RIS324653 Bijlage Meer en Bos beheerplan

37

STICHTING IN ARCADIË

3.2

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Ontwikkelingsstrategie

In de beheervisie is gekozen voor de voortzetting van het bestaande beheer in Park Meer en Bos, maar wel met enkele aanpassingen en verbeterpunten. Vanwege de variatie aan gebiedstypen, groeiplaats en terreininrichting is er per deelgebied een passend streefbeeld opgesteld met een eigen pakket maatregelen. Zie hoofdstuk IV. Middels beheer wordt toegewerkt naar dit toekomstig streefbeeld. In de ontwikkelstrategie gaat het ook om het bij de tijd brengen van het park middels inrichting en beheer. Naast beheer worden er aanvullende ‘vergroeningskansen’ en inrichtingsvoorstellen genoemd om in de toekomst aan te pakken via aparte deelprojecten. Dit kan tijdens en na deze beheerperiode.

38

a. Ontwikkeling natuur De bestaande natuurwaarden in het park Meer en Bos worden zoveel mogelijk behouden en waar mogelijk versterkt. Bij de kansen en potenties voor het park op langer termijn zijn mogelijkheden om de natuurwaarden verder te versterken. Binnen het huidige beheer zijn er zes belangrijke speerpunten voor ontwikkeling en borging van natuurwaarden in het gebied: • Bescherming kruid- en struiklaag tegen bovenmatige betreding door mensen en honden. Een goede ontwikkeling en instandhouding van de kruid- en struiklaag blijft op meerdere plaatsen achter door een hoge mate van betreding buiten de paden. Waar nodig en mogelijk dient dit te worden beperkt door de realisatie van natuurlijke en/of kunstmatige obstakels. Te denken valt aan stamhout, takken of tijdelijke lage rasters om kwetsbare locaties te beschermen. • Verhogen van het aandeel dood hout. Gezien de hoge dichtheid aan paden zal dit met name liggend hout moeten zijn. Waar bomen natuurlijk kunnen aftakelen zonder boomveiligheidsrisico’s moet hier de ruimte voor worden gegeven. Tijdelijk afsluiten van paden/lanen is eveneens een optie hierbij. • Behoud oude bomen en tegelijkertijd benutten van kansen voor verjonging. Oude bomen zijn een karakteristiek onderdeel van de tuin- en parkaanleg van buitenplaatsen, daarnaast zijn de holtes in deze bomen belangrijk voor marters, vleermuizen en holenbroeders.

Waar kansen zich aandienen, bijvoorbeeld door uitval van oude bomen, kan ingezet worden op verjonging. Aanplant kan daarbij ondersteunend worden ingezet indien natuurlijke verjonging van gewenste soorten achterblijft. Vooral in delen met esdoorn dominantie in de onderlaag of (risico op) verruiging met braam kan aanplant van gewenste soorten nuttig zijn. Het aandeel esdoorn in de verjongingslaag is zeer hoog. Het vergroten van diversiteit van verjonging is van belang om in de toekomst ook een divers boom- en struikbestand te kunnen ontwikkelen en behouden. • Natuurontwikkelingskans langs de beek in het Westelijke Parkbos. Een onbegaanbaar wandelpad wordt opgeheven en maakt plaats voor een rustige en natuurlijke zone langs de beek; • Voortzetting van het walherstel. De resterende fasen van het herstelplan dienen te worden uitgevoerd om overmatige erosie te stoppen en de kruid- en struiklaag weer te kunnen laten ontwikkelen. Communicatie met bezoekers en met name de hondenbezitters is hierbij van belang; • Actief bestrijden van (invasieve) exoten en woekerende soorten die de natuurwaarden in het park bedreigen.

26 MAART 2025

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

STICHTING IN ARCADIË

b. Versterking cultuurhistorie Meer en Bos heeft een ‘oude ziel’ en kent veel relicten en structuren die dateren uit de verschillende tijdsperiodes. Het doel is om de gelaagde ontwikkelingsgeschiedenis van dit park voor bezoekers te behouden, zichtbare slijtage te verminderen en de herkenbaarheid en beleefbaarheid van het ensemble te vergroten. Hieronder een opsomming met voorstellen voor aanvullende deelprojecten die de cultuurhistorie kunnen versterken. Dit kan tijdens en na deze beheerperiode:

• Herstel verdwenen boomgaard als theetuin of picknicklocatie, begrensd door singels en aardenwallen; • Tuinmuur in gebruik nemen met leifruitrekken op het zuiden; • Omgeving koetshuis en vml. boerderij inpassen als onderdeel van de historische parkaanleg: zoeken passende functie en gebruik, inrichting met verhardingen, en op een erf/buitenplaats passende beplantingen; • Verbeteren koppelpunt erf en centrale parkaanleg; • Aanplanten ontbrekende laanbomen in het zuidelijk laandeel Meerlaan; • Aanpassen divers (sier) assortiment heesters en bomen rond het Segmeer, waaronder treurbomen, kastanjes en abelen die er voorheen stonden.

• Realisatie uitzichtlocatie (locatie voormalig speelhuisje); • Herstel aardenwallen door het plaatsen van trappen en hekwerken, zie voor het plan: Herstelplan wal Landgoed Meer en Bos, Probos (2017); • Aanbrengen divers (sier)assortiment van heesters en bomen bij entrees en zichtlocaties van het Centraal parkbos; • Uitwerken van de herinrichting van de ronde poel en directe omgeving; • Ontwikkelen van een stinzenflora op de aardenwallen en in het parkbos; • Herplanten van een verdwenen eik bij het bruggetje aan de zuidzijde Centrale parkbos, richting de Laan van Meerdervoort; • Herstel ontbrekende, maar in micro-reliëf aanwezige padenstructuur (met bospaden) in vroege landschapsstijl; • Passende vormtaal in het parkbos voor de hekwerken op de aardenwallen en het Segmeer. Moderne hekwerken vervangen voor een hekwerk / reling met een rustieke uitstraling / knuppelhout; • Herstel en herinrichting van de omgeving van de tuinmuur, tot dat moment wordt de tuinmuur geconsolideerd; • Aansluiting zoeken afgekavelde deel overkant Laan van Meerdervoort.

26 MAART 2025

c. Kwaliteitsverbetering recreatie en gebruik Bestaande en nieuwe voorzieningen dienen zorgvuldig in Park Meer en Bos worden ingepast met respect voor de natuur- en cultuurhistorische waarden. Meer en Bos is een klassiek wandelpark en dat blijft zo. De rondwandeling leent zich om het verhalende karakter van de parkaanleg te versterken: • Grotere rol voor de samenhang tussen cultuurhistorie en natuur. Kansen voor meer informatievoorziening en educatie. Thema’s zijn bijvoorbeeld: archeologie en bewoningsgeschiedenis, de verdwenen gebouwen van de buitenplaats, de Tweede wereldoorlog/Atlantik wall, flora-fauna, veteranenbomen; • Meer diversiteit d.m.v. verschillende beplantingssferen (middels aanplant en beheer) door de verschillende typen groeiplaats/ondergrond en de verschillende aanlegperioden van de deelgebieden.

Hieronder een opsomming met voorstellen voor aanvullende deelprojecten om het park bij de tijd te brengen. Dit kan tijdens en na deze beheerperiode: • Kwaliteitsverbetering parkentree en welkomstbebording volgens gebiedssignatuur van de gemeente Den Haag; • Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg (bestaande verlichting, meubilair etc.); • Parkbanken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven; • Herstel verdwenen boomgaard als theetuin of picknicklocatie, begrensd door singels en aardenwallen (zie ook bij b.); • Omgeving koetshuis en de voormalige boerderij inpassen als onderdeel van de historische parkaanleg: zoeken passende functie en gebruik, inrichting met verhardingen, en op een erf/buitenplaats passende beplantingen (zie ook bij b.); • Ontwikkeling voor een natuurspeeltuin op de zandvlakte in het parkbos.

