RIS325149 Bijlage Voortgangsrapportage 2025

sterk en economisch gezond blijft

•

duurzamer en veiliger wordt

•

aantrekkelijk is om te werken, wonen en ontspannen.

Gerard Zwijnenburg, Directeur van het in de haven gevestigde visserijbedrijf W. van der Zwan & Zn BV: “De havenvisie legt het fundament voor de komende 25 jaar. Dit is voor havenondernemers de basis voor verdere investeringen, niet alleen in hun bedrijven maar ook in de toekomst van de Scheveningse haven”.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

52

< INHOUD

Tactisch doel 1: Centrum: het CID ontwikkelen als het economisch topmilieu van Den Haag

Operationeel doel 4.1.1 | 65.000 m² nieuwe kantoren in CID Op de locatie van het Koninklijk Conservatorium wordt gebouwd aan het nieuwe kantoor van de ANWB (24.500 m2). De oplevering is in 2027. Op dezelfde locatie is een ontwikkeling van 29.000 m2 van het RVB voorzien, waarvan de start bouw naar verwachting in 2027 zal zijn. De doelstelling van 65.000 vierkante meter realisatie in het CID in 2026 wordt hiermee niet gehaald. De precieze uitwerking van de herontwikkeling van de groene toren (renovatie en toevoeging) is na aankoop door het RVB nog niet duidelijk. De uiteindelijke oplevering zal waarschijnlijk minimaal tot 2029 op zich laten wachten. Na de vaststelling van de Ontwikkelvisie Den Haag Centraal (RIS318431) eind 2024 met ruimte voor 130.000 m2 kantoren, zijn er nog geen concrete kantoorprojecten vastgelegd (enkel zachte planideeën). De ontwikkelstrategie (Den Haag Centraal) is momenteel in de maak en wordt naar verwachting in Q1 2027 aan de raad aangeboden. Verder loopt ook SOZA vertraging op. Het bestemmingsplan werd eind 2023 is vastgesteld (RIS317026), maar is niet onherroepelijk. Voorlopige plannen gaven zicht op de realisatie van 24.000 m2 nieuwe kantoren, maar doordat er eerst wordt gesloopt (-46.000 m2) gaat het netto om een onttrekking van -22.000 m2. De ontwikkelvisie NOI is nog in de maak. De verwachting is dat deze eind 2026 wordt aangeboden aan de raad.

De ontwikkestrategie Laakhavens Holland Spoor (RIS324160) is februari 2026 vastgesteld door de raad. Vooralsnog is hierin conform die ontwikkelvisie 55.000 m2 kantoren rond Holland Spoor opgenomen. Voor de ontwikkeling van Escher Gardens is het bestemmingsplan onherroepelijk. In het plan van de ontwikkelaar zit 10.000 m2 kantoor, de gemeente is nog in gesprek met de ontwikkelaar over de invulling hiervan. In het Beatrixkwartier speelt verder nog het project LECH (kavel tussen Centre Court en WTC) van ontwikkelaar ZINC Real Estate. Hiervoor zijn nu concrete plannen waarin ca. 10.000 m2 kantoorprogramma is opgenomen. Verwachting is dat dit binnen 5 jaar wordt gerealiseerd.

Operationeel doel 4.1.2 | 40.000 m² bedrijfsruimte Binckhorst De realisatie van bedrijfsruimte blijft achter. Naast dat de Titaan in 2023 is opgeleverd (12.000 m2), is onder de parkeerhub van het Wegapunt (voormalige politieacademie) op de begane grond ruimte voor bedrijven met een baliefunctie gerealiseerd (1.900 m2). BoogieWood wordt dit jaar opgeleverd, dit betreft ca. 1.800 m2 in de plint. Verder zijn er geen vierkante meters gerealiseerd en wordt er in 2026 niets meer opgeleverd. Voor 2027 is er geen perspectief op verdere realisatie. Start bouw van de Bincker (1.900 m2) was eind 2025 en Orion (2.000 m2) start in de loop van 2026. De start bouw van fase 1 van de Nieuwe Hallen is medio 2026 gepland.

Operationeel doel 4.1.3 | Vergroten magneetfunctie Binckhaven In 2025 hebben zich drie bedrijven gevestigd in de plint van Binckpoort. Het aantal bedrijven in de Titaan nam toe van 34 naar 70. In de Caballero Fabriek bleef de bezetting vrijwel gelijk, evenals in Apollo14. De doelstelling om ruimte te realiseren voor 120 startende bedrijven blijft nog steeds achter. In 2025 is er geen nieuw gebouw geopend waar bedrijven zich kunnen vestigen. En de start bouw van de Nieuwe Hallen loopt achter op de planning. In Q2 2026 zal One Milky Way openen, met 4.000 m2 kantoorruimte. In 2025 is het Living Lab Binckhaven gestart, onderdeel van de Haagse strategie Werken, Leren en Innoveren (RIS320715). Rondom de Caballero Fabriek en de Titaan wordt i.s.m. onderwijs en bedrijfsleven gewerkt aan innovaties in de buiten­ ruimte t.b.v. klimaatadaptatie, vergroening en ontmoeting. MRDH is co-financier van het project. Betrokken kennisinstellingen zijn ROC Mondriaan, Leiden Universiteit, Haagse Hogeschool, Hogeschool Inholland, Corbulo en John Dewey College. We hebben dus veel kennisinstellingen bij de Binckhaven kunnen betrekken. Naast de actief betrokken kennisinstellingen is Unknown University eerder opgericht in de Titaan. Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

53

< INHOUD

Operationeel doel 4.1.4 | Ontwikkeling 18.000 m² bedrijfsruimten Laakhavens De Ontwikkelstrategie Laakhavens (RIS324160) is februari 2026 vastgesteld door de raad. Daar is 18.000-30.000 m2 bedrijfsruimte vastgelegd. Onderdeel hiervan is een plan voor de realisatie van een gestapeld werkgebouw in fase 1. Na het ondertekenen van de samenwerkingsovereenkomst met de betrokken partijen zal het TAM-omgevingsplan Laakhavens Centraal worden aangeboden aan de raad als planologisch kader.

