RIS324633 Notulen raad van 18 december 2025

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 18 december 2025 (Geopend te 13.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad C. Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken D. Vaststelling van de notulen van 12, 13 en 24 november 2025 E. Vaststelling van de besluitenlijst E.1 Voorstel van het presidium inzake benoeming lid adviescommissie Economisch Vestigingsklimaat MRDH (RIS324284) E.2 Voorstel van het presidium inzake benoeming plaatsvervangend commissievoorzitter (RIS324289) E.3 Voorstel van het college inzake Kadernota investeren (RIS323964) E.4 Voorstel van het college inzake Verzoek om bindend advies voor omgevingsvergunning schoolgebouw achter Paets van Troostwijkstraat 93 (RIS323966) E.5 Voorstel van het college inzake Investeringskrediet woonwagenlocatie Henri Faasdreef (RIS324011) E.6 Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot vijfde wijziging van de Verordening maatschappelijke ondersteuning Den Haag 2018 (RIS324053) E.7 Voorstel van het college inzake Verordening financieel beleid en beheer 2026 (RIS323961) Beraadslaging over F. Voorstel van het college inzake Najaarsnota 2025 (RIS323974) G. Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Verordening Inrichting Antidiscriminatievoorziening Wet Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen (RIS323691) als onderdeel van een breder discriminatiedebat H.

Voorstel van het college inzake Verzoek om bindend advies voor omgevingsvergunning opvang ontheemden Wassenaarseweg 76 (RIS323695) I. Voorstel van het college inzake De Haagse Educatieve Agenda (HEA) 2026-2032 (RIS323937) J. Voorstel van het college inzake verschuiving reserve verbeteren duurzame mobiliteit (ENECO-middelen) t.b.v. tunnel Vlietlijn (RIS323596) K. Voorstel van het college met betrekking tot beslissing op bezwaar inzake afwijzing verzoek tot wijziging omgevingsplan t.a.v. het Statenkwartier (RIS323651) L. Voorstel van het college inzake Nota Vastgoed 2025 (RIS322370) M. Gewijzigd voorstel van het college inzake Nota omgevingskwaliteit Den Haag 2025 (RIS322655) Afronding debat commissie N. Afdoening motie inzake Haalbaarheidsstudie particulier initiatief Geleenstraat (RIS319303) O. Beantwoording schriftelijke vragen inzake Den Haag moet pesten serieus nemen! (RIS322032) Stemmingen 1

De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 45 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (Hart voor Den Haag), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Van den Bos (PvdD), Butt (GroenLinks), Celik (DENK) De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Dumoulin (VVD), Van Esch (D66), Etalle (FVD), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Van den Goorbergh (Hart voor Den Haag), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Kaptheijns (PVV), KlokkenburgReedeker (CU/SGP), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Sewtahal (Hart voor Den Haag), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GroenLinks), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag), Van Wijk (D66) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Geachte leden van de raad, hartelijk welkom bij de vergadering van de gemeenteraad, ook de mensen thuis en de mensen op de publieke tribune. Ik wil even stilstaan bij het feit dat we na lange tijd afscheid nemen van het team van notulisten dat al sinds jaar en dag de notulen voor de Haagse gemeenteraad heeft gemaakt.

Vanuit de raadzaal wil ik u allemaal hartelijk danken voor al die uren uitwerking van alle brille die hier te berde is gebracht. Jullie inzet was zeer nauwkeurig, deskundig en flexibel. Namens de raad heeft u, als het goed is, een bedankje ontvangen. Nogmaals heel veel dank en wie schrijft die blijft. (Geroffel op de tafels) De voorzitter. Dat vind ik ook; dank u wel. De wethouders Engberts en Bredemeijer hebben het volgende aangegeven; van de heer Bredemeijer weet ik precies wat er gaat gebeuren. De heer Bredemeijer zal tijdens de dinerpauze weg zijn en verwacht weer op tijd terug te zijn. Wethouder Engberts is volgens mij wel in huis, maar is een paar keer even niet aanwezig. Een paar afspraken om de vergadering goed te laten verlopen. We vergaderen via de voorzitter. Als u gesprekken wilt voeren, doe dat dan buiten de zaal. Het debat mag natuurlijk stevig en inhoudelijk zijn, maar we blijven wel respectvol naar elkaar en we richten ons op de zaak, niet op personen. De insprekers weten dat zij drie minuten hebben. Blijken van instemming of afkeuring vanaf de tribune zijn volgens het reglement verboden. Alle stemmingen zijn aan het eind van de vergadering, waarna er ook nog stemverklaringen mogelijk zijn. We sluiten de vergadering uiterlijk om 0.00 uur, inclusief de stemmingen en de stemverklaringen.

Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De voorzitter. De bekende zin: kunt u instemmen met de agenda? Lesley Arp (SP). Voorzitter. Ik heb al een verzoek aan de raad gemaild over een gestaakte stemming in de vorige raadsvergadering over de motie Ga niet akkoord met Q-Park-bod. De SP heeft vernomen dat er dinsdag een overleg is geweest tussen college en bewoners, waarbij allerlei aanvullende informatie is gedeeld, waaronder bijvoorbeeld een PwC-rapport, maar ook feiten over daadwerkelijk autobezit. Mijn fractie wil verzoeken dat al deze informatie zo snel mogelijk met de raad wordt 2

gedeeld, dat de motie in ieder geval nu wordt aangehouden en dat de beraadslaging hierover in de volgende raadsvergadering weer wordt geopend op basis van al die nieuwe informatie. Een onderdeel van dit verzoek is dus ook dat er geen onomkeerbare stappen door het college worden gezet richting Q-Park. De Gemeentewet biedt de ruimte om het op deze manier te doen; dat heb ik laten uitzoeken. Ik ben benieuwd hoe de raad hiertegen aankijkt. De voorzitter. Ik zie dit als een punt van orde. De heer De Ridder wil reageren. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. De VVD steunt wat mevrouw Arp zegt volledig, ook de gedachte dat we hier eerst een zorgvuldig debat over moeten voeren om alle informatie die wij nu nog niet hebben, goed tot ons te kunnen nemen. Daarvoor is het wel noodzakelijk om dat eerst in commissieverband, in de commissie Leefomgeving, goed met elkaar te bespreken. Ik heb al gekeken of dat mogelijk is. Ik zou de griffie graag willen verzoeken om met mij of met anderen te zoeken naar ruimte in de commissie Leefomgeving om het hierover te hebben vóór de volgende raadsvergadering, nadat we de stukken hebben ontvangen. Wij houden onze motie Q.13 VVD, Geen betaald parkeren totdat er een oplossing is, dan ook één maal aan, tot de volgende raadsvergadering, en wij sluiten ons aan bij het verzoek van mevrouw Arp. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter.

Ik steun het verzoek van collega Arp en collega De Ridder en ik zal motie Q.8 GL, Hoe houden we de parkeerplaatsen betaalbaar?, dan ook aanhouden. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Hart voor Den Haag kan dit voorstel steunen, maar dit is wel afhankelijk van de reactie van het college. Ik zou dus willen verzoeken om daar nu naar te vragen voordat we hier een besluit over nemen. De voorzitter. Dat lijkt me redelijk, met name ook wat de vragen van mevrouw Arp betreft. Wethouder Kapteijns (GroenLinks). Voorzitter. Het college kan aan dit verzoek tegemoetkomen. We zullen kijken wat we zo snel mogelijk in januari aan informatie naar uw raad kunnen sturen. De voorzitter. Ik kijk ook naar de griffie: jullie gaan proberen te doen wat meneer De Ridder vroeg. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. Een aanvulling op wat meneer De Ridder net zei. Hij gaf aan dat we misschien ruimte hebben in de commissie Leefomgeving, maar oorspronkelijk zat dit natuurlijk in de commissie Ruimte. Als daar eventueel ruimte is, is dat wat ons betreft dus ook prima. De voorzitter. Ik begrijp dat dit om het even is. U heeft uw mond vol; daarom zeg ik het voor u. Verder wil niemand hier iets over zeggen. Ik stel voor conform het verzoek van mevrouw Arp te besluiten. Ook mevrouw Arp heeft een volle mond, maar ik zie dat zij hiermee instemt. Dan is daartoe besloten.

