RIS324513 Bijlage Actieplan Positieve Sportcultuur 2026-2028
Tekst van het document
ACTIEPLAN
Een positieve sportcultuur Den Haag 2026-2028
Samen staan voor een plezierige en veilige sportomgeving!
Een positieve sportcultuur heeft veel componenten, die allen vaak met elkaar samenhangen. Om een overzichtelijk ondersteuningsaanbod te kunnen presenteren zijn deze componenten onder een aantal hoofd onderwerpen geschaard. Deze hoofdonderwerpen staan in onderstaande inhoudsopgave en worden in dit actieplan toegelicht.
Evaluatie actieplan 2023-2025 en vooruitblik actieplan 2026-2028
3 3
INLEIDING
7
AANLEIDING
9
Hoofdlijnen Sportakkoord II en Haags Akkoord 2023-2026 Verantwoording en samenwerking Ambities 1. BASISVOORWAARDEN EN ONDERSTEUNING Definitie basisvoorwaarden Verplichting basisvoorwaarden vanaf 1 september 2025 Ondersteuning basisvoorwaarden Certificaat basisvoorwaarden
9 10 11 15 15 17 18 19
2. INFORMATIEVOORZIENING, BEWUSTWORDING EN COMMUNICATIE POSITIEVE SPORTCULTUUR ALS GEZAMENLIJKE VERANTWOORDELIJKHEID
20
Informatievoorziening Bewustwording en communicatie als gezamenlijke verantwoordelijkheid
20 21
3. PEDAGOGISCH VERANTWOORD HANDELEN Clubkadercoach (CKC) en trainersbegeleiding Sportcoördinatoren, CKC en Sportconsulenten 4. OUDERBETROKKENHEID EN VERANTWOORDELIJKHEID
23 24 25 26
Positiviteit Scoort
27
5. RESPECT EN INCLUSIE
29
Inclusie Respect 6. PREVENTIE EN AANPAK VAN GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG Fysiek en emotioneel grensoverschrijdend gedrag Seksueel grensoverschrijdend gedrag Haagse Norm
29 33 34 35 36 37
7. EVALUATIE EN VERVOLG
39
8. FINANCIËN
40
9. SAMENVATTING
41
10. OVERZICHT ONDERSTEUNINGSMIDDELEN
48
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
ACTIEPLAN ‘EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR’ DEN HAAG 2026-2028
<
INHOUD
2
ACTIEPLAN ‘EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR’ DEN HAAG 2026-2028
Evaluatie actieplan 2023-2025 en vooruitblik actieplan 2026-2028 Evaluatie Het actieplan Positieve Sportcultuur 2023–2025 heeft een verdere basis gelegd voor een structurele en duurzame aanpak van een sociaal veilige en inclusieve sportomgeving in Den Haag. In deze periode heeft de gemeente nadrukkelijker een rol gepakt als regisseur en aanjager van dit thema. Door samenwerkingen met partners zoals Werken aan Sportstad Den Haag (WSDH)1, NOC*NSF, sportbonden, de John Blankenstein Foundation en kennisinstituten als het Mulier Instituut, is er een stevig netwerk ontstaan dat zich inzet voor bewustwording, kennisdeling en ondersteuning van clubs. Campagnes, workshops en ondersteuningsprogramma’s hebben bijgedragen aan een groeiende betrokkenheid onder sportclubs.
1 WSDH staat voor Werken aan Sportstad Den Haag en is de werkgeversorganisatie van ruim 80 sportprofessionals die sport- en beweegactiviteiten organiseren en sportaanbieders in Den Haag ondersteunen. Ze stimuleren sportparticipatie op scholen, in wijken en bij clubs zodat iedereen kan sporten en bewegen.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
De voorloper van dit actieplan is het ‘Actieplan ‘Een positieve sportcultuur' Den Haag 2023-2025’. Dit actieplan vormde een basis om de positieve sportcultuur in Den Haag te stimuleren. Beide actieplannen hebben als doel sportclubs te ondersteunen en stimuleren bij het verkrijgen en het behouden van een positieve sportcultuur. Het actieplan van 2023-2025 is in het najaar van 2025 geëvalueerd en wordt met dit actieplan doorontwikkeld.
<
INHOUD
3
Een belangrijk speerpunt binnen het vorige actieplan was de invoering van de basisvoorwaarden voor een positieve sportcultuur: Het opstellen en naleven van een gedragscode; Het aanstellen van een vertrouwenscontactpersoon (VCP’er);
Deze drie voorwaarden vormen de minimale basis voor een veilig sportklimaat. Waar de basisvoorwaarden aanvankelijk als aanbeveling werden gecommuniceerd, is in 2024 de stap gezet naar een verplichte toepassing. Deze keuze sluit aan bij landelijke ontwikkelingen binnen het Sportakkoord II en adviezen van de Haagse Adviesraad voor Sport. De aanpak in Amsterdam, waar verplichting al succesvol is ingevoerd, diende hierbij als goed voorbeeld. De gemeente Den Haag heeft gekozen voor een gefaseerde invoering, waarbij clubs eerst gestimuleerd werden om te voldoen aan de voorwaarden, waarna de naleving een voorwaarde werd voor gemeentelijke ondersteuning sinds 1 september 2025. De resultaten van deze beleidslijn zijn positief. Sinds 1 september 2025 voldoen 111 sportclubs volledig aan de basisvoorwaarden en 44 clubs zijn actief bezig om deze nog te realiseren. De gemeente Den Haag en WSDH begeleiden deze clubs om de implementatie af te ronden. Clubs die nog niet gestart zijn, blijven we stimuleren. Ze krijgen pas ondersteuning wanneer zij stappen zetten om de basisvoorwaarden in te regelen. In totaal telt Den Haag ongeveer 300 sportclubs, wat betekent dat inmiddels de meerderheid bezig is met het structureel borgen van een basis op sociale veiligheid.
Deze ontwikkeling bevestigt dat de verschuiving van vrijblijvendheid naar verplichting effect heeft en dat Haagse clubs de urgentie steeds beter erkennen. Het betekent ook dat iets minder dan de helft nog niet actief met de basisvoorwaarden aan de slag is of waarvan niet bekend is dat zij de basisvoorwaarden op orde hebben. Om deze reden blijft de gemeente ook met dit actieplan actief hierop inzetten. Ook in Amsterdam zien we dat het voldoen aan de basisvoorwaarden niet in één dag van 0 naar 100% is gegaan. Dit is een proces van lange adem en heeft de tijd nodig.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Het aanvragen van een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) voor vrijwilligers en werknemers die met jeugd en kwetsbare groepen werken.
<
INHOUD
4
Naast de basisvoorwaarden hebben we belangrijke resultaten geboekt op thema’s als inclusie, pedagogisch sportklimaat, ouder betrokkenheid en grensoverschrijdend gedrag. WSDH ondersteunt verenigingen wekelijks actief binnen deze thema's.
18
verenigingen volgden een workshop van WSDH over positieve sportcultuur.
73 12
verenigingen doen mee aan het programma Positiviteit Scoort.
57
personen volgden dit jaar een scholingen voor vertrouwenscontactpersonen.
Een aantal verenigingen volgde workshops via de gemeente van externe partijen zoals de John Blankenstein Foundation2 en Critical Mass.3
2 De John Blankenstein Foundation (JBF) is een Nederlandse stichting die zich inzet voor meer sociale acceptatie, diversiteit en inclusie van LHBTI+ personen in de sport, onder andere door workshops, advisering en bewustwordingsactiviteiten voor sportclubs en -organisaties. 3 Critical Mass is een Nederlandse stichting die interactieve tentoonstellingen, workshops, VR-ervaringen en educatieve projecten ontwikkelt om mensen te laten reflecteren op vooroordelen, sociale uitsluiting en discriminatie en zo gesprekken over diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid op gang te brengen.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
verenigingen kregen ondersteuning bij het stimuleren van een positieve sportcultuur.
