een gemeente. Een deel daarvan woont in Zuid-Holland. Een eerste inschatting van dit aantal gaat uit van de veronderstelling dat van de totale groep arbeidsmigranten zonder inschrijving bij een gemeente eenzelfde aandeel in Zuid-Holland woont als van de groep MOE/GIPSarbeidsmigranten waarvoor wél een woonplaats bekend is, namelijk 30 procent. In dat geval komt het totaal aantal MOE/GIPS-arbeidsmigranten woonachtig in Zuid-Holland in 2024 uit op 150 duizend. Dat is mogelijk een overschatting, omdat in Zuid-Holland zich minder dan 30 procent van de landelijke werkgelegenheid bevindt.
Als alternatief kan het aandeel MOE/GIPS-arbeidsmigranten zonder bekend woonadres dat in Zuid-Holland woont worden gebaseerd op het aandeel van de totale werkzame beroepsbevolking in Nederland dat in Zuid-Holland woont. Dat aandeel is gelijk aan 21 procent. 10 In dat geval ligt het totaal aantal MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat in Zuid-Holland woont naar schatting op ongeveer 125 duizend. Dat is mogelijk een onderschatting, omdat een deel van de arbeidsmigranten die in Zuid-Holland verblijven buiten de provincie kan werken. In werkelijkheid kan het aantal geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat in Zuid-Holland woont of verblijft ook lager dan 125 duizend zijn of hoger dan 150 duizend, maar gegeven de bovenstaande overwegingen lijkt de range van 125 tot 150 duizend een grove maar plausibele inschatting. Daarmee wonen of verblijven naar schatting tenminste 63 tot 88 duizend MOE/GIPS-arbeidsmigranten (werknemers én zelfstandigen) op een onbekende locatie in Zuid-Holland, omdat zij zich niet hebben ingeschreven bij een gemeente. Om die reden kan ook niet worden vastgesteld welke nationaliteit deze nietingeschreven arbeidsmigranten hebben.11
10 11
Zie: StatLine - Arbeidsdeelname; provincie Dit komt omdat van de groep MOE/GIPS-arbeidsmigranten zonder inschrijving bij een gemeente alleen kan worden ingeschat welk aandeel bij benadering in Zuid-Holland woont en niet precies om welke individuen dat gaat.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
3
19
Arbeidsmigranten werkzaam in Zuid-Holland
In 2024 werkt 28 procent van alle geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Nederland voor een werkgever met een hoofdvestiging in Zuid-Holland. Dat betreft ruim 129 duizend arbeidsmigranten. Niet al deze arbeidsmigranten werken ook daadwerkelijk in Zuid-Holland. Veel bedrijven hebben meerdere vestigingen die ook elders in Nederland kunnen staan. Uit CBS-gegevens is niet af te leiden op welke locatie mensen precies werken, waardoor de feitelijke werklocatie van arbeidsmigranten niet met zekerheid is vast te stellen. Een grove inschatting van het aantal geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat werkzaam is in de provincie Zuid-Holland ligt tussen de 115 en 145 duizend (exclusief zelfstandigen). Dit hoofdstuk gaat in op de werklocatie van MOE/GIPS-arbeidsmigranten. In CBS-gegevens is niet duidelijk op welke locatie mensen precies werken. Dat geldt zowel voor arbeidsmigranten als voor Nederlandse werkenden. Er is alleen bekend bij welke werkgever een arbeidsmigrant werkt en waar de hoofdvestiging van die werkgever zich bevindt. Op basis daarvan kan worden vastgesteld hoeveel arbeidsmigranten werken voor een werkgever met een hoofdvestiging in Zuid-Holland (paragraaf 3.1). Voor zelfstandigen is er geen werkgever, zodat voor zelfstandig ondernemers geen enkele informatie over de werklocatie beschikbaar is.
De combinatie van de locatie van de hoofdvestiging, bedrijfsomvang en woonplaats van de arbeidsmigrant kan (alleen) bij werknemers in loondienst worden gebruikt voor het inschatten van de werklocatie (paragraaf 3.2).
