RIS324772 Bijlage Onderzoek luchtkwaliteit

Tijdshorizon Lange termijn Lange termijn Lange termijn

Lange termijn Korte én lange termijn

27

Luchtkwaliteit Vaillantlaan

6. Effectinschatting van de maatregelen Dit hoofdstuk geeft een kwalitatieve inschatting van de verwachte bijdrage van de in hoofdstuk 5 beschreven maatregelen aan de verbetering van de luchtkwaliteit op en rond de Vaillantlaan. De beoordeling is gebaseerd op expertkennis, beleidsanalyses en literatuurstudie (zie hoofdstuk 3 en bijlagen). Het doel is om beleidsmatig inzicht te geven in de effectrichting, het type werking en de relatieve bijdrage per maatregel, met name voor stikstofdioxide (NO₂), fijnstof (PM₁₀) en zeer fijn stof (PM₂.₅). De inschatting is gemaakt op basis van: • vergelijkbare maatregelen in andere steden; • wetenschappelijke bronnen (bijv. PBL, TNO, RIVM); • projectervaring met luchtkwaliteitsbeleid in stedelijke context; • lokale kennis van de situatie op de Vaillantlaan.

Maatregelen met een hoge verwachte impact zijn gericht op het direct reduceren van uitstoot aan de bron. Voorbeelden zijn een zero-emissiezone voor bestel- en vrachtverkeer, elektrificatie van gebouwen en het autoluw maken van de Vaillantlaan. Deze ingrepen bieden substantiële reducties van stikstofdioxide (NO₂), en in sommige gevallen ook van fijnstof (PM₁₀ en PM₂.₅), vooral wanneer zij fossiele verbrandingsprocessen voorkomen. Maatregelen met een matige impact hebben een beperkter bereik of zijn sterk afhankelijk van gedragsverandering. Dit geldt bijvoorbeeld voor de stimulering van fietsen, elektrisch vervoer of verkeerslichtenoptimalisatie. Het effect is merkbaar wanneer automobiliteit daadwerkelijk wordt vervangen of het rijgedrag verbetert, maar blijft beperkt zolang de verkeersintensiteit grotendeels onveranderd blijft. Maatregelen met een lage impact hebben weliswaar andere voordelen — zoals meer verblijfskwaliteit of hittestressreductie — maar dragen beperkt bij aan het terugdringen van luchtverontreiniging. Voor vergroening van de straatomgeving geldt bijvoorbeeld dat gevelgroen of lage beplanting slechts in zeer beperkte mate concentraties van NO₂ of fijnstof verlaagt.

Ondersteunende maatregelen, zoals communicatie, participatie en monitoring, leveren geen directe emissiereductie, maar zijn cruciaal voor de effectiviteit, het draagvlak en de uitvoerbaarheid van andere maatregelen. Ze versterken de kans op blijvende gedragsverandering en vergemakkelijken het bijstellen van beleid op basis van meetgegevens en lokale ervaringen. Gedragsmaatregelen zijn niet bij alle doelgroepen even effectief. Belemmeringen kunnen voortkomen uit praktische, culturele of economische factoren, zoals lage fietsvaardigheid, beperkte toegang tot digitale informatie, of gebrek aan financiële middelen. Het is daarom aan te bevelen om bij de uitwerking van maatregelen ook sociaal werkers of buurtprofessionals te betrekken, die zicht hebben op de behoeften en drempels in de lokale context. 28

k:\doc\m\2024\1499\149911\m2024149911r001v2 - gemeente den haag - onderzoek luchtkwaliteit - def.docx 29-07-2025

6.1 Samenvattende beoordeling De analyse laat zien dat uiteenlopende typen maatregelen op verschillende manieren kunnen bijdragen aan de verbetering van de luchtkwaliteit op de Vaillantlaan. Sommige maatregelen zijn op korte termijn uitvoerbaar — zoals snelheidsverlaging, verkeerslichtenoptimalisatie of invoering van een zero-emissiezone — terwijl andere een structurele ingreep vergen met een langere voorbereidingstijd, zoals elektrificatie van de gebouwde omgeving of ruimtelijke herinrichting van de straat.