<
INHOUD
5
De organisatie van workshops en actieve ondersteuning hebben zichtbaar bijgedragen aan een veiliger en positiever sportklimaat in de stad. Projecten zoals ‘Positiviteit Scoort’ en ‘Met Andere Ogen’ zorgden voor bewustwording en gedragsverandering bij sporters, trainers en ouders. De kwalitatieve impact is moeilijk in cijfers of aantallen uit te drukken en te meten. De kwalitatieve impact blijkt vooral uit de ervaring met gesprekken op de clubs zelf. Over respect, veiligheid, discriminatie en gedrag langs de lijn. De waarden van een positieve sportcultuur worden steeds vaker vanzelfsprekend besproken. Ook is er de afgelopen periode met WSDH, de KNVB en de voetbalclubs hard gewerkt aan de een nieuwe opzet van de Haagse Norm, de voetbalaanpak, die momenteel uitgerold wordt.
De ervaringen uit deze periode vormen een stevig fundament voor de verdere uitbouw van het beleid in het nieuwe actieplan Positieve Sportcultuur 2026–2028, waarin de focus blijft liggen op structurele borging, duurzame gedragsverandering en een veilig sportklimaat voor iedereen in Den Haag. Deze doorontwikkeling voor de komende drie jaar wordt in dit actieplan uiteengezet. Concreet bevat het ondersteuningsmiddelen en actiepunten die de gemeente Den Haag met haar partners tussen 2026 en 2028 realiseert en/of inzet. De ondersteuningsmiddelen en actiepunten zijn (naast de sportclubs) in overleg ook in te zetten bij topsport- en talentenprogramma’s binnen de gemeente Den Haag. Ten opzichte van het vorige actieplan zijn er een aantal onderwerpen waar nog extra op wordt ingezet. • Vanaf 1 september 2025 zijn clubs verplicht om aan de drie basisvoorwaarden positieve sportcultuur te voldoen. Met het nieuwe actieplan zorgen we voor naleving hiervan en werken we ernaartoe dat alle clubs voldoen aan de basisvoorwaarden in 2028. • Vanaf 2024 hebben we de Haagse Norm nieuw leven ingeroepen. De Haagse Norm is een initiatief om incidenten in het Haagse voetbal tegen te gaan. Met het nieuwe actieplan blijven we de Haagse Norm actief inzetten. • Een aantal workshops binnen ouderbetrokkenheid en pedagogisch handelen zijn doorontwikkeld en kunnen met maatwerk op de clubs worden ingezet.
• Vanaf 2026 organiseren we vanuit de gemeente een bijeenkomst over positieve sportcultuur voor alle clubs. Het hoofdthema van de eerste editie in 2026 wordt queer emancipatie. • Verder blijven we actief met clubs in gesprek over hun ervaring bij ondersteuning en de behoeften die op dat moment op de club spelen.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Vooruitblik
<
INHOUD
6
INLEIDING
Waarden binnen de sportomgeving zijn de gedeelde overtuigingen en uitgangspunten die bepalen hoe sporters en toeschouwers met elkaar omgaan en waarvoor we gezamenlijk staan zowel op als naast het sportveld. Waarden zoals veiligheid, gelijkheid, respect, inclusiviteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid worden doorgegeven, bewaakt en onderhouden door de opvoeding in de thuisomgeving en binnen het onderwijs. Een belangrijke derde leefomgeving waar deze waarden worden geleerd is sport. Deelname aan sport levert naast een gezonde vrijetijdsbesteding een grote bijdrage aan de opbouw, onderhoud en overdracht van deze waarden in onze samenleving. De positieve sportcultuur is daarom erg belangrijk omdat het bijdraagt aan de kwaliteit van de samenleving. Uit de waarden ontstaan normen die ertoe bijdragen dat de waarden nageleefd worden. De sportclub helpt bij het aanleren van normen zoals: • Eerlijk en sportief strijden; • Leren in teamverband; • Dat iedereen op de club welkom is; • Respect hebben voor clubgenoten; • Respect hebben voor je tegenstander; • Respect hebben voor scheidsrechter en spelregels; • De uitslag van een wedstrijd accepteren; • Omgaan met verlies; • Op tijd komen;
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Een positieve sportcultuur is een cultuur waarin iedereen met plezier, eerlijk, veilig en zorgeloos kan sporten. Waarin men niet buiten gesloten of gediscrimineerd wordt, maar waar men oog voor de ander heeft en naar elkaar luistert, waar respect voor elkaar en de scheidsrechter hoog in het vaandel staat en waarin de grenzen van de ander gerespecteerd worden.
<
INHOUD
7
• Afspraken nakomen; • Verantwoordelijkheid nemen zoals: bardiensten draaien, rij-beurten hebben en vrijwilligerswerk doen, rekening houdend met de draagkracht en belastbaarheid van vrijwilligers. Leden van sportclubs krijgen op een positieve en sportieve manier de essentie van sport mee. Je maximaal inzetten voor je team en voor het resultaat, maar verlies accepteren en na afloop de tegenstander de hand geven. Je clubgenoten, teamleden, maar ook tegenstanders zijn belangrijk, ongeacht afkomst, huidskleur, leeftijd, seksuele geaardheid of genderidentiteit. Met elkaar maak je de sport. Dit zijn levenslessen die je door sport leert. Deze lessen zijn niet alleen voor wekelijkse sportactiviteit van belang. Je neemt ze mee naar buiten en ze beïnvloeden onder andere je gedrag op straat.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
De gezamenlijke normen komen terug in de verschillende hoofdstukken van dit actieplan en worden op deze manier nagestreefd.
<
INHOUD
8
AANLEIDING
Heel veel sportvrijwilligers zijn hier actief mee bezig. De bestuurders, de jeugdleiders, de scheidsrechters, de stewards en noem maar op. Zij dragen bij aan het creëren van een positieve sportcultuur. De vrijwilligers bij de sportclubs doen het werk en verdienen steun en aandacht. De sportwereld is bij uitstek een wereld met spelregels die bijdragen aan positieve omgangsvormen, zoals eerder al genoemd. Daarom is het belangrijk om structureel en bewust aandacht op het stimuleren daarvan te richten. Vandaar dit actieplan.
Hoofdlijnen Sportakkoord II en Haags Akkoord 2023-2026 In het Hoofdlijnen Sportakkoord II en het coalitieakkoord Haags Akkoord 2023/2026 staat een positieve sportcultuur centraal. Het Hoofdlijnen Sportakkoord is gesloten tussen het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Nederlands Olympisch Comité*Nederlandse Sport Federatie (NOC*NSF) en het Platform Ondernemende Sportaanbieders (POS). Het akkoord heeft als ambitie om de sport in Nederland te versterken. De ambities in het Hoofdlijnen Sportakkoord II en het Haags Akkoord 2023-2026 zijn de onderbouwing voor het presenteren van dit nieuwe actieplan.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Daar waar sport helpt bij het ontwikkelen van sportiviteit en respect, moeten we gezamenlijk de grens bewaken waar sportiviteit omslaat in onacceptabel gedrag. Tegelijkertijd moeten we eerlijk benoemen dat er op en rondom het sportveld nog steeds zaken misgaan. Incidenten met verbaal en fysiek grensoverschrijdend gedrag, onsportief gedrag en een gebrek aan respect laten zien dat een positieve sportcultuur niet vanzelfsprekend is. Als sportsector nemen we hiervoor gezamenlijk verantwoordelijkheid en erkennen we dat juist deze realiteit de noodzaak van dit actieplan benadrukt.
<
INHOUD
9
Uit het Hoofdlijnen Sportakkoord II: Een sociaal veilige sport moet vanzelfsprekend zijn. Daarom werken we toe naar een aantoonbaar sociaal veilige sport, zodat iedereen een inclusieve, positieve en veilige sportcultuur ervaart.4 Uit het Haags Akkoord 2023-2026: We zetten in op een positieve en inclusieve sportcultuur en stimuleren de gezonde sportkantine. De komende jaren ondersteunen we verenigingen extra bij ledenwerving, vrijwilligersbeleid, wijkoriëntatie en accommodatieonderhoud.5
Verantwoording en samenwerking
De gemeente is nadrukkelijk de initiatiefnemer, regisseur en aanjager van het actieplan en de ambities op een positieve sportcultuur. Het accounthouderschap van de uitvoering ligt op dit moment bij Werken aan Sportstad Den Haag (WSDH) via de subsidieregeling combinatiefunctionarissen sport Den Haag 2023-2026. Bij WSDH zijn de sportcoördinatoren en Clubkadercoaches werkzaam. In hoofdstuk 3 nader wordt de rolverdeling van de sportcoördinatoren, Clubkadercoaches en sportconsulenten, die vanuit de gemeente de sportclubs ondersteunen, nader toegelicht.