39

STICHTING IN ARCADIË

40

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

IV. Groenbeheerplan Uitwerking per deelgebied

41

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

N 42

Beheerkaart 2026-2031.

26 MAART 2025

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

STICHTING IN ARCADIË

Het beheerplan wordt toegelicht voor de volgende deelgebieden: Deelgebied I: Deelgebied II: Deelgebied III: Deelgebied IV: Deelgebied V: Deelgebied VI: Deelgebied VII:

Oude kern buitenplaats Meer en Bos* De Meerlaan Westelijk parkbos** Het Segmeer*** Centraal parkbos Oostelijke parkbos Zuidelijke parkbos

*

De Taverne met terras valt buiten de scope van dit beheerplan. Voor de omgeving zijn wel beheermaatregelen opgenomen. Er zijn wel kansen en potenties opgenomen voor de langere termijn; ** De percelen kinderopvang, vogelopvang zijn geen onderdeel van dit beheerplan; *** Het vogelreservaat is niet opengesteld en heeft een eigen beheerplan. NB: Het bosvak ten zuiden van de Van Meerdervoortlaan hoort bij de contouren van de voormalige buitenplaats Meer en Bosch, maar valt buiten het huidige plangebied.

IV.

VI.

III.

V. II. I. VII.

43

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Deelgebied I: Oude kern Meer en Bos Ontwikkelingsgeschiedenis: De boerderij Meer en Bos heeft een middeleeuwse oorsprong met een eerste vermelding ’Meerwoning’ in 1441. Vanaf ca. 1700 is dit de historische kern van buitenplaats Meer en Bos met herenhuis, stal, koetshuis en een tuinaanleg in geometrische stijl met boomgaarden, moes- en siertuinen, een centrale as en de aardenwallen langs de Heliotrooplaan en de halfronde wallen aan de zuidoostzijde. In 1846-1867 wordt het herenhuis bij de boerderij afgebroken en zuidelijker komt er een nieuw herenhuis en wordt er een tuinaanleg in landschapsstijl aangelegd. In 1875 erft Verstolk Völcker de buitenplaats voert diverse wijzigingen door, onder andere wordt de halfronde tuinmuur gebouwd. In 1919 is de buitenplaats in vervallen staat maar wordt het park weer opgeknapt. De eerste vermelding van de Theeschenkerij in de vml. boerderij is uit 1934. De boomgaard met moes- en siertuinen zijn gereduceerd tot een gazon met enkele fruitbomen. Tussen de fruitbomen worden zitjes geplaatst voor de theeschenkerij. De rest van het terrein is dichtgegroeid als loofbos. Het hoofdhuis wordt ca. 1850 gesloopt. Met de aanleg van de Laan van Meerdervoort, ca. 1930, is een groot deel van de aanleg in landschapsstijl van de parkaanleg rondom het hoofdhuis verdwenen.

Het resterende deel heeft daarmee haar functie verloren, waardoor het padenstelsel en de aanleg nauwelijks meer herkenbaar is.

44

Huidige situatie: Een bosperceel met de huidige hoofdtoegang van het park en als hoogtepunt de Teverne met een terras en als aparte ruimte de vml. garage. Het terras van de Teverne is afgesloten met plantbakken. In het parkbos staan enkele bomen met een monumentale omvang die onderdeel zijn van de parkaanleg. Vanaf de toegangsweg is de achterzijde van de halfronde tuinmuur zichtbaar, in de huidige situatie heeft de tuinmuur geen functie. Bijzonderheden: • Voormalige dienstgebouwen met dienstterreinen; • Voormalige moes- en siertuinen met boomgaard binnen de wallenstructuur met een halfronde tuinmuur; • Restanten van een landschappelijke aanleg in de omgeving van de voormalige huisplaats. Problemen: • Gedateerde inrichting Taverne (verhardingen, bielsen, beplantingen) (niet in beheer bij de gemeente Den Haag); • Gedateerd parkmeubilair (bebording, verlichting); • Erfinrichting vml. bijgebouwen, moestuin en boomgaard ontbreekt; • Onderhoudsstaat bouwwerken matig (tuinmuur wordt gerestaureerd).

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

Streefbeeld: Dit parkdeel is herkenbaar als de historische kern van dit park door de entree, de parkinrichting en de hogere onderhoudsstaat. De leifruitmuur is hersteld en is weer in gebruik genomen. Het is een aantrekkelijke en levendige publieke verblijfsruimte.

Kansen en potenties voor de lange termijn:

• Kwaliteitsverbetering parkentree en welkomstbebording volgens gebiedssignatuur van de gemeente Den Haag; • Herstel boomgaard / moestuin / aardenwallen; • Tuinmuur in gebruik nemen met leifruitrekken op het zuiden; • Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg (verlichting, meubilair, etc), parkbanken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven; • Herkenbaarheid verdwenen huisplaats vergroten aan de Laan van Meerdervoort d.m.v. herstel van de nog aanwezige onderdelen van de parkaanleg in landschapsstijl in het park. • In overleg met de ondernemers van de Teverne: ◦ Bijgebouwen (koetshuis en vml. boerderij) inpassen als onderdeel van de historische parkaanleg: passende functie en gebruik, inrichting van verhardingen, en op een erf/buitenplaats passende beplantingen; ◦ Verhardingen erf vernieuwen, qua materiaal en uitstraling passend bij de historische parkaanleg en de gewenste entree-, ontmoet- en verblijfsfunctie;

45

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Beheermaatregelen: Parkbos Gemengd loofbos: • Streefbeeld: open bosstructuur met oude beeldbepalende bomen (eik en beuk), afgewisseld met verjonging en een goed ontwikkelde kruidlaag. • Maatregelen: ◦ Doelsoorten: broedvogels, vleermuizen, kleine fauna, stinzenflora. ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; ◦ Bosbouwkundige ontwikkeling: Iedere zes jaar wordt het bosvak beoordeeld of dat er maatregelen nodig zijn, indien dit niet nodig is wordt het bosvak overgeslagen; Behoud van de oude bomen door vrijstelling van concurrentie; Waar nodig bijsturen van de soortensamenstelling in de struiklaag door gewenste soorten vrij te stellen en / of inbrengen gewenste soorten in de struiklaag. Gewenste soorten zijn o.a. gewone vogelkers, eik, boswilg, hazelaar, linde, etc.; Oppervlakte van bramen beperken tot huidige locaties. ◦ Toegankelijk houden wandelpaden: Strook van 1,5 meter langs de toegangsweg vrijhouden van opgaande heesters; Strook van 1 meter langs de officiële bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Jaarlijks controleren op belemmerende vegetatie en indien nodig verwijderen. Snoeien van een heester: natuurlijke vorm behouden indien nodig afzetten, niet scheren.

◦ Dood hout: In de zone van tien meter langs de officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen mag dood- of kwijnend hout staan. Dit hout moet op tenminste één boomlengte afstand staan, er mag geen verhoogd veiligheidsrisico zijn voor passanten. Indien nodig of gewenst kan een boom op enkele meters worden afgezaagd; Op twee meter afstand van de officiële wandelpaden of bosranden mogen takkenrillen worden aangelegd. De rillen worden relatief los gestapeld om te voorkomen dat ze worden beklommen. Eens in de zes jaar worden de takkenrillen aangevuld met gesnoeid / dood hout uit dit deelgebied. Standaard maat: max. 1 meter hoog, 1 meter breed en 4 meter lang. In enkele gevallen kan hiervan worden afgeweken. 46

• Aandachtspunt: ◦ Laanprofiel van jonge eiken (deelgebied II. De Meerlaan) vrijhouden, eventueel (toekomstige) concurrerende bomen / opschot bij voorbaat verwijderen. Dit geldt niet voor bomen met een monumentale omvang, indien nodig kan bij deze bomen gedacht worden aan het snoeien van de kroon; ◦ Directe omgeving tuinmuur vrijstellen van opschot en heesters; ◦ Conserveren van de aardenwallen; ◦ De onverharde paden worden in het veld geaccentueerd middels natuurlijke materialen zoals stamhout dat vrijkomt uit boswerkzaamheden. In het veld wordt een passende maat gerealiseerd, echter niet breder dan 3 meter. Dit ter bescherming van de bestaande vegetatie, het bodemleven en het behoud van de historische paden. Indien nodig beoordelen of dat herstel van beplantingen of verbetering van het bodemleven nodig is. Nadat het stamhout is vergaan beoordelen of dat het nodig is om deze maatregel te herhalen. Bomen Bomenrij: • Maatregelen: ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; • Aandachtspunten: ◦ Zoveel mogelijk vrijstellen van de monumentale bomen(rijen) in het parkbos. Deze bomen zijn onderdeel van de aanleg van de omgeving van dienstgebouwen en de voormalige boomgaard en moestuin.

