RIS324266 Notulen van de raad van 13 november 2025

Vergadering gemeenteraad Den Haag gehouden op donderdag 13 november 2025 (Geopend te 13.30 uur) Voorzitter: de burgemeester, mr. J.H.C. van Zanen Griffier: drs. C.G.C.M. Blankwaard-Rombouts

Agenda A. Vaststelling agenda B. Stad in de raad Voortzetting behandeling Programmabegroting 2026-2029 en tariefvoorstellen Stemmingen Beraadslaging over C. Commissiebrief inzake Voortgangsrapportage Aanpak dakloosheid 2024 beleidskader Den Haag geeft Thuis (RIS322995) D. Voorstel van het college inzake Europastrategie Den Haag 2025-2030: Meer doen met Europa (RIS320814) E. Voorstel van het college inzake Publiek integraal Warmtebedrijf (RIS322480) F. Voorstel van het college inzake zienswijze mobiliteitsvisie MRDH (RIS323318) G. Voorstel van het college inzake zienswijze op de Visie op het economisch vestigingsklimaat 2050 van de MRDH (RIS323313) H. Voorstel van het college inzake Vaststelling Nota Broedplaatsenbeleid 2025–2030 (RIS323340) I.

Voorstel van de rekenkamer inzake rekenkameronderzoek Groen in de buitenruimte (RIS323316)

J. Voorstel van het college tot vaststelling van de Verordening bedrijveninvesteringszone Paul Krugerlaan Den Haag 2026 (RIS323398) Afronding debat commissie K. Beantwoording schriftelijke vragen inzake Retourservice voor bewoners bij onduidelijke gemeentelijke brieven (RIS321174) (agendapunt niet aan de orde geweest) L. Binckhorstdebat (agendapunt niet aan de orde geweest) De voorzitter. Ingevolge het Reglement van orde open ik de vergadering.

Presentielijst Aanwezig zijn 45 leden: Ahraui (PvdA), Arp (SP), Assad (D66), Baboeram (GroenLinks), Van Basten Batenburg (VVD), Bingöl (Hart voor Den Haag), Bom (Hart voor Den Haag), Bos (GroenLinks), Van den Bos (PvdD), Butt (GroenLinks), Celik (DENK) De Vuyst (GroenLinks), Van Doorn (D66), 1

Dubbelaar (Hart voor Den Haag), Dumoulin (VVD), Van Esch (D66), Etalle (FVD), Faïd (HSP), Gerritsen (PvdD), Van den Goorbergh (Hart voor Den Haag), Groenewold (D66), De Groot (CDA), Guernaoui (Hart voor Den Haag), Hofstra (VVD), Holman (PvdA), Kaptheijns (PVV), KlokkenburgReedeker (CU/SGP), Mahmood (DENK), Martinez van Andel (Hart voor Den Haag), Martini (Hart voor Den Haag), Meinesz (Hart voor Den Haag), Mekers (D66), De Mos (Hart voor Den Haag), Mostert (D66), Noorlander (D66), Partiman (CDA), Peeck (VVD), De Ridder (VVD), Sewtahal (Hart voor Den Haag), Sluijs (Hart voor Den Haag), Smit (PvdD), Thepass (GroenLinks), Uduba (VVD), Verdonk (Hart voor Den Haag), Verduin (D66) De voorzitter. Aangezien het vereiste aantal leden aanwezig is, kan de vergadering voortgang vinden. Goedemiddag, geachte leden van de raad. Goedemiddag, dames en heren op de publieke tribune en dames en heren thuis. Van harte welkom. Ik hoop dat u van een goede nachtrust heeft genoten. De mensen die hier gisteren niet waren vanwege ziekte en er vandaag weer zijn, hartelijk welkom. Fijn dat u voldoende bent hersteld. De heer Etalle zal iets later vanmiddag aanwezig zijn. Wethouder Vavier zal, als het lukt, eind van de middag de vergadering verlaten. Een paar mededelingen over de agenda. Als eerste aan de orde is Stad in de raad. Er zijn vijf insprekers op de agendapunten, los van de begroting.

Daarna beginnen we met de tweede termijn van de raad en het college over de begroting, met de resten van de spreektijden van gisteren. Na afronding van de begrotingsbehandeling wordt gestart met de overige beraadslagingen. Dan wordt de reguliere spreektijd ingevoerd als was het een nieuwe vergadering. De stemming over de programmabegroting en de tariefvoorstellen is bepaald op na 16.00 uur. Of het is precies 16.00 uur, maar in ieder geval niet ervoor. Na de stemming wordt de vergadering hervat met de andere agendapunten. Als we eerder klaar zijn dan 16.00 uur, kunnen we misschien meteen door. Dan zien we wel hoe laat we stemmen. Voor u ligt het evaluatieformulier van Meet your City Council en de Haagse Jongerentop. Ik vraag u vriendelijk om dat in te vullen en in te leveren op de tribune bij de griffievoorlichting, bij mevrouw Lies of mevrouw Marjolein. Ik vraag zoals gebruikelijk ook aandacht voor onze vergaderafspraken. We vergaderen via de voorzitter. Dat ben ik of dat is de heer Sluijs als plaatsvervangend voorzitter van de gemeenteraad en voorzitter van het presidium. Eventuele andere gesprekken verzoek ik u buiten de vergaderzaal te voeren, zodat we de insprekers zo meteen en ook de debatten goed en geconcentreerd kunnen volgen. Stevig op de inhoud, no problem, maar niet gericht op de persoon.

Voor u, insprekers, geldt dat uw bijdrage moet volgens de afspraken die gelden. Dat betekent bijvoorbeeld dat u raadsleden of collegeleden niet bij hun voornaam aanspreekt. Ook is het niet toegestaan om namen van medewerkers te noemen. Geen blijken van instemming of afkeuring; dat hebben we zo in het reglement van orde vastgelegd. Alle stemmingen zijn aan het eind van de vergadering, behalve waarschijnlijk die ene, waarna er gelegenheid is voor het afleggen van stemverklaringen. Met de fractievoorzitters is afgesproken om de vergadering om 0.00 uur af te sluiten, inclusief de stemmingen. Aan de orde is: A.

Vaststelling agenda.

De voorzitter. Ik stel de vraag der vragen, maar voordat ik dat doe, geef ik het woord aan mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik denk dat dat het antwoord is op de vraag der vragen, voorzitter. Het gaat over de agenda voor het eerste gedeelte, de tweede termijn van de begroting. Zoals gisteravond aangekondigd vind ik het gepast om wat extra spreektijd te krijgen. Dat heeft twee redenen. Eén, het gebeuren van gisteren, waar denk ik wel iets van reflectie op gegeven mag worden. En twee, het college had gisteren 73 minuten spreektijd en is daar 50 minuten overheen gegaan. Ik zal niet dezelfde mate van overschrijding vragen, maar het lijkt me gepast dat we als raad per partij een kwart van de originele spreektijd erbij krijgen. 2

De voorzitter. Ik kijk even de kring rond. Is dat akkoord? Dat is akkoord en we gaan het doen: een kwart van de spreektijd van gisteren. Het hoeft helemaal niet op, hè? Dat was het punt van orde van mevrouw Van Basten Batenburg. Ik ga nu de vraag stellen: kunt u instemmen met de agenda? Dat is het geval. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. Aan de orde is: B.

Stad in de raad.

De voorzitter. Er zijn vijf insprekers aangemeld. U heeft drie minuten en na drie minuten is het gewoon klaar. Er is één inspreker over de commissiebrief inzake Voortgangsrapportage Aanpak dakloosheid. De heer Wijsenbeek (C). Geachte voorzitter, meneer de burgemeester, leden van de gemeenteraad. Mijn naam is Floris Wijsenbeek en ik spreek namens en in overleg met vele hondenbezitters in de stadsdelen Scheveningen, Archipel Willemspark en Zeeheldenbuurt voor wie de Scheveningse Bosjes de enige te voet bereikbare uitlaatplek en losloopgebied is. Bij alle ingangen en op diverse plaatsen in het park staan borden waarop de regels op grond van artikel 461 Wetboek van Strafrecht en de Algemene plaatselijke verordening vermeld staan. Een van die regels is dat het verboden is in het park te overnachten of te kamperen. Deze regel wordt door circa 70 dak- en thuislozen, voornamelijk afkomstig uit Oost-Europa, massaal overtreden. Sterker nog, dit is in zekere zin aangemoedigd toen nadat het bos werd afgesloten voor de NAVO-top in juni van dit jaar, alle daaruit verwijderde personen door de gemeente een tent kregen aangeboden.