4 Hoofdlijnen Sportakkoord II 5 Haags akkoord 2023-2026
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Binnen de verschillende onderwerpen van een positieve sportcultuur werken we samen met partners uit de stad en met de sportclubs zelf. Dit doen we onder andere via kennismakingsgesprekken en intakes. Tijdens deze gesprekken kunnen de clubs aangeven welke onder steuning zij nodig hebben.
<
INHOUD
10
Ook bij toekomstige acties en plannen is er aandacht voor de behoeften van de sportclubs. Concreet werken we samen met: • Haagse sportclubs; • Stichting Werken aan Sportstad Den Haag (WSDH); • Het NOC*NSF; • Het Centrum Veilige Sport Nederland (CVSN); • De John Blankenstein Foundation (JBF); • Discriminatie.nl; • Sportbonden; • Het Mulier instituut; • Lectoraat Sportpedagogiek – Hogeschool Windesheim; • De G4 (soms G5 of G6); • Arjan Offerhaus – Projectleider Positiviteit Scoort.
Vanuit de gemeente hebben we de ambitie om een sportcultuur te creëren waarin iedereen met plezier, eerlijk, veilig en zorgeloos kan sporten. Om deze ambitie te halen zetten we binnen de aanpak positieve sportcultuur in op meerdere onderwerpen om de positieve sport cultuur vast onderdeel te maken van het beleid en de praktijk op alle Haagse sportclubs.
1. Basisvoorwaarden positieve sportcultuur De basisvoorwaarden positieve sportcultuur zijn sinds 1 september 2025 verplicht. Ze vormen de basis voor een veilige en positieve sportcultuur. Daarom is het voldoen aan de basisvoorwaarden ook een voorwaarde om gebruik te kunnen maken van ondersteuning vanuit de gemeente (hieronder valt bijvoorbeeld ook de aanleg van nieuwe kunstgrasvelden). NORM: Elke sportclub beschikt over een basis voor sociale veiligheid. AMBITIE: De ambitie van de gemeente is dat elke sportclub op 1 september 2028 voldoet aan de basisvoorwaarden positieve sportcultuur.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Ambities
<
INHOUD
11
2. Informatievoorziening, bewustwording en communicatie positieve sportcultuur als gezamenlijke verantwoordelijkheid Om sportclubs te ondersteunen bij het creëren en behouden van een positieve sportcultuur, is goede communicatie en contact met de clubs belangrijk. NORM: Iedere sportclub is zich bewust van het belang van een positieve sportcultuur. AMBITIE: De ambitie van de gemeente is dat elke sportclub in 2028 op de hoogte is van de ondersteuning en het belang van een positieve sportcultuur.
Het spelplezier van spelers/kinderen hangt vooral af van hoe ze worden gecoacht en hoe de sfeer in een groep is. Het plezier en de ontwikkeling van het kind moeten centraal staan binnen het pedagogisch sportklimaat. Dit is belangrijker dan winnen en vormt een belangrijk deel van het fundament van een positieve sportcultuur. Het verbeteren van de pedagogische vaardigheden van trainers en coaches is daarom essentieel. NORM: Het plezier en de ontwikkeling van het kind staan centraal binnen de jeugdsport. AMBITIE: In 2028 is iedere sportclub met jeugdleden in de gemeente bekend met het belang van pedagogisch handelen, op de hoogte van de beschikbare ondersteuning én heeft iedere sportclub minimaal één keer gebruikgemaakt van deze ondersteuning.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
3. Pedagogisch verantwoord handelen
<
INHOUD
12
4. Ouderbetrokkenheid en verantwoordelijkheid Een positieve sportcultuur bij jeugd begint vaak bij de ouders en andere betrokkenen. Zij hebben een voorbeeldfunctie en veel invloed op hun kinderen. Daarom is het belangrijk dat ouders en andere betrokkenen de visie op een positieve sportcultuur kennen en uitdragen. NORM: Ouders en andere betrokkenen dragen een gezamenlijke verantwoordelijkheid om kinderen binnen de sport op een positieve, respectvolle en ondersteunende manier te beïnvloeden. AMBITIE: In 2028 is iedere sportclub met jeugdleden in de gemeente bekend met het belang van ouderbetrokkenheid, op de hoogte van de beschikbare ondersteuning om ouders en andere betrokkenen actief te betrekken bij een positieve sportcultuur.
Binnen sportclubs is er steeds meer aandacht voor diversiteit, acceptatie en inclusie. Meer focus op een positieve sportcultuur creëert meer bewustwording. Iedereen is welkom bij de sportclubs van Den Haag en respect is er voor iedereen! Selectie op basis van achtergrond, seksuele geaardheid, genderidentiteit of inkomsten of het gebruik van de Ooievaarspas, past daar niet bij. Het onderwerp respect en inclusie speelt in op de preventie van grensoverschrijdend gedrag binnen het vlak respect, inclusie en (anti-)discriminatie. Ook gaat het in op de bewustwording (het vergroten van kennis) en acceptatie. NORM: Iedereen is welkom en verdient respect op de sportclubs in Den Haag. AMBITIE: De ambitie van de gemeente is dat iedere sportclub in Den Haag uiterlijk in 2028 minimaal één keer heeft deelgenomen aan een bijeenkomst of workshop over respect en/of inclusie.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
5. Respect en inclusie
<
INHOUD
13
6. Preventie en aanpak van grensoverschrijdend gedrag Grensoverschrijdend gedrag tast het plezier, de veiligheid en het welzijn binnen sportclubs aan en past niet binnen een positieve sportcultuur. Haagse sportclubs zijn plekken waar iedereen zich veilig moet kunnen voelen en waar duidelijke waarden en normen gelden. Door aandacht te hebben voor het herkennen, voorkomen en aanpakken van fysiek, emotioneel en seksueel grensoverschrijdend gedrag, worden sportclubs ondersteund in het creëren van een sociaal veilige sportomgeving.
Haagse Norm De Haagse Norm draagt bij aan een positieve en veilige sportcultuur binnen het Haagse voetbal en richt zich op het voorkomen van incidenten en het versterken van respect, begrip en verbinding tussen clubs. De Norm is gebaseerd op Haagse kernwaarden en stimuleert sportclubs om gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor een plezierige en veilige sportomgeving voor spelers, vrijwilligers en publiek. AMBITIE: De ambitie van de gemeente is dat het Haagse Normnetwerk in 2028 is uitgebreid en dat deelnemende clubs actief werken volgens de kernwaarden van de Haagse Norm.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
NORM: Grensoverschrijdend gedrag wordt niet geaccepteerd binnen de sport in Den Haag. AMBITIE: De ambitie van de gemeente is dat iedere sportclub in Den Haag uiterlijk in 2026 bekend is met de aanpak en onder steuning rondom grensoverschrijdend gedrag en uiterlijk in 2026 weet hoe te handelen bij signalen of meldingen.
<
INHOUD
14
1. BASISVOORWAARDEN EN ONDERSTEUNING Norm: Elke sportclub beschikt over een basis voor sociale veiligheid. Vanaf 1 september 2025 zijn alle Haagse sportclubs verplicht om te voldoen aan drie basisvoorwaarden: Het opstellen en naleven van een gedragscode;
Het aanvragen van een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) voor vrijwilligers en werknemers die met jeugd en kwetsbare groepen werken. Deze regels zijn meer dan een verplichting; ze vormen de basis voor een veilige en positieve sportcultuur. Daarom is het voldoen aan de basisvoorwaarden ook een voorwaarde om gebruik te kunnen maken van ondersteuning vanuit de gemeente (hieronder valt ook de aanleg van nieuwe kunstgrasvelden).
