RIS324263 Notulen van de raad van 12 november 2025

De voorzitter. Door de fractie van de ChristenUnie/SGP, daartoe gesteund door de fractie van de PvdD, wordt de volgende motie (CU/SGP.5) ingediend: Motie CU/SGP.5 tabak van tabak 2.0 De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103), constaterende, dat: ▪ het Rijk vanaf 2030 de verkoop van tabak bij tankstations verbiedt; overwegende, dat: ▪ er signalen zijn dat tankstations de pompen ombouwen naar onbemand en de winkel naar tabaksspeciaalzaak; ▪ de verkoop van tabak bij supermarkten per 1 juli 2024 werd verboden, maar rond die tijd veel tabaksspeciaalzaken verrezen en winkelpanden werden verbouwd om alsnog tabak te kunnen verkopen; ▪ die ontwikkeling onwenselijk was en is gezien de Haagse preventieaanpak, die de ambitie heeft om roken terug te dringen; ▪ de gemeente in 2024 over onvoldoende wettelijke grondslag beschikte om de komst van nieuwe tabaksspeciaalzaken tegen te houden dan wel in te kaderen; ▪ het wenselijk is om in aanloop naar het verbod in 2030 voor de verkoop van tabak bij tankstations alle mogelijkheden te onderzoeken en aan te wenden om nieuwe tabaksspeciaalzaken te voorkomen; 86

verzoekt het college: ▪ de mogelijkheden te onderzoeken om te voorkomen dan wel te beperken dat nieuwe tabaksspeciaalzaken zich vestigen als gevolg van het verbod op tabaksverkoop bij tankstations; ▪ hierbij in ieder geval te de mogelijkheid te onderzoeken om geen tabaksspeciaalzaken buiten de hoofdwinkelstructuur toe te staan en de raad hierover uiterlijk in het tweede kwartaal 2026 te informeren, en gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter. In deze begroting staat er veel over cijfers, investeringen en plannen, maar achter elk getal schuilen mensen. Bewoners die vaststaan in het verkeer. Ondernemers die moeilijk bereikbaar zijn. Geloofsgemeenschappen die zich onveilig voelen. Ambtenaren die integer hun werk willen doen. En burgers die zich verbonden voelen met het leed in Gaza. De stad die wij vertegenwoordigen, is een stad van mensen. Een stad waar vrijheid, recht en verbondenheid geen loze woorden zijn, maar idealen die wij elke dag opnieuw moeten waarmaken. DENK staat voor een rechtvaardige stad, een stad waar we omkijken naar elkaar, waar het bestuur betrouwbaar en menselijk is en waar we ons niet afwenden van onrecht, ook niet buiten onze stadsgrenzen, ook vanwege bijzondere profiel als internationale stad van vrede recht.

Vandaag dienen wij daarom vier moties in, elk geworteld in datzelfde uitgangspunt: menselijkheid, veiligheid en rechtvaardigheid. Ik ga naar mijn eerste motie. Bewoners in deze stad klagen over eindeloze wegwerkzaamheden, niet alleen vanwege omleidingen maar vooral over de chaos, de communicatie, de verloren tijd en afspraken die soms niet door konden gaan. De Neherkade, een van de belangrijkste verkeersaders, lag eruit en niemand wist precies hoelang hij of zij nog zou doen om op de eindbestemming te komen. De stad zat op slot. DENK wil dat de gemeente lessen trekt. Plan beter, communiceer beter en voorkom dat de stad vastloopt. Daarom roepen wij het college op om bij toekomstige grote wegwerkzaamheden beter te plannen, beter te communiceren en beter rekening te houden met de impact op de stad, met name als het gaat om een belangrijke verkeersader als de centrumweg S100.