Sinds juni zijn ze niet alleen zoals gemeld weer massaal terug, niet alleen aan de randen van het park, bij Madurodam, een van de grootste toeristenattracties van de stad, langs de Scheveningseweg en de Aletta Jacobsweg, maar ook midden in het park, bijvoorbeeld op een van de drukstbezochte gedeelten langs de klinkerweg van de Kerkhoflaan naar de Bataaf, op minder dan 5 meter van een van die regelborden. Op mijn verzoek van 13 oktober jongstleden aan de boswachter-boa om daartegen op te treden, werd expliciet niet voldaan. Ik heb dit verzoek gedaan, omdat mijn hond, zoals alle honden, de daar aanwezige menselijke uitwerpselen onweerstaanbaar vindt. De hond, zoals ook die van anderen mij bekend, is door de daarin aanwezige drugsresten zo ziek geworden dat ik à raison van meer dan € 200 naar de dierenarts moest. Zo kunnen de honden dus niet meer vrij en veilig rondlopen. Naar mij bekend is de gemeentelijke afdeling ordehandhaving, die onder de burgemeester valt, doende een plan te ontwerpen om aan deze onwenselijke en onwettige situatie een eind te maken. Mijn verzoek aan u, leden van de gemeenteraad en het college, is dit plan te ondersteunen om de hondenbezitters, belastingbetalende en stemgerechtigde inwoners van deze stad, hun park terug te geven. Dank u. De voorzitter. Dank u wel.

Ik geef nu het woord aan drie insprekers over het voorstel inzake Vaststelling nota Broedplaatsenbeleid. Mevrouw Mohammadi (H). Geachte leden van de raad, geachte burgemeester. Ik spreek namens De Besturing. Ik ben daar voorzitter. Ik zet even meteen een timer aan, want dan weet ik dat ik niet over de tijd ga. De Besturing is een onafhankelijke stichting in de Binckhorst, zoals velen van jullie misschien al weten, waar al twintig jaar een diverse gemeenschap van makers, kunstenaars en ontwerpers samenwerkt. Wat ooit een fabriek was voor scheepsonderdelen, is nu een broedplaats waar een van de motoren van de Haagse creatieve economie draait. Meer dan 40 makers werken hier dagelijks aan allerlei projecten die niet alleen artistieke, maar ook sociale en economische waarde hebben, van tentoonstellingen en ontwerpen tot samenwerkingen met lokale en internationale partijen, tot zelfs samenwerkingen met ASML 3

De kracht van De Besturing ligt vooral in het collectieve model. We hebben gedeelde middelen en gedeelde verantwoordelijkheid. We onderhouden en beheren én zijn eigenaar van het gebouw. Onszelf geven de organisaties samen vorm, delen werkplaatsen en investeren in het voortbestaan van ons geliefde gebouw. De Besturing is daarmee niet alleen een gebouw, maar een ecosysteem. Een levend ecosysteem. Een plek waar makers en ondernemers samenwerken en wortelen in de stad. Placemaking is de kern van De Besturing. Met onze evenementenruimte Ctrl+Space geven we eigenaarschap aan allerlei verschillende projecten en doelgroepen. Hier zetten residenten tijdelijke maar ook hele eigen meer permanente programma's op, van modulaire synthesizeravonden tot korte residenties met geluid of licht, van filmclubs en concerten tot tentoonstellingen, festivals en zelfs bruiloften en begrafenissen. Alles wat hier gebeurt, wordt ondersteund vanuit onze gemeenschap zelf. De posters worden gedrukt in onze eigen risoprintshop, de lampen ontworpen door kunstenaars en de ideeën groeien in samenwerking. Met ons huidige talentontwikkelingsprogramma en studio's bieden we recent afgestudeerde kunstenaars de ruimte om te experimenteren. We geven ze coaching en daarmee geven we ze volwaardige aansluiting bij de Haagse culturele sector.

Het vormt een schakel tussen afstuderen en zelfstandig werken in het Haagse maakveld. Dankzij de Hide Out ontstaan nieuwe collectieven en zelfs nieuwe broedplaatsen. Het is letterlijk de kweekvijver van de stad. Vanaf deze editie, najaar 2025, is de gemeentelijke ondersteuning helaas weggevallen. Toch zetten we door, al dan niet in een minimale vorm, omdat we geloven in de impact die dit programma heeft voor jonge makers en voor Den Haag als stad. Vooruitkijkend willen we blijven investeren in de toekomst, in het verduurzamen van ons gebouw, in betere faciliteiten en in een betere en sterkere verbinding met de nieuwe bewoners van de Binckhorst. Mevrouw Eisma (H). Beste leden van de raad. Mijn naam is Afra Eisma. Ik ben beeldend kunstenaar, geboren en getogen in Den Haag, met een atelier in Kunstenaarsinitiatief Billytown, gevestigd in de Helena. Ik maak grote installaties van textiel en keramiek. Mijn werken zijn te zien over de hele wereld, van het Miró Museum in Barcelona, de Dhaka Art Summit in Bangladesh, het ICA in San Diego tot lokaler in het Rijswijks Museum of het Kunstmuseum hier in Den Haag. Per jaar zien meer dan een miljoen mensen mijn werk verspreid over verschillende instellingen. Dit draagt bij aan de internationale zichtbaarheid van Den Haag, aangezien in elke museale tekst duidelijk wordt vermeld dat mijn atelier in Den Haag is gevestigd.

Vandaag sta ik hier omdat ik het belang wil benadrukken van permanente betaalbare werkplekken voor kunstenaars in Den Haag. Jarenlang gold Den Haag als dé plek voor betaalbare ateliers en dé plek met talent. Maar we dreigen dat, door onzekerheden omtrent vaste werkruimtes, kwijt te raken. En dat is zonde. Kunstenaars hebben ruimte nodig. Mijn atelier in Billytown is 90 m², maar het werk dat ik daar maak vult vaak museumzalen die vele malen groter zijn. Zo realiseerde ik dit jaar een installatie van 500 m² voor een museum in San Diego, en werk ik nu aan een project van 200 m² voor de Kochi Biënnale in India. Mijn praktijk toont hoe fysieke ruimte direct samenhangt met artistieke ambitie. Dat contrast laat zien hoe essentieel ruimte is voor kunstenaars: ons werk groeit verder dan de muren van het atelier, maar kan alleen daar beginnen. Bij Billytown hebben we momenteel een grote, gedeelde ruimte in het hart van ons ateliercomplex, waar kunstenaars kunnen werken aan grotere projecten wanneer hun eigen atelierruimte te klein is. Hier tekende ik mijn vloerkleed van 7 bij 7 meter uit en maakte ik het schetsontwerp voor een 14 meter lang wandkleed voor het Fries Museum. Betaalbare werkruimte is van essentieel belang voor kunstenaars. Ons werk vraagt tijd, toewijding en fysieke ruimte om te kunnen ontstaan.