Aangezien de moties Q.8 GL, Q.11 SP en Q.13 VVD zijn aangehouden, maken ze geen onderdeel meer uit van de behandeling. De agenda wordt aldus gewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn twee insprekers aangemeld. Zij krijgen drie minuten. Let op uw tijd. De heer Sarti gaat inspreken over het voorstel Vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Verordening Inrichting Antidiscriminatievoorziening.

3

De heer Sarti (G). Meneer de voorzitter. Heel veel dank voor de mogelijkheid om hier vandaag te staan. Ik ben Ismaïl Sarti, bestuurslid van het Collectief Jonge Moslims. Ik sta hier als vervanger van mijn collega Senna. Zij had vandaag namelijk een spoedje op haar werk. Net als vele andere Hagenezen is zij namelijk hard aan het werk, zij heeft een eigen onderneming en zet zich in voor deze mooie stad, maar ook haar zie ik, net als die vele andere Hagenezen, op vrijdag in de moskee. Die ondernemingen zien jullie ook. Dat is een mooie win voor deze stad. Op de Hobbemastraat en op de Koningstraat gaan jullie daar allemaal langs, maar wat zien wij toch keer op keer? Dat het werk dat moslims in deze mooie stad stoppen, niet erkend wordt. Ze worden neergezet als probleem - zo erg kan het zelfs zijn - maar ook wordt de vele tijd die ze in hun vrije tijd en in hun werk stoppen in deze mooie stad niet gewaardeerd. Dat kan erop neerkomen dat de politie denkt vijf keer te moeten checken als iemand een hoofddoek heeft of er net anders uitziet. Het kan zijn dat een wijkvereniging toch liever niet aan de slag gaat met moslims. Ook de veiligheid van onze islamitische gemeenschap hier in Den Haag is en blijft helaas natuurlijk een groot onderwerp. We hebben de moskeeën gezien. We zien steeds vaker dat vrouwen zich niet veilig voelen om over te straat te lopen met een hoofddoek.

Daarom vind ik het heel mooi om te zien dat de Haagse aanpak tegen moslimdiscriminatie hier vandaag ligt, want die is hard nodig. Ik zie ook zelf als student aan de Universiteit Leiden, hier aan de overkant van de straat, dat er stappen genomen dienen te worden. Ik vind het heel mooi om te zien dat dat vandaag hier in dit gebouw bekrachtigd wordt. Wel zou ik één ding willen meegeven, waarmee ik mijn inspraak ook kan afsluiten. Dit kan niet allemaal vanuit deze zaal. Het zijn mooie stappen en beleid is nodig, maar we doen het toch met elkaar. Weet dus onderwijsinstellingen te vinden en weet partijen in het maatschappelijk middenveld te vinden, maar ook de zojuist genoemde ondernemers hebben nog vele dingen te zeggen die wijzer zijn dan wat ik hier vandaag heb kunnen delen. Weet elkaar te vinden als gemeente. Nogmaals dank voor uw tijd. Ik hoop dat u er iets aan heeft gehad. Succes met de rest van de vergadering. De voorzitter. Dank u wel. Het woord is aan de heer Drabbe over het voorstel inzake verschuiving reserve verbeteren duurzame mobiliteit. De heer Drabbe (J). Voorzitter. Fijn dat u allen naar deze collegezaal bent gekomen voor het extra college afslag meerwaarde. Helaas sta ik hier, want er is een extra college nodig. Ik neem u mee in dit college van twee minuten. We gaan naar 1650, naar de tijd waarin vader en zoon Huygens hier in de buurt actief waren bij het hof.

Ze woonden hier, maar hadden rust en reinheid nodig. Ze ging verder kijken, naar het buitengebied, en ze hebben Hofwijck gebouwd. Zij kwamen daar door de snelwegen; dat waren toen de Trekvliet en de Corbulo-trekvliet of hoe we het daar ook noemen, in de buurt van Forum Hadriani. Ze stonden met zijn tweeën in Hofwijck te kijken naar het heelal. Zij wisten dat de tijd snel ging; het uurwerk. Toen kwam Spinoza voorbij; die wist dat ook, want die bracht lenzen. Wat zou het mooi zijn als in 2040 of 2050 alles hier ondertunneld is en als de scope ondergronds is. Wat zou het fijn zijn als we met elkaar in lucht en ruimte kunnen leven. In 1990, toen de Koningstunnel hier neergelegd werd, werd er al een voorziening neergelegd voor de Koningscorridor. Er ligt dus al iets te wachten. Wat zou het fijn zijn als we met elkaar samen kunnen leven in het binnengebied en in het buitengebied. Terugkomend op Den Haag: er werd al gezegd dat het fijn is dat ook in het kader van de kerst het buitengebied meeleeft. Er waren drie wijzen uit het Oosten, die samen met elkaar en met het buitengebied dachten vooruit te komen. Ik dank u hartelijk voor het bijwonen van dit college en ik ben zeer trots dat u erbij bent geweest, want degenen die hier niet waren, hebben wat gemist. Ik ben zo vrij geweest om via de griffie iets aan de voorzitter te geven.

Dat is niet zomaar iets; dat is het boek Afslag Meerwaarde, want we gaan samen vooruit. Daarnaast ben ik zo vrij geweest om in overleg met de griffie iets moois mee te nemen uit het buitengebied. Dat ligt bij de koffiehoek. Dat is het Voorburgs Klinkertje, met de skyline van Voorburg. Ik wil dat nu graag overhandigen. De voorzitter. Dank u wel. Dat is allemaal gelukt.

4

Aan de orde is: C.

Vaststelling van de wijze van afdoening van ingekomen stukken.

De raad heeft hieromtrent beslist zoals hierna bij elk nummer is aangegeven.

Raadsadressen Nr. 1 2

Afzender en onderwerp

Een stel bezorgde wijkbewoners d.d. 28 november 2025 inzake grote zorgen om een aantal buurtplekken (10989669) Belanghebbende d.d. 28 november 2025 inzake verkeerssituatie Zevensprong (10989722)

Voorstel afdoening

Kopie antwoord In handen van het commissie college van B en W Samenleving In handen van het commissie college van B en W Leefomgeving

Ter kennisnemingen Nr. Afzender en onderwerp Voorstel afdoening 1 KNNV Natuurlijk Delfland d.d. 3 december 2025 inzake Haagse Voor kennisgeving aannemen mussentorens voor Haagse mussen (10989814) 2 NKC d.d. 2 december 2025 inzake NKC-Campertoerisme 2025 Voor kennisgeving aannemen (10989832) 3 Belanghebbende d.d. 3 december 2025 inzake vertrek Voor kennisgeving aannemen gemeentearchivaris Tom van Slooten (10989909) 4 Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) d.d. Voor kennisgeving aannemen 3 december 2025 inzake NVDE, HIER en SKAO presenteren de Wegwijzer Gemeentelijke Emissiereductie (10989946) 5 Belanghebbende d.d. 28 november 2025 inzake Woo-verzoek Voor kennisgeving aannemen bodemverontreiniging Zijdeweg 60-visuele reconstructie en verzoek om toelichting (10962518 behoort bij (Lijst ingekomen stukken raad 12 november 2025)) 6 Reizigersvereniging Rover en andere organisaties d.d. 4 december Voor kennisgeving aannemen 2025 inzake roltrappen Station HS (10994474) 7 Natuur & Milieu d.d. 8 december 2025 inzake rapport 'Waar groen Voor kennisgeving aannemen het hardst nodig is' (10994525) 8 Bewoners Overleg Leeghwaterkade, Fijnjekade en omgeving Voor kennisgeving aannemen (BOLF) d.d. 9 december 2025 inzake 'Brand in Hoogbouw', artikel AD 28 november jl. (10994555) 9 Belanghebbende d.d.