Luchtkwaliteit Vaillantlaan

Ten slotte zijn er maatregelen waarvan het effect op luchtkwaliteit beperkt of onzeker is. Ook doorstromingsmaatregelen, zoals optimalisatie van verkeersdoorstroming of de aanleg van een tunnel, hebben naar verwachting geen substantieel positief effect op de luchtkwaliteit op de Vaillantlaan. Dit komt enerzijds doordat de meeste emissies lokaal blijven (veel lokaal verkeer), en anderzijds door het zogeheten induced demand-effect: verbeterde doorstroming trekt meer verkeer aan, waardoor de aanvankelijke winst teniet wordt gedaan. Het onderzoek wijst uit dat ondertunneling geen effectieve maatregel is voor structurele verbetering van luchtkwaliteit, aangezien emissies slechts worden verplaatst en lokaal geconcentreerd kunnen toenemen bij tunnelmonden. Het netto-effect wordt dan ook als verwaarloosbaar tot nihil ingeschat. 6.2 Overzicht maatregelen en verwachte effecten De onderstaande tabel geeft een samenvattend overzicht van de maatregelen die in hoofdstuk 5 zijn besproken. De effectinschatting is gebaseerd op de werkwijze zoals beschreven in paragraaf 6.1, en beoordeelt elke maatregel op drie dimensies: • Tijdshorizon: korte termijn (direct uitvoerbaar), lange termijn (structurele aanpassing), of doorlopend; • Verwachte impact op luchtkwaliteit: een kwalitatieve inschatting, gebaseerd op expertkennis, literatuur en beschikbare praktijkgegevens.

k:\doc\m\2024\1499\149911\m2024149911r001v2 - gemeente den haag - onderzoek luchtkwaliteit - def.docx 29-07-2025

tabel 8: overzicht effectinschatting maatregelen voor luchtkwaliteit Vaillantlaan Maatregelcategorie

Voorbeelden

Tijdshorizon

Verkeersmaatregelen

• •

30 km/u Groene golf/ verkeerslichtenoptimalisatie Selectieve toegang/ZE-zone

Korte termijn

Meer laadpunten Parkeren exclusief voor EV (koude starts vermijden) Uitstootvrije voertuigen stimuleren Verbetering fietsroutes Deelfietsen op deze locatie Gedragsmaatregelen en campagnes Stimuleren OV-gebruik Gevelgroen Lage beplanting Knips / afsluiten doorgaand verkeer Minder parkeerplaatsen Warmtepompen i.p.v. gas Warmtenet i.p.v. gas Emissievrij OV Tramlijn Bouwen met luchtstroming in gedachten Open plinten/gevelonderbreking Optimalisatie zonder volumevermindering Oplossen deelconflicten Doorgaand verkeer ondergronds Straatdisplays en campagnes Sensoren voor burgerwetenschap

Korte termijn

• Elektrisch vervoer

Fietsen en deelmobiliteit

Vergroening straatomgeving Autoluwe inrichting Elektrificatie gebouwen/OV

Ruimtelijke herinrichting Doorstroming

Tunnel Bewoners en participatie

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Korte termijn

Verwachte impact op luchtkwaliteit Laag-matig

Hoog (1,4–2,5 µg/m³ NO₂reductie mogelijk) Matig

Korte termijn

Matig–hoog, afhankelijk van gedrag

Korte termijn Lange termijn

Geen significant effect Hoog

Lange termijn

Hoog

Lange termijn

Laag-matig

Lange termijn

Laag tot nihil

Lange termijn Korte én lange termijn

Laag tot nihil Indirect, ondersteunend

29

Luchtkwaliteit Vaillantlaan

7. Conclusie en aanbevelingen Dit onderzoek laat zien dat de luchtkwaliteit op de Vaillantlaan op meerdere punten onder druk staat, vooral met het oog op de strengere Europese normen die vanaf 2030 gaan gelden. De modelanalyses in hoofdstuk 4 tonen aan dat de stikstofdioxideconcentraties op enkele locaties nog (net) boven de toekomstige grenswaarden liggen, terwijl fijnstofwaarden ruim onder de wettelijke normen blijven, maar nog boven de WHO-advieswaarden. De oorzaken zijn meervoudig: een hoge verkeersintensiteit met bijbehorende emissies, matige doorstroming, een ongunstig straatprofiel en een beperkte luchtcirculatie. Tegelijkertijd blijkt dat een groot deel van de luchtverontreiniging afkomstig is van achtergrondconcentraties. Dat beperkt de beïnvloedbaarheid via lokaal beleid, maar sluit gerichte, effectieve maatregelen zeker niet uit.