Kunstenaars werken hard, vaak met beperkte middelen, aan projecten die hun weg vinden naar musea, festivals en het publieke domein. Toch verdienen kunstenaars gemiddeld minder dan andere professionals binnen de creatieve sector, ondanks hun inzet en maatschappelijke bijdrage. Succes laat zich in ons vak dan ook niet meten in geld, maar in bereik: in bezoekersaantallen, publieke zichtbaarheid en maatschappelijke impact. Juist daarom is een lage en stabiele huurprijs onmisbaar. Het stelt ons in staat om te blijven werken aan kunst die niet gericht is op winst, maar op verbeelding, reflectie en verbinding binnen de samenleving. 4

Kunstenaars hebben bestaanszekerheid nodig. Net als ieder ander moeten ook wij kunnen rekenen op een vaste werkruimte. Komende maand ben ik in India om mijn tentoonstelling op te bouwen, lezingen te geven en bij de opening aanwezig te zijn. Toch werk ik vanuit een atelier met een maandcontract, maandelijks opzegbaar. Dat is geen werkbare situatie, niet voor mij en niet voor andere kunstenaars. Mevrouw Van der Heijden (H). Geachte leden van de raad, goedemiddag. Ik ben hier namens de Haagse broedplaatsen, als lid van Patch Studios. Vier jaar geleden namen wij als jonge kunstenaars een noodzakelijk risico. Wij huurden een lege loods, zonder stromend water, niet geïsoleerd, geen toilet en met een opzegtermijn van twee weken. We bouwden muren, een keuken, trokken waterleidingen, huurden een dixi en gebruikten heaters zodat onze computers niet uitvielen. 's Winters was het in de studio kouder dan buiten. De dixi bevroor en we hebben binnen sneeuw zien vallen. Maar hier organiseerden we grote tentoonstellingen, live events, en maakten we kunstwerken die op landelijk én internationaal niveau publiek bereikten. Uiteindelijk kregen we twee weken de tijd om vier jaar van ons harde werk af te breken en te vertrekken. We hebben nu een nieuwe locatie in de Binckhorst, maar ondanks deze stap vooruit blijft de onzekerheid, want opnieuw is ons contract tijdelijk.

Patch Studios is zelfgeorganiseerd, zelfbeheerd en grotendeels zelf gefinancierd. Onze studio is ontworpen om samenwerking, leren en experimenteren te optimaliseren en bestaat volledig uit gedeelde werkruimtes. Dit vereist meer vierkante meters dan individuele studio's, maar creëert ook meerwaarde. Wanneer wij gereedschap, expertise en ruimte delen, versnellen onze carrières. We denken groter, durven risico's te nemen en stimuleren elkaar om uit te blinken. Zo slaat onze studio de brug tussen kunst en cultureel ondernemerschap. Over cultureel ondernemerschap gesproken. De huidige onzekerheid hindert de zelfredzaamheid en ontwikkeling, die van ons maar ook die van de stad als cultureel toonbeeld. Tijdelijke contracten kunnen starters helpen, maar zodra een initiatief uitgroeit tot een culturele en economische aanwinst voor de stad moet er een weg naar stabiliteit zijn. Al ons harde werk staat voortdurend op het spel door onzekere ruimtes. Wij hopen dat het broedplaatsenbeleid kan zorgen voor een vruchtbare voedingsbodem in onze stad, trots op het rijke Haags culturele erfgoed en kijkende naar een bruisende creatieve toekomst. We vragen de gemeente om met ons samen te werken en een pad te ontwikkelen naar permanente ruimtes. We wéten dat Den Haag zijn broedplaatsennetwerk wil beschermen en uitbreiden.

De kunstenaars en ondernemers van de Haagse broedplaatsen zijn georganiseerd, ervaren en toegewijd. We willen bijdragen aan de toepassing van het nieuwe beleid, zodat de creatieve energie die al in onze stad aanwezig is de ruimte krijgt die ze verdient. De voorzitter. Ten slotte geef ik het woord aan één inspreker over het voorstel tot vaststelling van de Verordening bedrijveninvesteringszone Paul Krugerlaan. De heer Boenders (J). Voorzitter en raadsleden. Wethouder Icar - zijn inspanning wordt geprezen heeft mij laten weten dat de gemeentelijke jurist hem heeft medegedeeld dat er niks mankeert aan de BIZ-verordeningen. Maar in deze verordening, waar kennelijk niet op zich naar gekeken is, is sprake van een flinke zoek-en-vervangblunder. Ik heb het over de verordening van de stichting BIZ Paul Krugerlaan. In deze verordening wordt een subsidieverlening en vereniging aangewezen die niet bestaan. In de Wet op de bedrijfsinvesteringszones staat te lezen dat de opbrengst van de BIZ-bijdrage als subsidie aan een bij verordening aangewezen vereniging of stichting wordt verstrekt. In artikel 10 van deze verordening staat letterlijk: 'De stichting wordt aangewezen als vereniging als bedoeld in artikel 7 van de wet.' Maar in artikel 7 van de wet staat precies omschreven aan welke voorwaarden die vereniging moet voldoen.

De verordening wijst uitsluitend aan een vereniging waarvan alle beoogde bijdrageplichtigen lid zijn of dit desgewenst met onmiddellijke ingang kunnen worden. Een stichting kent geen leden. Daar kun je geen lid van worden en het is geen democratisch instituut. Bij de onderhavige stichting Paul Krugerlaan kan dus geen enkele beoogde bijdrageplichtige zich aanmelden als lid. Dankzij deze verordening denken de beoogde bijdrageplichtigen nu wel dat ze lid kunnen worden van deze stichting en dat ze dan uitzicht hebben op een algemene ledenvergadering, waarin zij hun zegje zouden kunnen doen. Het is mij een volkomen raadsel waarom na de 5

commissievergaderingen het woord 'vereniging' niet ambtelijk is vervangen door het woord 'stichting', zodat ook deze verordening voldoet aan hetgeen in de wet wordt gesteld. Ik heb het na de mededeling van de wethouder nog aan een voormalige rechter en een praktiserend advocaat voorgelegd. Die vinden het onbegrijpelijk waarom je in deze verordening een stichting 'vereniging' gaat noemen. Raadsleden, actie. Dit voorstel is rijp voor een amendement, zodat de twee woordjes 'vereniging' vervangen door het woord 'stichting'. Dan als laatste. Heb respect voor de betekenis van woorden en wees precies, zeg ik via de andere pet van uw voorzitter, aan het college en de ambtelijke diensten. Want met het grootste gemak worden bijvoorbeeld ook bewonersorganisaties 'bewonersverenigingen' genoemd, terwijl het overgrote deel gewoon allemaal stichtingen zijn, waarvan geen een bewoner lid kan worden. De voorzitter. Hiermee zijn we aan het einde gekomen van agendapunt B, Stad in de raad. Aan de orde is: -

Voortzetting behandeling Programmabegroting 2026-2029 en tariefvoorstellen.

De voorzitter. Aan de orde is de tweede termijn van de gemeenteraad. Ik geef als eerste het woord aan meneer De Mos van Hart voor Den Haag. De beraadslaging wordt hervat. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ja, hij doet het! Voorzitter. Er wordt echt alles uit de kast getrokken om de opmars van Hart voor Den Haag tegen te houden. Ik snap het ook wel. Ik hoor mevrouw Mostert: ik ben er met een schroevendraaier in de weer geweest. De burgemeester wou op mijn kaartje laten spugen. Maar goed, we staan er. U hebt het niet gedaan. Dat waardeer ik ook. Het had wel leuk eruitgezien, maar goed. Voorzitter, even serieus. Het was gisteren natuurlijk een grote janboel hoe het allemaal eindigde. Het was niet iets om trots op te zijn. We zouden toch graag een wat uitgebreidere reflectie willen. Waar was het nou toch allemaal voor nodig? Ze zitten hier een hele dag met z'n allen plafonddienst te hebben. En dan zijn er 75 minuten nodig om; ja, om wat? Het appreciëren van een amendement of van een motie? Ik neem aan dat dat overdag had gekund en dat dat sneller had gekund. Wat zijn nou de redenen? Lag het nou aan die Daal en Bergselaan? Was het nou toch datgene wat mevrouw Klokkenburg had ingediend? Was er in het college mot over wat anders? We zouden daar graag wat meer reflectie over willen hebben. We hebben uitgebreid gesproken over de Daal en Bergselaan.