3.1 Arbeidsmigranten werkzaam bij een bedrijf met een hoofdvestiging in Zuid-Holland In 2024 werkt 28 procent van alle geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Nederland voor een werkgever met een hoofdvestiging in Zuid-Holland. Dat betreft ruim 129 duizend arbeidsmigranten, exclusief zelfstandigen. 12 Dit is een afname ten opzichte van 2022, toen bijna 151 duizend MOE/GIPSarbeidsmigranten werkzaam waren voor een werkgever met een hoofdvestiging in Zuid-Holland, zie Figuur 3.1. In 2024 werken ook nog eens 160 derdelander uitzendmigranten voor een uitzender met een hoofdvestiging in ZuidHolland. Niet alle MOE/GIPS-arbeidsmigranten die werken voor een werkgever met een hoofdvestiging in ZuidHolland werken ook daadwerkelijk in Zuid-Holland. Veel bedrijven hebben meerdere vestigingen die ook elders in Nederland kunnen staan.13 De werklocatie van werkenden is daarom niet met zekerheid vast te stellen. Voor uitzendkrachten geldt bovendien dat de werklocatie (vrijwel) nooit samenvalt met de locatie van het 12
13
Het aantal MOE/GIPS-arbeidsmigranten dat per maand voor een werkgever met een hoofdvestiging in Zuid-Holland werkt ligt lager. Het gaat hierbij in 2024 om ongeveer 65 duizend arbeidsmigranten per maand. Arbeidsmigranten blijven vaak korter dan een jaar bij een werkgever werken. Het gaat hier om werklocaties van waaruit een werknemer werkzaam is (vestiging, kantoor, e.d.), niet de daadwerkelijke plaats waar de werkzaamheden worden uitgevoerd. Die vallen bij beroepen zoals bijvoorbeeld loodgieter, schilder en wegwerker meestal niet samen.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
20
uitzendbureau, laat staan met de hoofdvestiging van de uitzendorganisatie. Uitzendkrachten worden uitgezonden naar werklocaties van inleners die zich verspreid over het hele land kunnen bevinden. Voor uitzendkrachten en andere werknemers is de werklocatie op basis van CBS-gegevens daarom niet te achterhalen. Voor beide groepen kan wel grofweg worden ingeschat van welk aandeel de werklocatie zich in de provincie Zuid-Holland bevindt, zie paragraaf 3.2. Voor zelfstandig ondernemers is ook die inschatting niet goed te maken bij gebrek aan informatie over de werklocatie.
Figuur 3.1
Bijna 30 procent van alle als werknemer geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Nederland werkt voor een werkgever met een hoofdvestiging in Zuid-Holland
500.000 450.000 400.000 350.000 70%
72%
300.000
72%
250.000 200.000 150.000 100.000 30%
50.000
28%
28%
2023
2024
0 2022
Geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten exclusief zelfstandigen Hoofdvestiging werkgever binnen Zuid-Holland Bron:
Hoofdvestiging werkgever buiten Zuid-Holland
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
3.2 Inschatting van de werklocatie Voor het inschatten of de werklocatie van arbeidsmigranten zich in Zuid-Holland bevindt, kan gebruik worden gemaakt van (de combinatie van) de hoofdvestiging van de werkgever, de bedrijfsomvang en de woongemeente van de arbeidsmigrant. Voor zelfstandigen is er geen werkgever met een hoofdvestiging, waardoor voor zelfstandigen geen inschatting van de werklocatie mogelijk is. Voor werknemers is de verwachting dat hoe groter een bedrijf is, hoe meer vestigingen het bedrijf heeft en hoe groter de kans dat een werknemer in een vestiging buiten Zuid-Holland werkt. Op basis van de combinatie van informatie over de locatie van de
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
21
hoofdvestiging van de werkgever, de grootte van het bedrijf en de woonplaats van de arbeidsmigrant, kan per werknemer worden vastgesteld of het meer of minder waarschijnlijk is dat hij of zij in Zuid-Holland werkt. Voor arbeidsmigranten werkzaam bij kleinere bedrijven met een hoofdvestiging in Zuid-Holland is het waarschijnlijk dat ze in Zuid-Holland werken. Bij kleine bedrijven is de hoofdvestiging vaker de enige vestiging van het bedrijf of in ieder geval de vestiging waar de meeste werknemers werken. Ook voor werknemers die werkzaam zijn bij een groter bedrijf met een hoofdvestiging dicht bij de woonplaats is het waarschijnlijk dat ze op of in de buurt van die hoofdvestiging werken. Beide inschattingen gelden uitdrukkelijk niet voor uitzendkrachten, die vanuit het uitzendbureau worden uitgezonden naar inlenende bedrijven. Ook voor arbeidsmigranten met een woonadres buiten Zuid-Holland of met een onbekend woonadres (die niet staan ingeschreven bij een gemeente) en die werken voor een werkgever met een hoofdvestiging in Zuid-Holland, is het niet onwaarschijnlijk dat ze in Zuid-Holland werken.