De motie verzoekt het college bij toekomstige grote (spoed)wegwerkzaamheden extra aandacht te hebben voor het belang van de doorstroming, door onder andere waar mogelijk het voorkomen van gelijktijdige wegwerkzaamheden op (of nabij wegen die uitkomen op) de Centrumring S100, waar mogelijk het tijdelijk omlaag plaatsen van pollers in combinatie met de inzet van verkeersregelaars, en bij bij (spoed)wegwerkzaamheden met grote impact, tijdig en actief (via meerdere kanalen) te communiceren over de verwachte impact, zodat weggebruikers, bewoners en ondernemers beter kunnen anticiperen op de impact van de werkzaamheden. Deze motie is mede ingediend door collega Richard de Mos van Hart voor Den Haag. Onze stad is rijk aan geloof en diversiteit, maar helaas krijgen wij steeds vaker signalen dat mensen zich minder veilig en minder welkom voelen. Het politieke klimaat en de stijging van incidenten zorgen er helaas ook voor dat mensen zich in de woonkamer na het avondeten afvragen of zij gewenst zijn in dit land, al voor het slapen gaan piekeren over wat zij op tv hebben gezien, in de media hebben gelezen en in commentaren honderden dan wel duizenden discriminerende reacties hebben gelezen. Meer dan ooit hoor ik helaas dit soort verhalen.

Van mensen die na bijna 50 jaar in dit land gewoond en gewerkt te hebben zich afvragen: wanneer ben ik Nederlander? Van kinderen die kijken naar het Jeugdjournaal en zich afvragen of zij nog in vrijheid mogen geloven. Deze verhalen komen helaas erg dichtbij. Intussen merken wij ook dat dit gevoeld wordt door moskeebesturen en moskeebezoekers. Recent zijn moskeeën in onze stad geconfronteerd met dreigementen en intimidaties. Dat raakt aan de kern van onze vrijheid: de vrijheid om te geloven, te bidden en samen te komen zonder angst. DENK wil dat de gemeente die veiligheid actief waarborgt, dat meldingen serieus worden genomen en dat religieuze organisaties worden ondersteund in hun weerbaarheid. Ik dien daarvoor de volgende motie in: verzoekt het college te zorgen voor een duidelijke en laagdrempelige meldroute waar bedreigingen, intimidatie en incidenten bij gebedshuizen snel kunnen 87

worden gemeld, te waarborgen dat meldingen met prioriteit en zorgvuldigheid worden opgevolgd, het thema veiligheid structureel aandacht te geven in de overleggen met religieuze organisaties, en in samenwerking met moskeebesturen activiteiten te organiseren gericht op veiligheid en weerbaarheid. Deze motie is mede ingediend door collega Butt van GroenLinks. Dan kom ik op een ander belangrijk onderwerp. We zijn vele moties maar ook vele jaren verder met de bespreking van sociale veiligheid in het stadhuis. We lezen niet alleen in de media dat ambtenaren uit wanhoop anonieme signalen afgeven, maar ook worden meer dan ooit individuele raadsleden en fracties benaderd omdat benadeelde ambtenaren geen weg vooruit zien. De signalen zijn zorgwekkend. Dat is natuurlijk ook waarom we als raad eerder de motie 'Den Haag moet een geheel onafhankelijke integriteitscommissie krijgen' hebben aangenomen. Ik ben in ieder geval blij dat er werk van wordt gemaakt, in die zin dat er binnenkort een commissie van start kan gaan. Wat ons betreft is dat een stap, maar heeft het zeker nog finetuning nodig in de uitvoering en dient met name de vraag over onafhankelijkheid beantwoord te worden, met name als we nu ook kijken naar de discussie die momenteel wordt gevoerd in de gemeente Amsterdam.

Dan zou je juist nu nog meer moeten inzetten om alle schijn van partijdigheid tegen te gaan, van welke betrokken partij dan ook. Dit is zeker geen aanval op de betrokken partijen of het uitspreken van wantrouwen, maar het is meer gericht op de bescherming van een goed proces en alles eraan doen om de onafhankelijkheid te waarborgen. Ongetwijfeld zullen velen in het stadhuis zich dagelijks aan het inzetten zijn om dat zelf te bereiken. Dus ook dank aan alle ambtenaren en leidinggevenden die zich inzetten voor een veilige werkomgeving, maar dat neemt niet weg dat die signalen blijven bestaan en er nog steeds zijn. De verhalen die we horen, raken aan de kern van wat een veilige overheid hoort te zijn, en dat hoort nergens thuis, laat staan in het stadhuis. Ik ben ervan overtuigd dat het college dat ook zo ziet. Een onafhankelijke integriteitscommissie moet niet alleen bestaan, maar ook als onafhankelijk worden ervaren. Dat vraagt om transparantie over selectie, financiering en werkwijze. Met deze motie waarborgen we dat er straks geen discussie is over die o zo gewenste onafhankelijke commissie en dat ambtenaren veilig en in vertrouwen meldingen kunnen doen zonder angst voor repercussies of doolhoven van procedures.