7.2 Aanbevelingen Op basis van de geanalyseerde knelpunten en de kwalitatieve beoordeling van mogelijke maatregelen, volgen hieronder aanbevelingen die richting kunnen geven aan het beleidsproces rond luchtkwaliteit op en rond de Vaillantlaan. Deze aanbevelingen zijn bedoeld om zowel op korte termijn uitvoerbare stappen te ondersteunen, als om structurele, toekomstgerichte keuzes te onderbouwen. 30

k:\doc\m\2024\1499\149911\m2024149911r001v2 - gemeente den haag - onderzoek luchtkwaliteit - def.docx 29-07-2025

7.1 Conclusies De analyse van luchtkwaliteitsgegevens, verkeersprofielen en ruimtelijke kenmerken, in combinatie met een brede verkenning van maatregelen, leidt tot de volgende kernconclusies: • Zonder aanvullende maatregelen blijft overschrijding van de toekomstige NO₂-norm op sommige punten reëel. Hoewel de gemiddelde concentraties dalen richting 2030, blijven op enkele rekenpunten waarden boven de 20 µg/m³ berekend. • Verkeer is nog steeds een dominante bron van NO₂ langs de Vaillantlaan. De bijdrage van verkeer is in 2023 ongeveer 26% van de totale NO₂-concentratie, met uitschieters tot 6 µg/m³ — ruim boven het verschil tussen wel of geen normoverschrijding. • Gerichte maatregelen kunnen significante reducties realiseren, met name bij verkeersgerelateerde emissies. De invoering van een zero-emissiezone, elektrificatie van mobiliteit en gebouwen, en autoluwe inrichting bieden de grootste potentie. • Fijnstofconcentraties blijven grotendeels bepaald door achtergrondwaarden. Alleen maatregelen die ook emissies uit verwarming, slijtage of houtstook beperken, dragen merkbaar bij. • Combinaties van maatregelen zijn effectiever dan losse ingrepen. Met name gedragsmaatregelen, fietsstimulering en bewonersparticipatie versterken de effectiviteit en het draagvlak van technische en infrastructurele maatregelen.

• Maatregelen gericht op doorstroming, zoals optimalisatie van verkeerslichten, hebben beperkt effect op de luchtkwaliteit. Hoewel ze de rijtijden kunnen verkorten, leiden ze vaak tot meer verkeersaanbod (induced demand) of verplaatsing van emissies. De netto luchtkwaliteitswinst is daardoor gering tot afwezig. • Een tunneloptie voor doorgaand verkeer biedt beperkt effect op luchtkwaliteit. Slechts circa 20% van het verkeer op de Vaillantlaan is doorgaand; het overgrote deel heeft een lokale herkomst of bestemming. Hierdoor blijft de bovengrondse verkeersintensiteit grotendeels in stand, wat maakt dat de bijdrage aan luchtverontreiniging nauwelijks daalt. Ondergrondse infrastructuur lost daarmee het luchtkwaliteitsprobleem in beperkte mate op.

Luchtkwaliteit Vaillantlaan

Rangorde van maatregelen De onderstaande tabel geeft een overzicht van maatregelcategorieën, geordend op basis van hun verwachte bijdrage aan de verbetering van de luchtkwaliteit. De rangorde loopt van maatregelen met hoge effectiviteit (bovenaan) tot ingrepen met beperkte of indirecte invloed (onderaan). Daarbij is onderscheid gemaakt naar: • categorie van de maatregel; • concrete maatregelen; • termijn (korte of lange termijn uitvoerbaarheid); • verwachte impact op luchtkwaliteit, gebaseerd op expertinschatting en literatuur (zie hoofdstuk 6).

k:\doc\m\2024\1499\149911\m2024149911r001v2 - gemeente den haag - onderzoek luchtkwaliteit - def.docx 29-07-2025

tabel 9: geprioriteerd maatregelen naar verwachte bijdrage aan luchtkwaliteitsverbetering Nr.