Operationeel doel 4.1.5 | Herontwikkeling Megastores-locatie De vastgestelde Ontwikkelstrategie Laakhaven maakt een ontwikkeling van 10.000 tot 14.000 m2 aan woonwinkels mogelijk. Daarnaast wordt hier een wijkwinkelcentrum gerealiseerd met 6.000 tot 11.000 m2 aan dagelijkse en nietdagelijkse detailhandel. Dit wordt aangevuld met horeca, leisure en maatschappelijke voorzieningen. De verwachting is dat in 2028 met de sloop van het eerste deel van de Megastores wordt begonnen. In overleg met ontwikkelaars en stakeholders in het gebied moet invulling worden gegeven aan de realisatie van nieuwe commerciële ruimte. Daarnaast vindt samenwerking plaats om ook in de tijdelijkheid de komende jaren de Megastores aantrekkelijk te houden.

Operationeel doel 4.1.6 | Stimuleren Policy Campus Om de ontwikkeling van een Policy Campus verder te brengen is het concept verankerd in twee vastgestelde kaders: (1) de Ontwikkelvisie Den Haag Centraal (RIS318431) en (2) de strategie Werken, Leren en Innoveren (RIS320758). Waar eerder de samenwerking Policy Campus zich richtte op het gebied rond Centraal Station, ligt de behoefte van de partners meer in het grotere CID-gebied, met een verbinding naar de hele stad. In september 2025 is met een MRDH-bijdrage een kwartiermaker ‘Werken, Leren en Innoveren (WLI)’ gestart: deze aanjager werkt samen in de ‘WLI-kopgroep’, waar ook de partners van de Policy Campus deel van uitmaken. De eerste stappen zijn gezet om een stadsbreed netwerk op te zetten, met als doel bestaande (innovatie)projecten te koppelen en samenwerking te faciliteren.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

54

< INHOUD

Tactisch doel 2: Kust: versterken van de Internationale Zone en ontwikkelen van Den Haag als hoofdstad van de Noordzee

Operationeel doel 4.2.1 | Stimuleren maritieme bedrijvigheid in de Haven Na een intensief participatietraject met alle betrokken partijen in het havengebied is de breed gedragen Havenvisie Scheveningen 2025-2050 (RIS322389) tot stand gekomen. De koers schept een helder beleidskader dat gerichte acquisitie op maritieme bedrijvigheid mogelijk maakt in de breedste zin. In 2025 is Lobster Robotics aangetrokken. Daarnaast heeft Campus@sea meer dan 50 events gehost en/of georganiseerd als netwerkverbinder voor de blauwe economie. Een belangrijk voorbeeld was de succesvolle SeaSEC Challenge Week 2025, in samenwerking met SeaSec en TNO. De opdrachten draaiden om een onderwaterrobot opsporen en volgen, objecten rond een pijpleiding identificeren en zeebodemafwijkingen in kaart brengen. Campus@Sea onderzoekt momenteel hoe de Offshore Test Site Scheveningen met een grid connectie gekoppeld kan worden aan Platform Q13-A van ENI. SeaSEC heeft in 2025 een eigen kantoor betrokken. Daarnaast is voor demonstraties in de Maritime Testing Ground en de Offshore Test Site Scheveningen een subsidieregeling in het leven geroepen, die MKB-ers kan co-financieren voor uit te voeren demonstraties op zee, bij het strand en in de haven. Er zijn 2 succesvolle aanvragen gedaan, de dekking loopt tot 2026.

Ook is een start gemaakt met de North Sea Talent Lab: waarbij mbo en hbo studenten zijn gekoppeld aan concrete stages. De Visafslag wordt heringericht. De schil wordt gesaneerd en de activiteiten heringericht. Hiermee wordt ruimte vrijgemaakt voor mogelijke ontwikkelingen in de toekomst voor maritieme bedrijvigheid en visserij. We hebben daarnaast een succesvolle aanvraag gedaan voor een MRDH subsidie om een haalbaarheidsstudie uit te voeren naar de realisatie van innovatiewerkplaatsen in de visafslag in aansluiting op onderwijs. Tot slot is het plan voor de North Sea Experience gepresenteerd. Het is een nieuw "family edutainment centre", ontwikkeld door ontwerpbureau Sandenburg-DST uit Amsterdam in samenwerking met een lokale ondernemer en het (pelagische) viscluster. Dit centre heeft tot doel bezoekers op een interactieve manier te informeren over de Noordzee, het ecosysteem, visserij, diverse vormen van energie (oa. Windturbines en golfenergieopwekkers) en de geschiedenis van Scheveningen. De komende periode wordt gezocht naar mogelijke exploitanten en bedrijven die geïnteresseerd zijn in samenwerking op de nieuwe locatie en de potentie van North Sea Experience.