Dan krijg ik toch wel verontrustende berichten. Er wordt gezegd door de beide maneges: wij hebben mensen met een lichamelijke en verstandelijke beperking die wij opvangen, die wij onder andere paardrijtherapie geven en die wij leuke middagen geven. Dan wordt er gezegd dat Voorall erbij is betrokken. We hebben natuurlijk even nagebeld. De manege zegt: Voorall is nooit op de manege geweest, geen analyse van de doelgroep, route of fysieke situatie. Het is heel raar als je een analyse in een advies geeft terwijl je er nooit bent geweest. Wat doe je dan voor die doelgroep die de beide maneges bedienen? We hebben natuurlijk ook even met Voorall zelf gesproken. Daar wordt gezegd: op verzoek van de wethouder moest er een sluiproute - lees: de Daal en Bergselaan - afgesloten worden en daar hebben wij wat van gezegd, niet wetende dat het om die Daal en Bergselaan gaat. Er is dus heel veel rook gecreëerd over Voorall. Dat is helemaal niet zo stevig als hier is gepredikt. Daar komen toch mensen die die voorziening gewoon keihard nodig hebben. We hebben toch allemaal gezegd dat we het belangrijk vinden. Die komen toch in het geding. Daar zou ik graag in de tweede termijn wat meer informatie over willen. Dan de onrust die is ontstaan over de inspraak. De mensen die hier geweest zijn, zeggen toch allemaal: er is niet geparticipeerd, er is niet naar ons geluisterd.

En er is bovendien geen zandhagedis 6

te vinden, in dat hele gebied niet. Dat gezegd hebbende willen we over de Daal en Bergselaan wat meer weten. Er zal heus nog een interruptiedebat over volgen. Ik had twee moties om wat mij betreft het festijn qua begroting af te ronden. De eerste is de motie Red de biljarters van Samonda in Morgenstond: verzoekt het college de plannen voor de flexwoningen op deze locatie te heroverwegen, de sociale en maatschappelijke waarde van biljartcentrum Samonda en het bedrijvenverzamelgebouw Keu's Genoeg in Morgenstond nadrukkelijk te erkennen en te behouden, te komen met een actieplan voor de toekomst van Keu's Genoeg, gericht op maatschappelijke invulling en verduurzaming van het pand, en vóór het krokusreces met een oplossing te komen die het behoud van zowel Samonda als voldoende parkeergelegenheid garandeert. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik heb een interruptie over het heroverwegen van het eerste dictumpunt. Betekent het dat er wel woningen kunnen komen? Is dat ook een optie: er komen woningen maar Samonda blijft behouden? Hoe moet ik het heroverwegen: er komen geen woningen? Richard de Mos (Hart voor Den Haag). We hebben gisteren een prettig interruptiedebatje gehad met de wethouder. Ik zie ook bereidheid van de wethouder; dat wordt gewaardeerd. Maar ik heb ook nog even met Samonda gebeld. Ik heb niet het gevoel dat die parkeerplaatsen blijven.

Nogmaals, die mensen zijn allemaal 70-plus. Die voelen zich onveilig als ze dat stuk moeten lopen in een donker gebied. Die willen gewoon dat er voldoende parkeerplekken zijn om daar lekker een biljartje te leggen en elkaar te ontmoeten. Het is een groep van 250 ouderen per week, en die doelgroep doet er ook toe. Ik zeg niet dat er niks mag. Ik geef de wethouder het verzoek mee: heroverweeg het en regel dat er genoeg parkeerplekken zijn, zodat die ouderen lekker een biljartje kunnen blijven leggen. Een tweede motie gaat over de explosies. De motie Stop langdurige sluiting van zaken na explosiegeweld verzoekt het college sluitingen maximaal twee weken te laten duren, tenzij er aantoonbare aanwijzingen zijn dat heropening een concreet veiligheidsrisico vormt, tegelijkertijd een dadergerichte aanpak te starten, gericht op het opsporen, vervolgen en bestraffen van uitvoerders én opdrachtgevers, beleid te ontwikkelen om gedupeerde ondernemers actief te beschermen, ondersteunen en waar nodig financieel te compenseren, en de raad hierover voor het krokusreces te informeren. Deze motie is mede ingediend door de heer Guernaoui. De voorzitter.

Door de fractie van Hart voor Den Haag worden de volgende moties (HvDH.7 en HvDH.8) ingediend: Motie HvDH.7 Stop langdurige sluiting van zaken na explosiegeweld De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103).. Constaterende dat: • Den Haag de afgelopen jaren ruim 150 keer is opgeschrikt door explosies; • ondernemers die niets verkeerd hebben gedaan, vaak dubbel worden getroffen: eerst door de aanslag zelf, daarna doordat hun zaak voor onbepaalde tijd wordt gesloten op last van de burgemeester; • hierdoor slachtoffers van misdaad worden gestraft in plaats van beschermd, terwijl daders vaak nog vrij rondlopen. Overwegende dat: • sluiting direct na een aanslag soms tijdelijk nodig kan zijn voor onderzoek en veiligheid van omwonenden; • het onredelijk is om bonafide ondernemers weken- of maandenlang dicht te houden zonder dat duidelijk is wie of wat erachter zit; • binnen twee weken na een explosie doorgaans voldoende beeld bestaat bij politie en gemeente om te kunnen beoordelen of heropening veilig kan plaatsvinden; 7

•

ondernemers niet nog eens financieel gestraft mogen worden voor iets waar zij zelf slachtoffer van zijn.

Verzoekt het college: 1. sluitingen maximaal twee weken te laten duren, tenzij er aantoonbare aanwijzingen zijn dat heropening een concreet veiligheidsrisico vormt; 2. tegelijk een dadergerichte aanpak te starten, gericht op het opsporen, vervolgen en bestraffen van uitvoerders én opdrachtgevers; 3. en beleid te ontwikkelen om gedupeerde ondernemers actief te beschermen, ondersteunen en waar nodig financieel te compenseren; 4. de raad hierover voor het krokusreces te informeren. En gaat over tot de orde van de dag. Motie HvDH.8 Red de biljarters van Samonda in Morgenstond De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025 ter bespreking van Programmabegroting 2026–2029. Constaterende, dat: ▪ de gemeente voornemens is om op het afgesloten parkeerterrein bij het bedrijvenverzamelgebouw Keu’s Genoeg aan de Genemuidenstraat in Morgenstond 36 flexwoningen voor statushouders te realiseren; ▪ hierdoor het merendeel van de parkeerplaatsen verdwijnt die onmisbaar zijn voor bezoekers van biljartcentrum Samonda, waar wekelijks circa 250 ouderen samenkomen.

Overwegende, dat: ▪ biljartcentrum Samonda een unieke en sociaal waardevolle voorziening is die ouderen ontspanning, contact en structuur biedt; ▪ veel bezoekers slecht ter been zijn en afhankelijk zijn van het parkeren direct naast het gebouw; ▪ Keu’s Genoeg in Morgenstond een belangrijk buurt- en bedrijfsverzamelgebouw is met sociale, sportieve en verbindende functies in de wijk; ▪ het verdwijnen van de parkeervoorziening feitelijk het einde van Samonda betekent en daarmee een belangrijke ontmoetingsplek in Morgenstond verloren gaat. Verzoekt het college: ▪ de plannen voor de flexwoningen op deze locatie te heroverwegen; ▪ de sociale en maatschappelijke waarde van biljartcentrum Samonda en het bedrijvenverzamelgebouw Keu’s Genoeg in Morgenstond nadrukkelijk te erkennen en te behouden; ▪ te komen met een actieplan voor de toekomst van Keu’s Genoeg, gericht op maatschappelijke invulling en verduurzaming van het pand; ▪ en vóór het kerstreces met een oplossing te komen die het behoud van zowel Samonda als voldoende parkeergelegenheid garandeert. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. De heer Assad ziet af van de tweede termijn. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Ten eerste. Wethouder Verschuure, leuk u weer te zien. Ik durfde er niet op te hopen na gisteren, maar welkom in Den Haag.