Dat geldt weer met name voor arbeidsmigranten werkzaam bij kleinere bedrijven, maar ook voor een deel van de arbeidsmigranten werkzaam bij grotere bedrijven, onder de veronderstelling dat werknemers die werken bij een willekeurige vestiging in ZuidHolland van verschillende woonlocaties afkomstig zijn, ongeacht de grootte van het bedrijf. Verder zal een deel van de arbeidsmigranten die werken als uitzendkracht bij een uitzender met een hoofdvestiging in Zuid-Holland en zelf ook woonachtig zijn in Zuid-Holland een werklocatie in Zuid-Holland hebben. Idee daarachter is dat uitzendkrachten mogelijk hoofdzakelijk lokaal worden uitgezonden, maar vergeleken met bovenstaande groepen is een daadwerkelijke werklocatie in Zuid-Holland bij deze uitzendmigranten minder waarschijnlijk. Tot slot is het voor arbeidsmigranten die niet staan ingeschreven bij een gemeente in Zuid-Holland en werken bij een wat groter bedrijf, of juist werken bij een kleiner bedrijf met een hoofdvestiging buiten Zuid-Holland, minder waarschijnlijk dat ze in Zuid-Holland werken. Wanneer de informatie over de hoofdvestiging van bedrijven, de bedrijfsgrootte en de woonplaats van arbeidsmigranten wordt gecombineerd, kan onder bepaalde veronderstellingen het totaal aantal geregistreerde MOE/GIPS-arbeidsmigranten werkzaam in Zuid-Holland grofweg worden ingeschat.
Dat aantal wordt hier ingeschat op 115 tot 145 duizend MOE/GIPS-arbeidsmigranten in 2024, exclusief zelfstandigen (zie ook Bijlage C). Het exacte aantal is onbekend, omdat nogmaals moet worden benadrukt dat de werklocatie of werkgemeente van werkenden niet bekend is in de CBS-gegevens. Deze grove inschatting heeft betrekking op de totale populatie MOE/GIPS-arbeidsmigranten in loondienst en kan niet worden verbijzonderd naar individuele werknemers of werklocaties (werkgemeenten).14
14
Dit geldt ook voor inschattingen die het CBS maakt van de daadwerkelijke werklocatie van werkenden voor de productie van woon-werk pendelstatistieken: het aantal werkenden op verschillende vestigingslocaties kan worden berekend, maar waar individuele werkenden werken blijft onbekend.
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
4
22
Woonsituatie van ingeschreven arbeidsmigranten in Zuid-Holland
Verreweg de meeste ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten (75 procent) zijn onderdeel van een eenpersoonshuishouden of een huishouden samen met een partner, zonder kinderen. Tegelijkertijd woont het merendeel (60 procent) van alle bij een gemeente ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland op een adres waar in totaal ten minste drie personen staan ingeschreven. Dit hoofdstuk gaat in op de woonsituatie van MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland waarvoor de woonplaats bekend is, omdat zij als ingezetene staan ingeschreven bij een gemeente. Het betreft dezelfde populatie als beschreven in Hoofdstuk 2, dus inclusief zelfstandigen.