9 december 2025 inzake dringend verzoek tot Voor kennisgeving aannemen handhaving aanlijnplicht na herhaaldelijke incidenten met loslopende honden in woonwijk (10972833 behoort bij (Lijst ingekomen stukken raad 12 november 2025)) 10 Nederlandse Vereniging voor Autisme d.d. 10 december 2025 Voor kennisgeving aannemen inzake brief en pamflet 'Zo kan jouw gemeente autismevriendelijker worden' (10994607) 11 Belanghebbende d.d. 10 december 2025 inzake GeuzenkwartierVoor kennisgeving aannemen Geuzenwijk (10994637) 12 Gemeenschappelijke Scheveningse Bewonersorganisaties d.d. Voor kennisgeving aannemen 10 december 2025 inzake inbreng ten behoeve van de behandeling van de concept Netwerkstrategie Stadsdeel Scheveningen, 7 december 2025 (10994672) 5

Aan de orde is: D.

Vaststelling van de notulen van 12, 13 en 24 november 2025.

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld.

Aan de orde is: E.

Vaststelling van de besluitenlijst.

E.1

Voorstel van het presidium inzake benoeming lid adviescommissie Economisch Vestigingsklimaat MRDH (RIS324284) Voorstel van het presidium inzake benoeming plaatsvervangend commissievoorzitter (RIS324289) Voorstel van het college inzake Kadernota investeren (RIS323964) Voorstel van het college inzake Verzoek om bindend advies voor omgevingsvergunning schoolgebouw achter Paets van Troostwijkstraat 93 (RIS323966) Voorstel van het college inzake Investeringskrediet woonwagenlocatie Henri Faasdreef (RIS324011) Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot vijfde wijziging van de Verordening maatschappelijke ondersteuning Den Haag 2018 (RIS324053) Voorstel van het college inzake Verordening financieel beleid en beheer 2026 (RIS323961)

E.2 E.3 E.4 E.5 E.6 E.7

Deze voorstellen worden zonder beraadslaging en zonder stemming aangenomen.

Aan de orde is: F.

Voorstel van het college inzake Najaarsnota 2025 (RIS323974).

De beraadslaging wordt geopend. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Voor het eerst een Najaarsnota, waarvoor veel dank. De voorspelling van het financieel resultaat over 2025 in de Najaarsnota is € 33 mln. positief. De gemeente geeft dus minder uit dan begroot. De Haagse VVD wil best minder uitgeven; sterker nog: dat is hard nodig, omdat de reserves zo goed als leeg zijn en we meer moeten investeren in de bereikbaarheid van de stad, in onze straten, in groen en in de economie. Maar beloftes niet nakomen is iets anders dan bezuinigen en daarmee gaan investeren. Onderbesteding is uiteindelijk: niet doen wat we beloofd hebben te doen. Er blijft bijvoorbeeld bij de investeringen die dit college dit jaar zou doen, geld op de plank liggen, maar liefst € 22 mln. We lezen dan over vertraging in het voorbereidingsproces, in het ontwerpproces en bij vergunningverlening. Bij de verduurzaming van sportcomplex Overbosch, à € 2,4 mln., wordt gesteld dat dit een ingewikkeld project is. Ik mag hopen dat het college van tevoren had voorzien dat dit niet simpel zou zijn. Dat kunnen we toch niet pas dit jaar ontdekt hebben? In de commissie waren de inhoudelijke portefeuillehouders er niet bij.

Daarom maak ik graag van deze gelegenheid gebruik om hun een aantal vragen te stellen, met name aan de wethouder Sport en Buitenruimte: wat gaat er mis in de planningsprocessen van investeringen en wat gaan ze daaraan verbeteren? Ik wil dan liever geen herhaling van wat in de Najaarsnota staat, want die hebben we natuurlijk kunnen lezen. De VVD vindt het zonde van de uitvoeringskracht die hiervoor was gepland. We maken ons ook zorgen over de gevolgen, bijvoorbeeld van het uitstel van het werk aan het viaduct 6

bij de afrit van de Raamweg. Kan de wethouder onze zorg wegnemen dat er, wanneer die ellendige afsluiting van de Hubertustunnel eindelijk voorbij is, niet nóg een afsluiting staat te wachten omdat we dan ineens het viaduct van de afrit nog moeten aanpassen? Graag een reactie daarop. Dan nog twee specifieke punten, om te beginnen over programma 8. De VVD vindt dat de raad meer grip moet krijgen op de financiën van programma 8. Er zijn ieder jaar grote afwijkingen binnen dat programma. Dat past wel binnen de begrotingsregels, want het wordt steeds net opgelost, maar wat zegt dit eigenlijk over de sturing door ons als raad? Wat doen we eigenlijk als raad als we binnen die programma's budgetten vaststellen en als daar zoveel van wordt afgeweken? Daarom een motie over een onderzoek, de motie Grip op financiën Programma 8, die het college verzoekt toe te lichten wat de onderliggende oorzaken zijn van de aanzienlijke afwijkingen die zich binnen programma 8 gedurende de realisatie van de begroting in de afgelopen drie jaar hebben voorgedaan, hierbij ook te betrekken wat dit zegt over de prognosekracht van de begroting van dit programma en de raad over de resultaten te informeren bij de programmarekening 2025. Deze motie is medeondertekend door mevrouw Hofstra van de VVD en de heer Guernaoui van Hart voor Den Haag.

Ik gaf al een hint: op het punt van de inburgering moet de gemeente geld bijleggen. Dat vinden wij zonde. Het is een rijkstaak die moet worden uitgevoerd. Wij zouden daar voldoende middelen voor moeten krijgen. We vinden het van groot belang dat er een goede inburgering is. Mensen moeten de taal leren en moeten onze normen en waarden leren kennen, maar het Rijk moet dat betalen, niet de gemeente. Daarom de motie Tering naar de nering zetten bij inburgering, met het verzoek aan het college om in de uitvoering van het beleid maatregelen te ondernemen om te zorgen dat inburgeringskosten niet structureel hoger zijn dan de uitkering voor deze taken van het Rijk en de lobby naar het Rijk op te voeren om te zorgen dat er voldoende budget beschikbaar is om mensen goed te laten inburgeren. Deze motie is medeondertekend door mevrouw Hofstra. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Met dat tweede punt ben ik het helemaal eens. Over het eerste punt heb ik wel een vraag. U zegt zelf dat het gaat om uitvoeringstaken die we hebben gekregen van het Rijk en dat we er te weinig budget voor krijgen. Dat geldt natuurlijk voor meer taken. Dus waarom nu alleen deze eruit pikken? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Als meneer De Vuyst moties indient om ook andere eruit te pikken, denk ik dat ik hem daar van harte in kan ondersteunen. Maarten De Vuyst (GroenLinks).

Dat is leuk geantwoord, maar mevrouw Van Basten Batenburg heeft besloten om deze motie in te dienen en heeft dit eruit gepikt. Ik ben dus toch benieuwd waarom dit eruit is gepikt en waarom niet de jeugdzorg, de Wmo en nog een paar van die dingen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Omdat deze mij op dit moment in het bijzonder opviel. Dit gaat om een heel simpele kwestie: er zijn meer inburgeraars die langer inburgeren. Daarmee krijg je te weinig geld voor die inburgeraars. Dit is een vrij simpele systematiek, die bijvoorbeeld bij de opvang over het algemeen achteraf wél goed gecommuniceerd wordt, waardoor dat een sluitend programma is. Het leek mij dus verstandig om nu specifiek op de inburgering in te zetten. Over onder andere de Wmo en jeugdzorg lopen ook al rechtszaken en dergelijke. Dat is bij de inburgering veel minder het geval. Ik vond dus dat hier extra aandacht voor nodig is. De voorzitter. De laatste keer, meneer De Vuyst. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Nogmaals, ik ben het helemaal met de VVD en eenieder eens dat we non-stop en vrij eensluidend vanuit deze raad moeten zeggen dat het Rijk moet betalen voor de taken die het gedecentraliseerd heeft, maar ik zit er echt tegen aan te hikken dat dit nu alleen om de inburgeringskosten gaat. Ik denk ook dat we onze wettelijke taken goed willen uitvoeren, ook om mensen niet te laten zitten.