Bijzondere bomen: • Maatregelen: ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; • Aandachtspunten: ◦ Vrijstellen jonge moerbeiboom, deze is in 2009 is geplant ter vervanging van zijn 18e-eeuwse voorganger; ◦ Vrijstellen oude parkbomen huisplaats.

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

Beheerkaart 2026-2031, uitgelicht deelgebied I. Oude kern van de buitenplaats Meer en Bos.

47

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Deelgebied II: De Meerlaan Ontwikkelingsgeschiedenis: De Meerlaan is voor het eerst zichtbaar op een kaart van 1677, het pad is mogelijk al ouder. De laan vormt vanaf de 18e eeuw een verbindende structuur tussen de verschillende parkdelen. De iepenlaan is in 2007 herplant met eiken.

Huidige situatie: Een laan, bestaand uit een verhard wandelpad met aan weerszijden een jonge rij eiken. In het laanprofiel staan enkele heesters en bomen die geen onderdeel vormen van het laanprofiel. Bijzonderheden: Zeer oude structuur waaraan andere parkdelen zijn gekoppeld. De voormalige dienstgebouwen liggen prominent aan de laan. Problemen: • Herplanten laanbomen ondervinden concurrentie van bomen in de directe omgeving, waardoor er laanbomen uitvallen en scheef groeien; • Laanprofiel is matig beleefbaar door groot uitgegroeide wintergroene heesters en bomen die geen onderdeel vormen van de laanbeplanting; • Parkmeubilair wordt ondergraven.

Streefbeeld:

• Vrij en symmetrisch laanprofiel met als oostgrens de sloot/gracht; • Doorlopende zichtlijn; • Toegankelijk verhard pad.

Kansen en potenties voor de lange termijn:

• Kwaliteitsverbetering parkentree, welkomst- en informatiebebording volgens gebiedssignatuur van de gemeente Den Haag; • Verbeteren koppelpunt erf en centrale parkaanleg; • Aanplanten ontbrekende laanbomen in het zuidelijk laandeel; • Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg (verlichting, meubilair, etc), parkbanken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven.

48

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

Beheerkaart 2026-2031, uitgelicht deelgebied II. De Meerlaan

Beheermaatregelen: Bomen Bomenlaan: • Maatregelen: ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; ◦ Jaarlijks opschot van houtige gewassen verwijderen; ◦ Kruidenrijk grasland met boskruiden, het laanprofiel wordt twee keer per jaar gemaaid en het maaisel wordt afgevoerd. Indien nodig bij kale plekken grond aanvullen en kruiden zaaien met een lokaal mengsel of recent gemaaid maaisel daar neer leggen i.v.m. de zaden. • Aandachtspunten: ◦ Waar mogelijk herplanten van uitgevallen laanbomen in dezelfde boomsoort in een formaat vergelijkbaar van de bestaande bomen; ◦ In de huidige situatie staan er in het laanprofiel enkele groot uit gegroeide heesters, deze worden gedoogd maar worden bij uitval niet vervangen; ◦ Het parkbos aan weerzijde van het laanprofiel liggen buiten de contouren van dit deelgebied. Deze randen worden besproken in de des betreffende deelgebieden. Belangrijke aandachtspunten zijn dat de bosrand geen directe concurrentie vormt met de laanbomen (d.m.v. selectieve dunning of snoeien, uitzondering hierop vormen de monumentale bomen), langs de rand takkenrillen geplaatst kunnen worden (voorkomen inloop door honden) en heesters aan te planten.

Gras Extensief gras • Maatregelen: ◦ 2x per jaar 80% maaien, maaisel maximaal 5 dagen laten liggen voordat het wordt afgevoerd. Aanhouden beeldmeetlat CROW voor gazon B.

49

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Deelgebied III: Westelijk parkdeel Ontwikkelingsgeschiedenis: In de 17e eeuw is het directe deel ten noorden van de dienstgebouwen ontgonnen en opgenomen in de aanleg. In het begin van de 18e eeuw wordt er een geometrische tuin aanleg met aan de noordzijde een brede houtsingel in verband met het stuifzand van de duinen. De houtsingel ligt ongeveer te hoogte van de huidige speeltuin. Onder Andreas Ardesch wordt het volledige terrein ingericht in de vroege landschapsstijl met slingerende wandelpaden en een beek. Tijdens WOII wordt deel ten noorden van de dwarssloot gekapt ten behoeve van de aanleg van de tankgracht. Na 1948 was de Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting druk bezig om onder andere dit gebied weer te herplanten. De sloten structuur is bij de herstelwerkzaamheden fors aangepast. In 1959 werd er direct ten westen van Meer en Bos een nieuwe woonwijk aangelegd, een deel van de aanleg is hiervoor opgeofferd. In 1983 is het kinderdagverblijf De Paddenstoel gebouwd, in 1985 vogelasiel De Wulp en de huidige speeltuin is qua opzet in 2013 aangelegd. De open weide is recent ingezaaid als bloemenweide op initiatief van omwonenden.

Huidige situatie: Natuurlijk parkbos (na WOII herplant) met daarin een speeltuin en een kruidenrijk grasland (bewonersinitiatief). Bijzonderheden: • Slingerende parkaanleg in landschapsstijl; • Grote speeltuin voor alle leeftijden.

Problemen: • Het wandelpad langs de slingerende beek staat vaak onder water waardoor het wandelpad slecht begaanbaar is. Mede hierdoor is het wandelpad aan het dichtgroeien; • Kruidenrijk grasland groeit door opschot dicht en bloeit matig door schaduwslag bomen; • Verruiging langs paden op zonnige plekken. 50

Streefbeeld: Natuurlijk parkbos met daarin verschillende elementen zoals een afwisselend parkbos, het kruidenrijke grasland en de speeltuin. Daarnaast is er ruimte voor natuurontwikkeling, het wandelpad langs de beek komt te vervallen en, in de huidige situatie al vrijwel onbegaanbaar, en er wordt ingezet op natuurontwikkeling. Door dit pad te verwijderen ontstaat er een directe kans voor natuurontwikkeling die meteen uitgevoerd kan worden. Gezien de ligging en de natte natuur wordt er ingezet op natuurlijk successie die door de ecologen van gemeente Den Haag gemonitord zal worden. Indien nodig zal dit proces in de komende jaren worden bijgestuurd of zal er worden ingegrepen.

Kansen en potenties voor de lange termijn:

• Kwaliteitsverbetering parkentree en welkomstbebording volgens gebiedssignatuur van de gemeente Den Haag; • Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg, banken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven; • Kwaliteitsverbetering omgeving van de beekloop door, indien mogelijk, de historische beekloop te herstellen inclusief de omliggende parkaanleg; • Verbeteren van de waterkwaliteit.

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

Beheerkaart 2026-2031, uitgelicht deelgebied III. Westelijk parkbos.