Definitie basisvoorwaarden De basisvoorwaarden voor een positieve sportcultuur zijn:
Waarden en normen en gedragscode • Het is belangrijk dat je op je club waarden en normen bepaalt. Hoe ga je met elkaar op de club om? Hoe stimuleer je gewenst gedrag? • Leg deze afspraken vast in een gedragscode. Dit document ondertekenen leden en vrijwilligers actief. Waarden, normen en een
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Het aanstellen van een vertrouwenscontactpersoon (VCP’er);
<
INHOUD
15
gedragscode helpen het bestuur om een cultuur op een sportclub te verbeteren en leden aan te spreken op ongewenst gedrag.
VCP’er(s) aanstellen op de club6 • Een VCP’er is onmisbaar op een club. Een VCP’er is iemand waar leden bij terecht kunnen als ze zich ergens niet helemaal fijn bij voelen. • De VCP’er is de eerste contactpersoon voor ongewenst of zelfs grensoverschrijdend gedrag. • De VCP’er biedt een luisterend oor en verwijst eventueel door naar de juiste instanties of ondersteuning. • Idealiter zijn er op een club 2 VCP’ers van verschillend geslacht. Eén VCP’er is een must, voor grotere clubs worden zelfs meerdere VCP’ers aangeraden.
• Een VOG laat zien dat iemand geen strafbare feiten heeft gepleegd die schadelijk zijn voor het werk op de vereniging. Het aanvragen van VOG’s is belangrijk om de veiligheid van (jeugd)leden te waarborgen. • Een VOG is geen garantie dat er nooit wat kan gebeuren, maar wel een eerste controle. Ook laat het zien dat de club veiligheid serieus neemt. • Voor vrijwilligers is een VOG gratis.7 Voor betaalde werknemers betaalt de vereniging zelf. De gratis VOG-regeling vereist uit zichzelf al dat er een gedragscode en de juiste randvoorwaarden zijn. Zo stimuleert deze regeling dat verenigingen ook aan de andere basisvoorwaarden voldoen.
6 Daarnaast is het Centrum Veilige Sport Nederland ook een plek waar slachtoffers van grensoverschrijdend gedrag zich kunnen melden als ze zich niet senang voelen bij een VCP'er van de eigen club. 7 Regeling voor vrijwilligers | Gratis VOG
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
VOG’s aanvragen voor bestuur, vrijwilligers en werknemers
<
INHOUD
16
Verplichting basisvoorwaarden vanaf 1 september 2025 De specificatie van de verplichte onderdelen van de basis voorwaarden wordt hieronder weergegeven.
Gedragscode • Een club is verplicht om een gedragscode te laten ondertekenen door trainers en begeleiders op de club die met jeugd (t/m 17 jaar) en/of kwetsbare personen werken. Het bestuur van de club is verantwoordelijk voor het aanbieden, laten ondertekenen en registreren van de gedragscode.
• Een club is verplicht om tenminste één VCP’er aan te stellen op de club. • Het is aan te raden om op elke club twee VCP’ers aan te stellen van verschillend geslacht. • Om als VCP’er te mogen fungeren is de opleiding tot VCP’er in de sport te volgen verplicht. WSDH organiseert regelmatig VCP-opleidingen in samenwerking met het NOC*NSF. Deelname is gratis. • Een VCP’er moet vindbaar en zichtbaar zijn op de website en andere communicatiekanalen van de club. • Kleine clubs mogen gebruik maken van externe VCP’ers of een samenwerking aangaan met andere clubs. Een VCP’er kan dus op meerdere clubs actief zijn.
VOG’s aanvragen voor bestuur, vrijwilligers en werknemers • Alle vrijwilligers en werknemers op clubs die met jeugd (t/m 17 jaar) en/of kwetsbare doelgroepen werken moeten een VOG hebben. • Het bestuur van de club is verantwoordelijk voor het informeren over en registreren van de VOG’s van deze vrijwilligers en werknemers. • Een VOG dient bij de start van een bestuurslid, vrijwilliger of werknemer binnen twee maanden aangevraagd te worden. Daarna moet er elke 3 jaar een nieuwe VOG worden aangevraagd. Om uiteindelijk tot 100% naleving van de basisvoorwaarden te komen, blijft de gemeente Den Haag inzetten op een combinatie van gerichte ondersteuning, heldere verwachtingen en langdurige begeleiding. Voor clubs die al stappen zetten, bieden we maatwerkondersteuning via WSDH, zoals begeleidingstrajecten, kennissessies
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
VCP’er(s) aanstellen op de club
<
INHOUD
17
en praktische hulpmiddelen om beleid, screenings en meldstructuren te implementeren. Clubs die nog niet zijn begonnen, benaderen we actief en stimuleren we om alsnog de eerste stappen te zetten. Deze clubs ontvangen geen andere ondersteuning tot zij deze stappen zetten.
Ondersteuning basisvoorwaarden Omdat de basisvoorwaarden vanaf 1 september 2025 verplicht zijn, kan elke vereniging gratis ondersteuning krijgen. Op dit moment wordt deze ondersteuning gefaciliteerd door WSDH. Clubs geven die behoefte aan ondersteuning aan in het onderzoek van het Mulier Instituut.8 De gratis ondersteuning bestaat uit:
• De gemeente Den Haag biedt deze opleiding gratis aan en WSDH verzorgt ieder kwartaal de uitvoering. • Adviesgesprekken: Samen met bestuurders en vrijwilligers bepaalt WSDH welke waarden en normen centraal staan. • Controle op actualiteit: WSDH biedt hulp aan clubs om bestaande gedragscodes te evalueren en waar nodig te actualiseren. • Workshop (on)geschreven regels via WSDH: Praktische handvatten om gedragsregels te formuleren, zichtbaar te maken en te handhaven.
Het ondersteunen in het aanstellen en opleiden van een VCP’er • Het stimuleren, organiseren en faciliteren van de opleiding tot VCP’er. • De bovengenoemde opleiding wordt gratis aangeboden door de gemeente en ieder kwartaal gefaciliteerd door WSDH. • Externe VCP-oplossing: Voor clubs die geen geschikte kandidaat vinden, biedt WSDH een opgeleide externe VCP’er.
8 RIS323745
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Ondersteuning bij het opstellen van waarden, normen en gedragscode.
<
INHOUD
18
Het ondersteunen bij het aanvragen van een VOG. • Voor vrijwilligers is het aanvragen van een VOG gratis via de regeling gratis VOG. • Er is een handleiding beschikbaar voor het aanvragen van een VOG, waarbij stap voor stap wordt uitgelegd wat er gedaan moet worden.9 • Er is een filmpje beschikbaar met een goed voorbeeld over het aanvragen van VOG’s voor vrijwilligers.10 Op dit moment verzorgt de gemeente de monitoring van de basisvoorwaarden door middel van een online formulier wat de clubs kunnen invullen en ondertekenen. Met het NOC*NSF wordt gesproken over een landelijk systeem voor monitoring. Gemeente Den Haag stapt pas over op de monitoring van het NOC*NSF als dit systeem volledig is ingericht.
Clubs die de basisvoorwaarden op orde hebben, krijgen van WSDH een certificaat Basisvoorwaarden Positieve Sportcultuur.11 Zo laten clubs zien dat ze voldoen aan de minimale eisen van veiligheid. Dit betekent niet dat ze klaar zijn met het inregelen van een positieve sportcultuur. Het certificaat is een startpunt om verder in gesprek te gaan over ondersteuning bij het versterken van die positieve sportcultuur.
9 Handleiding-gratis-VOG.pdf 10 swsdh.nl/vog-beleid-bij-hdm-sandra-vink-geeft-tips 11 Film over certificaat basisvoorwaarden
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Certificaat basisvoorwaarden
<
INHOUD
19
2. INFORMATIEVOORZIENING, BEWUSTWORDING EN COMMUNICATIE POSITIEVE SPORTCULTUUR ALS GEZAMENLIJKE VERANTWOORDELIJKHEID
Informatievoorziening Sportclubs zorgen elke week weer voor een plezierige en veilige omgeving om in te sporten. Om hen te ondersteunen bij het behouden en bewaken van deze positieve sportcultuur, is goede communicatie en contact met sportclubs belangrijk. Het belangrijkste is dat we hierbij de behoeften van verenigingen continu meenemen. Voor een goede aanpak is informatie nodig over VCP’ers, VOG-beleid en de behoefte en status van beleid rond positieve sportcultuur bij clubs. • Vragen over een positieve sportcultuur worden meegenomen in het vitaliteitsonderzoek dat gemeente Den Haag elke 2 jaar uitvoert onder de sportclubs in Den Haag. De uitkomsten van dit vitaliteitsonderzoek worden meegenomen in het opstellen van beleid en uitvoering. • In opdracht van de gemeente zijn de afgelopen jaren verschillende onderzoeken uitgevoerd naar de ontwikkeling en borging van een positieve sportcultuur in Den Haag. De inzichten uit deze onderzoeken vormen een belangrijke basis voor dit actieplan. Het gaat onder andere om:
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Norm: Iedere sportclub is zich bewust van het belang van een positieve sportcultuur.