Een mooie vuurdoop. 8

Gisteren stelde ik dat het hoog tijd is voor een nieuwe periode, met een stadsbestuur dat er samen voor gaat om te doen wat werkt voor Den Haag. Wat jammer dat de coalitie het nodig vond om dat te bewijzen, want we zagen het debat allemaal uit de hand lopen. De wethouder Buitenruimte kreeg geen enkele hulp van zijn coalitiegenoten. Eenzaam in zijn strijd, ondanks een coalitie van zes partijen die toch een duidelijke afspraak hebben gemaakt in een coalitieakkoord. De coalitieleider hield zich ook opmerkelijk afzijdig, en dat terwijl bij hun eigen wethouder Financiën de paniek toch een beetje toesloeg toen ineens de gedachte bekroop dat er misschien geen meerderheid zou zijn voor de begroting. Of dat politiek onvermogen was of arrogantie, dat laat ik graag aan anderen om te duiden. We zagen gisteren een coalitie die elkaar achter de schermen de tent uit vocht en het college in de steek liet. Dat vonden wij geen aanlokkelijk beeld. Het leek wel alsof het college het niet kon hebben dat de oppositie elkaar wél kon vinden, hoe verschillend we ook zijn. Want het was toch mooi geweest als het college had gezegd: het zijn onze keuzes niet, maar wat mooi dat de coalitie constructieve voorstellen doet waar de stad wat aan heeft, voor de veiligheid voor vrouwen, voor fitnessplekken, voor het behoud van historische panden, voor skaters, voor de Leyweg, noem maar op.

Dat moet je wat de VVD betreft niet wegduwen omdat het niet zelf is bedacht, maar dat moet je omarmen. In een coalitie die zo positief in het leven zou staan, daar zou de VVD zich nou echt in thuis voelen. Want uiteindelijk liggen er voorstellen vanuit de oppositie waarmee we wat willen bijdragen aan de stad, waar we allemaal veel om geven en waar we het beste voor willen. En waar we ons als raadsleden alle 45 voor uit de naad werken, durf ik wel te zeggen. Dat zeg ik zeker tegen de eenpitters in ons midden, met name mevrouw Arp en mevrouw Klokkenburg, die denk ik meer aanwezig zijn dan menig ander raadslid, en dat allemaal met één zetel. Mevrouw Faïd natuurlijk ook, excuus. Sorry, ze zat letterlijk uit beeld, want er zat iemand voor. Wat mij nu nog rest, is een reflectie te geven op de appreciatie van een aantal moties. Wij steunen als VVD de wethouder Financiën eigenlijk altijd in haar strijd tegen ongedekte voorstellen. Maar gisteren zagen we dat als de coalitie een ongedekte motie indient, het college toch nog weleens ruimte geeft die bij de oppositie eigenlijk niet geboden wordt. Zie nou de motie over energiecoaches van D66, die moeten worden verdubbeld zonder budget. Zie ook de schimmelaanpak, die moet worden verdubbeld zonder budget.

Ik zou graag een reactie willen van de wethouder Wonen, van de wethouder Duurzaamheid en van de wethouder Financiën waarom deze ongedekte moties toch positief worden beoordeeld. De voorzitter. De heer De Vuyst heeft een interruptie. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ja, het scheelt me een punt van orde. Ik hoop dat mevrouw Van Basten Batenburg heeft gezien dat we de motie van GroenLinks die ze noemt, aanhouden en zullen betrekken bij het inhoudelijke debat. We hebben dat net voor de aanvang van deze vergadering rondgestuurd. De voorzitter. Aangezien motie GL.4 is aangehouden, maakt ze geen onderdeel meer uit van de beraadslaging. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Goed dat meneer De Vuyst dat ook in de vergadering meldt. Ik neem daar kennis van. Ik zou toch nog wel graag de reactie van het college willen op het oorspronkelijke oordeel, omdat we echt een ander patroon zien bij coalitiemoties dan bij oppositiemoties. Dat vinden wij jammer. Maar veel respect voor meneer De Vuyst dat hij besloten heeft om die motie aan te houden, dus veel dank daarvoor. Overigens strijden wij als VVD graag samen met GroenLinks mee voor die schimmelaanpak tegen schimmelwoningen. Laten we daar samen in optrekken. Ik zei het gisteren al. Als Haagse VVD hebben we er alle vertrouwen in dat we de stad weer de goede kant op kunnen krijgen. Er liggen volop kansen voor Den Haag.

We zien ondernemers en ontwikkelaars die staan te springen om te investeren in bedrijven en in woningen. We zien ook Hagenaars die wat willen maken van hun leven en van de stad. En we zien dat het de oppositie, van HSP tot FVD, lukt om samen te werken. Als de juiste partijen aan tafel zitten, dan wordt het nog wat moois de volgende periode. 9

Als allerlaatste wil ik graag een amendement aanpassen, en dat is het amendement Onderhoud ons groen, onze straten en ons strand. Dat amendement luidt nu: Vast te stellen de Programmabegroting 2026-2029 en de bijbehorende online bijlagen (bijlage 1), met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves, met dien verstande dat € 1,6 mln. (incidenteel) aanvullend wordt toegevoegd aan programma 9 (buitenruimte) ten behoeve van beheer en onderhoud van de openbare ruimte, ten laste van het Olympisch Fonds. Dit is een aangepaste dekking en een aangepast bedrag en het is nu incidenteel in plaats van structureel. Dat is volgens mij een hele mooie manier om het wegvallen van de gelden die voor de aanvulling van de negatieve programmareserve nodig waren grotendeels terug te draaien, zodat de kaasschaaf die de wethouder Buitenruimte in de commissie toelichtte in 2026 voor het overgrote deel niet nodig is en dat geld gewoon naar de kerntaken kan gaan. Dat zeggen wij met nog steeds een warm hart voor sport. Wij zullen zeker voorstellen doen in de volgende periodes om dat gewoon weer aan te vullen. Dit amendement is medeondertekend door de ChristenUnie/SGP, de SP, de HSP, de PVV en Hart voor Den Haag. De voorzitter.

Amendement VVD.A is in die zin gewijzigd dat het thans luidt: Amendement VVD.A Onderhoud ons groen, onze straten en ons strand (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103). Besluit dictum I als volgt te wijzigen: Vast te stellen de Programmabegroting 2026-2029 en de bijbehorende online bijlagen (bijlage 1), met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves, met dien verstande dat € 1,6 mln. (incidenteel) aanvullend wordt toegevoegd aan programma 9 (buitenruimte) ten behoeve van beheer en onderhoud van de buitenruimte, ten laste van het Olympisch Fonds. Het gewijzigd amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. GroenLinks maakt geen gebruik van de tweede termijn. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Ik hou het kort. Ik ben iets minder Eucalypta dan gisteren, maar toch nog een beetje. Ik heb een aangepaste motie Richt netwerk van BIPOC-vrouwen, met als dictum: verzoekt het college in samenwerking met partners in de stad te onderzoeken of een netwerk voor BIPOC-vrouwen kan worden opgericht, dat is gericht op het vergroten van arbeidsmarktkansen, mentorschap, kennisdeling en beleidsadvies. De voorzitter.

Motie HSP.1 is in die zin gewijzigd, dat zij thans luidt: Motie HSP.1 Richt netwerk voor BIPOC-vrouwen op (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van de Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103) Overwegende, dat: • netwerken en mentorschap aantoonbaar bijdragen aan het vergroten van kansen en doorstroom op de arbeidsmarkt; • een netwerk waarin ervaren BIPOC-vrouwen in positie hun kennis en ervaring delen met startende professionals, kan bijdragen aan emancipatie, bewustwording van rechten en wederzijdse ondersteuning; 10

•

Divers Den Haag, met haar verbindingen in het MKB, hierbij een waardevolle partner kan zijn voor het creëren van nieuwe perspectieven en kansen.