51

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Beheermaatregelen: Parkbos Gemengd loofbos: • Streefbeeld: parkbos met open structuur in de onderlaag, indien mogelijk ontwikkeling van stinzenflora. Ontwikkeling / behoud van een beperkt aandeel verjonging voor het borgen van de toekomstige boomlaag. • Maatregelen: ◦ Doelsoorten: vleermuizen, marterachtige en eekhoorn; ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; ◦ Bosbouwkundige ontwikkeling: Iedere zes jaar wordt het bosvak beoordeeld of dat er maatregelen nodig zijn, indien dit niet nodig is wordt het bosvak overgeslagen; Waar nodig de esdoorn in de verjongslaag terugdringen ten behoeve van het behoud / ontwikkeling van de open bosstructuur en de ontwikkeling van stinzenflora; Waar nodig bijsturen van de soortensamenstelling in de struiklaag door gewenste soorten vrij te stellen en / of inbrengen gewenste soorten in de struiklaag. ◦ Toegankelijk houden wandelpaden: Strook van 1 meter langs de officiële bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Strook van 1,5 meter langs de geasfalteerde bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Strook langs de wandelpaden jaarlijks maaien en indien mogelijk stimuleren van (bos)kruiden; Jaarlijks controleren op belemmerende vegetatie en indien nodig verwijderen.

Snoeien van een heester: natuurlijke vorm behouden indien nodig afzetten, niet scheren. ◦ Zichtbaarheid water: Strook van 1 meter langs de oeverlijn vrijhouden van opgaande heesters; Stimuleren van boskruiden langs de oeverlijn.

52

◦

Dood hout: In de zone van tien meter langs de officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen mag dood- of kwijnend hout staan. Dit hout moet op tenminste één boomlengte afstand staan, er mag geen verhoogd veiligheidsrisico zijn voor passanten. Indien nodig of gewenst kan een boom op enkele meters worden afgezaagd; Op twee meter afstand van de officiële wandelpaden of bosranden mogen takkenrillen worden aangelegd. De rillen worden relatief los gestapeld om te voorkomen dat ze worden beklommen. Eens in de zes jaar worden de takkenrillen aangevuld met gesnoeid / dood hout uit dit deelgebied. Standaard maat: max. 1 meter hoog, 1 meter breed en 4 meter lang. In enkele gevallen kan hiervan worden afgeweken. • Aandachtspunten: ◦ Laanprofiel van jonge eiken (deelgebied II. De Meerlaan) vrijhouden, eventueel (toekomstige) concurrerende bomen / opschot bij voorbaat verwijderen. Dit geldt niet voor bomen met een monumentale omvang; ◦ De onverharde paden worden in het veld geaccentueerd middels natuurlijke materialen zoals stamhout dat vrijkomt uit boswerkzaamheden. In het veld wordt een passende maat gerealiseerd, echter niet breder dan 3 meter. Dit ter bescherming van de bestaande vegetatie, het bodemleven en het behoud van de historische paden. Indien nodig beoordelen of dat herstel van beplantingen of verbetering van het bodemleven nodig is.

Nadat het stamhout is vergaan beoordelen of dat het nodig is om deze maatregel te herhalen. Vochtig bos met hakhout: • Streefbeeld: hakhout en vochtig bos met een rijke structuur door de aanwezigheid van verschillende bosontwikkelingsfasen (open, dicht, boomfase). • Maatregelen: ◦ Doelsoorten: struweelvogels en amfibieën; ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen;

26 MAART 2025

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

STICHTING IN ARCADIË

◦

Bosbouwkundige ontwikkeling: Iedere zes jaar wordt het bosvak beoordeeld of dat er maatregelen nodig zijn, indien dit niet nodig is wordt het bosvak overgeslagen; Waar nodig bijsturen van de soortensamenstelling in de struiklaag door gewenste soorten vrij te stellen en / of inbrengen gewenste soorten in de struiklaag; Zorgen voor voldoende zonlicht voor de bloemenweide door de bosrand d.m.v. selectieve dunning en hakhoutbeheer luchtig houden. ◦ Hakhout: Bomen langs de rand van het bloemrijke weide eens in de tien jaar afzetten. ◦ Toegankelijk houden wandelpaden: Strook van 1 meter langs de officiële bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Jaarlijks controleren op belemmerende vegetatie en indien nodig verwijderen. Snoeien van een heester: natuurlijke vorm behouden indien nodig afzetten, niet scheren. ◦ Zichtbaarheid water: Stimuleren van boskruiden langs de oeverlijn. ◦ Dood hout: In de zone van tien meter langs de officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen mag dood- of kwijnend hout staan. Dit hout moet op tenminste één boomlengte afstand staan, er mag geen verhoogd veiligheidsrisico zijn voor passanten. Indien nodig of gewenst kan een boom op enkele meters worden afgezaagd; Op twee meter afstand van de officiële wandelpaden of bosranden mogen takkenrillen worden aangelegd.

De rillen worden relatief los gestapeld om te voorkomen dat ze worden beklommen. Eens in de zes jaar worden de takkenrillen aangevuld met gesnoeid / dood hout uit dit deelgebied. Standaard maat: max. 1 meter hoog, 1 meter breed en 4 meter lang. In enkele gevallen kan hiervan worden afgeweken. • Aandachtspunten: ◦ Laanprofiel van jonge eiken (deelgebied II. De Meerlaan) vrijhouden, eventueel (toekomstige) concurrerende bomen / opschot bij voorbaat verwijderen. Dit geldt niet voor bomen met een monumentale omvang, indien nodig kan bij deze bomen gedacht worden aan het snoeien van de kroon; ◦ Door selectieve dunning en verwijderen van opschot zorgen dat de bloemenweide meer zon krijgt.

26 MAART 2025

Los zand Speeltuin: • Maatregelen: ◦ Ondergrond van zand twee keer per jaar egaliseren en kuilen dichtgooien.

Gras Bloemenweide: • Maatregelen: ◦ Twee keer per jaar 80% maaien en maaisel afvoeren; ◦ Opschot van houtige gewassen trekken en afvoeren. • Aandachtspunten: ◦ Controleren en eventueel herstellen schapenhek rondom de weide.

Water Sloten: • Maatregelen: ◦ Windhoek jaarlijks vrijmaken van bladeren / dood hout; ◦ Gefaseerd baggeren, frequentie bepalen in overleg met het hoogheemraadschap van Delfland, ter bescherming van de biotopen van de waterorganismen. Slingerende beekloop: • Maatregelen: ◦ Windhoek jaarlijks vrijmaken van bladeren / dood hout; ◦ Gefaseerd baggeren, frequentie bepalen in overleg met het hoogheemraadschap van Delfland, ter bescherming van de biotopen van de waterorganismen.

53

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Beheerkaart 2026-2031, uitgelicht deelgebied IV. Rond het Segmeer.

54

26 MAART 2025

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

STICHTING IN ARCADIË

Deelgebied IV: Rond Het Segmeer Ontwikkelingsgeschiedenis: De Segbroekpolder is ontgonnen in de 13e eeuw en in gebruik genomen als weide. Eind 17e eeuw / begin 18e eeuw is het terrein ten noorden van het Segmeer ingericht als tuin in geometrische structuur met bosketten en omgeven met een gracht en wal. Ten noorden van het Segmeer staat op een oever het ‘speelhuis’. Op kaarten van begin 19e eeuw is zichtbaar dat het Segmeer is vergraven tot een rechthoekig meer met eiland. Wanneer dit precies heeft plaatsgevonden is onduidelijk. Tijdens WOII worden de bomen in de omgeving van het meer gekapt ten behoeve van de aanleg van de tankgracht. Na 1948 was de Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting druk bezig om onder andere dit gebied weer te herplanten. Het speelhuis is niet teruggebouwd, maar op uitzichtlocaties rond het meer werden kneppelhouten hekwerken en banken geplaatst. In 1949 is het eiland aan de oostzijde van het Segmeer aangewezen als ‘vogeltuin’. In 1972 wordt een tweede eiland aangewezen, het rechthoekige eiland waar nu het wandelpad loopt. In de beheervisie voor het landgoed is in 2005 besloten om het rechthoekige eiland open te stellen en het noordelijke eiland aan te wijzen als vogelrustgebied. De vogelrustgebieden zijn in beheer van de Haagse Vogelbescherming.