<
INHOUD
20
• De sportconsulenten van gemeente Den Haag en de uitvoerende club ondersteuners hebben een actieve signalerende rol voor zaken die onder een positieve sportcultuur vallen en zijn hiermee bekend. Bestuursleden, VCP’ers en leden van clubs moeten hiervoor weten dat ze met hun vragen over een positieve sport cultuur terecht kunnen bij de sportpedagogen. De sportconsulenten en sportcoördinatoren van WSDH kunnen naar de sportpedagogen doorverwijzen. • WSDH voert momenteel kennismakings- en intakegesprekken met verenigingen om hun behoeften in kaart te brengen. Op basis hiervan bieden we de juiste ondersteuningsmiddelen en/of leveren we maatwerk.
Bewustwording en communicatie als gezamenlijke verantwoordelijkheid Een positieve sportcultuur is belangrijk. Sportclubs zijn de eersten die dat iedere week weer bewijzen. Maar het thema staat bij de ene club hoger op de agenda dan bij de andere club. Dit terwijl een positieve sportcultuur nodig is voor een veilige, leuke en vitale club. De laatste jaren hebben we daarom ingezet op bewustwording. Samen met partners communiceren we continu over dit onderwerp zodat bewustwording en communicatie over Positieve Sportcultuur en gezamenlijk gedragen verantwoordelijkheid wordt.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
° “De behoeften van Haagse sportclubs bij het realiseren van een positieve sportcultuur” (2022); ° “Positieve sportcultuur en lhbtiq+-acceptatie op Haagse sport verenigingen” (2024); ° “Voldoende vrijwilligers essentieel voor het realiseren en borgen van een positieve sportcultuur: een onderzoek naar Haagse voetbalverenigingen” (2024). De uitkomsten van deze studies zijn gebruikt om het beleid verder te verdiepen en beter aan te sluiten bij de praktijk en behoeften van Haagse sportclubs.
<
INHOUD
21
Voor een duidelijke communicatie naar clubs hebben we de volgende middelen:
• Een website positieve sportcultuur op denhaag.nl en op swsdh.nl. • Positieve sportcultuur is een vast onderdeel van de nieuwsbrief van Team clubondersteuning. Hierin lichten we de onderdelen van een positieve sportcultuur toe en geven we informatie over de ondersteuningsmiddelen. Ook delen we goede voorbeelden. • Een Whatsappservice waarin de gemeente berichten deelt met clubbestuurders. Hierin komt een positieve sportcultuur ook regelmatig aan bod. • Actief accounthouderschap: WSDH legt actief contact met clubs om aan de slag te gaan met een positieve sportcultuur. • Filmpjes met uitleg en goede voorbeelden over de verschillende onderdelen van een positieve sportcultuur en informatie over de ondersteuningsmogelijkheden. • We hebben voor clubs onder andere de volgende materialen beschikbaar: ° Regenboog- en (Intersex) progress aanvoerdersbanden- en vlaggen voor zichtbare steun aan de queer gemeenschap(pen). ° Blauwe kaarten: - Een blauwe kaart bevordert sportiviteit en respect. Teams kunnen na de wedstrijd een compliment geven aan de tegenstander. De blauwe kaart is een mooi initiatief van de Haagse Hockeyclub HDM en wordt op dit moment al ingezet op hockeyverenigingen in heel Nederland. - De blauwe kaart is ook ingezet in het project ‘Positiviteit Scoort’ (zie hoofdstuk Ouderbetrokkenheid) op een aantal andere Haagse clubs en zullen we in de toekomst nog meer gaan promoten.
Daarnaast is er altijd ruimte voor clubs om aan te geven als er behoefte is aan andere materialen voor de bevordering van een positieve sportcultuur. De gemeente levert hiervoor maatwerk.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
• Een universeel logo voor een positieve sportcultuur in Den Haag:
<
INHOUD
22
3. PEDAGOGISCH VERANTWOORD HANDELEN Norm: Het plezier en de ontwikkeling van het kind staan centraal binnen de jeugdsport.
Sporten in een positieve omgeving draagt bij aan de brede ontwikkeling van kinderen en jongeren. Dit geldt voor de fysieke gezondheid, bijvoorbeeld het voorkomen van hartziekten, obesitas, diabetes en somberheid. Het geldt ook voor de mentale gezondheid. Sporten versterkt het zelfvertrouwen, vermindert stress, bevordert sociale successen, positieve relaties met leeftijdsgenoten en voorkomt uitsluiting, eenzaamheid en pesten. Daarnaast draagt het bij aan minder school uitvallers, minder delinquent gedrag en betere leerprestaties. Om deze redenen investeren wij in een sportomgeving die deze positieve uitkomsten helpt realiseren. Om pedagogisch verantwoord handelen de norm op elke club te maken biedt WSDH via de ‘Subsidieregeling combinatie functionarissen sport en cultuur Den Haag 2023 tot en met 2026’ de volgende middelen aan: • Workshops: ‘Positief coachen’ en ‘Omgaan met opvallend gedrag’, afgestemd op de vraag van de club. In 2026 worden alle workshops inhoudelijk en visueel doorontwikkeld en voorzien van hand-outs. • Opvolgingstraject: Na elke workshop volgt een check-in om vervolgstappen te bepalen en duurzame implementatie te waarborgen.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Het verbeteren van de pedagogische vaardigheden van trainers en coaches is essentieel. Denk aan het omgaan met groepsdruk, pesten en individuele zorgen. Het spelplezier van spelers/kinderen hangt vooral af van hoe ze worden gecoacht en hoe de sfeer in een groep is. Het plezier en de ontwikkeling van het kind moeten centraal staan binnen het pedagogisch sportklimaat. Dit is belangrijker dan winnen.
<
INHOUD
23
• Traject ‘Pedagoog op de club’: Naast de verschillende workshops is het ook mogelijk om voor een bepaalde periode, bijvoorbeeld enkele weken, de ondersteuning van een sportpedagoog aan te vragen om een pedagogisch sportklimaat te stimuleren. De sportpedagoog kijkt mee met trainingen en/of wedstrijden en geeft in de praktijk adviezen. Hierdoor kan een sportpedagoog een team of trainer/coach ondersteuning op maat bieden, bijvoorbeeld als de sfeer in een team verbeterd kan worden of als een sportclub hun trainers extra ondersteuning wil bieden. Via de gemeente kunnen clubs extra cursussen aanvragen:
Sportcoördinatoren spelen een grote rol bij de preventieaanpak voor jeugd op sportclubs. Een sportclub met een positieve sportcultuur biedt jongeren een plek om te ontsnappen aan problemen van thuis, school of de wijk. Het levert plezier op. Het geeft structuur aan de soms turbulente levens van de jongeren. En helpt hen bij hun ontwikkeling en identiteit. Waar nodig kunnen clubs met hulp van sportpedagogen jongeren met problemen verwijzen naar preventieve ondersteuning of hulpverlening.
Clubkadercoach (CKC) en trainersbegeleiding Een clubkadercoach (CKC) is een coach die trainers op clubs pedagogisch opleidt en begeleidt. Op dit moment worden sport coördinatoren met de juiste competenties en opleidingen ingezet als CKC. De CKC draagt bij aan het pedagogische sportklimaat, versterkt de positieve sportcultuur en vergroot het plezier op de club.