Vooralsnog neigt de fractie van GroenLinks dus naar tegenstemmen; dan weet u dat alvast. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik vind het natuurlijk heel jammer om dat te horen, want uiteindelijk gaat het erom dat als we het Rijk hiermee weg laten komen, het Rijk hiermee door kan 7

gaan. De indruk van de Haagse VVD is dat het aantal dossiers waarop dit gebeurt, de afgelopen jaren alleen maar toeneemt. We zien ook dat er op een aantal andere dossiers al heel stevige lobby's worden gevoerd, tot rechtszaken aan toe en met onderzoekscommissies die landelijk lopen, maar mijn indruk is dat dit bij inburgering nog veel minder het geval is. Daarom willen we daar een extra tandje bij zetten. Vandaar deze motie. Rachid Guernaoui (Hart voor Den Haag). Die andere motie gaat toch ook over jeugd, Wmo en al dat soort zaken? Daarmee wordt dan toch ook tegemoetgekomen aan de vraag van GroenLinks? Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ja, die motie raakt dat inderdaad wel, maar ik denk net op een ander onderwerp. Maar ik ben het op zich met de heer Guernaoui eens dat onze aandacht voor die onderwerpen niet ontbreekt. Lesley Arp (SP). Nog een verhelderende vraag. In het tweede dictumpunt kan mijn fractie zich echt heel goed vinden, maar dat geldt niet voor het eerste dictumpunt om toch al te proberen om binnen die begroting te blijven. In de Najaarsnota staat ook dat dit met name komt doordat inburgeringstrajecten langer duren dan het Rijk veronderstelt. Ik ben benieuwd naar de gedachten van de VVD hierover, want ik neem aan dat de VVD ook van mening is dat de kwaliteit echt voorop moet staan en dat dat ook wenselijk is als mensen een langer traject nodig hebben.

Lotte van Basten Batenburg (VVD). Volgens mij moet je dan gaan kijken waardoor het komt dat het langer duurt dan het Rijk had verwacht en moet er goed bestudeerd worden wat daaraan gedaan kan worden en of aan de uitgavenkant invulling kan worden gegeven aan het verschil tussen wat je krijgt en wat je nodig hebt. Ik vind dat je daar altijd mee moet beginnen als je kostenoverschrijdingen hebt: eerst kijken of je met minder middelen hetzelfde resultaat kan bereiken. Als mevrouw Arp vraagt of het resultaat dan mag zijn dat de taal niet goed geleerd is of dat de normen en waarden niet zijn aangekomen, dan vindt zij de VVD aan haar zijde: dat willen wij ook niet. Dit is de laatste raadsvergadering voor de kerst. Ik wil de raad, het college, alle ondersteuning, iedereen hier in de zaal, natuurlijk de vrienden van de media en natuurlijk ook iedereen thuis alvast een hele fijne kerst en een hele mooie jaarwisseling wensen. Daarbij wil ik absoluut de oproep doen om extra lief te zijn voor elkaar en zeker ook voor onze hulpverleners, die wij hopelijk van heel veel liefde gaan voorzien en niet van rottigheid, waarmee de jaarwisseling soms gepaard gaat. De voorzitter. Hear, hear, zou ik bijna zeggen. Of 'bijna' … Dat zeg ik gewoon. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door mevrouw Hofstra en de heer Guernaoui, wordt de volgende motie (F.1 VVD) ingediend:

Motie F.1 VVD grip op financiën programma 8 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 december 2025, ter bespreking van het debat over Najaarsnota: Constaterende dat: • de najaarsnota aanzienlijke afwijkingen voorziet binnen programma 8, waarbij zowel financiële mee- als tegenvallers voorkomen; • een soortgelijk patroon de afgelopen jaren vaker terug te zien is in de realisatie. Overwegende dat: • dit binnen het programma leidt tot een redelijk beheersbare situatie; • het echter ook aantoont dat de sturende werking van de door de raad vastgestelde begroting beperkt is; • in een jaar zonder meevallers er direct aanzienlijke financiële risico’s voor de begroting zijn dat er een jaar tussen zit met alleen maar tegenvallers. 8

Verzoekt het college: • toe te lichten wat de onderliggende oorzaken zijn van de aanzienlijke afwijkingen die zich binnen programma 8 gedurende de realisatie van de begroting in de afgelopen 3 jaar hebben voorgedaan; • hierbij ook te betrekken wat dit zegt over de prognosekracht van de begroting van dit programma; • de raad over de resultaten te informeren bij de programmarekening 2025. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door mevrouw Van Basten Batenburg, daartoe gesteund door mevrouw Hofstra, wordt de volgende motie (F.2 VVD) ingediend:

Motie F.2 VVD tering naar de nering zetten bij inburgering De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 18 december 2025, ter bespreking van het debat over Najaarsnota: Constaterende dat: • de gemeente van het Rijk geld ontvangt voor het organiseren van inburgering, maar het aantal inburgeraars op basis waarvan de rijksbijdrage wordt bepaald lager ligt dan het daadwerkelijk aantal inburgeraars. Overwegende dat: • goede inburgering van belang is om te zorgen dat mensen de Nederlandse taal leren en normen en waarden kennen en respecteren; • gemeenten deze taken voor het Rijk uitvoeren en ook door het Rijk dienen te worden gecompenseerd voor de volledige kosten. Van mening dat: • de gemeente niet mag toeleggen op taken die het Rijk oplegt. Verzoekt het college: • in de uitvoering van het beleid maatregelen te ondernemen om te zorgen dat inburgeringskosten niet structureel hoger zijn dan de uitkering voor deze taken van het Rijk; • de lobby naar het Rijk op te voeren om te zorgen dat er voldoende budget beschikbaar is om mensen goed te laten inburgeren. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Voorzitter. Ik hou het kort. Ik sta hier eigenlijk om nog een keer complimenten te geven voor de eerste Najaarsnota en om te herhalen dat zij duidelijk en leesbaar is.

Ik heb in de commissie al wat bedenkingen geuit over het samentrekken van de allerlaatste technische begrotingswijzigingen, zoals we dat vorig jaar voor het eerst hebben gedaan, en de achtmaandsrapportage in deze Najaarsnota. De wethouder heeft toegezegd dat we dat later nog eens rustig gaan evalueren. Dat lijkt mij een goed idee. Daar hoef ik dus geen motie over in te dienen. Het staat nu in de notulen dankzij onze notulisten. Mij rest om iedereen fijne feestdagen toe te wensen, in het bijzonder de mensen die ons ondersteunen: fractiemedewerkers, gastheren en gastvrouwen, beveiligers, notulisten, iedereen die ik nu vergeten ben en uiteraard onze eigen griffie. Tot in het nieuwe jaar! 9

Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Dank voor de gemaakte opmerkingen en voor het goede gesprek dat we voorafgaand hieraan hebben gevoerd in de commissie. Ik denk dat ik op dit moment alleen inga op de aangepaste versie van de motie van de VVD. Het college kan daarmee instemmen en kan de motie aan de raad laten. Als u meer inzicht en een toelichting wilt hebben, kunnen we dat uitzoeken. Op de vragen over achterblijvende investeringen zullen de verschillende collega's antwoord moeten geven. Wethouder Barker (PvdD). Voorzitter. Mevrouw Van Basten Batenburg stelde een aantal vragen, waarvan er een aantal best wel technisch waren. Ik weet dus niet of ik die kan beantwoorden. De vraag over het Hubertusviaduct begreep ik niet heel goed. Daar kan ik dus niet meteen antwoord op geven. Ik weet wel dat het bij het Hubertusviaduct en de Hubertustunnel gewoon om één aanbesteding gaat. Dat is gewoon één project in het MJPK. Ik snap die vraag dus niet. Overbosch is natuurlijk een verduurzamingsproject. Dat loopt soms net over de jaargrens heen. Op zich wisten we van tevoren dat het een complex project is, net als andere verduurzamingsprojecten, en dat het soms net over de jaarschijf heen kan gaan. Je hebt ook gewoon een reserve om dat te doen. Specifiek is dat de reserve van de Eneco-middelen en van andere middelen die op verduurzaming zien. Dat gaat wat dat betreft dus goed.