Huidige situatie: Het meer is vanaf de wandelpaden slecht beleefbaar door een dichte strook van bomen en heesters tussen het pad en het water. Langs het pad staan op diverse plekken hekwerken om te voorkomen dat honden het water ingaan. Aan de noordzijde op het eiland is een inlooppunt voor honden, door graven en achterstallig onderhoud is dit inlooppunt behoorlijk verbreed.

26 MAART 2025

Problemen: • Slechte beleefbaarheid van het water door dichte bosranden; • De waterkwaliteit kan beter door te baggeren (veel dood hout / blad); • Verwildering bamboe nabij vogelreservaat; • Centrale zichtas door takken van de bomen onderbroken; • Via de oversteekplaats vanuit het parkbos richting het richting het grote eiland van het vogelreservaat mogelijk voor wandelaars en honden.

Streefbeeld: In dit deelgebied speelt het water, voor de belevings- en natuurwaarde, een belangrijke rol. Het Segmeer en de sloten zijn vanaf de wandelpaden op diverse punten zichtbaar. Langs de randen van het meer is een afwisselende parkbosrand van verschillende soorten bladvormen / -kleur als sierwaarde. Hoogtepunten vormen de hoofdzichtas vanaf de aardenwallen tot aan het Segmeer en aangeklede verblijfsplekken aan het water.

Kansen en potenties voor de lange termijn:

• Realisatie uitzichtlocatie (locatie voormalig speelhuisje); • Reconstructie knuppelhouten hekwerk en parkbank; • Aanpassen divers (sier) assortiment heesters en bomen langs het water, waaronder treurbomen, kastanjes en abelen die er voorheen stonden; • Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg, banken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven; • Verbeteren van de waterkwaliteit.

Bijzonderheden: • Het Segmeer met eiland; • Hoofdzichtas over het Segmeer; • In koude winters kan er geschaatst worden; • Beeld van de Opvliegende Reiger.

55

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Beheermaatregelen: Parkbos Gemengd loofbos: • Streefbeeld: structuurrijk, vochtig bostype met een hoog aandeel van (liggend) dood hout en dicht struweel ten behoeve van broedgelegenheden voor vogels. • Maatregelen: ◦ Doelsoorten: (water)vogels, amfibieën, moeras- en waterflora; ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; ◦ Bosbouwkundige ontwikkeling: Iedere zes jaar wordt het bosvak beoordeeld of dat er maatregelen nodig zijn, indien dit niet nodig is wordt het bosvak overgeslagen; Dunning gericht op het ontwikkeling van de struiklaag; Waar nodig bijsturen van de soortensamenstelling in de struiklaag door gewenste soorten vrij te stellen en / of inbrengen gewenste soorten in de struiklaag; Indien nodig aanplanten struweel in de randen. ◦ Hoofdzichtas: Bomen indien nodig opkronen voor vrij doorzicht vanaf het beeld Opvliegende Reiger tot aan het Zuidelijke Parkbos.

◦ Toegankelijk houden wandelpaden: Strook van 1 meter langs de officiële bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Strook van 1,5 meter langs de geasfalteerde bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Strook langs de wandelpaden jaarlijks maaien en indien mogelijk stimuleren van (bos)kruiden; Jaarlijks controleren op belemmerende vegetatie en indien nodig verwijderen. Snoeien van een heester: natuurlijke vorm behouden indien nodig afzetten, niet scheren. ◦ Zichtbaarheid water: Doorzicht op het water vrijhouden van houtig opschot; Indien nodig bomen opkronen.

56

◦

Dood hout: In dit deelgebied mag het aandeel van doodhout worden verhoog. Primair door het benutten door uitval van bomen, indien nodig aangevuld door breuksnoei en / of ringen van bestaande bomen buiten valafstand van de paden; In de zone van tien meter langs de officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen mag dood- of kwijnend hout staan. Dit hout moet op tenminste één boomlengte afstand staan, er mag geen verhoogd veiligheidsrisico zijn voor passanten. Indien nodig of gewenst kan een boom op enkele meters worden afgezaagd; Op twee meter afstand van de officiële wandelpaden of bosranden mogen takkenrillen worden aangelegd. De rillen worden relatief los gestapeld om te voorkomen dat ze worden beklommen. Eens in de zes jaar worden de takkenrillen aangevuld met gesnoeid / dood hout uit dit deelgebied. Standaard maat: max. 1 meter hoog, 1 meter breed en 4 meter lang. In enkele gevallen kan hiervan worden afgeweken. • Eenmalige maatregelen: ◦ Omdraaien parkbanken zodat er zicht is op het water; ◦ Aanplant van bomen en heesters in de omgeving van de zandvlakte; ◦ Aanplant van heesters nabij de opgang richting het grote eiland aan de noordzijde ter ontmoediging van wandelaars en honden; ◦ Langs de zuidelijke en westelijke oever van het Segmeer vier á vijf doorzichten creëren op het water.

Hiervoor worden opgaande heesters of houtige gewassen verwijderd en worden (bos)kruiden gestimuleerd als kruidlaag. • Aandachtspunten: ◦ De onverharde paden worden in het veld geaccentueerd middels natuurlijke materialen zoals stamhout dat vrijkomt uit boswerkzaamheden. In het veld wordt een passende maat gerealiseerd, echter niet breder dan 3 meter. Dit ter bescherming van de bestaande vegetatie, het bodemleven en het behoud van de historische paden. Indien nodig beoordelen of dat herstel van beplantingen of verbetering van het bodemleven nodig is. Nadat het stamhout is vergaan beoordelen of dat het nodig is om deze maatregel te herhalen.

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

Los zand Zandvlakte: • Maatregelen: ◦ Ondergrond van zand twee keer per jaar egaliseren en kuilen dichtgooien.

Water Sloten: • Maatregelen: ◦ Windhoek jaarlijks vrijmaken van bladeren / dood hout; ◦ Gefaseerd baggeren, frequentie bepalen in overleg met het hoogheemraadschap van Delfland, ter bescherming van de biotopen van de waterorganismen. Segmeer: • Maatregelen: ◦ Windhoeken jaarlijks vrijmaken van bladeren / dood hout; ◦ Gefaseerd baggeren, frequentie bepalen in overleg met het hoogheemraadschap van Delfland, ter bescherming van de biotopen van de waterorganismen en de waterlelie.

57

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Beheerkaart 2026-2031, uitgelicht deelgebied V. Centraal parkbos

58

26 MAART 2025

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

STICHTING IN ARCADIË

Deelgebied V: Centraal parkbos Ontwikkelingsgeschiedenis: Eind 17e eeuw / begin 18e eeuw is het terrein ontgonnen en is het terrein opgedeeld in vier delen. Aan de zuidzijde drie bosvakken en aan de noordzijde een weide. Langs de zuid- en oostzijde ligt een wal met een brede sloot om inwaaiend duinzand en konijnen uit de nieuwe aanplant te weren. Onder Andres Ardesch (periode 1779-1788) wordt het terrein omgevormd naar een aanleg in Vroege landschapsstijl. De oudere geometrische opzet van wallen, grachten en zichtlijn blijft hierbij behouden. In het begin van de 19e eeuw zijn langs de zuidwestelijke gracht twee langgerekte kweektuinen met muren en broeikas aangelegd. Deze zijn inmiddels vergaan maar in het park is nog één muurtje zichtbaar.

Huidige situatie: Parkbos met historische structuren zoals lanen, padenstructuur, heestergroepen, wallen en de zichtas over het Segmeer.

Bijzonderheden: • De onverharde (bos)paden in dit parkdeel; • Het oude karakter door monumentale bomen, restanten tuinmuren, wallen met stinzenflora.

26 MAART 2025

Streefbeeld: Parkbos met oude (slinger)lanen met centrale kom/ronde vijver, bospaden en beplanting met een natuurlijke uitstraling. Herkenbaar als oud parkbos in (vroege) landschapsstijl met geometrische elementen zoals de zichtas, aardenwallen en de kom.