Operationeel doel 4.2.2 | Ondersteunen ‘Wind op zee’-initiatief De situatie in de markt leidt momenteel niet tot initiatieven. De raad is hierover geïnformeerd (RIS294679)

Operationeel doel 4.2.3 | Ontwikkelen Internationale Zone In 2025 is de Ruimtelijk Programmatische Verkenning Internationale Zone (RIS323626) aangeboden aan de raad. De RPV is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met het Rijk. In 2026 vindt dit vervolg in een participatietraject RVP, de uitwerking van de toekomststrategie voor het World Forum congresgebouw, het bepalen van de maatschappelijke baten en de mogelijkheden tot de inzet van maatschappelijke organisaties.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

55

< INHOUD

Tactisch doel 3: Stadsdelen en regio versterken met bedrijfshuisvesting en gebiedsontwikkeling

Operationeel doel 4.3.1 | 10.000 m² bedrijfsruimte Op de Sylvain Poonstraat in Wateringse Veld is door het IPP Haaglanden een tenderprocedure afgerond voor de uitgifte van een bedrijfsverzamelgebouw. Op “Kavel 100” wordt een gebouw met een oppervlakte van ca. 1800 m² gerealiseerd. Het gebouw is naar verwachting in 2027 gereed. Op de Oude Haagweg is de PUK (RIS321718) afgerond voor een ontwikkeling met ca. 200 woningen en 6.000m² bedrijfsruimte.

Operationeel doel 4.3.2 | Activeren ondernemerschap in Zuidwest In april 2025 is bedrijfsverzamelgebouw BEATRIJS geopend (3.500 m2), een werkplaats voor maakbedrijven (uit Zuidwest of andere delen van Den Haag). Het gebouw is volledig verhuurd (31 ruimtes en 40 huurders). In de Twickelstraat zijn bedrijfsruimten gepland bij herontwikkeling van het oude schoolgebouw. Middels een tenderprocedure wordt het gebouw op de markt gezet gericht op kleinschalige bedrijvigheid. Op dit moment wordt het gebouw tijdelijk verhuurd. Daarnaast zijn er diverse locatieontwikkelingen verspreid over Zuidwest waar bedrijfsruimte wordt ontwikkeld, onder andere binnen gebiedsontwikkeling Dreven, Gaarden Zichten Fase 1, parkeerhubs MeLeCo en Denekamp en ontwikkeling Levels bij stationskwartier Moerwijk. Verder worden nieuwe kansrijke locaties voor bedrijfsruimte actief verkend. Ook is in 2025 de Ambitie- en scopebepaling Morgenstond 2040 vastgesteld. Met de ambitie- en scopebepaling zijn de belangrijkste richtlijnen voor ruimtelijke en programmatische ontwikkelingen vastgelegd, o.a. op het gebied van (lokale) bedrijvigheid en ondernemerschap. Hierin zijn ook de richtlijnen voor de Leyweg uitgewerkt. Dit resulteert in 2026 vervolgens in het Gebiedsprogramma Morgenstond. Daarnaast is de plintenaanpak vanuit de Regiodeal in 2025 opgestart en een projectleider aangesteld.

De doelstelling is om 3 plinten een nieuwe, duurzame toekomst te geven. In samenwerking met de eigenaar corporaties. Er is inmiddels een samenwerking opgestart tussen gemeente. In de Jan Luykenlaan en Van Baerlestraat is door de corporaties gewerkt aan renovatie van het vastgoed om de leefbaarheid te verbeteren. Per januari 2026 hebben de corporaties voldaan aan hun inspanning om de gebouwen te renoveren. Daarnaast zet de transformatiemanager zich in de Jan Luykenlaan in voor de verkleuring van het aanbod in het gebied. Zo zijn in het afgelopen jaar nieuwe ondernemingen hier (tijdelijk) gevestigd. Voorts is begin 2025 het Makelpunt Den Haag gelanceerd. Dit is een digitaal platform dat vraag en aanbod van vastgoed samenbrengt. Het betreft een pilot in Zuidwest, op ZKD en in de Binckhorst. Het aangeboden vastgoed omvat gebouwen en ruimtes met een bedrijfs- of maatschappelijke functie. Het doel van Makelpunt is om onnodige (tijdelijke) leegstand te beperken en het gebruik van beschikbare ruimtes te optimaliseren. In 2025 is ook een aanjager ingezet om verder invulling te geven aan de strategie Werken, Leren en Innoveren (RIS320758) in Zuidwest.

Er is gewerkt aan de opbouw van een netwerk rondom het museumlab (techniek voor de toekomst), samen met The Hague Tech, ROC Mondriaan, de scriptiewerkplaats van universiteiten Leiden, Delft en Erasmus, de Haagse hogeschool en Hogeschool Inholland en bedrijven op ZKD. Dit krijgt in 2026 verder vorm. Tot slot vonden in 2025 2 edities van de Ondernemersschool plaats in Zuidwest - waarvan 1 specifiek gericht op nieuwkomers en mensen met een migratieachtergrond - en zijn meerdere ondernemersbijeenkomsten gehouden rondom diverse thema's. Daarnaast zijn de eerste stappen gezet naar het oprichten van een ondernemersnetwerk voor heel Zuidwest. In december 2025 vond hiervoor de eerste bijeenkomst plaats, waar circa 40 deelnemers aanwezig waren. In 2026 wordt dit vervolgd.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

56

< INHOUD

Operationeel doel 4.3.3 | Uitbouw maakcluster Ypenburg De activiteiten voor het maakcluster Ypenburg richten zich op het behouden van de bestaande maakbedrijven op het terrein en het faciliteren van hun uitbreidingsplannen. Er wordt nog overlegd met de grondeigenaar over de mogelijkheden om nieuwe bedrijfsruimte te ontwikkelen. Parallel hieraan werken we verder aan de Nota van Uitgangspunten (NvU), waarvan een concept gereed is. In 2026 wordt verder gewerkt aan een concreet initiatief voor de ontwikkeling van een nieuw pand (vergunningsfase).Operationeel doel | Vernieuwing, verduurzaming en herstructurering