Constaterende, dat: • startende BIPOC-vrouwen (black, indigenous, people of color) structureel worden achtergesteld op de arbeidsmarkt; • zij minder vaak toegang krijgen tot stageplekken, trainerschap en doorgroeimogelijkheden, ook waneer zij beschikken over relevante opleidingen; • hierdoor hun kansen op carièreontwikkeling en duurzame arbeidsdeelname beperkt blijven; • er momenteel geen structureel netwerk of financiering bestaat om deze vrouwen te ondersteunen en te verbinden. Verzoekt het college: • in samenwerking met partners in de stad te onderzoeken of een netwerk voor BIPOC-vrouwen kan worden opgericht, dat is gericht op het vergroten van arbeidsmarktkansen, mentorschap, kennisdeling en beleidsadvies. En gaat over tot de orde van de dag. De gewijzigde motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. De Partij voor de Dieren maakt geen gebruik van de tweede termijn. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Ik was niet van plan gisteravond te gaan recenseren. Ik voel me inmiddels emotioneel ook een beetje Eucalypta, merk ik. Laten we maar gewoon naar de inhoud gaan. Allereerst wil de SP onder voorwaarden de motie over Billytown aanhouden. Er is net ook een goede inspraak geweest over de onzekerheid waar broedplaatsen mee kampen in relatie tot de maandhuur.

Wij hopen echt dat de wethouder snel in gesprek gaat met deze broedplaats en blijven de ontwikkelingen op de voet volgen. Als de wethouder in gesprek gaat voordat de tenderuitslag er is, dan kunnen wij deze motie aanhouden, dus niet afwachten totdat de tenderuitslag er is. Nou ja, ik ga het horen van de wethouder. Dan heb ik twee aangepaste moties, allereerst de motie Maak kamerverhuur voor bijstandsgerechtigden lonend: verzoekt het college de raad voor de commissiebehandeling van de Nota Woningvoorraad 2025 een voorstel te doen toekomen voor een verhoging van de vrijgelaten bedragen voor Haagse bijstandsgerechten die een kamer willen verhuren en te onderbouwen dat de voorgestelde bedragen kamerverhuur lonend maken, en hierin ook aan te geven hoe het aangepaste beleid gecommuniceerd zal worden. De motie is wederom ingediend met collega Holman van de Partij van de Arbeid en de heer Kaptheijns van de PVV.

Dan de motie Pas op de plaats voor mogelijke sloop Zeezwaluwstraat, waarvan het dictum op het punt van stikstof is aangepast: verzoekt het college niet eerder over te gaan tot een actiegebiedaanwijzing voordat Hof Wonen richting raad en college heeft aangetoond dat bewoners uit de Zeezwaluwstraat tijdig en volledig zijn geïnformeerd over de bouwtechnische en financiële onderbouwing van de voorgenomen sloop of renovatie, en daadwerkelijk de gelegenheid hebben gehad om hierover te participeren, en het college gaat pas over tot het definitieve besluit tot actiegebiedsaanwijzing wanneer de aanvraag voor de omgevingsvergunning van de Zeezwaluwstraat heeft geleid tot een positief oordeel op het onderdeel stikstof. De motie is mede ingediend door de oorspronkelijke indieners, de heer De Mos en de heer De Ridder. De voorzitter. Motie SP.2 is in die zin gewijzigd, dat zij thans luidt:

11

Motie SP.2 Pas op de plaats voor mogelijke sloop Zeezwaluwstraat (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op woensdag 12 november 2025 ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026 – 2029. Constaterende, dat: • in de commissie Ruimte van 29 oktober 2025 door bewoners van de Zeezwaluwstraat aan de bel is getrokken over het handelen van Hof Wonen in het participatietraject over de toekomst van hun woningen, bijvoorbeeld ten aanzien van verzoeken tot geheimhouding richting leden van de voormalige bewonerscommissie / klankbordgroep; • in een brief aan de commissie is aangegeven dat de klankbordgroep niet beschikt over achterliggende informatie en onderzoeken over de noodzaak van sloop (zowel bouwtechnisch als financieel), maar ook niet over de resultaten van enquêtes over het draagvlak voor sloop die onder meer zijn afgenomen door een extern ingehuurde adviseur; • bewoners hebben aangegeven dat Hof Wonen mogelijk al in de zomer van 2026 over zou willen gaan tot actiegebiedaanwijzing en dit een collegebevoegdheid is; • de Zeezwaluwstraat bovendien op steenworp afstand ligt van een Natura 2000 gebied.

Overwegende, dat: • de mogelijke sloop van een woning een ingrijpend besluit is, zeker in straten als de Zeezwaluwstraat waar veel bewoners zich sterk verbonden voelen met hun buurt; • het daarom belangrijk is dat de noodzaak van sloop goed wordt aangetoond en de participatie zorgvuldig wordt doorlopen; • het bovendien onwenselijk is om bewoners uit te verhuizen als nog niet duidelijk is in hoeverre sloop-nieuwbouw hier verenigbaar is met aangescherpte stikstofregels, waardoor het risico ontstaat dat sociale woningen aan de voorraad worden onttrokken zonder duidelijk perspectief op nieuwbouw. Verzoekt het college: • niet eerder over te gaan tot een actiegebiedaanwijzing voordat Hof Wonen richting raad en college heeft aangetoond dat bewoners uit de Zeezwaluwstraat tijdig en volledig zijn geïnformeerd over bouwtechnische en financiële onderbouwing van de voorgenomen sloop of renovatie, en daadwerkelijk de gelegenheid hebben gehad om hierover te participeren; • het college gaat pas over tot het definitieve besluit tot actiegebiedsaanwijzing wanneer de aanvraag voor de omgevingsvergunning van de Zeezwaluwstraat heeft geleid tot een positief oordeel op het onderdeel stikstof. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter.

Motie SP.3 is in die zin gewijzigd, dat zij thans luidt: Motie SP.3 Maak kamerverhuur voor bijstandsgerechtigden lonend (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op woensdag 12 november 2025 ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103). Constaterende, dat: • Amsterdamse inwoners met een bijstandsuitkering 275 of 475 euro per maand (275 euro wanneer de huurder alleen inwoont, 475 euro wanneer er ook wordt gezorgd voor maaltijden) mogen houden wanneer zij een kamer verhuren zonder dat dit invloed heeft op hun uitkering;

12

•

de wethouder Armoede, Inclusie, Zorg en Internationale Zaken in de commissie Samenleving van 6 november 2025 heeft aangegeven dat Den Haag een soortgelijke regeling heeft voor bijstandsgerechtigden waarbij men 60 of 348 euro per maand mag houden zonder dat dit gevolgen heeft voor de uitkering.

Overwegende, dat: • het bedrag van zestig euro niet in verhouding staat tot de extra kosten die er worden gemaakt voor nutsvoorzieningen wanneer iemand fulltime komt inwonen; • de huidige Haagse regeling niet lonend is voor iemand in de bijstand, terwijl het creëren van extra betaalbare woonplekken in tijden van woningnood en schrijnende dakloosheid juist gestimuleerd zou moeten worden. Verzoekt het college: • de raad voor de commissiebehandeling van de Nota Woningvoorraad 2025 een voorstel te doen toekomen voor een verhoging van de vrijgelaten bedragen voor Haagse bijstandsgerechten die een kamer willen verhuren en te onderbouwen dat de voorgestelde bedragen kamerverhuur lonend maken; • hierin ook aan te geven hoe het aangepaste beleid gecommuniceerd zal worden. En gaat over tot de orde van de dag. De gewijzigde moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. De Partij van de Arbeid, de PVV en het CDA maken geen gebruik van de tweede termijn. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. Mijn fractie heeft in eerste termijn een amendement ingediend om de vrijval reservering areaalgroei de komende jaren voor de helft te bestemmen voor de bestrijding van dakloosheid. Het college heeft in de reactie aangegeven de wens te begrijpen, maar dat de dekking onvoldoende was.