12 sportopleidingen.nl/sportopleidingen/386-een-beetje-opvoeder
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
• E-learning ‘Een beetje opvoeder’ van het NOC*NSF. Deze gratis e-learning richt zich op het pedagogische deel van training geven en de begeleiding van kinderen. Het gaat niet om techniek of tactiek, maar om plezier. De e-learning is voor elke coach, trainer of begeleider van jeugdsporters en binnen elke sport toepasbaar.12 • Workshop ‘4 Inzichten over trainerschap.’ Deze workshop wordt op aanvraag gratis aangeboden aan clubs.
<
INHOUD
24
Sportcoördinatoren, CKC en Sportconsulenten Het verschil tussen de sportcoördinatoren en een CKC: • Sportcoördinatoren ondersteunen alle clubs met directe hulpvragen, helpen het bestuur bij het implementeren van een positieve sportcultuur en geven workshops op alle onderdelen van een positieve sportcultuur. • De CKC richt zich op het ondersteunen van trainers bij één of enkele clubs. Goede afstemming en samenwerking tussen de sportcoördinatoren en CKC’ers is belangrijk. Zij kunnen elkaar versterken door kennis te delen, elkaars klankbord te zijn en samen te werken op de clubs.
Sportconsulenten zijn medewerkers bij gemeente Den Haag en zijn het eerste aanspreekpunt voor sportclubs bij de gemeente. Zij ondersteunen sportclubs bij onderwerpen zoals het behoud van vitaliteit en bieden passende ondersteuning aan, inclusief advisering op subsidieaanvragen.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Naast de sportcoördinatoren en CKC van WSDH hebben de sport consulenten van Gemeente Den Haag een cruciale rol in het contact met sportclubs.
<
INHOUD
25
4. OUDERBETROKKENHEID EN VERANTWOORDELIJKHEID
Een positieve sportcultuur bij jeugd begint vaak bij de ouders en andere betrokkenen. Zij hebben een voorbeeldfunctie en veel invloed op hun kinderen. Daarom is het belangrijk dat ouders en andere betrokkenen de visie op een positieve sportcultuur kennen en uitdragen. Zij moeten de waarden en normen van de club respecteren en positief gedrag stimuleren. Bijvoorbeeld in de omgang met tegenstanders en scheidsrechters. Verenigingen betrekken ouders en betrokkenen ook bij de club om vrijwilligers te werven en ervoor te zorgen dat kinderen blijven sporten. Een algemene positieve sport cultuur versterkt de betrokkenheid van alle leden. Samen zorgen we voor plezier en betrokkenheid op en rond de velden. Bij WSDH wordt aan de hand van volgende middelen ingezet op ouderbetrokkenheid en verantwoordelijkheid: • WSDH geeft 2 verschillende workshops over ouderbetrokkenheid: één voor ouders en één voor het bestuur, trainers/coaches en vrij willigers van de club. ° Workshop ‘Ouders langs de zijlijn’: Deze workshop is voor ouders van sportende kinderen. Met interactieve oefeningen leren zij welk effect hun gedrag heeft op kinderen en trainers/coaches. Ook geven kinderen zelf aan welk gedrag zij van hun ouders verwachten. ° Workshop ‘Ouders erbij’: Deze workshop is voor trainers/coaches, vrijwilligers en bestuurders. De workshop gaat over het creëren van ouderbetrokkenheid op de sportclub.
Niet alleen voor vrij willigerswerk, maar ook om ervoor te zorgend dat ouders zich welkom en thuis voelen en zich houden aan de gedragscode.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Norm: Ouders en andere betrokkenen dragen een gezamenlijke verantwoordelijkheid om kinderen binnen de sport op een positieve, respectvolle en ondersteunende manier te beïnvloeden.
<
INHOUD
26
Positiviteit Scoort begon als pilot van 1 januari 2020 tot en met 31 juni 2022. De gemeente voerde dit project uit samen met Offerhaus Communicatie (Arjan Offerhaus, tevens lid van Hockeyvereniging HDM), een kinder- en jeugdpsycholoog, verschillende afdelingen van de Haagse Hogeschool en vijf sportclubs (HDM, SV Die Haghe, HRC, Hellas en HBS Craeyenhout). Het doel was om ouders en betrokkenen bewust te maken van hun houding en gedrag vanuit een positieve insteek en positieve psychologie. Met het projectplan heeft het samenwerkingsverband ongeveer 50.000 euro subsidie gekregen, hiermee is de pilot gefinancierd. En heeft hiermee de Nationale Sport Innovatorprijs 2019 gewonnen van ZonMW. Na de pilot heeft de gemeente het project voortgezet. Inmiddels doen 12 clubs mee en tonen meerdere bonden (KNVB, KNCB) interesse om het project in te zetten. Onderdelen uit het project zijn: • Filmpje voor ouders en coaches: kinderen vertellen wat zij graag van ouders en coaches willen zien en horen op en rond het veld of de zaal. Voorafgaand aan het seizoen toont de club het filmpje aan ouders en coaches, zodat afspraken en verwachtingen vooraf duidelijk zijn.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Positiviteit Scoort
<
INHOUD
27
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
• Welkom tot en met vertrek (zie factsheet, bijlage 1): Bij binnenkomst begroeten coaches, aanvoerders, teams en ouders elkaar. Rondom de toss worden de scheidsrechters, coaches en de teams betrokken bij het positief beginnen van de wedstrijd. Er vindt een ‘shake hands’ moment plaats tussen de twee teams (begroeting voor de wedstrijd). Er is een positieve benadering tijdens de wedstrijd. Ook worden mensen aangesproken op gedrag. Na de wedstrijd geven de teams elkaar een blauwe kaart (compliment aan het andere team, zie hieronder) en drinken ze samen limonade. Het thuisspelende team neemt het initiatief voor de activiteiten, zodat iedereen met een goed gevoel naar huis gaat. • Blauwe Kaarten. Teams geven na de wedstrijd een blauwe kaart als compliment aan de tegenstander. De blauwe kaart richt zich op plezier en niet specifiek sporttechnisch. Voorbeeld blauwe kaart zie bijlage 1.
<
INHOUD
28
5. RESPECT EN INCLUSIE Norm: Iedereen is welkom en verdient respect op de sportclubs in Den Haag.
Het hoofdstuk ‘Respect en Inclusie’ speelt in op de preventie van grensoverschrijdend gedrag binnen het vlak respect, inclusie en (anti-)discriminatie. Ook gaat het in op de bewustwording (het vergroten van kennis) en acceptatie. In het volgende hoofdstuk wordt de aanpak van grensoverschrijdend gedrag op seksueel, fysiek en emotioneel vlak toegelicht en zal een meer repressief karakter hebben. De aanpak op al deze vlakken versterkt elkaar.
Inclusie Queeremancipatie en positieve sportcultuur binnen Haagse sportclubs Naar aanleiding van een motie vanuit de raad onderzocht het Mulier Instituut in 2024 de acceptatie van lhbtiq+ en de aanpak hiervan binnen sportclubs in Den Haag. Het onderzoek, genaamd ‘Positieve sportcultuur en lhbtiq+ -acceptatie op Haagse Sportverenigingen’ (2024) richtte zich op beide onderwerpen.13
13 RIS323745
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Binnen sportclubs is er steeds meer aandacht voor diversiteit, acceptatie en inclusie. Veel clubs werken hard aan het creëren van een veilige en gelijkwaardige sportomgeving, maar het is zeker nog niet altijd vanzelfsprekend. Meer focus op een positieve sportcultuur creëert meer bewustwording. Iedereen is welkom bij de sportclubs van Den Haag en respect is er voor iedereen! Selectie op basis van achtergrond, seksuele geaardheid, genderidentiteit of inkomsten of het gebruik van de Ooievaarspas, past daar niet bij. Iedere sportclub moet aan de norm voldoen dat iedereen op de club welkom is.