Operationeel doel 4.3.4 | Vernieuwing, verduurzaming en herstructurering van bedrijventerreinen De gebiedskaders helpen bij het verder ontwikkelen van de bedrijventerreinen. Op de Fruitweg wordt in 2025 een nieuw bedrijfsverzamelgebouw van 3.600 m2 opgeleverd en zal er een begin worden gemaakt met het slopen van Fruitweg 20. Het woonwagenkamp aan de Energiestraat is verhuisd naar de Henri Faasdreef. Voor het vrijgekomen deel is nog geen bestemming vastgesteld. Er wordt samen met het IPP naar oplossingen gezocht voor de leegstand van het DEMAG/ van den Berg gebouw. Ook worden er gesprekken gevoerd met de afdeling Veiligheid en het IPP voor een vergunningsplicht op de Fruitweg. Daarnaast is voor de bedrijventerreinen waar gebiedskaders zijn vastgesteld begonnen met het zoeken naar projectmanagers voor de uitvoering. Voor de plaatsing van bedrijven op de bedrijventerreinen is er een vruchtbare samenwerking met het BPH. Ten aanzien van de Uitenhagestraat is budget vrijgekomen voor vergroening en in mei zal er met het afsluiten van het project van Warmtelinq een strengere naleving gaan plaatsvinden. Ook financiert het IPP het rondrijden van Westvlietbewaking op de Uitenhagestraat en de Fruitweg in de nacht.

Operationeel doel 4.3.5 | Ontwikkeling GAVI-kavel (7,5 ha) De Nota van Uitgangspunten GAVI-kavel 1b (RIS321405) is in 2025 vastgesteld door de raad. Hierin staat de ontwikkeling van de GAVI-kavel als duurzaam werklandschap voor hightech en circulaire bedrijven omschreven. Er wordt gewerkt aan een omgevingsplan en uitgiftestrategie.

Operationeel doel 4.3.6 | Uitbreiding Westvlietweg De eventuele uitbreiding van bedrijventerrein Westvlietweg III is onderdeel van het gebiedsprogramma Vlietzone. In 2025 zijn na een intensief participatietraject drie scenario’s opgesteld voor de toekomstige invulling en is een Nota Reikwijdte en Detailniveau opgesteld. In 2026 wordt verder gewerkt aan de PlanMER en het opstellen van het Gebiedsprogramma.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

57

< INHOUD

Operationeel doel 4.3.7 | Meer ruimte voor de maakindustrie In de verschillende nieuwe ontwikkelingen op bedrijventerrein Fruitweg, Binckhorst, ZKD en bij andere ontwikkelingen zoals op de Oude Haagweg, Sylvain Poonstraat en in Scheveningen haven is ruimte voor de maakindustrie een belangrijk onderdeel van het programma. Daarnaast wordt o.a. via het Makersgilde en het regionale Start- en Scale-up programma samengewerkt om de maakindustrie in Den Haag te ondersteunen en te stimuleren..

Tactisch doel 4: De vastgoeddynamiek bevorderen door marktontwikkeling te stimuleren

Operationeel doel 4.4.1 | Realisatie HIM voor bedrijfsgebouwen De actieve rol van de gemeente bij vastgoed heeft in 2025 geleidt tot een strategische overweging hoe gemeentelijk vastgoed (zoals CV Starterspanden en de Caballerofabriek) het beste kan worden ingezet voor het behalen van de economische beleidsdoelstellingen. In 2025 heeft de gemeente de mogelijkheden tot het verwerven van het voormalige Aegoncomplex in Mariahoeve onderzocht. Dit n.a.v. een verkenning van het ministerie van Justitie & Veiligheid naar de gewenste locatie in Nederland, waarbij zij tot de conclusie zijn gekomen dat Den Haag de geëigende plek is gezien het profiel van de stad. De gemeenteraad heeft in 2026 positief besloten over verwerving (RIS324505). Het complex kan grotendeels worden verhuurd aan rijksdiensten (o.a. House of Cyber), waardoor economische ruimte wordt behouden en de groei van de cybersecuritysector wordt ondersteund. De beleidsdoelen waarvoor de HIM was bedoeld, worden gerealiseerd met een doelmatiger inzet van gemeentelijk vastgoedinstrumenten.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

58

< INHOUD

2.5 Samenwerking Bij de uitvoering van beleid wordt de samenwerking gezocht

Novex Zuidelijke Randstad

met partners in stad en regio. Dit maakt beleid effectiever en

• Binnen de Novex ZR (Zuidelijke Randstad, bestaande uit de

door krachtenbundeling kan meer bereikt worden. Ook vragen

regio’s Leiden, Haaglanden, Rotterdam en Drecht Steden)

sommige economische zaken een benadering vanuit een

wordt een Regionale Investeringsagenda opgesteld, die

breder regionaal perspectief en kan door samenwerking

invulling geeft aan de transformatie-opgave zoals benoemd

effectiever aanspraak worden gemaakt op landelijke en

in de ontwerp Nota Ruimte. Novex ZR is de bestuurlijke

Europese fondsen. Naast de zaken zoals opgenomen onder de

tafel waarin afspraken worden gemaakt over investeringen

speerpunten kunnen de volgende algemene ontwikkelingen

vanuit Rijk en regio. Den Haag is vanaf 2024 mede trekker

gemeld worden:

voor de programmalijn toekomstbestendige economie, van waaruit voorstellen worden gedaan voor het economisch

EBZ en Groeiagenda Zuid-Holland: realisatie versnellingsprogramma

toekomstperspectief van de regio in relatie met de

De Economic Board Zuid-Holland (EBZ) zet zich in voor het

in deze programmalijn van de Novex ZR komen o.a. uit de

vernieuwen en verduurzamen van de Zuid-Hollandse economie

studies naar (1) de Kennisregio aan Zee en (2) de Haagse

en het versterken van het vestigingsklimaat. Dit doen zij

regio. De eerste studie is uitgevoerd door The Hague Centre

onder andere door middel van lobby. Voorbeelden van deze

of Strategic Studies (HCSS) en eind 2025 gepubliceerd met

lobby voor financiering van activiteiten in Zuid-Holland

de titel ‘Strategische keuzes voor een toekomstbestendige

zijn gerelateerd aan het ‘Beethoven’ project en de aandacht

stuwende economie in de Kennisregio aan Zee’. HCSS brengt

voor de aangekondigde bezuinigingen op het openbaar

in kaart wat opkomende ecosystemen in de regio zijn en

vervoer. Daarnaast ondersteunt en initieert de EBZ concrete

welke nieuwe activiteiten kansrijk zijn om de structuur

acties zoals bijv. de human capital agenda Zuid-Holland.