Je kijkt ook of je bijvoorbeeld een DUMAVA-subsidie kan krijgen, dus cofinanciering vanuit de rijksoverheid. Dan praat je met gebruikers en uiteindelijk loopt het project gewoon goed. Het gaat alleen net iets over de jaarschijf heen, omdat je moet aanbesteden en zo. Wat de buitenruimte in het algemeen betreft hebben we natuurlijk best wel wat gesprekken gehad over het feit dat het best wel moeilijk is om een specifieke puntschatting te doen in een begroting, omdat er heel veel aspecten onder vallen. Juist daarom kies je voor een stukje overprogrammering om te zorgen dat je dan wel relatief goed uitkomt. Tot nu toe gaat het elke keer om een paar procent erbij of eraf. Het zijn in totaal heel veel bedragen, maar het is relatief en procentueel beperkt. Op die manier probeer je erop te sturen. We hebben er nu voor gekozen om met actuelere informatie, ook met de Najaarsnota, nog meer te sturen op de verschillende momenten om te zorgen dat we dichter bij de nul uitkomen. Ik hoop daarmee de vragen te hebben beantwoord, ook de vraag die volgens mij aan de wethouder Sport was gesteld maar die eigenlijk over verduurzaming van vastgoed ging. Lotte van Basten Batenburg (VVD).

Misschien is dit een klein beetje een uitnodiging door de laatste opmerking van de wethouder: ja, het gaat inderdaad over Overbosch, maar ook over andere sportprojecten, want bij de sport wordt er van het investeringsplan € 10 mln. niet uitgegeven. Misschien moeten we het voor dit moment hierbij laten. Ik hoor de wethouder ook duidelijk zeggen dat zo'n ingewikkeld project over de jaargrens kan schuiven. Daar heeft de VVD op zich best begrip voor, maar dan zou het wel helpen om in de Najaarsnota een iets betere toelichting op te nemen, want met alleen de toelichting dat het een ingewikkeld project is of dat voorbereidingstrajecten zijn uitgelopen, hebben we niet de kans om te sturen en om te kijken of er problemen zijn in hoe we dingen doen. Dat zou dus mijn oproep zijn voor het hele college. Wethouder Barker (PvdD). Volgens mij is dit, in ieder geval voor mijn portefeuille, een terecht punt: we konden iets meer aandacht besteden aan de uitleg, want het is helemaal niet zo dat het project niet doorgaat of dat het superingewikkeld is. Het is gewoon een aanbestedingstraject dat net over de jaargrens heen gaat. Dit is dus een terecht punt. Wethouder Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Ik zal namens het college motie F.2 VVD, de motie Tering naar de nering zetten bij inburgering, appreciëren.

Het tweede dictumpunt over het opvoeren van de lobby bij het Rijk zal ik met alle liefde doen. Het zou ook mooi zijn als we daarbij in samenwerking met de raad iets zouden kunnen doen. We hebben met de VNG al diverse malen het gesprek met de verantwoordelijke staatssecretaris gevoerd. Helaas hebben we steeds nul op het rekest gekregen. Het klopt dat de gemeenten eigenlijk veel te weinig middelen krijgen voor de uitvoering van deze wettelijke taak. Ik zet daar dus met alle liefde nog een tandje bij en schroef dat samen met de 10

collega's nog even op. Wat in de motie wordt gevraagd bij het eerste dictumpunt, moet het college helaas ontraden. Wij kunnen niet schrappen in deze wettelijke taak om een aantal mensen dan maar niet in te burgeren of de inburgering korter te laten duren, waardoor ook de kwaliteit achteruit zou gaan. Voor 2026 geldt dat wij vanuit de reserve financiering van het gat hebben gevonden binnen programma 7. Voor 2027 geldt dat die oplossing er nog niet is. Het is dus heel belangrijk dat we succes hebben met deze lobby en dat een nieuw kabinet eventueel wel degelijk boter bij de vis geeft om gemeenten deze taak te laten uitvoeren. Al met al moet ik deze motie dus ontraden, maar zal ik de lobby wel een tandje bijzetten. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Dank natuurlijk voor dat tweede punt. Dat eerste punt vind ik lastig, want dat betekent ook dat we als Den Haag uiteindelijk accepteren dat het zo gaat. Hoe maken we een vuist richting het Rijk als we niet bereid zijn om het ook wat moeilijker te maken voor het Rijk? Wethouder Vavier (GroenLinks). Die vraag begrijp ik, want waar wij naar de rechter gaan over het tekort op de BUIG en waar externe commissies ook allerlei onderzoeken hebben gedaan naar de tekorten op de jeugdzorg, is dat bij inburgering nog niet het geval. Dat komt ook doordat die wet nog niet zo heel lang geleden is ingevoerd.

De gemeenten in het land doen dus eigenlijk nu pas echt ervaringen op met hoelang die inburgeringstrajecten duren, maar we zien dat die tekorten op meerdere vlakken ontstaan, ook doordat het aantal inburgeraars veel hoger is dan het Rijk aanvankelijk heeft becijferd. Ook de uitvoeringskosten zijn hoger dan aanvankelijk becijferd. Ook de lengte van de inburgering speelt een rol. Met die drie punten zijn we aan de slag, ook samen met andere gemeenten in het land en met de VNG. Wat ik kan doen, is uw raad in een volgende voortgangsrapportage informeren over waar het precies in zit en waar wij tegen aanlopen. Maar stoppen met onderdelen van de inburgering of eerder afkappen daarvan - zo lees ik deze motie: de tering naar de nering zetten kunnen we niet doen, omdat dan de kwaliteit van de inburgering zodanig achteruitgaat dat we daar als stad nadeel van hebben. De betrokken mensen hebben daar natuurlijk sowieso nadeel van. Dat is ook niet wat wij willen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik kan me voorstellen dat het Rijk, als je het gesprek met het Rijk wil aangaan over het feit dat het Rijk meer zou moeten bijdragen, zal vragen: laat dan eens zien waarom het nou zoveel meer kost.

Zou de wethouder bereid zijn om in de volgende voortgangsrapportage ook daarnaar te kijken, in beeld te brengen waar die kosten in zitten en toch nog een keertje te kijken of er nog knoppen zijn waaraan we kunnen draaien? Als ze dat ook mee kan nemen in die voortgangsrapportage, zal ik overwegen om de motie aan te houden. Wethouder Vavier (GroenLinks). Bij mijn weten heb ik zojuist ook gezegd dat we in de voortgangsrapportage echt goed voor u kunnen opschrijven waar het 'm in zit, waardoor het komt dat mensen langer over de inburgering moeten doen en waar we daarbij tegen aanlopen. Het gaat er natuurlijk vooral om dat het aantal inburgeraars veel hoger is dan het Rijk heeft becijferd. En we zijn hier ook met de VNG over in overleg. Maar al met al kunnen wij uw raad bij de volgende voortgangsrapportage zeker verder informeren en wij zullen de lobby, ook zonder deze motie, met graagte opschroeven. De voorzitter. Ik kijk naar de volgende portefeuillehouder. Nee, alles is beantwoord. Er is geen behoefte aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: G. Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Verordening Inrichting Antidiscriminatievoorziening Wet Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen (RIS323691) als onderdeel van een breder discriminatiedebat. 11

De beraadslaging wordt geopend. Hera Butt (GroenLinks). Voorzitter. GroenLinks staat voor een inclusieve stad, een stad waarin iedereen zichzelf kan zijn, ongeacht persoonlijke kenmerken zoals kleur, religie of wat dan ook. Dat geldt ook voor de discriminatie van moslims in onze stad. Daar ga ik in dit debat bij stilstaan. Als we het hebben over discriminatie, zijn we snel geneigd om het afstandelijk te houden en om het te hebben over cijfers of het thema moslimdiscriminatie. De helft van de Nederlandse moslims heeft de afgelopen jaren discriminatie ervaren. Dat is meer dan gemiddeld in de Europese Unie. In Den Haag zien de meeste meldingen op grond van godsdienst op discriminatie van moslims. Dit zijn cijfers, maar ik moet vooral denken aan onze stadsgenoten, Hagenaars en Hagenezen, die pijn wordt gedaan en die worden uitgesloten om wie ze zijn, niet om wat ze hebben gedaan.