<
INHOUD
29
Resultaten onderzoek Allereerst vinden verenigingen het lastig om te zien wanneer iemand de cultuur als minder toegankelijk ervaart. Leden kiezen vaak een club waar ze zich in de sfeer en cultuur herkennen. Daarnaast is een inclusieve cultuur volgens de bestuurders vaak ook inherent aan hun club. Dit kan volgens het onderzoek leiden tot een 'sociale kramp'. Onbewuste stereotypen kunnen discriminatie veroorzaken en mensen uitsluiten. En mogelijk de clubcultuur beïnvloeden. Ten tweede speelt mee dat een deel van de clubs al moeite heeft met het organiseren van hun basis, de sport. Een deel van de clubs heeft daarmee ook minder capaciteit om aandacht te besteden aan thema's als positieve sportcultuur.14
• Vergroot bespreekbaarheid: Om de aandacht en bewustzijn over discriminatie en uitsluitende mechanismes van kwetsbare groepen te vergroten, is het belangrijk om het thema bespreekbaar te maken en de 'sociale kramp' die op sommige clubs heerst tegen te gaan. Voor een overzicht van interventies om dit te bevorderen, zie de interventies hieronder. • Koppel het onderwerp aan bestaande hulpvragen: Verder blijkt dat de mate waarin er aandacht is voor onderwerpen binnen positieve sportcultuur weerspiegelt is in de bestaande hulpvraag. Zo draagt bijvoorbeeld het vergroten van ouderbetrokkenheid direct bij aan het vergroten van het aantal vrijwilligers bij de club. De praktijk laat zien dat initiatieven beter werken en een breder draagvlak hebben als de vraag ernaar vanuit de clubs zelf komt. Om clubs wel te bereiken met het onderwerp queeremancipatie is het belangrijk om met clubs in gesprek te gaan. Zo vergroten we het bewustzijn en voorkomen we discriminatie. Tegelijkertijd geven we de vereniging de ruimte om zelf te bepalen welke ondersteuning zij nodig hebben.
14 Voor hulp bij organisatorische onderwerpen zoals leden, kader, vrijwilligersbeleid, open club en positieve sportcultuur kunnen sportclubs via WSDH de hulp van een clubsondersteuner aanvragen. Zie link: Aanvraag verenigingsondersteuning - WSDH
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Het Mulier instituut geeft in het rapport de volgende aanbevelingen:
<
INHOUD
30
Interventies
• Vanaf 2026 organiseren we een jaarlijkse bijeenkomst over positieve sportcultuur voor alle Haagse Sportclubs om het onderwerp bespreekbaar te maken en het gesprek hierover levende te houden. Daarbij besteden we elk jaar extra aandacht aan één van de onderwerpen binnen positieve sportcultuur. De eerste editie staat in het teken van queeremancipatie bij Haagse sportclubs. We doen er alles aan om alle sportclubs aanwezig te laten zijn. • Bij het contact tussen WSDH en de clubs zal het onderwerp extra worden benadrukt om de bewustwording te vergroten en het onderwerp bespreekbaar te maken. • Uit het onderzoek blijkt dat 1 op de 5 sportclubs op de hoogte is van de handreiking gender- en seksediverse personen voor sporter en sportorganisaties. We brengen de handreiking periodiek onder de aandacht van clubs, bijvoorbeeld via de nieuwsbrief. • Uit het onderzoek blijkt dat clubs weinig ondersteuning zoeken (kleine clubs nooit). We informeren clubs breder en vaker dat we er voor ze zijn en met welke middelen. Dat doen we door middel van de intakegesprekken van WSDH, het contact met clubs via de sportconsulenten en het delen van informatie en goede voorbeelden. • Bij kleine clubs en clubs met jeugdleden is meer aandacht nodig voor o.a. queeremancipatie. We zullen extra focus zetten op deze clubs in onze ondersteuning.
• We werken samen met discriminatie.nl om discriminatie tegen te gaan. Hier kunnen slachtoffers incidenten melden. We benadrukken periodiek het belang van het melden en registreren van incidenten. Dit doen we via de nieuwsbrief en tijdens de jaarlijkse bijeenkomst over positieve sportcultuur. • Den Haag is actief aangesloten bij Alliantie gelijkspelen welke als doel heeft om acceptatie van queer personen in de sport te bevorderen. De Alliantie kan op aanvraag zorgen voor: ° Workshops voor spelers, staf, bestuurders, ouders en vrijwilligers, verzorgd door de John Blankenstein Foundation (JBF). ° Deskundig advies op maat op het gebied van inclusief beleid, door de JBF. ° Materialen voor op de club.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Het is een noodzaak om in te zetten op wegnemen van de 'sociale kramp' rondom het thema discriminatie. Daarom moeten we niet wijzen met de vinger, geen interventies opleggen, maar inzetten op informeren, verleiden en begeleiden. We zetten in op een grotere bewustwording rondom dit thema.
<
INHOUD
31
Naast het thema inclusie worden sportclubs vanuit de gemeente ook benaderd voor initiatieven en vragen over vele andere onderwerpen binnen en buiten positieve sportcultuur. Alle thema's zijn belangrijk maar we moeten ervoor waken dat we de clubs overbelasten door te veel in een keer te vragen. Daarom is het belangrijk dat de interventies op queer acceptatie en positieve sportcultuur gedoseerd en gespreid over meerdere momenten in het jaar plaatsvinden. Zodat de aanpak duurzaam blijft en hetgeen wat we aan de clubs vragen voor hen haalbaar is. Naast de bovengenoemde interventies werken we samen met de Ooievaarspas om uitsluiting op basis van inkomsten tegen te gaan.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
° Regenboog- en (Intersex) progress aanvoerdersbanden- en vlaggen via de gemeente. ° Procesbegeleiding, door de JBF ° Een blijvende vraagbaak • De gemeente zet het project ‘Met andere ogen’ in op sportclubs. Met virtual reality stappen deelnemers in het leven van anderen. Ze verplaatsen zich eventjes in de leefwereld en ervaringen van mensen die ze (nog) niet kennen, of misschien wel nooit mee in aanraking komen. Deze persoon kan een andere huidskleur of culturele achtergrond hebben, maar ook een andere seksuele voorkeur, leeftijd of religie. Ze luisteren naar hun persoonlijke verhalen en worden geconfronteerd met hun dagelijkse dilemma’s. Zo maken deelnemers kennis met nieuwe geluiden, inzichten en perspectieven. Dit draagt bij aan de zichtbaarheid en acceptatie van queer personen en vergroot de bespreekbaarheid over het onderwerp. • Daarnaast spreken we clubs aan als er signalen van discriminatie zijn. Bij een tweede overtreding stoppen we de ondersteuning, totdat een traject voor tot ondersteuning op dit thema is gestart. • We onderzoeken alle praktische suggesties uit de rapportage, waarbij niet alle acties in de handen van de gemeente liggen, maar bijvoorbeeld ook bij de politie (zoals bij het ondersteunen van slachtoffers en clubs bij incidenten, optreden bij genormaliseerde discriminerende uitingen en deze bestraffen).
<
INHOUD
32
Respect Respect op sportclubs betekent dat spelers, trainers, ouders en supporters elkaar waardig behandelen, ongeacht afkomst, niveau of achtergrond. Het houdt in dat iedereen zich aan de afspraken en regels houdt en dat er ruimte is om fouten te maken zonder uitlachen, schelden of intimideren. Door op deze manier met elkaar om te gaan, ontstaat een veilige en positieve sportomgeving waarin iedereen zich welkom voelt en zich optimaal kan ontwikkelen.
° We reiken elk jaar tijdens het Haags Sportgala een prijs uit voor de scheidsrechter van het jaar. De prijs is ervoor bedoeld om alle scheidsrechters die actief zijn in Den Haag en op regelmatige basis wedstrijden begeleiden te eren. De prijs is niet voor een specifieke sportsoort en ook niet per se voor de beste scheidsrechter. Het gaat om maatschappelijke betrokkenheid en inzet voor de club of sport in het algemeen. Scheidsrechters zijn niet altijd clubgebonden en deze categorie scheidsrechters willen we bewust niet uitsluiten. Het kan dus een ouder zijn, die regelmatig zijn best doet om een wedstrijd in goede banen te leiden evenals een scheidsrechter die voor een sportbond fluit en woont en/of veel actief is in Den Haag. Alle scheidsrechters van Den Haag zijn belangrijk! ° Daarnaast hebben we in 2025 voor het eerst de scheidsrechtersavond georganiseerd. Deze scheidsrechtersavond had als doel om aandacht te vragen voor de rol van de scheidsrechters en het te hebben over hoe we als gemeente deze rol zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. De avond was een groot succes. Dit bleek uit de feedback die we hebben ontvangen vanuit de deelnemers. Het plan is om dit structureel elk jaar te organiseren.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
• De ‘blauwe kaart’ zal worden aangeboden aan jeugdteams. Dit onderdeel is eerder beschreven in het hoofdstuk ouderbetrokkenheid. • We hebben specifiek ook aandacht voor de rol en de kwetsbaarheid van de scheidsrechter/leiding van de sportclub en bieden via de verschillende ondersteuningsmogelijkheden clubs handvaten om hun scheidsrechters te ondersteunen of hun leden aan te spreken op respect richting de leiding.