van de economie – en de positie van Den Haag hierin - te

Ook agendeert zij belangrijke thema’s, zoals digitale economie

versterken. Het doel van de tweede genoemde studie naar

en de technologische industrie en probeert hier via gerichte

de Haagse regio biedt inzicht in ruimtelijk-economische

taskforces doorbraken in te realiseren. Den Haag is o.a. actief

sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen en formuleert

betrokken bij de taskforce digitale economie, met aandacht

ruimtelijk-economische opgaven en prioriteiten richting

voor cybersecurity en govtech.

2050 (publicatie naar verwachting in april 2025).

verstedelijkingsopgave. Bouwstenen voor de Haagse inbreng

• In de samenwerking rond de Regionaal Economische In december 2025 is het versnellingsprogramma op de

Ontwikkelstrategie (REOS) richten vijf steden en provincies,

groeiagenda gelanceerd door de Economic Board Zuid-Holland.

vier economic boards en het Rijk zich op een strategie

Het programma bouwt voort op de Groeiagenda en vertaalt

ter versterking van de internationale concurrentiekracht

deze naar 3 gerichte actielijnen:

door een selectie van toplocaties (campussen,

• Randvoorwaarden op orde, o.a. mobiliteit, netcongestie, etc.

functiegemengde zakencentra, transformatiegebieden,

• Investeringsprojecten ontwikkelen en verder brengen,

productielandschappen) en van de verbindingen daartussen.

o.a. gericht op het verkrijgen van (Europese) fondsen

De strategie is input geweest voor het ontwerp van de

voor regionale projecten, bijvoorbeeld op het gebied van

Nationale Omgevingsvisie. Momenteel wordt uitvoering

quantum en biotechnologie, verduurzaming van de haven en

gegeven aan een onderzoek dat als bouwsteen moet dienen

technologieën die bijdragen aan weerbaarheid en veiligheid.

voor een verstedelijkingsconcept voor Nederland voor de

• Sterke samenwerkingen, o.a. via taskforces, waarin

lange termijn. Dit vormt eveneens input voor de NOVEX.

overheden, bedrijfsleven en onderwijs gezamenlijk werken aan specifieke thema’s, zoals de taskforce Human Capital en

Economic Board The Hague

de taskforce Digitalisering.

In 2025 vervulde de Economic Board The Hague (EBTH), het samenwerkingsplatform van bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en andere stedelijke partners, een adviserende rol richting de gemeente Den Haag. De EBTH mobiliseerde betrokken partijen rond dossiers zoals de internationale treinbereikbaarheid, de ontwikkeling van de HAAI Campus, de positionering van Den Haag als

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

59

< INHOUD

culturele hoofdstad, het Platform Lokaal Cyberweerbaar

bijdragen verstrekt aan het onderzoek naar de kansen

Den Haag, de Omgevingsvisie en het Global Market Entry

voor een innovatiehub in de visafslag in de Haven van

Programma. Daarnaast leverde de Board concrete bijdragen

Scheveningen.

aan stedelijke opgaven: de voorzitter trad op als trekker van

• Er loopt een gezamenlijk uitvoeringsprogramma gericht op

de alliantie Werk en Economie in Zuidwest en als voorzitter

de ontwikkeling van start- en scale-ups in de regio met de

van het BOEZ-overleg, waarin MKB Den Haag, VNO-NCW

MRDH, IQ, Provincie, Gemeente Rotterdam, Gemeente Delft

Den Haag, Bedrijventerreinen Haaglanden en Koninklijke

en Leiden en de onderwijsinstellingen.

Horeca Den Haag met de wethouders Economie overlegden.

• Met de provincie Zuid-Holland, het Ministerie van

Op initiatief van de EBTH zetten de grootste Haagse werk­

Economische Zaken en enkele grote steden binnen de

gevers zich via het samenwerkingsverband The Hague

provincie wordt samengewerkt in het lerend netwerk

Connected (THC) in voor verduurzaming en verbetering van

MKB-dienstverlening. Kennis en kunde rondom het

de bereikbaarheid van de stad, onder meer via inbreng in de

verbeteren van de MKB-dienstverlening wordt in dit netwerk

netwerkstrategie (RIS321332) en de Mobiliteitsweek. Verder

met elkaar uitgewisseld

stelde de EBTH visieadviezen op voor politieke partijen in

• Samen met de andere G4 gemeenten plus Groningen en

aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen en organiseerde

Eindhoven, wordt samengewerkt op de thema’s: ruimte

zij samen met de gemeente en partners uit de stad het

voor werk, circulaire economie, innovatie- en ecosystemen,

jaarlijkse werkgeversevenement Den Haag Inspireert.

onderwijs, arbeidsmarkt en bedrijfsleven.