Kansen en potenties voor de lange termijn:

• Aanbrengen divers (sier)assortiment van heesters en bomen bij entrees en zichtlocaties van dit parkbos; • Uitwerken van de herinrichting van de ronde kom en de directe omgeving; • Ontwikkelen van een stinzenflora op de aardenwallen en in het parkbos; • Herstel padenstructuur (met bospaden) in vroege landschapsstijl; • Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg, banken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven; • Herstel aardenwallen door het plaatsen van trappen en hekwerken, zie voor het plan: Herstelplan wal Landgoed Meer en Bos, Probos (2017); • Passende vormtaal in het parkbos voor de hekwerken op de aardenwallen en het Segmeer. Deze moderne hekwerken vervangen voor een hekwerk / reling met en rustieke uitstraling / knuppelhout; • Naast de brug aan de zuidzijde, richting de Laan van Meerdervoort, stond een eik met monumentale omvang. Deze boom is recent door ouderdom omgevallen en zal worden herplant; • Aan de westzijde van dit deelgebied staan de restanten van een tuinmuur. Het uitwerken van een herinrichting van dit gebied inclusief herstel van de tuinmuur, totdat moment wordt de tuinmuur geconsolideerd.

Problemen: • Erosieschade door de inlooplocatie honden bij sloot aan de oostzijde van het deelgebied en ronde poel; • Waterkwaliteit van de ronde poel; • De oude parkaanleg is weinig beleefbaar, mede door de ontbrekende sierbeplanting; • De bomen in de lanen zijn aan het aftakelen en zullen ter zijne tijd uitvallen.

59

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Beheermaatregelen: Parkbos Gemengd loofbos: • Streefbeeld: een statige oude boskern met een hoog aandeel van oude, dode en aftakelende bomen. Rijke struiklaag met uiteenlopende soorten boom- en struikvormers. • Maatregelen: ◦ Doelsoorten: holenbroeders, vleermuizen, marterachtigen, eekhoorn en stinzenflora; ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; ◦ Bosbouwkundige ontwikkeling: Iedere zes jaar wordt het bosvak beoordeeld of dat er maatregelen nodig zijn, indien dit niet nodig is wordt het bosvak overgeslagen; Behoud van de oude bomen door vrijstelling van concurrentie van (o.a.) esdoorn; Bij selectieve dunning op de aardenwallen zorgen dat er voldoende licht op de bodem komt ten behoeve van de aanwezige stinzenflora. Een gemengd loofbos is het streven, de eik heeft een lichte voorkeur; Waar nodig bijsturen van de soortensamenstelling in de struiklaag door gewenste soorten vrij te stellen en / of inbrengen gewenste soorten in de struiklaag. Gewenste soorten zijn o.a. hazelaar, eik, zoete kers, inlandse vogelkers, haagbeuk, linde, taxus, etc.. ◦ Hoofdzichtas: Bomen indien nodig opkronen voor vrij doorzicht vanaf het beeld Opvliegende Reiger in het Westelijke parkbos tot aan het Zuidelijke Parkbos.

◦ Toegankelijk houden wandelpaden: Strook van 1 meter langs de officiële bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Strook van 1,5 meter langs de geasfalteerde bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Jaarlijks controleren op belemmerende vegetatie en indien nodig verwijderen. Snoeien van een heester: natuurlijke vorm behouden indien nodig afzetten, niet scheren.

60

◦

◦

Dood hout: Waar mogelijk aandeel dood hout verhogen. Primair door het benutten door uitval van bomen, indien nodig aangevuld door breuksnoei en / of ringen van bestaande bomen buiten valafstand van de paden; In de zone van tien meter langs de officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen mag dood- of kwijnend hout staan. Dit hout moet op tenminste één boomlengte afstand staan, er mag geen verhoogd veiligheidsrisico zijn voor passanten. Indien nodig of gewenst kan een boom op enkele meters worden afgezaagd; Op twee meter afstand van de officiële wandelpaden of bosranden mogen takkenrillen worden aangelegd. Uitzondering hierop zijn de aardenwallen, hierop mogen géén takkenrillen worden geplaatst. De rillen worden relatief los gestapeld om te voorkomen dat ze worden beklommen. Eens in de zes jaar worden de takkenrillen aangevuld met gesnoeid / dood hout uit dit deelgebied. Standaard maat: max. 1 meter hoog, 1 meter breed en 4 meter lang. In enkele gevallen kan hiervan worden afgeweken+ Olifantenpaadjes in het parkbos blokkeren met takkenrillen. Deze takkenrillen mogen aan het begin van het pad geplaatst worden; Dood hout op de aardenwallen verwijderen om betreding van de wallen voorkomen. Controle op dood hout na een storm. Aardenwal: Jaarlijks controleren op erosie.

Indien nodig, en als het mogelijk is in verband met de aanwezige beplantingen, aarde aanvullen; Twee keer per jaar hekwerk op de wal controleren en indien nodig herstellen.

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

• Eenmalige maatregelen: ◦ Aanplant van stinzenflora op geschikte locaties op de wallen. Soorten die voorkomen op de wallen zijn: bosanemoon (Anemone nemorosa), groot vingerhelmbloem (Corydalis solida), gevlekte aronskelk (Arum maculatum), groot glaskruid (Parietaria officinalis), narcis (Narcissus spec.), Maarts viooltje (Viola odorata), salomonszegel (Polygonatum multiflorum), sneeuwklokje (Galanthus nivalis) en wilde hyacint (Hyacinthoides nonscripta). ◦ Aanplant van heesters aan weerszijde van de brug tussen de oostelijke wallen, dit om verdere erosie en verstoppingen van de waterinlaat door de inloop van honden te voorkomen. Aanbevolen soorten zijn: aalbes (Ribes rubrum), Amerikaans krentenboompje (Amelanchier lamarckii), Europese vogelkers (Prunus padus), hazelaar (Corylus avelana), kardinaalsmuts (Euonymus europaeus), liguster (Ligustrum vulgare) meidoorn (Crataegus monogyna) en vuilboom (Rhamnus frangula). Aanbevolen wordt, in verband met de honden, groter formaat heesters toe te passen; ◦ Aanplant van heesters op de aardenwallen ter bescherming voor verdere erosie. Aanbevolen soorten zijn: aalbes (Ribes rubrum), Amerikaans krentenboompje (Amelanchier lamarckii), Europese vogelkers (Prunus padus), hazelaar (Corylus avelana), kardinaalsmuts (Euonymus europaeus), liguster (Ligustrum vulgare) en vuilboom (Rhamnus frangula).

Bij aanplant moet er rekening gehouden worden met de aanwezige bosplanten en stinzenflora; ◦ Aanplant van bomen op de aardenwallen ter bescherming voor verdere erosie. Aanbevolen soorten zijn: zomereik (Quercus robur), fladderiep (Ulmus laevis), gewone linde (Tilia europaea) en zoete kers (Prunus avium). Bij aanplant moet er rekening gehouden worden met de aanwezige bosplanten en stinzenflora; ◦ De zuidelijke wallen voorzien van houten hekwerken en trappen van cortenstaal om erosie tegen te gaan, zie de oostelijke wallen. • Aandachtspunten: ◦ De onverharde paden worden in het veld geaccentueerd middels natuurlijke materialen zoals stamhout dat vrijkomt uit boswerkzaamheden. In het veld wordt een passende maat gerealiseerd, echter niet breder dan 3 meter. Dit ter bescherming van de bestaande vegetatie, het bodemleven en het behoud van de historische paden. Indien nodig beoordelen of dat herstel van beplantingen of verbetering van het bodemleven nodig is. Nadat het stamhout is vergaan beoordelen of dat het nodig is om deze maatregel te herhalen.