Met dank aan collega Arp dien ik de volgende motie in: verzoekt het college nog voor de benoeming van de integriteitscommissie de raad te informeren over de wijze waarop de onafhankelijkheid van de werving en selectie van de commissieleden en de structurele financiering van de commissie geborgd zijn, en hierbij eveneens uiteen te zetten hoe de onafhankelijke integriteitscommissie om zal gaan met integriteitsmeldingen die niet onder de categorieën ongewenst gedrag en benadeling vallen, zodat melders niet tussen wal en schip vallen. Deze motie is mede ingediend door collega Arp van de SP, collega Butt van GroenLinks, collega Guernaoui van Hart voor Den Haag en collega Holman van de PvdA. Dan ga ik verder naar de laatste motie. Den Haag noemt zich de internationale stad van vrede en recht en dat schept een verantwoordelijkheid. We zien dat de VNG inmiddels een fonds heeft opgericht waarmee gemeenten kunnen bijdragen aan humanitaire ondersteuning en expertise ter ondersteuning van de vroege wederopbouw van het lokale bestuur in Gaza. We zagen eerder gelukkig ook de bereidheid van het college om bij te dragen als de VNG met een fonds komt. Terwijl de verwoesting in Gaza ongekend is, mag Den Haag niet stil blijven.

Met deze motie vragen we het college om via het VNG-fonds bij te dragen aan de wederopbouw van Gaza: verzoekt het college een bijdrage te leveren aan de wederopbouw van Gaza, via het VNG Fonds voor Noodhulp, Wederopbouw en Vredesbevordering, en de raad te informeren over de uitkomsten. De motie is mede ingediend door collega Butt van GroenLinks, collega Assad van D66, collega Ahraui van de PvdA en collega Faïd van de HSP. Massimo Etalle (FVD). De heer Mahmood zegt dat Den Haag moet bijdragen aan de wederopbouw van Gaza. Ik heb daar een vrij eenvoudige vraag over. Hoe is het goed voor Den Haag om ons geld daaraan uit te geven? Adeel Mahmood (DENK). Dat heeft verschillende dimensies, verschillende lagen. Daar kan je heel veel over zeggen. Ik denk dat het voor ons als stad ook heel belangrijk is om solidair te zijn met het leed buiten onze stadsgrenzen en dat we rekening houden met situaties elders in het land, ook in lijn met wat we natuurlijk al jarenlang doen voor bijvoorbeeld aardbevingen elders op de wereld. Gelukkig doen we dat. Hoe Den Haag daarvan profiteert, zal volgens mij op heel veel wijzen blijken. 88

Massimo Etalle (FVD). Er is heel veel leed buiten onze stadsgrenzen en er is veel minder geld in de Haagse kas in verhouding tot deze enorme hoeveelheid leed. Daarom zie ik graag beargumenteerd hoe het uitgeven van de beperkte hoeveelheid Haags geld aan de eindeloze hoeveelheid buitenlands leed, specifiek in Gaza, goed is voor Den Haag. Adeel Mahmood (DENK). Wat DENK betreft, hoef je om solidair te zijn met leed elders in de wereld niet alleen maar te kijken naar rekensommetjes. Dat willen we graag: plussen en minnen. We voelen als stad ook een verantwoordelijkheid om bij te dragen, om ook rekening te houden met het leed elders op de wereld. Ik vind het heel goed dat steden daaraan bijdragen. Gelukkig ziet de VNG dat ook. Die is met een fonds gekomen. Ik zie graag dat we daar als stad aan bijdragen. Ik kan me voorstellen dat uw fractie dat niet zo ziet. Dan zien wij daar een andere lijn in. De voorzitter. Laatste keer, meneer Etalle. Massimo Etalle (FVD). De heer Mahmood wil niet dat wij rekensommetjes maken over hoe wij Haags geld uitgeven. Maar de werkelijkheid is dat de inwoners van deze stad wel rekensommetjes moeten maken hoe zij rondkomen aan het eind van de maand.