Samenwerking Rijk

City Deal Dynamische binnensteden

Den Haag wil als goed gastheer en hoofdzetel van het Rijk het

Om binnensteden leefbaar te houden voor bewoners,

functioneren tussen het Rijk en de stad versterken door nauw

aantrekkelijk voor ondernemers en levendig voor bezoekers,

samen te werken op de volgende thema’s: verduurzaming

werken tien steden, drie ministeries en drie kennis- en

(Den Haag Climate neutral city in 2030),veiligheid, Huisvesting

netwerkorganisaties samen in de City Deal Dynamische

Rijk, Digitalisering van de overheid, Internationale positie

Binnensteden. Den Haag neemt integraal deel aan de City

van Nederland op vrede en recht, waaronder de NAVO top die

Deal via het kernteam, het coalitieoverleg en het landelijke

in 2025 plaatsvond.

netwerk. Dit netwerk levert waardevolle ideeën, inspiratie en contacten op, daarnaast is Den Haag betrokken bij meerdere

Lokale, regionale en landelijke samenwerking

inhoudelijke projecten.

• De MRDH heeft in 2025 een concept Visie Economische Vestigingsklimaat opgesteld. Verder heeft de MRDH

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

60

< INHOUD

Deel 3

3. Voortgang programma bedrijfshuisvesting

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

61

< INHOUD

In 2024 is het Programma Bedrijfshuisvesting (RIS318691) vastgesteld door het college. Het programma presenteert

Het uitvoeringsprogramma bedrijfsruimte gaat daarbij over het de realisatie de ambities op het gebied ruimte de realisatie van van de ambities op het gebied van van ruimte voorvoor

ambities en een aanpak om ervoor te zorgen dat er voldoende ruimte beschikbaar is voor bedrijven om zich te vestigen

economie uit de economische uitvoeringsagenda 2023-2026. In het Programma Bedrijfshuisvesting zijn vijf interventies

of om te groeien. Het belang hiervan komt voort uit de constatering dat de bedrijfsruimte afneemt, terwijl de vraag

benoemd als programmalijnen en kern van de aanpak van ruimte voor werk: een actieve rol bij vastgoed en grondposities;

onverminderd groot is: er is aantoonbaar sprake van krapte. Een tekort aan ruimte belemmert de algemene economische

heldere regels en zekerheid voor ondernemers; maatwerk op kansrijke locaties; sterke profielen voor aantrekkelijke

dynamiek (starten, verhuizen, groeien, vestigen). Daarnaast veroorzaakt dit ook een rem op het verduurzamen, vernieuwen

werkmilieus; de basis op orde.

en herontwikkelen van bedrijfsruimte door een gebrek aan schuifruimte voor (tijdelijke) verplaatsing. We beogen een breed palet aan baanaanbod in de gemeente, zodat iedereen mee kan doen. Dit betekent eveneens een breed aanbod aan werkmilieus.

Afbeelding 8: 12:beleid, beleid,ambitie ambitieen enrealisatie realisatie

Beleid

Ambitie

Economische Visie Bedrijfshuisvestingstrategie Kantorenstrategie

Realisatie

Economische

Programma

Uitvoeringsagenda

Bedrijfshuisvesting

Jaarlijks wordt hierover gerapporteerd in de Jaarlijks wordt hierover Dit gerapporteerd de voortgangsrapportage. is de tweedeinrapportage voortgangsrapportage. Dit is de eerste rapportage na na vaststelling van het programma. Voordat expliciet

(verleden) en de planvoorraadontwikkeling (toekomst) en de planvoorraadontwikkeling onder onder de loep. Hieruit kan worden(toekomst) opgemaakt of de loep. Hieruit kaneen worden opgemaakt of zichtbaar inmiddelsiseen geambieerde inmiddels geambieerde groei (voorraad)

vaststelling van het programma. Voordat expliciet op op bovenstaande interventies wordt ingegaan, nemen bovenstaande interventies ingegaan, nemen de de volgende paragrafen de wordt voorraadontwikkeling

groei zichtbaar is (voorraad) er voldoendevan zicht is op de en of er voldoende zicht is open deof ontwikkeling nieuwe ontwikkeling van nieuwe bedrijfshuisvesting (planvoorraad). bedrijfshuisvesting (planvoorraad).

volgende paragrafen de voorraadontwikkeling (verleden)

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2024 2025

50 62

< INHOUD

3.1 Voorraadontwikkeling Voorraad De ontwikkeling van kantoorruimte stabiliseert (zie afbeelding

bedrijfsruimte zien we juist in de periode 2021-2026 weer een

13 en 14). Mede door de transformatiestop (RIS300807) zijn

iets sterkere daling (-3,0%) dan in de periode 2016-2020 (-1,0%),

er de afgelopen jaren minder kantoren getransformeerd.

hoewel de afname zich vooral concentreerde in de jaren 2021

Terwijl de kantoorruimte tussen 2016 en 2020 nog met -11,4%

en 2022. Absoluut gezien is de afname van bedrijfsruimte

afnam, is dat in de periode 2021-2025 nog maar 1,8%. Voor

geringer dan van kantoorruimte.

Afbeelding 13: Ontwikkeling voorraad kantoor- en bedrijfsruimte per 1 jan (2025 = voorlopig cijfer)

Absoluut Bron: BAG 2025, bewerking C&W/gemeente Den Haag 8000000 7000000

120120

7000000 6000000

115115

6000000 5000000

110110

5000000

105105

4000000 4000000

100100

3000000 3000000

95 95

2000000 2000000

90 90

1000000 1000000

85 85

0

0

80 80

2016 20162017 20172018 2018 2019 2019 2020 2020 2021 2022 2022 2023 2023 2024 20242025 2025 2026

Kantoorruimte Kantoorruimte

Bedrijfsruimte Bedrijfsruimte

2016

2017 2016 2018 2017 2019 2018 2020 2019 2021 2020 2022 2021

Kantoorruimte Kantoorruimte

2022 2023

2023 2024 2024 2025 2025 2026

Bedrijfsruimte Bedrijfsruimte

Bron: BAG 2025, bewerking C&W/gemeente Den Haag

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

63 51

< INHOUD

Afbeelding 14: Ontwikkeling voorraad

2016-2026

2016-2020

2021-2026

Abs

Perc

Abs

Perc

Abs

Perc

Kantoorruimtevoorraad

-466.437

-11,4%

-391.658

-9,6%

-66.411

-1,8%

Bedrijfsruimtevoorraad

-97.580

-4,8%

-20.340

-1,0%

-59.003

-3,0%

Bron: BAG 2025, bewerking C&W/gemeente Den Haag

Leegstand De krapte blijft onverminderd groot (zie afbeelding 15).