26 MAART 2025

Bomen Laanbomen: • Maatregelen: ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; ◦ Behoud van de oude laanbomen door vrijstelling van concurrentie. • Aandachtspunten: ◦ Zolang de veiligheid geborgd kan worden de bestaande situatie in stand houden. Indien de laanbomen onveilig worden verklaard het huidige wandelpad afzetten en, indien nodig, een tijdelijke wandelpad aanleggen (onverhard bospad) dat aansluiten op de restanten van de wandelpaden uit de vroege landschapsstijl. De laan blijft behouden en zal langzaam instorten. De hoge ecologische waarde van de laanbomen en de historische lijn blijven behouden. Zodra de bomen zijn omgevallen wordt de laan herplant en het wandelpad weer opengesteld. Eventueel tijdelijk gemaakte paden worden doormiddel van dood hout afgezet en komen te vervallen. Water Ronde poel: • Maatregelen: ◦ Eens in de drie jaar dood hout / blad verwijderen.

61

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Deelgebied VI: Oostelijke parkbos Ontwikkelingsgeschiedenis: Vermoedelijk is onder Andreas Ardesch (periode 1779-1788) dit deelgebied ingeplant als bos, op het Kadastraal Minuutplan uit 1818 wordt het terrein aangegeven als ‘Bos’. In diezelfde periode worden de percelen rond het Segmeer opnieuw aangelegd in de vroege landschapsstijl, de paden in dit bosgebied zullen hierop hebben aangesloten. Tijdens WOII wordt deel ten noorden van de dwarssloot gekapt ten behoeve van de aanleg van de tankgracht. Na 1948 was de Dienst Stadsontwikkeling en Volkshuisvesting druk bezig om onder andere dit gebied weer te herplanten. De sloten structuur is bij de herstelwerkzaamheden fors aangepast.

Huidige situatie: Natuurlijk parkbos met verharde wandelpaden en bospaden. Bijzonderheden: • Oud parkbos met hoogte verschillen. Problemen: • De waterinlaat om het waterpeil in Meer en Bos op peil te houden raakt verstopt doordat op deze locatie honden het water in lopen.

Streefbeeld: Als huidige situatie.

Kansen en potenties voor de lange termijn:

• Kwaliteitsverbetering parkentree en welkomstbebording volgens gebiedssignatuur van de gemeente Den Haag; • Ontwikkelen van een mantelzoomvegetatie; • Mogelijke ontwikkeling voor een natuurspeeltuin op de zandvlakte in het parkbos; • Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg, banken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven; • Verbeteren van de waterkwaliteit.

62

Beheermaatregelen: Parkbos Gemengd loofbos: • Streefbeeld: Gemengd en structuurrijk bos, met aandeel naaldhout (den). Dit deel van het gebied onderscheid zich door de aanwezigheid van Populier, Oostenrijkse den en jong bos (o.a. eik en berk). Daarnaast zijn er eiken en beuken in de boomfase aanwezig van na 1960. De soortensamenstelling en structuur is afwisselend, dit is een belangrijke waarde voor het totale gebied. • Maatregelen: ◦ Doelsoorten: broedvogels, kleine fauna, (Oostenrijkse/grove) den, kruidlaag. ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; ◦ Bosbouwkundige ontwikkeling: Iedere zes jaar wordt het bosvak beoordeeld of dat er maatregelen nodig zijn, indien dit niet nodig is wordt het bosvak overgeslagen. Specifieke aandacht voor verjongingsmogelijkheden van de den, deze heeft voldoende licht nodig; Verzorging van het jonge bos aan de noordzijde door gericht kansrijke boomvormers vrij te stellen.

Primair doel is behoud en ontwikkeling van de soortensamenstelling; Behoud van de aanwezige dennen door vrijstelling van concurrentie ten behoeve van een afwisselend bosbeeld en soortensamenstelling; Waar nodig bijsturen van de soortensamenstelling in de struiklaag door het verwijderen van ongewenste soorten (esdoorn, bramen) en / of soorten met een dominantaandeel. Inbrengen gewenste soorten in de struiklaag (o.a. gewone vogelkers, eik, boswilg, hazelaar, linde, etc.). ◦ Toegankelijk houden wandelpaden: Strook van 1 meter langs de officiële bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Strook van 1,5 meter langs de geasfalteerde bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Strook langs de wandelpaden jaarlijks maaien en indien mogelijk stimuleren van (bos)kruiden; Jaarlijks controleren op belemmerende vegetatie en indien nodig verwijderen. Snoeien van een heester: natuurlijke vorm behouden indien nodig afzetten, niet scheren. ◦ Zichtbaarheid water: Strook van 1 meter langs de oeverlijn vrijhouden van opgaande heesters; Stimuleren van boskruiden langs de oeverlijn.

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

◦

Dood hout: In dit deelgebied mag het aandeel van doodhout worden verhoog. Primair door het benutten door uitval van bomen, indien nodig aangevuld door breuksnoei en / of ringen van bestaande bomen buiten valafstand van de paden; In de zone van tien meter langs de officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen mag dood- of kwijnend hout staan. Dit hout moet op tenminste één boomlengte afstand staan, er mag geen verhoogd veiligheidsrisico zijn voor passanten. Indien nodig of gewenst kan een boom op enkele meters worden afgezaagd; Op twee meter afstand van de officiële wandelpaden of bosranden mogen takkenrillen worden aangelegd. De rillen worden relatief los gestapeld om te voorkomen dat ze worden beklommen. Eens in de zes jaar worden de takkenrillen aangevuld met gesnoeid / dood hout uit dit deelgebied. Standaard maat: max. 1 meter hoog, 1 meter breed en 4 meter lang. In enkele gevallen kan hiervan worden afgeweken. • Eenmalige maatregelen: ◦ Aanplant van heesters aan weerszijde van de brug ten oosten van de aardenwallen, dit om verdere erosie en verstoppingen van de waterinlaat door de inloop van honden te voorkomen. Aanbevolen wordt, in verband met de honden, groter formaat heesters toe te passen. • Aandachtspunten: ◦ De onverharde paden worden in het veld geaccentueerd middels natuurlijke materialen zoals stamhout dat vrijkomt uit boswerkzaamheden.

In het veld wordt een passende maat gerealiseerd, echter niet breder dan 3 meter. Dit ter bescherming van de bestaande vegetatie, het bodemleven en het behoud van de historische paden. Indien nodig beoordelen of dat herstel van beplantingen of verbetering van het bodemleven nodig is. Nadat het stamhout is vergaan beoordelen of dat het nodig is om deze maatregel te herhalen.

26 MAART 2025

Beheerkaart 2026-2031, uitgelicht deelgebied VI. Oostelijke parkbos

Los zand Zandvlakte: • Maatregelen: ◦ Ondergrond van zand twee keer per jaar egaliseren en kuilen dichtgooien. Water Sloten: • Maatregelen: ◦ Windhoek jaarlijks vrijmaken van bladeren / dood hout; ◦ Gefaseerd baggeren, frequentie bepalen in overleg met het hoogheemraadschap van Delfland, ter bescherming van de biotopen van de waterorganismen. 63

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Deelgebied VII: Zuidelijk parkbos Ontwikkelingsgeschiedenis: In 1782 dient Andres Ardesch het verzoek in bij de gemeente om de Buurtweg te verleggen. Reden hiervoor is dat hij het perceel duinzand wilt ontginnen en om het in te planten met bomen. De Buurtweg loopt tot dat moment dwars door dit perceel heen. Het verzoek wordt goedgekeurd en de buurtweg wordt verlegd naar de zuidzijde van dit perceel.

Het perceel wordt als hakhout beheerd tot halverwege 20e eeuw. Voor de aanleg van de Laan van Meerdervoort wordt een deel van het perceel afgekaveld. NB. Ten zuiden van de Laan van Meerdervoort ligt een strook bos dat oospronkelijk een onderdeel vormde van het landgoed en bij de aanleg van de weg wordt afgesneden.