<
INHOUD
33
6. PREVENTIE EN AANPAK VAN GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
Grensoverschrijdend gedrag gaat over gedrag wat we met zijn allen (binnen de clubs in Den Haag) niet accepteren. Om plezier te vergroten zorgen we met zijn allen voor bepaalde waarden en normen binnen Den Haag en de Haagse sportclubs. De gedragscode en waarden en normen komen terug in het hoofdstuk ‘Basisvoorwaarden Positieve Sportcultuur’. De aanpak op respect, inclusie en discriminatie in preventieve vorm staat in het hoofdstuk ‘Respect en Inclusie’. Clubs zijn plekken in de samenleving waar plezier en veiligheid hoog in het vaandel staan en waar elke week veel vrijwilligers hun best doen om hieraan bij te dragen. Om de clubs en de vrijwilligers hierbij te ondersteunen moeten onderwerpen als grensoverschrijdend gedrag en de omgang hiermee wel aan de orde komen. Dit hoofdstuk gaat over fysiek grensoverschrijdend gedrag, emotioneel grensoverschrijdend gedrag en seksueel grens overschrijdend gedrag, waarvoor voor de eerste 2 de meer repressieve kant wordt belicht en de laatste meer preventieve kant. Om grensoverschrijdend gedrag tegen te gaan, zijn de eerdergenoemde basisvoorwaarden van groot belang. Het gratis aanvragen van VOG’s voor vrijwilligers kan een eerste voorzorgsmaatregel zijn om te voorkomen dat mensen die strafbare feiten hebben gepleegd als vrijwilliger aan de slag kunnen.
Het aanstellen van een VCP’er zorgt ervoor dat alle leden een vertrouwelijke plek hebben waar ze met hun zorgen over grensoverschrijdend gedrag naar toe kunnen. Iedereen moet zich veilig voelen op de Haagse Sportclubs. WSDH ondersteunt clubs bij het voorkomen en aanpakken van grensoverschrijdend gedrag door:
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Norm: Grensoverschrijdend gedrag wordt niet geaccepteerd binnen de sport in Den Haag.
<
INHOUD
34
• Workshops: ‘Omgaan met pesten’ en ‘Over de grens’ bieden praktische handvatten. Het doel van de workshops is om grens overschrijdend gedrag bespreekbaar te maken en tegen te gaan. Tijdens de workshops komt naar voren wat grensoverschrijdend gedrag is, hoe vaak het voorkomt, hoe je het kunt herkennen en voorkomen en wat je doet bij een melding of signalering. Verder wordt samen het gesprek aangegaan en worden er praktische tips gegeven. • Advisering: Maatwerkadvies voor sportclubs bij complexe casussen en signaleringen. • Bij meldingen van (seksueel) grensoverschrijdend gedrag zal altijd worden doorverwezen naar het meldpunt van het Centrum Veilige Sport Nederland. Bij het CVSN werken casemanagers die zaken kunnen behandelen.
Fysiek grensoverschrijdend gedrag is gedrag waarbij één van de betrokken partijen fysiek wordt bedreigd of aangevallen. Emotioneel grensoverschrijdend gedrag gaat over het aanbrengen van emotionele of mentale schade bij een ander. • In het geval van discriminatie werken de gemeente en WSDH samen met ‘discriminatie.nl’. Discriminatie is nooit oké. Samen zorgen we ervoor dat discriminatie gemeld mag en kan worden en tegen wordt gegaan. • We versterken de samenwerking met sportbonden (o.a. KNVB) door vaker gezamenlijk casuïstiek te bespreken, clubs gericht te ondersteunen bij het aanpakken van agressie en discriminatie (WSDH). Zie hieronder voor voetbal ook het kopje ‘Haagse Norm’. • We zoeken meer de samenwerking met politie en veiligheid op het gebied van incidenten op de sportvelden en stimuleren omstanders dit ook daar te melden.
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
Fysiek en emotioneel grensoverschrijdend gedrag
<
INHOUD
35
Seksueel grensoverschrijdend gedrag Seksueel grensoverschrijdend gedrag is gedrag waarbij één van de betrokken partijen schade oploopt of het niet eens is met seksuele uitingen of handelingen van een ander.
• We sluiten aan bij landelijke campagnes o.a. van het Centrum Veilige Sport Nederland om bewustwording te vergroten. • Het ‘High 5 Stappenplan Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag’ van het Centrum Veilige Sport Nederland wordt digitaal aangeboden.15 • 8 keer per jaar is er een bijeenkomst met de G4 (soms G5 of G6) over sociale veiligheid op sportclubs om kennis te delen en gezamenlijke inzet af te stemmen.
15 High5! Stappenplan - aan de slag met sociale veiligheid - NOCNSF
ACTIEPLAN 'EEN POSITIEVE SPORTCULTUUR' DEN HAAG 2026-2028
• In de afgelopen jaren heeft de gemeente webinars georganiseerd met betrekking tot seksueel grensoverschrijdend gedrag op sportclubs. Hierin kwam ook aan bod hoe clubs om zouden moeten gaan met de Meldplicht Seksuele intimidatie, die vanaf 2020 van kracht is. Deze bijeenkomsten zijn in samenwerking met het NOC*NSF – Centrum Veilige Sport Nederland (CVSN) en WSDH. WSDH geeft op dit vlak workshops aan (bestuurders van) clubs hoe zij hiermee om kunnen gaan en adviseert hierin. • Meerdere keren per jaar (afhankelijk van de vraag) worden cursussen voor VCP’ers aangeboden door WSDH.
<
INHOUD
36
• In 2025 is een campagne over Orange The World bij Haagse Sportclubs gestart. Orange The World is een wereldwijde VN-campagne tegen geweld tegen vrouwen en meisjes. In 2025 hebben 9 sportclubs meegedaan aan de actie door bijvoorbeeld de Orange de World vlag te hijsen en posters op te hangen met informatie over signalen van ongezonde gewelddadige relaties. Drie clubs hebben met speciale Orange The World aanvoerdersbanden gespeeld om het onderwerp onder de aandacht te brengen. We zetten deze campagne ook de komende jaren voort.
Op initiatief van de gemeente is de Haagse Norm in 2024 opnieuw geïntroduceerd om incidenten in het Haagse voetbal tegen te gaan. Samen met een pilotgroep van 11 Haagse clubs is een fundament gelegd, vastgelegd in het convenant van de Haagse Norm. WSDH coördineert en faciliteert het project in nauwe samenwerking met de gemeente Den Haag en de KNVB, als ondersteunende driehoek. De ideeën en het initiatief liggen nadrukkelijk bij de aangesloten voetbalclubs zelf. De Haagse Norm streeft naar een positieve en veilige sportomgeving waarin iedereen met plezier kan voetballen. De Norm is uniek: het weerspiegelt de Haagse identiteit en bevordert acceptatie, begrip en verbinding tussen clubs. De kernwaarden van de Haagse Norm zijn: • Begrip: Elkaar leren kennen en verschillen accepteren. • Verbinding: Eerlijkheid en transparantie versterken de band tussen Haagse clubs door samenwerking en open communicatie. • Ontwikkeling: Actieve deelname aan trainingen en bijeenkomsten houdt clubs vitaal en toekomstbestendig. • Veiligheid: Door begrip, verbinding en ontwikkeling ontstaat een veilige en respectvolle omgeving waarin iedereen met plezier kan sporten. Deze kernwaarden vormen de basis voor een cultuur waarin clubs elkaar ondersteunen om van het Haags voetbal een veilige en plezierige plek voor iedereen te maken.