mogelijk te maken. Voor kantoren wordt in de Haagse context

Het percentage leegstand ligt nog ver onder de frictieleegstand

zelfs een gezonde frictieleegstand van 7% gehanteerd,

(5%). Dit is de minimale leegstand die nodig is om een gezonde

vanwege de dominante rol van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB)

dynamiek van vestiging, verhuizing en vastgoedvernieuwing

in de opname van (nieuwe) meters kantoren

Afbeelding 15: Ontwikkeling leegstand gemeente Den Haag

Als percentage van totale voorraad % 9,7% 10 8,8% 7,8% 8

5,6%

6

4,5%

4,4% 4,1%

4,4%

4,5%

4,3%

3,9%

4 2,6% 1,9%

1,7%

2

1,6%

1,6% 1,1%

1,0%

0

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1,4%

2023

1,3%

2024

2025

Kantoren

Bron: C&W 2024 Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

64

< INHOUD

3.2 Planvoorraad Kantoorruimte Terugkijkend, is in 2024 Binck Offices (Binck Poort) opgeleverd.

waarvan de bouw in 2024 is gestart en de oplevering in 2027 wordt

Dit betreft ongeveer 4.200 m2 kantoren (zie afbeelding 16:

verwacht en het pand voor de RVB (29.000 m2), waarvan de bouw naar

“Gereed”). Om de toekomstige ontwikkelingen in de kantorenmarkt

verwachting in 2027 start. De doelstelling van 65.000 m2 realisatie in

te duiden kijken we naar de planvoorraad. De planvoorraad is de

het CID tot en met 2026 wordt daarmee niet helemaal gehaald.

hoeveelheid kantoor- en bedrijfsruimte die op basis van informatie over gemeentelijke en particuliere projecten naar verwachting

In afbeelding 17 is de planvoorraad uiteengezet naar tijdsperiode

gerealiseerd gaat worden. Daarvan zit de grootste concentratie

en gebied. Op de middellange termijn (2027 t/m 2030) behoort

in het CID. Binnen de totale planvoorraad is er een onderscheid

ook de uitbreiding van de Groene Toren (gekocht door RVB)

tussen 'zachte’ en ‘harde’ planvoorraad. Zachte planvoorraad zijn

en de herontwikkeling van het Ministerie van SOZA tot de harde

projecten waar concrete ideeën en initiatieven voor genomen

planvoorraad. De precieze uitwerking van de herontwikkeling van

zijn, maar waarvoor nog geen vergunning is verleend en/of de

de groene toren (renovatie en toevoeging) is na aankoop door het

bouw is gestart. Voor dit deel van de planvoorraad is het dus

RVB nog niet duidelijk. De uiteindelijke oplevering zal waarschijnlijk

onzekerder of deze daadwerkelijk gerealiseerd gaat worden.

minimaal tot 2029 op zich laten wachten. De verbouwing van het

De ‘harde planvoorraad’ is de voorraad waarvoor een vergunning

SOZA-gebouw leidt tot een onttrekking van 22.000 m2. Daarnaast

is afgegeven. In het CID betreft dit ongeveer 60.000 m2. Dit betreft

zijn er plannen die betrekking hebben op de periode na 2030.

de nieuwe kantoorontwikkeling op de voormalige locatie van het

Op de Binckhorst worden in de periode t/m 2030 voornamelijk m2

Koninklijk Conservatorium: het pand voor de ANWB (24.500 m2),

kantoren onttrokken.

Afbeelding 16: Planvoorraad kantoorruimte naar gebied en status

Vierkante meters verhuurbaar vloeroppervlak 350.000

300.000

250.000

200.000

150.000

100.000

50.000

0

-50.000

-100.000 CID

Binckhorst

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025 Gereed

Hard

Laakhavens

65

Zacht

Internationale zone

Rest

< INHOUD

Afbeelding 17: Planvoorraad kantoorruimte in de tijd

Vierkante meters verhuurbaar vloeroppervlak 250.000

200.000

150.000

100.000

50.000

0

Gereed

>2030 t/m 2026

-50.000 2027-2030 -100.000

CID

Binckhorst

Laakhavens

Bedrijfsruimte

International zone

Rest

bedrijfsruimte lopen we achter. Het gaat dan om de realisatie

Inmiddels zijn gerealiseerd sinds 2023: De Titaan

van 40.000 m2 in de Binckhorst, 18.000 m2 in Laakhavens,

(2023: 12.000 m ) en de Beatrijs (2025: 3.500 m ).

10.000 m2 bedrijfsruimte per jaar en in totaal 50.000 m2

Het bedrijfsverzamelgebouw aan de Fruitweg wordt in de

voor de maakindustrie. Wel zien we in afbeelding 19 dat er

2

2

loop van dit jaar opgeleverd (3.600 m ). De planvoorraad

ontwikkelingen gepland zijn tussen 2027 en 2030. Voorbeelden

bestaat uit projecten die gepland zijn of waarvoor initiatieven

van de zachte plannen zijn: de ontwikkeling van de GAVI-kavel,

zijn. Als er nog geen vergunning is verleend spreken we van

nieuwe invullingen op de Binckhorst, uitbreiding TPY en

zachte plannen, als er wel een vergunning is verleend van

verspreide ontwikkelingen in Zuidwest. Daarnaast bieden de

harde plannen. De planvoorraad voor de ontwikkeling van

gebiedskaders ZKD, Fruitweg en Uitehagestraat kaders voor

bedrijfsruime bestaat voornamelijk uit zachte plannen (zie

nieuwe ontwikkelingen. Realisatie daarvan is afhankelijk van

afbeelding 18). Ten aanzien van de gestelde kwantitatieve

particuliere initiatieven.