Ik probeer al sinds mijn aantreden als raadslid aandacht te vragen voor moslimdiscriminatie, niet alleen omdat ik zelf moslim ben - ja, nog steeds met heel veel trots - maar ook omdat ik moslimdiscriminatie zie en hoor: een dame die tijdens het joggen met een hoofddoek wordt bekogeld met stenen, een stadsgenoot van ons met een hoofddoek die 'terug naar haar eigen land moet' en waarvan de hoofddoek van haar hoofd wordt getrokken in een winkelcentrum in Den Haag of een jonge Haagse student met hoofddoek die tijdens haar werk in een winkel in Den Haag wordt uitgescholden door een klant. Dit gebeurt allemaal in Den Haag en dit komt niet uit de lucht vallen. Het helpt ook niet als wij, politici, ideeën opperen zoals het heffen van belasting op vrouwen met een hoofddoek, Korans willen verbieden, tweeten dat Den Haag huis voor huis gede-islamiseerd zou moeten worden. Moslimdiscriminatie en haat bestaan, maar een concrete aanpak of focus was er nog niet in Den Haag. Daarom ben ik zelf begonnen met een manifest tegen moslimdiscriminatie met heel veel mensen uit de stad, dat ik ruim een jaar geleden uiteindelijk aan de burgemeester en de wethouder heb overhandigd. Ik ben blij dat dit college een aanpak heeft tegen moslimdiscriminatie. Den Haag is daarin de tweede gemeente van Nederland, na Amsterdam; dat moet ik er even bij zeggen.

Dit is erkenning, bewustwording en een signaal: wij als Den Haag kijken niet weg. Dank aan alle ambtenaren die hebben meegewerkt aan dit stuk en aan alle betrokken mensen in onze stad, want uiteindelijk gaat het daarover, maar ook dank aan het college hiervoor. De reacties op dit plan laten zien wat het bespreken van dit onderwerp - of eigenlijk de mensen waar het over gaat, moslims - doet. Het Haagse plan tegen moslimdiscriminatie zorgt zelfs voor commotie tot aan de Tweede Kamer, bij de PVV - 'verdienen moslims wel een aanpak tegen discriminatie?' - en islamofobe aannames die alle moslims wegzetten als onderdrukkers en vrouwenhaters. Dit is precies het probleem. Dit legt weer kraakhelder uit waarom islamofobie en moslimdiscriminatie bestreden moeten worden en aandacht moeten hebben, ook van Den Haag. Wat mijn fractie betreft was het plan allang welkom. Mijn fractie is heel blij dat het college dit heeft gelanceerd. Ik heb in de commissie al aangegeven dat mijn fractie het belangrijk vindt dat het college bij de vervolgstappen voor dit plan aandacht blijft houden voor intersectionaliteit en ook de verschillende moslims blijft betrekken; denk aan zwarte moslimorganisaties, queer moslims en feministische mosliminitiatieven.

Kan het college straks kort daarop reageren? In de commissie heb ik ook gevraagd of het college bereid is met de Hindoe Raad in gesprek te gaan over hindoediscriminatie. Het is fijn dat het college dit in gang gezet heeft; dat signaal heeft mij bereikt. Ook in onze stad hebben onze stadsgenoten met een hindoeachtergrond hier immers last van. Meer inzicht hierin is echt wenselijk. Gedetailleerd registreren van verschillende vormen van discriminatie kan kwantitatief inzicht verschaffen, waarbij het ook belangrijk is om te registreren waar dit plaatsvindt, bijvoorbeeld online, op de arbeidsmarkt, op de woningmarkt, op straat en zo zijn er nog meer plekken. Gedetailleerd registreren biedt inzicht. Dit kan uiteindelijk bijdragen aan de bestrijding van discriminatie. Kan het college hierover het gesprek aangaan met de antidiscriminatievoorziening? Samir Ahraui (PvdA). Voorzitter. Dit debat gaat niet over meningen maar over feiten, niet over politieke voorkeur maar over veiligheid en gelijkwaardigheid. Moslimdiscriminatie bestaat; dat blijkt uit nationaal onderzoek dat laat zien dat moslims structureel te maken krijgen met uitsluiting op school, op de arbeidsmarkt, in het uitgaansleven en op straat. Ook in Den Haag zien we dit terug. Het 12

aantal discriminatiemeldingen is de afgelopen jaren fors toegenomen. Een groot deel van de meldingen op grond van religie betreft moslims, terwijl we weten dat veel mensen geen melding doen, omdat ze het gevoel hebben dat dit niets oplevert. Het gaat ook niet over abstracte cijfers, maar over mensen die keer op keer worden afgewezen voor stages of sollicitaties, over vrouwen met een hoofddoek die op straat worden uitgescholden of bespuugd, over jongeren die op school worden aangesproken op hun geloof in plaats van op hun talent, over Hagenaars die worden geïntimideerd en die vervolgens besluiten om het maar zo te laten, omdat melden toch niets verandert. Juist daarom is het zorgelijk dat we in het huidige politieke klimaat steeds vaker zien dat het bestaan van moslimdiscriminatie ter discussie wordt gesteld, alsof erkenning een politieke keuze is en alsof feiten onderhandelbaar zijn. Laat ik daar helder over zijn: ontkennen is geen neutrale positie. Het betekent dat ervaringen van Hagenaars terzijde worden geschoven. Dat ondermijnt het vertrouwen in de politiek en in de overheid, want alles staat of valt met erkenning. Zonder erkenning geen vertrouwen, zonder vertrouwen geen meldingen, zonder meldingen geen aanpak en zonder aanpak geen gelijkheid.

Daarom een motie, met als dictum: spreekt uit dat de gemeenteraad ondubbelzinnig erkent dat moslimdiscriminatie bestaat en een structureel maatschappelijk probleem is in Den Haag. De motie wordt mede ingediend door de collega's Butt van GroenLinks, Mahmood van DENK, Faïd van de Haagse Stadspartij, Mostert van D66 en Smit van de Partij voor de Dieren. De voorzitter. Door de heer Ahraui, daartoe gesteund door mevrouw Butt, de heer Mahmood, mevrouw Faïd, mevrouw Mostert en de heer Smit, wordt de volgende motie (G.3 PvdA) ingediend:

Motie G.3 PvdA Erkenning moslimdiscriminatie als maatschappelijk probleem De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op, ter bespreking van het Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening tot wijziging van de Verordening Inrichting Antidiscriminatievoorziening Wet Gemeentelijke Antidiscriminatievoorzieningen (RIS323691). Overwegende, dat: • discriminatie op welke grond dan ook onacceptabel is en schadelijk voor een veilige, rechtvaardige en verbonden stad; • het ontkennen of bagatelliseren van moslimdiscriminatie het vertrouwen en veiligheidsgevoel van Haagse moslims aantast; • effectieve bestrijding van discriminatie begint bij het erkennen van de realiteit en omvang ervan. Constaterende, dat: • discriminatie op welke grond dan ook onacceptabel is en schadelijk voor een veilige, rechtvaardige en verbonden stad; • het ontkennen of bagatelliseren van moslimdiscriminatie het vertrouwen en veiligheidsgevoel van Haagse moslims aantast; • effectieve bestrijding van discriminatie begint bij het erkennen van de realiteit en omvang ervan. Spreekt uit: • de gemeenteraad ondubbelzinnig erkent dat moslimdiscriminatie bestaat en een structureel maatschappelijk probleem is in Den Haag. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter.