Ik heb daarom samen met de indieners, mevrouw Arp van de SP en mevrouw Faïd van de HSP, het amendement als volgt gewijzigd: Vast te stellen de Programmabegroting 2026-2029 en de bijbehorende online bijlagen (bijlage 1) met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves, met dien verstande dat er in 2026 incidenteel € 2,5 mln. wordt toegevoegd aan de Reserve Maatschappelijk Opvang ten behoeve van de uitvoering van het beleidskader Den Haag geeft Thuis, om werk te maken van de ambitie 'een einde aan dakloosheid in 2030', en hiertoe incidenteel € 2,5 mln. in 2026 minder aan het cofinancieringsfonds toe te voegen. Hiermee wordt eenmalig geld gereserveerd voor de preventie en bestrijding van dakloosheid, maar er is structureel meer nodig. Dat zal waarschijnlijk ook in de verkiezingen en straks in de onderhandelingen een rol gaan spelen. Maar mijn fractie vraagt aan het college om de komende tijd te benutten om uit te schrijven wat er nodig is naar aanleiding van de ETHOS-telling, daarbij ook te zoeken naar de extra structurele middelen die nodig zijn voor de bestrijding van dakloosheid en daar in januari op terug te komen. Ik ben benieuwd of het college dat kan toezeggen. De voorzitter.

Amendement CU/SGP.A is in die zin gewijzigd, dat het thans luidt: Amendement CU/SGP.A geef thuis (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103), Besluit dictum I als volgt te wijzigen:

13

▪

Vast te stellen de Programmabegroting 2026-2029 en de bijbehorende online bijlagen (bijlage 1) met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves, met dien verstande dat er in 2026 incidenteel € 2,5 mln. wordt toegevoegd aan de Reserve Maatschappelijk Opvang ten behoeve van de uitvoering van het beleidskader Den Haag geeft Thuis, om werk te maken van de ambitie ‘een einde aan dakloosheid in 2030’, en hiertoe incidenteel € 2,5 mln. in 2026 minder aan het cofinancieringsfonds toe te voegen;

Het gewijzigd amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. DENK maakt geen gebruik van de tweede termijn en Forum is er niet. Dan zijn we aan het eind gekomen van de tweede termijn van de zijde van de raad. Het college wil schorsen. Voor hoelang? Zo kort mogelijk graag. Wethouder Bruines (D66). Een korte schorsing, want wij willen even de nieuwe teksten goed bekijken. Ik denk dat we dat in tien minuutjes kunnen doen. Robin Smit (PvdD). Ik heb even een huishoudelijke mededeling als punt van orde, over onze motie Houd station HS toegankelijk. Het tweede dictumpunt is daaruit gehaald naar aanleiding van het debat van gister. De gewijzigde motie is gisteravond ook al rondgestuurd, maar het kan zijn dat die in de vergetelheid is geraakt. Vandaar dat ik dat even hier benoem. De voorzitter. Motie PvdD.3 is in die zin gewijzigd, dat zij thans luidt: Motie PvdD.3 Houd station HS toegankelijk (gewijzigd) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van de Programmabegroting 2026-2029. Constaterende, dat: ▪ ProRail heeft aangekondigd om de roltrappen naar spoor 5 en 6 van Station HS te willen vervangen voor een vaste trap; ▪ bewoners die slecht ter been zijn of reizen met veel bagage daarmee totaal afhankelijk zouden worden van de kleine, trage lift.

Overwegende, dat: ▪ een meerderheid van de raad en veel bewoners zich hebben uitgesproken tegen het sluiten van de trappen aan de zijde van de fietstunnel (Laak en Haagse Hogeschool); ▪ ProRail destijds beweerde dat deze ingreep geen effect zou hebben op de doorstroming en er geen knelpunten werden verwacht; ▪ nu duidelijk wel knelpunten worden ervaren. Spreekt uit, dat : ▪ het onwenselijk is dat drukke locaties met een publieke functie minder toegankelijk worden gemaakt; ▪ knelpunten die zijn veroorzaakt door het sluiten van de helft van de ingangen niet opgelost mogen worden met een maatregel die de toegankelijkheid van het station sterk zal beperken. Verzoekt het college: ▪ in gesprek te gaan met ProRail met het doel de roltrappen niet te laten vervangen door een vaste trap en het gesprek te heropenen over de perronopgangen aan de Laakzijde; ▪ dit in MRDH-verband actief ook uit te dragen. En gaat over tot de orde van de dag. 14

De gewijzigde motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. De griffie heeft tien minuten extra nodig om de aangepaste moties goed in het RIS te krijgen, dus er wordt twintig minuten geschorst. De vergadering wordt van 14.18 uur tot 14.46 uur geschorst. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter. Hart voor Den Haag wil in de tweede termijn wat nadere reflectie hebben op de schorsing van gisteren. Ik heb daar gisteravond al het een en ander over gezegd, maar ik wil toch even ingaan op de discussie die we hebben gehad naar aanleiding van het amendement van de ChristenUnie en de SP over de daklozenproblematiek. Met name de dekking daarvan was een ingewikkeld punt voor het college, omdat het amendement echt raakt aan de systematiek die we hebben afgesproken over de voeding van het cofinancieringsfonds, wat heel hard nodig is. Tegelijkertijd zagen wij ook wel de zorg, zeker na de nieuwe tellingen, over de aanpak van de daklozenproblematiek. Het heeft ons even tijd gekost om te kijken op welke manier we hiermee verder zouden kunnen gaan. We moesten daar met elkaar echt de tijd voor nemen. We hebben ermee te maken dat we een minderheidscoalitie zijn. Dat betekent dat je met elkaar moet kijken hoe je het geheel rond kan breien. Dat heeft ons tijd gekost. Ik heb gisteravond gezegd dat het ons spijt dat het zo lang heeft geduurd.

Dat moest u even laten inwerken en dat moesten we even bespreken. Dat kan ik er nog over zeggen. Dan de opmerkingen van de VVD. Die vraagt: waarom omarmt u nou niet alle initiatieven van de oppositie? Volgens mij is de appreciatie van de verschillende amendementen en moties op een zorgvuldige en genuanceerde manier gegeven. De betreffende portefeuillehouders zullen ingaan op de moties over energiecoaches en schimmelwoningen en op de achtergrond van de appreciatie van de dekking daarvan. Wethouder Bredemeijer zal ingaan op de aanpassing van het amendement van de VVD over het groen. Ik ga in op het amendement van de ChristenUnie/SGP dat aangepast is. En de SP, excuus. Wat het college betreft, is het verstandig om, zoals het voorstel nu is, het in een reserve te zetten en met de uitwerking aan de slag te gaan. Het is allemaal best vers van de pers, die nieuwe telling. We moeten daar heel zorgvuldig naar kijken, maar het is fijn om een reserve achter de hand te hebben. Wij zullen dan ook in het voorjaar, in januari of februari, in ieder geval zo snel mogelijk, terugkomen met een nader inzicht in de uitvoering van het programma op kortere termijn en op wat de inzichten zijn, voor zover we die nu hebben, voor de langere termijn. De SP had het nog even over de motie over de broedplaatsen en Billytown. Het is fijn als u 'm wilt aanhouden.

Ik heb gisteren toegezegd - dat gaan we ook doen; inmiddels is die afspraak al gemaakt of in de maak - om op korte termijn verder met hen te spreken. Zodra de uitslag van de tender openbaar gemaakt kan worden, zullen we die met u delen. Dat is toegezegd en dat zal waarschijnlijk vlak na de kerst zijn. Tot die tijd is het vertrouwelijk. Dat kunnen we dus met niemand delen, ook niet met de huidige bewoners van het pand. Maar ik heb daar gisteren over gezegd wat ik daarover gezegd heb. Dat is wat ik daarover op dit moment kwijt kan. We kunnen met de motie leven en met de vraag die erin zit. Ik heb het toegezegd. Als u 'm aan wilt houden tot nader order, dan is dat misschien nog beter. Dat is mijn bijdrage, voorzitter. Lesley Arp (SP). Ik wil toch nog even duidelijk hebben of ik 'm wil aanhouden of niet. De wethouder gaf aan dat rond de kerst de uitslag van de tender officieel is. Maar we gaan er dus wel echt op inzetten dat we voor de kerst een keer een gesprek met Billytown voeren, niet op de inhoud en niet ingaande op de mogelijke winnaars, maar over eventuele scenario's? Wethouder Bruines (D66). Ja, sowieso op korte termijn. We moeten de zorgen die hier naar voren gekomen zijn goed doornemen en ook kijken wat de mogelijke scenario's, opties en aanpakken zijn. Lesley Arp (SP). Volgens mij moet ik dan formeel zeggen 'ik houd de motie aan', dus bij dezen. De voorzitter.