Figuur 4.1
60 procent van alle MOE/GIPS-arbeidsmigranten die als ingezetene staan ingeschreven bij een gemeente in Zuid-Holland staat met ten minste drie personen ingeschreven op hetzelfde adres, 2024
25.000
31%
20.000
24%
15.000
16%
10.000
9%
8%
5.000
4%
4% 2%
1%
0%
0%
8
9
10
0 1
Bron:
2
3
4
5
6
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
7
Meer dan 10
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
23
Het merendeel van alle ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland woont op een adres waar ten minste drie personen staan ingeschreven (60 procent). Figuur 4.1 toont voor MOE/GIPS-arbeidsmigranten (werknemers en zelfstandigen) die in 2024 als ingezetene stonden ingeschreven bij een gemeente in Zuid-Holland het aantal inschrijvingen op hetzelfde adres. Slechts 9 procent van de arbeidsmigranten woont op een adres zonder andere ingeschreven personen op hetzelfde adres. Bijna 20 procent van de arbeidsmigranten woont op een adres met ten minste vier andere ingeschrevenen, terwijl circa 4 procent een adres deelt met tien of meer andere ingeschrevenen. Dit kunnen, maar hoeven geen andere arbeidsmigranten te zijn. Verreweg de meeste ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland vormen alleen een huishouden of doen dat samen met een partner, maar dan zonder kinderen (in totaal 75 procent). Figuur 4.2 laat zien tot welk type huishouden MOE/GIPS-arbeidsmigranten woonachtig in Zuid-Holland in 2024 behoren. De indeling betreft uitsluitend arbeidsmigranten die binnen dat jaar als ingezetene stonden ingeschreven bij een gemeente in Zuid-Holland. Een huishouden wordt hierbij gedefinieerd als een groep personen die samen op één adres woont en met elkaar verbonden is door familie- of samenwoonrelaties, of als één persoon die alleen woont.
Op één adres kunnen meerdere huishoudens voorkomen. Van alle ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland vormt 44 procent een eenpersoonshuishouden, 31 procent samen met een partner, al dan niet getrouwd en zonder kinderen, en 22 procent een huishouden samen met kinderen (al dan niet met een partner).
Figuur 4.2
Verreweg de meeste ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten in Zuid-Holland vormen alleen een huishouden of samen met een partner zonder kinderen, 2024
Eenpersoonshuishouden
44%
Niet gehuwd zonder kinderen
25%
Gehuwd met kinderen
10%
Niet gehuwd met kinderen
9%
Gehuwd zonder kinderen
6%
Eenouderhuishouden
3%
Institutioneel huishouden
1%
Overig huishouden
3% 0
Bron:
5.000
10.000
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
15.000
20.000
25.000
30.000
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
24
Driekwart van alle ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten woonachtig in Zuid-Holland vormt een huishouden met hooguit twee leden. Figuur 4.3 geeft het aantal huishoudleden weer voor MOE/GIPSarbeidsmigranten die in 2024 ingeschreven staan bij een gemeente in Zuid-Holland. Dit aantal kan afwijken van het aantal inschrijvingen op hetzelfde adres, omdat op één adres meerdere huishoudens kunnen wonen. Het aandeel eenpersoonshuishoudens is 44 procent, overeenkomstig Figuur 5.2. Een derde van de huishoudens van MOE/GIPSmigranten bestaat uit precies twee leden, de overige 24 procent heeft meer dan twee leden in hetzelfde huishouden.
Figuur 4.3
Driekwart van alle als ingezetene ingeschreven MOE/GIPS-arbeidsmigranten woonachtig in ZuidHolland woont in een huishouden met hooguit twee leden, 2024
30.000 44% 25.000
32%
20.000
15.000
10.000
14%
7%
5.000
2%
1%
0 1 Bron:
2
3
CBS Microdata, bewerking SEO Economisch Onderzoek (2026)
4
5
Meer dan 5
WOON- EN WERKPLAATS ARBEIDSMIGRANTEN IN ZUID-HOLLAND
5
25
Conclusies
Op basis van beschikbare CBS-gegevens15 is niet te achterhalen in welke gemeente arbeidsmigranten werken en voor een groot deel ook niet in welke gemeente zij wonen. Dat komt omdat de feitelijke werkgemeente nergens wordt geregistreerd en de woonplaats alleen bekend is voor arbeidsmigranten die zich als ingezetene inschrijven bij een gemeente. Het grootste deel van de arbeidsmigranten uit Midden-, Oost- en Zuid-Europa doet dat niet, onder meer omdat een verplichting ontbreekt als zij slechts tijdelijk werk uitvoeren in Nederland. Dit rapport geeft antwoord op een drietal onderzoeksvragen. Hieronder worden die antwoorden samengevat.