Maatregelcategorie

Maatregel

Termijn

1

Autoluwe inrichting

•

Lange termijn

2

Verkeersmaatregelen

Korte termijn

Hoog

3

Elektrificatie gebouwen/OV

Lange termijn

Hoog

4

Fietsen en deelmobiliteit

Korte termijn

Matig tot hoog

5

Elektrisch vervoer

Knips/afsluiten doorgaand verkeer Minder parkeerplaatsen Selectieve toegang ZE-zone Warmtepompen i.p.v. gas Warmtenet i.p.v. gas Emissievrij OV Tramlijn Verbetering fietsroutes Deelfietsen op deze locatie Gedragsmaatregelen en campagnes Stimuleren OV-gebruik Meer laadpunten Parkeren exclusief voor EV (koude starts vermijden) Uitstootvrije voertuigen stimuleren 30 km/u Groene golf/ verkeerslichtenoptimalisatie Bouwen met luchtstroming in gedachten Open plinten / gevelonderbreking Optimalisatie zonder volumevermindering Deelconflicten oplossen doorgaand verkeer ondergronds Gevelgroen Lage beplanting

Verwachte impact op luchtkwaliteit Hoog

Korte termijn

Matig

Korte termijn

Laag tot matig

Lange termijn

Laag tot matig

Lange termijn

Laag tot nihil

Lange termijn

Laag tot nihil

Korte termijn

Geen significant effect

Straatdisplays en campagnes Sensoren voor burgerwetenschap

Korte én lange termijn

Indirect, ondersteunend

• • • • • • • • • • • • • •

6

Verkeersmaatregelen

• •

7

Ruimtelijke herinrichting

• •

--

•

8

Doorstroming verbeteren

9

Tunnel

• •

10

Vergroening straatomgeving

• •

Bewoners en participatie

• •

31

Luchtkwaliteit Vaillantlaan

32

k:\doc\m\2024\1499\149911\m2024149911r001v2 - gemeente den haag - onderzoek luchtkwaliteit - def.docx 29-07-2025

Aanbevelingen 1 Zet in op maatregelen met hoge effectiviteit Geef prioriteit aan maatregelen met directe impact op verkeersemissies en fossiele verbranding, zoals: a autoluwe inrichting van de Vaillantlaan. b invoering van een zero-emissiezone (ZE-zone); c elektrificatie van gebouwen en openbaar vervoer; d … 2 Combineer fysieke ingrepen met gedragsmaatregelen. Fietsstimulering, deelmobiliteit en OV-promotie werken pas echt als de infrastructuur goed is ingericht én bewoners actief worden ondersteund. 3 Vermijd ongewenste neveneffecten. Denk aan waterbedeffecten (verplaatsing van verkeer naar omliggende straten) of het aanzuigeffect (induced demand) van verbeterde doorstroming. Zorg voor een integrale mobiliteitsstrategie. Daarbij geldt specifiek voor tunneloplossingen en doorstromingsmaatregelen dat deze geen structurele luchtkwaliteitswinst bieden op de Vaillantlaan. Ze leiden tot verplaatsing van emissies of toename van verkeer. 4 Monitor de effecten via sensoren en data-analyse. Gebruik bestaande sensornetwerken of breid deze uit om de luchtkwaliteit in de straat continu te volgen — en om het effect van maatregelen zichtbaar te maken.

Luchtkwaliteit Vaillantlaan

5 Betrek bewoners bij zowel beleid als communicatie.

Werk samen met wijkorganisaties, sociaal werkers en burgerinitiatieven om inzicht, draagvlak en effectieve gedragsverandering te stimuleren. 6 Zet in op lange termijn: structurele ruimtelijke en energetische maatregelen. Zoals elektrificatie van de gebouwde omgeving, inzet op duurzame energie en toepassing van luchtvriendelijke stadsontwerpen bij toekomstige ontwikkelingen.

k:\doc\m\2024\1499\149911\m2024149911r001v2 - gemeente den haag - onderzoek luchtkwaliteit - def.docx 29-07-2025

Door tijdig en integraal in te zetten op een combinatie van technische, ruimtelijke en sociale maatregelen kan de gemeente Den Haag niet alleen voldoen aan de toekomstige normen voor luchtkwaliteit, maar ook werken aan een gezondere, klimaatbestendige en leefbare stad.

33