2

doelen uit de uitvoeringsagenda en het programma

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

66

< INHOUD

Afbeelding 18: Planvoorraad bedrijfsruimte naar gebied en status

Vierkante meters verhuurbaar vloeroppervlak 120.000

100.000

80.000

60.000

40.000

20.000

0

-20.000

-40.000 Binckhorst

Laakhavens

Haven Scheveningen

Hard

Westvlietweg

ZKD

Fruitweg

Uitenhagestraat

Zuidwest

Rest

Zacht

Gereed

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

RE ST

AT ZU ID W ES T

RA ES T

UI TE NH

AG

FR U

ITW EG

ZK D

EL TV LI ET W EG

W ES

GA

VI -K

AV

UR G

YP E

NB

VE N HA

VE NS

T

KH A

RS LA A

BI NC

KH O

120.000 100.000 80.000 60.000 40.000 20.000 -20.000 -40.000

Gavi Kavel

…

Gereed

Ypenburg

Hard

Zacht

67

< INHOUD

Afbeelding 19: Planvoorraad bedrijfsruimte in de tijd

Vierkante meters verhuurbaar vloeroppervlak 140.000

120.000

100.000

80.000

60.000

40.000

20.000

0 Gereed

>2030

t/m 2026

-20.000 2027-2030 -40.000

-60.000

Binckhorst

Ypenburg

ZKD

Zuidwest

Laakhavens

Gavi-kavel

Fruitweg

Rest

Haven Scheveningen

Westvlietweg

Uitenhagestraat

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

68

< INHOUD

3.3 Voortgang op vijf interventies In het Programma Bedrijfshuisvesting zijn vijf interventies

3. Maatwerk op kansrijke locaties

benoemd als programmalijnen en kern van de aanpak van

In Wateringse Veld is voor de laatste kavel van het IPP

ruimte voor werk:

Haaglanden een tender succesvol afgerond waarin

1. De gemeente pakt een actieve rol bij vastgoed en grond­posities

betaalbaarheid, lokale verbondenheid en duurzaamheid een

en onderzoekt de mogelijkheden voor actief grondbeleid.

belangrijke rol spelen. In 2026 wordt gestart met de bouw van

2. De gemeente geeft heldere regels en zekerheid voor

een bedrijfsverzamelgebouw van ca. 1800m². In 2025 is de

ondernemers voor behoud, uitbreiding en verbetering van

Beatrijs in Den Haag Zuidwest opgeleverd en inmiddels is er

de ruimte voor kantoren en bedrijven.

een wachtlijst voor het gebouw.

3. De gemeente gaat met maatwerk aan de slag op

4. Sterke profielen voor aantrekkelijk werkmilieus

kansrijke locaties. 4. De gemeente maakt sterke profielen voor

De Haagse werkkaart is in 2025 afgerond en dient als

aantrekkelijke werkmilieus, campussen en (betaalbare)

inspiratiebron voor de economische profilering van

bedrijfshuisvesting in bedrijfsverzamelgebouwen.

Haagse gebieden in documenten als Gebiedsvisies,

5. De gemeente krijgt en houdt de basis op orde.

Gebiedsprogramma's en NvU's. In de ontwikkelstrategie Laakhavens is ruimte voor werken vastgelegd, net als in het IGP

Hieronder wordt per programmalijn de resultaten

Binckhorst.

in 2024 toegelicht.

5. Basis op orde en regionale samenwerking 1. Actieve rol bij vastgoed en grondposities

In 2025 heeft het IPP Haaglanden in samenwerking met de

In 2025 heeft het IPP Haaglanden verkennende gesprekken

gemeente en ondernemersverenigingen gewerkt aan het

gevoerd om kansrijke ingrepen op meerdere bedrijventerreinen

schoon, heel en veilig houden van bedrijventerreinen. Zo rijdt

in Den Haag in beeld te brengen. Voor de terreinen waar een

er inmiddels nachtelijke bewaking op meerdere terreinen,

gebiedskader is opgesteld gaat het IPP een Investeringsagenda

is er geïnvesteerd in openbare ruimte en is er een schouw

opstellen waar met actieve interventie of verwerving

geweest op bedrijventerrein Fruitweg. Regionaal is met het

het verschil gemaakt kan worden en vernieuwing en

Business Park Haaglanden aan een regionale profilering van

herstructurering op gang gebracht kan worden.

bedrijventerreinen gewerkt. Het IPP Haaglanden is gestart met een regionaal energie fonds om ondernemers te helpen bij

2. Heldere regels en zekerheid

verduurzaming en netcongestie.

In 2025 is de NvU GAVI kavel 1B vastgesteld. Deze NvU sorteert voor op de vaststelling van een omgevingsplan met ruimte voor ca. 8 ha bedrijventerrein en ca. 100.000m² bedrijfsruimte voor hightech maakindustrie en circulaire bedrijven.

Economische uitvoeringsagenda Voortgangsrapportage 2025

69

< INHOUD

Colofon

Dit is een publicatie van: Gemeente Den Haag Afdeling Economie Spui 70 Postbus 12 655 2500 DP Den Haag denhaag.nl Vormgeving Dienst Bedrijfsvoering Multimedia Inlichtingen Heeft u vragen over deze publicatie, neemt u dan contact op met de gemeente Den Haag, afdeling Economie via (070) 353 41 97.

Verveelvoudigen is toegestaan, mits Gemeente Den Haag als bron wordt vermeld.

< INHOUD