Aangezien motie SP.6 is aangehouden, maakt zij geen onderwerp meer uit van de beraadslaging. 15

Wethouder Vavier (GroenLinks). Voorzitter. Voor mij ligt nu de gewijzigde motie Maak kamerverhuur voor bijstandsgerechtigden lonend van de SP. Heel veel dank aan de SP voor deze aanpassingen. Deze motie biedt ons de ruimte om tot goed onderbouwde bedragen te komen. Het college kan die dan ook als zodanig aan de raad laten. Wethouder Barker (PvdD). Voorzitter. Ik had volgens mij één specifieke vraag gekregen over de toegankelijkheid van de manege. Als wethouder Toegankelijkheid vind ik het natuurlijk heel belangrijk om ervoor zorg te dragen dat iedereen onbeperkt kan meedoen in de stad. Daarom hebben we er heel erg goed naar gekeken. We hebben er met Voorall maar ook met onze experts in huis naar gekeken. Het blijft dus gewoon mogelijk voor mensen met een beperking om bij de manege te komen. Ik zei al eerder dat er bij de manege wat anders speelt, in een ander project, rond die parkeerplaatsen. Maar die zijn geen onderdeel van dit plan. Dat is even kort het antwoord. Adeel Mahmood (DENK). Naar aanleiding van de discussie van gisteren heb ik het gisteren maar ook vandaag nog even teruggeluisterd, ook over de inspanningen van u als wethouder. Ik wil toch mijn waardering uitspreken, los van wat er te maken heeft met draagvlak in de buurten zelf. Ook van de voor- en tegenstanders heb ik gezien dat u zich uiteraard heeft ingespannen. Er blijft nog een vraag bij mij hangen.

U heeft het net over de parkeerplaatsen gehad. Ik hoop vandaag dit van u te horen. We hebben daar die acht parkeerplaatsen: drie invalideparkeerplaatsen en vijf andere. Kunt u duidelijk uitspreken dat die behouden blijven en wanneer de raad hier een duidelijke terugkoppeling over krijgt? Wethouder Barker (PvdD). Dat punt hebben wij en het CDA ook eerder gemaakt rond die parkeerplaatsen die direct bij de manege liggen. Ik begrijp dat er best wel veel mensen zijn in de raad die daar belang aan hechten. Ik zei al dat dat een ander project is. In de tussentijd heb ik het er natuurlijk met collega Bredemeijer over gehad: kunnen we daar nou iets op toezeggen? Ik begrijp dat er een wens is om daar niks mee te doen. Dan zeg ik dat toe, maar dat heeft tot gevolg dat er uiteindelijk mogelijk geen twee ingangen komen. Maar dan blijven we af van de parkeerplaatsen die direct naast de manege liggen. Adeel Mahmood (DENK). Concreet betekent dat dus dat die acht parkeerplaatsen behouden blijven? Wethouder Barker (PvdD). Ja, die direct naast de manege. Het zijn niet allemaal officiële parkeerplaatsen, maar die direct naast de manege blijven inderdaad behouden. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Coalitiecomplimentjes over en weer, maar de brief die vandaag naar alle raadsleden is verstuurd van manege Madurodam is klip-en-klaar.

Die eindigt met de conclusie: 'De beantwoording van de wethouder bevatte feitelijke onjuistheden en onvolledigheden die de impact op de Madurodammanege ernstig onderschatten voor de 200 ruiters en 175 vrijwilligers. De realiteit is simpel. Als de afsluiting doorgaat, wordt een therapievoorziening voor mensen met een beperking per 17 november feitelijk onbereikbaar. Nou, goed geregeld. Dat is in strijd met het VNverdrag Handicap, onveilig voor ruiters en vrijwilligers, juridisch kwetsbaar en bestuurlijk onverantwoord. Ik verzoek u daarom met klem om de motie Eerst oplossen, dan pas uitvoeren te steunen en uitvoering van dit plan per direct stil te zetten totdat de bereikbaarheid van onze zorgvoorziening gegarandeerd is.' Wil de wethouder daar nog op reageren? Want zo goed gaat het klaarblijkelijk allemaal niet, als nogmaals een manege met mensen in nood, mensen met een beperking zulke conclusies trekt. Wethouder Barker (PvdD). Allereerst vind ik het juist heel belangrijk dat mensen met een beperking overal kunnen komen. Dat probeer ik op heel veel verschillende manieren uit te dragen. We hebben bijvoorbeeld met het nieuwe college juist heel erg ingezet op geleidelijnen, op het toegankelijk maken van de stad. Daar zijn we heel hard mee bezig. Daarom hebben we juist extra aandacht gehad voor dit thema, ook bij deze voorgenomen afsluiting.

We hebben met Voorall gesproken en ook met andere partijen. We hebben op basis van de CDA-motie nog een keer gekeken: wat zijn nou mogelijkheden, wat zijn nou de verkeersstromen precies? We hebben daarnaar gekeken en uiteindelijk zijn we eruit 16

gekomen. Daarnaast heb ik net ook een extra toezegging gedaan richting DENK en het CDA over de parkeerplaatsen bij de manege waar u naar verwijst, die die brief heeft gestuurd. Ik heb gezegd dat we dat niet gaan aanpassen. Zo komen we op dat punt juist extra tegemoet aan mensen met een beperking. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Het is toch wel stuitend dat de wethouder steeds naar Voorall blijft wijzen. Dezelfde brief van die manege Madurodam, die echt aan de noodrem trekt, die echt hoopt dat we eerst gaan oplossen en dan pas gaan uitvoeren - een schitterende motie, echt een oproep aan iedereen die het belang van mensen met een handicap belangrijk vindt - en dat we daar nog eens goed over nadenken, zegt namelijk: Voorall is nooit op de manege geweest, heeft de locatie niet bezocht en heeft geen analyse van de doelgroep, route of fysieke situatie gemaakt. Dus welk advies is hier dan een goed advies? Nogmaals, die conclusie is klip-en-klaar. Ik hoop echt dat alle raadsleden dat nog eens na willen lezen en dat er nog een keer een reactie van de wethouder komt, want klaarblijkelijk is men niet tevreden over uw inzet. Wethouder Barker (PvdD). Het is me duidelijk dat niet iedereen het eens is met dit plan. Dat heb ik natuurlijk al eerder aangegeven. Maar ik heb ook aangegeven dat we juist heel goed hebben gekeken naar de bereikbaarheid van de manege.

Voor de Madurodammanege, waar u naar verwijst, verandert er niks qua bereikbaarheid, want alle wegen blijven hetzelfde. De toegangsweg blijft hetzelfde, dus in principe kunnen bezoekers daar gewoon heen. Dat blijft hetzelfde. We hebben het net richting DENK gehad over wat het verschil was en wat in een ander plan zat, maar er verandert met dit plan niks aan de bereikbaarheid van die parkeerplaatsen. De voorzitter. Laatste keer, meneer De Mos. Richard de Mos (Hart voor Den Haag). Ik kom hier niet verder mee. Ik heb nog een andere vraag, ook over een brief die naar alle raadsleden is verzonden, Urgent, de moties steunen tegen beleid Barker Daal en Bergselaan: 'Geachte gemeenteraadsleden, het is tijd om reden en feiten terug te brengen in het beleid van Den Haag, waaronder de afsluiting van de Daal en Bergselaan. Een brief van 1 oktober, over drie maanden afsluiting Daal en Bergselaan, is door de omwonenden nooit ontvangen gisteren werd anders beweerd - ondanks dat wethouder Barker dit gisteren in de raad heeft verkondigd. Er is wel degelijk een poging gedaan om het sluiten van de manege De Wildhoef te koppelen met de afsluiting van de Daal en Bergselaan, in tegenstelling tot de bewering van de wethouder gisteren. Een brief vanmorgen ontvangen door de omwonenden - ook maar even naar DENK - maakt melding dat parkeren niet meer mogelijk is tussen de Stokroosstraat en de Pioenweg.