Laat ik beginnen met complimenten aan het college voor het Haags plan tegen moslimdiscriminatie. We zijn blij dat we het plan vanuit DENK hebben kunnen 13

aanjagen. Vooral als ene meneer Wilders, bekend van de 'minder, minder'-uitspraak en de kopvoddentaks, dit plan wil verbieden, geeft dat mij in ieder geval een signaal dat we op de goede weg zijn. De reactie van de wethouder was natuurlijk terecht: de haatzaaiende politiek van Wilders is precies de reden waarom zo'n aanpak keihard nodig is. Zoals we ook het Haags plan tegen antisemitisme omarmen, steunen wij ook dit plan van harte. Uit het jaarverslag van discriminatie.nl blijkt een scherpe stijging van het aantal meldingen op grond van religie. Moslimdiscriminatie, antisemitisme en hindoediscriminatie zijn allemaal hardnekkige problemen die wij moeten aanpakken. Vandaag, met de nota voor ons, wil ik het specifiek over het plan tegen moslimdiscriminatie hebben. Het plan is duidelijk. Wel moeten we heel scherp zijn op een goede uitvoering van het plan. Laten we ook stoppen met draaien: dit plan ligt hier omdat moslimdiscriminatie in Den Haag gewoon een probleem is. Toch zien we weer hetzelfde patroon: zodra het woord 'moslimdiscriminatie' valt, wordt er ongemakkelijk geschoven, wordt het debat verbreed, zoals in de commissie, en wordt een poging gedaan om het probleem af te zwakken. Dit is geen nuance; dit is gewoon keiharde ontkenning.

In Den Haag worden moslims uitgescholden op straat, worden moskeeën beklad en bedreigd, krijgen moslima's te maken met haat en geweld, krijgen wij - ja, ook in deze raad - te horen 'ga terug naar waar je vandaan komt', worden moslims geprofileerd bij banken en ga zo maar door. Kijk naar een willekeurige post op sociale media over moslims, ook als het een positief bericht is: walgelijke haat en discriminatie in honderden reacties. Kinderen lezen mee. Moet je je voorstellen in wat voor een tijd zij opgroeien. Deskundigen en gedocumenteerd onderzoek laten zien dat moslimdiscriminatie een structureel probleem is. Wat veel moslims al jarenlang ervaren en wat ik zelf ook zie, is nu vaker te vinden in cijfers: ze worden structureel met discriminatie, intimidatie, ongelijkwaardigheid en uitsluiting geconfronteerd. Dit plan is een goed vertrekpunt om nu aan de noodrem te trekken. Waar de PVV dit plan wil verbieden, wil Hart voor Den Haag het alleen hebben over álle vormen van discriminatie. Moslimdiscriminatie erkennen en benoemen is blijkbaar al een stap te ver. Dit is een trucje van een partij met een identiteitscrisis om weg te duiken. Ik heb echt met verbazing teruggekeken naar het commissiedebat. Indirect wordt het probleem dus niet erkend en mag het alleen over alle vormen van discriminatie gaan. Ik schrik daar echt van.

Dit laat zien dat dit plan meer dan ooit nodig is, want de cijfers liegen er niet om. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dit vereist natuurlijk even een reactie. Het is inderdaad een groot verschil tussen DENK en Hart voor Den Haag dat wij tegen álle vormen van discriminatie zijn. Ik heb weleens het idee dat dit bij DENK toch echt anders ligt. Want wat vindt u ervan dat meisjes die met korte broeken buiten lopen in kleding die ze zelf willen dragen, 'uitgesist' en gediscrimineerd worden? Adeel Mahmood (DENK). Ik denk dat Hart voor Den Haag echt te maken heeft met een crisis qua selectief geheugen. Hart voor Den Haag heeft tegen de nota Inclusief Samenleven gestemd. Dat was een alomvattende aanpak om het over alle vormen van discriminatie te hebben. Daaruit is het plan tegen antisemitisme gekomen en komt nu dit plan. Wij bestrijden álle vormen van discriminatie, maar zodra het over moslimdiscriminatie gaat, merk ik dat deze partij op de een of andere manier een 'error' krijgt. Dat is echt aan de partij zelf, maar dat is wat ik constateer. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Dat zijn de woorden van DENK. Die had ik ook verwacht, want als je een beetje kritisch durft te kijken naar hoe mensen zich in de stad gedragen en hoe ook moslims zich in de stad gedragen, ben je volgens een van uw collega's al heel gauw Hitler of zo. Adeel Mahmood (DENK).

Wat ik heb gezien, zie ik nu nog steeds; misschien zie ik straks bij uw inbreng een ander verhaal. Ik heb het commissiedebat teruggekeken. Hart voor Den Haag is een paar keer uitgedaagd om de term 'moslimdiscriminatie' te benoemen. Zelfs zover kunnen zij niet komen. Ik weet dat het een samenspel is van verschillende partijen: de BBB, JA21, de PVV en in de toekomst misschien de Partij voor de Eenheid, waar het soms ook een beetje op lijkt. Benoem het nou; ik nodig u daartoe uit: benoem moslimdiscriminatie en laten we die samen keihard aanpakken, want die aanpak is gewoon nodig.

14

De voorzitter. De laatste keer, mevrouw Verdonk. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). We nemen graag de uitnodiging van de heer Mahmood aan om eens met elkaar te praten over álle vormen van discriminatie. Bent u daartoe bereid? Adeel Mahmood (DENK). Ik nodig u uit om terug te kijken op al die jaren. Natuurlijk willen wij alle vormen van discriminatie aanpakken. Daarbij vindt iedereen mij altijd aan zijn zijde. Ik neem deze uitnodiging ook aan, want ik zou graag een kopje koffie met u willen drinken. Dan kan ik u misschien meer vertellen over waar moslims in het dagelijks leven mee te maken hebben. Misschien verandert dat u, zodat u in een volgend debat de term 'moslimdiscriminatie' gewoon durft te benoemen, maar ik constateer dat de lijn van Hart voor Den Haag in de commissie nog steeds wordt aangehouden. Dat vind ik echt jammer. Nick Kaptheijns (PVV). Ik moest even boven zijn, maar ik kreeg door dat de PVV meermaals genoemd werd en dat de heer Mahmood weer volledig in de slachtofferrol kruipt, terwijl dit gewoon collegebeleid is. Ik snap dus sowieso niet waarom dan nog gezegd moet worden dat er paniek zou zijn zodra het woord 'moslims' valt. Het is collegebeleid. U zou blij moeten zijn; u zou moeten juichen omdat het activisme van DENK helemaal doorgedrongen is in dit college.

Hulde en applaus! Mijn vraag is: maken moslims zich weleens schuldig aan discriminatie? Is er sprake van discriminatie binnen de hele beleving of het uitoefenen van de islamitische religie? Adeel Mahmood (DENK). Ik heb twee dingen gehoord. Ik begin met het eerste. Bedankt voor de complimenten; die ontvang ik echt van harte. Natuurlijk vind ik het ook fijn als u denkt dat het door DENK komt dat we dit nu aan het doen zijn. Bedankt voor de complimenten daarvoor. Ten tweede: ik constateer - daarom benoemde ik uw partij - dat uw partij op tilt is geschoten toen dit plan werd gepresenteerd. Er is geprobeerd om dit plan te verbieden. Ik zou u willen uitnodigen om te erkennen dat er sprake is van moslimdiscriminatie. Als je wil dat zo'n plan niet eens wordt aangenomen of dat zo'n plan wordt verboden, weet ik dat ik niet bij u moet zijn om deze problematiek aan te pakken. Ik denk ook niet dat ik u op de korte termijn op andere gedachten zal kunnen brengen. Nick Kaptheijns (PVV). Dat klopt: ik denk niet dat de heer Mahmood mij op andere gedachten zal kunnen brengen, maar het is niet zo dat wij vormen van discriminatie ontkennen. Iedereen wordt letterlijk gediscrimineerd. De gemeente discrimineert zelfs openlijk in het beleid, in het personeelsbeleid et cetera.