Huidige situatie: Natuurlijk parkbos met restanten eikenhakhout en diagonale paden. Bijzonderheden: • Onverharde bospaden; • Einde van de hoofdzichtas van het Centrale parkbos en de Het Segmeer. Problemen: • Oud bos met herkenbare restanten van eikenhakhoutcultuur; • Olifantenpaadjes, betreding van het parkbos; • Het hekwerk langs de Laan van Meerdervoort verkeerd in een slechte staat.

Streefbeeld: Zoals bestaand: oud bos met herkenbare restanten eikenhakhoutcultuur.

64

Kansen en potenties voor de lange termijn:

• Kwaliteitsverbetering parkentree en welkomstbebording volgens gebiedssignatuur van de gemeente Den Haag; • Uitwerken herinrichting zuidelijke rand van het park Meer en Bos, het hekwerk moet vervangen worden. Hiervoor kan gekozen worden voor of een nieuw hekwerk, of gezien de zuidelijke ligging voor een bosrand met hoge natuurwaardes en diverse bloeiende bomen en heesters; • Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg, banken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven; • Aansluiting zoeken afgekavelde deel overkant Laan van Meerdervoort.

Beheermaatregelen: Parkbos Eikenbos met onderbegroeiing: • Streefbeeld: oud eikenbos met een hoog aandeel van oude, dode en aftakelende bomen. Diverse struiklaag met uiteenlopende soorten boom- en struikvormers. Langs de zuidzijde een rijkbloeiende bosrand ontwikkelen ten behoeve van insecten en struweelvogels. • Maatregelen: ◦ Doelsoorten: broedvogels, holenbroeders, vleermuizen, marterachtige, eekhoorn en stinzenflora. ◦ Langs officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen een boomveiligheidscontrole uitvoeren in een zone van tien meter en indien nodig uitvoeren voorgestelde maatregelen; ◦ Bosbouwkundige ontwikkeling: Iedere zes jaar wordt het bosvak beoordeeld of dat er maatregelen nodig zijn, indien dit niet nodig is wordt het bosvak overgeslagen; Behoud / ontwikkeling van de beeldbepalende oude eiken door geleidelijke vrijstelling van concurrentie van eik en esdoorn; Waar nodig bijsturen van de soortensamenstelling in de struiklaag door het verwijderen van ongewenste soorten (esdoorn, Amerikaanse vogelkers, bramen) en / of soorten met een dominantaandeel. Inbrengen gewenste soorten in de struiklaag (o.a. hazelaar, eik, zoete kers, inlandse vogelkers, haagbeuk, linde, taxus, etc.); Ontwikkeling van een bloeiende bosrand langs de Laan van Meerdervoort mede door aanplant van boom- en struikvormers (o.a. zoete kers, inlandse vogelkers, etc.).

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

◦

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Toegankelijk houden wandelpaden: Strook van 1 meter langs de officiële bospaden vrijhouden van opgaande heesters; Jaarlijks controleren op belemmerende vegetatie en indien nodig verwijderen. Snoeien van een heester: natuurlijke vorm behouden indien nodig afzetten, niet scheren. ◦ Dood hout: In de zone van tien meter langs de officiële wandelpaden, omliggende wegen, speelvoorzieningen en gebouwen mag dood- of kwijnend hout staan. Dit hout moet op tenminste één boomlengte afstand staan, er mag geen verhoogd veiligheidsrisico zijn voor passanten. Indien nodig of gewenst kan een boom op enkele meters worden afgezaagd; Enkel takkenrillen plaatsen in dit deelgebied om olifantenpaadjes te blokkeren. Deze takkenrillen mogen aan het begin van het pad geplaatst worden. De rillen worden relatief los gestapeld om te voorkomen dat ze worden beklommen. Zodra het pad verdwenen is kan de takkenril op natuurlijke wijze verdwijnen. Standaard maat: max. 1 meter hoog, 1 meter breed en 4 meter lang. In enkele gevallen kan hiervan worden afgeweken. • Aandachtspunten: ◦ De onverharde paden worden in het veld geaccentueerd middels natuurlijke materialen zoals stamhout dat vrijkomt uit boswerkzaamheden. In het veld wordt een passende maat gerealiseerd, echter niet breder dan 3 meter. Dit ter bescherming van de bestaande vegetatie, het bodemleven en het behoud van de historische paden.

Indien nodig beoordelen of dat herstel van beplantingen of verbetering van het bodemleven nodig is. Nadat het stamhout is vergaan beoordelen of dat het nodig is om deze maatregel te herhalen.

26 MAART 2025

Beheerkaart 2026-2031, uitgelicht deelgebied VII. Zuidelijke parkbos

65

STICHTING IN ARCADIË

66

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

Bijlage

67

STICHTING IN ARCADIË

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

26 MAART 2025

N

68

STICHTING IN ARCADIË

Buiten beheergebied

Inrichtingselementen

Bouwkundige elementen

Deelgebied II. III. IV. V. VI. VII.

Natuurontwikkeling

I.

Overzichtskaarten ’Kansen en potenties langer termijn’

Herstel parkaanleg

Bijlage I.

26 MAART 2025

MEER EN BOS, DEN HAAG - GROENBEHEERPLAN 2026-2031

Kwaliteitsverbetering parkentree en welkomstbebording volgens gebiedssignatuur van de gemeente Den Haag. Parkmeubilair passend binnen een historische parkaanleg (verlichting, meubilair, etc). Parkbanken plaatsen op een klinkerstoep tegen ondergraven. Verbeteren van de waterkwaliteit. Herstel verdwenen boomgaard als theetuin of picknicklocatie, begrensd door singels en aardenwallen. Tuinmuur in gebruik nemen met leifruitrekken op het zuiden. Herkenbaarheid verdwenen huisplaats vergroten d.m.v. herstel van de nog aanwezige onderdelen van de aanleg in landschapsstijl in het park. Omgeving koetshuis en vml. boerderij inpassen als onderdeel van de historische parkaanleg: zoeken passende functie en gebruik, inrichting met verhardingen, en op een erf/buitenplaats passende beplantingen. Verbeteren koppelpunt erf en centrale parkaanleg. Aanplanten ontbrekende laanbomen in het zuidelijk laandeel. Kwaliteitsverbetering omgeving van de beekloop door, indien mogelijk, de historische beekloop te herstellen incl. de omliggende parkaanleg. Aanpassen divers (sier) assortiment heesters en bomen rond het Segmeer, o.a. treurbomen, kastanjes en abelen die er voorheen stonden. Realisatie uitzichtlocatie (locatie voormalig speelhuisje). Herstel aardenwallen door het plaatsen van trappen en hekwerken, zie voor het plan: Herstelplan wal Landgoed Meer en Bos, Probos (2017).

Aanbrengen divers (sier)assortiment van heesters en bomen bij entrees en zichtlocaties van dit parkbos. Uitwerken van de herinrichting van de ronde kom en de directe omgeving. Ontwikkelen van een stinzenflora op de aardenwallen en in het parkbos. Herplanten van de eik naar de brug aan de zuidzijde, richting de Laan van Meerdervoort. Herstel ontbrekende, maar in micro-reliëf aanwezige padenstructuur (met bospaden) in vroege landschapsstijl. Passende vormtaal in het parkbos voor de hekwerken op de aardenwallen en het Segmeer. Deze moderne hekwerken vervangen voor een hekwerk / reling met en rustieke uitstraling / kneppelhout. Herstel en herinrichting van de omgeving van de tuinmuur, totdat moment wordt de tuinmuur geconsolideerd. Mogelijkheid voor ontwikkeling voor een natuurspeeltuin op de zandvlakte in het parkbos. Ontwikkelen van een mantelzoomvegetatie. Uitwerken herinrichting zuidelijke rand van het park Meer en Bos, het hekwerk moet vervangen worden. Hiervoor kan gekozen worden voor of een nieuw hekwerk, of gezien de zuidelijke ligging voor een bosrand met hoge natuurwaardes en diverse bloeiende bomen en heesters. Aansluiting zoeken afgekavelde deel overkant Laan van Meerdervoort.