We kunnen er een bijvoeglijk naamwoordje voor plakken en dan is het ineens 'positieve discriminatie', maar ik vind het heel vreemd dat er nu een soort totale overfixatie is op moslimdiscriminatie. Dat wijt ik volledig aan het islamitische activisme van DENK. Dat is geen vraag; ik wil het hier ook graag bij laten. Adeel Mahmood (DENK). Ik wil daar nog van zeggen dat verbreden van discriminatie het probleem niet aanpakt. Soms heb je gerichte maatregelen nodig. We zijn daarom trots op dit college, dat met verschillende plannen komt om discriminatie in deze stad uit te roeien. Massimo Etalle (FVD). De heer Mahmood klaagt dat moslims volgens hem overal structureel geweigerd worden als ze solliciteren, terwijl ze een goed cv zouden hebben. Maar staat de heer Mahmood ook open voor de mogelijkheid dat bedrijven bij gelijke geschiktheid een voorkeur hebben voor een niet-islamitische werknemer? Adeel Mahmood (DENK). Het zijn echt geen gevoelens die ik hier uitspreek. We hebben tal van onderzoeken die aantonen dat moslims structureel worden gediscrimineerd. Er is zelfs sprake van institutionele discriminatie. We hebben gezien dat er heimelijke onderzoeken zijn gedaan door gemeenten, wat eigenlijk helemaal nooit had mogen gebeuren. We zien dat banken islamitische organisaties aan het profileren zijn.

Ik heb het dus niet over een gevoel en over de vraag of moslims wel of niet worden gediscrimineerd. Dat is gewoon gebaseerd op gedocumenteerd onderzoek. Het is een feit, een structureel en hardnekkig probleem. Wij zijn blij dat wij in deze raad met dit college dit probleem willen aanpakken. 15

Massimo Etalle (FVD). Ik heb geen antwoord op mijn vraag gekregen. Ik vroeg of bedrijven bij gelijke geschiktheid een voorkeur mogen hebben voor een niet-islamitische medewerker. Adeel Mahmood (DENK). Er zijn glazen plafonds waardoor mensen geen kansen krijgen om door te groeien, waardoor onze stad in hogere schalen maar ook in het bedrijfsleven nog steeds geen goede afspiegeling is van onze samenleving. Soms moeten we maatregelen nemen om die afspiegeling daar wél te krijgen. Soms moeten we dat doordrukken omdat mensen die in gelijke mate geschikt zijn heel vaak niet doorkomen. Daar zijn soms maatregelen voor nodig. De voorzitter. De laatste keer, meneer Etalle. Massimo Etalle (FVD). De heer Mahmood zegt dus eigenlijk dat het oké is wanneer discriminatie gericht is tegen Nederlanders en wanneer Nederlanders beperkt worden in het krijgen van een baan ik heb het in dit geval over autochtone Nederlanders - zoals de gemeente doet, die bij zogenaamd gelijke geschiktheid de voorkeur geeft aan iemand met een niet-westerse migratieachtergrond. Dat vindt hij acceptabele discriminatie, maar wanneer een Nederlander de voorkeur geeft aan het in dienst nemen van een Nederlander, vindt hij dat niet acceptabel. De gemeente mag dus Nederlanders discrimineren, maar Nederlanders mogen niet de voorkeur hebben van mensen uit hun eigen groep. Duidelijk! Adeel Mahmood (DENK). Nee, dat zeg ik niet.

En ik wil ook tegen Forum zeggen: hier voor u staat ook een Nederlander. Misschien ziet u dat niet aan mij, maar ik ben wel een Nederlander. Ik vind het jammer dat ik dat aan u moet uitleggen. Dat vind ik echt jammer. De voorzitter. Een nieuw punt, mevrouw Verdonk? Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Ja, voorzitter. De heer Mahmood zegt de hele tijd dat er gedegen onderzoek is gedaan. Ik wil graag weten welk onderzoek, want ik vroeg dit in de commissie aan de wethouder en hij kon geen onderzoek noemen. Adeel Mahmood (DENK). Ik heb die onderzoeken op mijn laptop staan. Die wil ik u straks best toesturen. Er zijn nationale onderzoeken geweest. Er zijn natuurlijk heel veel meldingen op discriminatie.nl. We hebben tal van onderzoeken. Ik ben bereid om die naar u toe te sturen. Ik hoop dat u met het lezen van die onderzoeken van inzicht veranderd, want dat is uiteindelijk wat we willen bereiken. Rita Verdonk (Hart voor Den Haag). Misschien kunt u die onderzoeken dan ook naar de wethouder sturen, want die kwam niet verder dan dat dit blijkt uit 'ervaringen van mensen uit mijn omgeving'. Dus graag. Adeel Mahmood (DENK). Daar ben ik zeker toe bereid. Ik denk niet dat dat nodig is, want ik denk dat de wethouder voldoende op de hoogte is van de problematiek.

Er zijn nationale onderzoeken en er zijn zelfs Europese onderzoeken, waarbij we ook een vergelijking zien tussen hoe dit gaat in verschillende landen. Nederland komt daar niet goed uit. Fatima Faïd (HSP). Ik dacht: ik help even mee. Ik kijk hier naar het Nationaal onderzoek moslimdiscriminatie van de rijksoverheid. Als u dat intypt, mevrouw Verdonk, kunt u dat volgens mij gelijk lezen. De voorzitter. Dat is meer een tip dan een interruptie. Adeel Mahmood (DENK). Richting mevrouw Faïd: ja, zo simpel kan het soms zijn, gewoon met een simpele zoekopdracht. Volgens mij kom je dan wel ergens terecht.

16

De voorzitter. Meneer Kaptheijns, u bent al drie keer geweest. Heeft u iets nieuws? Nick Kaptheijns (PVV). Ik heb iets nieuws. De voorzitter. Oké. Nick Kaptheijns (PVV). Zeker weten. Ik zou graag van de heer Mahmood willen weten of hij voorbeelden kan geven van hoe moslims belemmerd of gediscrimineerd worden in het uitoefenen van hun religie in de stad. Want daar gaat het om: moslims zijn een religieuze groep, geen etniciteit. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter, mag ik misschien extra spreektijd? Ik heb immers heel veel voorbeelden. Misschien één specifiek voorbeeld, dat ook best dichtbij komt. Er zijn jonge dames hard aan het werk in onze samenleving, misschien als mondhygiëniste, waartegen patiënten soms zeggen: nee, door jou wil ik niet behandeld worden. Zoiets. Nick Kaptheijns (PVV). Als dat daadwerkelijk zo is, is dat schokkend en dan zou zo iemand direct ontslagen moeten worden. Ik snap ook niet dat er dan niet direct aangifte wordt gedaan. We krijgen hier iedere keer alleen maar anekdotisch bewijs. U kunt niet eens een expliciet rapport noemen; we baseren ons hier dus alleen op anekdotisch bewijs. Ik dacht dat de heer Mahmood met het voorbeeld zou komen van gescheiden ingangen: 'Dat is eigenlijk een mooi voorbeeld van discriminatie vanuit onze eigen gemeenschap', maar helaas. Adeel Mahmood (DENK).

Ik nodig de PVV uit om een keer te praten met meldpunten, zoals het discriminatiemeldpunt. We zien daar echt een stijging van het aantal meldingen, ook van religieuze discriminatie. Ga een keer praten en lees die voorbeelden. Zoek eens de website meldislamofobie.org op; ook daar zie je voorbeelden. Ik kan u zelf verschillende voorbeelden noemen, maar ik ga daar nu mijn tijd niet aan verdoen, omdat ik u niet ga overtuigen. Ik zie wél dat dit een structureel probleem is. Kijk naar een gemiddelde socialmediapost - dat kan ook een positieve post zijn; als u wil, kunnen we er straks samen naar kijken - en kijk wat voor bagger daar wordt gesproken over moslims. Dat is wat moslims dagelijks meemaken. Ik merk nu dat de PVV en ook haar landelijke leider, die dit plan gewoon wil verbieden, gewoon bang zijn voor kennis. Ze zijn bang voor de aanpak van problemen in deze stad. Nogmaals, ik vind het teleurstellend en schokkend, maar ook iets om je voor te schamen. De voorzitter. De laatste keer, meneer Kaptheijns. Nick Kaptheijns (PVV). Ik heb hier het nodige op te zeggen. De voorzitter. U pleegt een interruptie en dit is de laatste keer. Nick Kaptheijns (PVV). Ja, ja, dit is de laatste keer, maar er is nogal het nodige gezegd door de heer Mahmood.