Als wij de gemeente, het gemeentelijke apparaat gaan gebruiken als een soort goed doel om pleisters te plakken op het leed overal in de wereld buiten onze stadsgrenzen, dan is dat geld heel snel op en dat leed niet. Ik zie dus wel graag een sterke onderbouwing waarom het goed is voor Den Haag om Haags geld in Gaza uit te geven. Adeel Mahmood (DENK). Ik zie gelukkig in onze mooie samenleving dat heel veel mensen bereid zijn om ook anderen te helpen. Daar houd ik het bij. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Het wordt niet duidelijk hoeveel geld het is en waaruit dat betaald moet worden. Adeel Mahmood (DENK). Een goede vraag, vind ik. Ik wil hiermee het college ruimte geven om dekking te vinden, maar ook te kijken naar een bedrag dat gevonden kan worden om hieraan bij te dragen. Ik wilde daar geen getal achter plakken, maar het college de ruimte geven om dat zelf in te vullen. Ik had daar best een bedrag bij kunnen noemen, maar ik vind dat dat geen recht doet aan de situatie. Ik wil die verantwoordelijkheid ook richting het college uitspreken om daar zelf met een bedrag voor te komen. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Ik zie ook plekken op de wereld waar ik heel graag zou willen helpen. De situatie in Gaza is natuurlijk verschrikkelijk op dit moment. We zien dat onder andere ook in Sudan.

Met veel respect voor goede intenties, ik vind het lastig om een motie te beoordelen, zeker als er geen bedrag bij staat en er niet staat waaruit het moet komen. Hoe moeten wij dan een afweging maken? Adeel Mahmood (DENK). Een van de afwegingen die ik heb gemaakt, is dat we kijken naar wat er gebeurt. Als je vanuit de gemeente iets wil bijdragen, dan zijn daar bepaalde routes voor. We hebben bijvoorbeeld bij de aardbeving in Turkije of Marokko gezien dat daar ook via de VNG een bijdrage is geleverd. Nu is de VNG gekomen met een fonds voor Gaza. Ik hoop dat ze in de toekomst ook komen met een fonds voor Sudan of ander leed op de wereld, vooral omdat zo'n fonds bedoeld is voor gemeentes om bij te dragen. Als er ook in de toekomst elders op de wereld leed is en de VNG met een fonds komt, dan is mijn fractie er voorstander van om daar ook een bijdrage aan te leveren. De voorzitter. Laatste keer, mevrouw Van Basten Batenburg. Lotte van Basten Batenburg (VVD). We gaan het natuurlijk nog bespreken met de fractie, maar mijn fractie is wel echt gericht op Den Haag. Wat de bijdrage aan internationaal leed betreft, hoe goed dat ook is, vinden wij dat landelijk het voortouw moet liggen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, bij Ontwikkelingssamenwerking. Voor het debat: dat is de afweging die wij willen maken. 89

Adeel Mahmood (DENK). Dank daarvoor. Ik zie gelukkig overal in het land, ook in andere gemeenten, dat gemeenten daar wel een verantwoordelijkheid bij voelen en ook vanwege dingen die gebeuren in de samenleving daar een bijdrage aan willen leveren. Ik vind het een goed idee om dat te doen. Dan ga ik richting de afronding. Deze vier moties die we vandaag hebben ingediend, raken ook aan de vier pijlers van een rechtvaardige stad: bereikbaarheid, veiligheid, integriteit en menselijkheid. Een stad die recht doet aan haar inwoners, haar ambtenaren, haar geloofsgemeenschappen en ook haar naam in de wereld. Den Haag moet voorspelbaar zijn voor haar bewoners, veilig voor haar gelovigen, betrouwbaar in haar bestuur en solidair in haar hart. Dat is een stad waar DENK voor staat. De voorzitter.

Door de fractie van DENK, daartoe gesteund door de fractie van Hart voor Den Haag, wordt de volgende motie (DENK.1) ingediend: Motie DENK.1 Geen verrassingen meer op de weg De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103) Constaterende dat: ▪ er op dit moment meerdere wegwerkzaamheden tegelijk plaatsvinden, waardoor de doorstroming in de stad sterk wordt belemmerd; ▪ er volgens de gemeentelijke website bereikbarestad.denhaag.nl momenteel 42 wegwerkzaamheden plaatsvinden en 32 werkzaamheden gepland staan; ▪ de afsluiting van een van de belangrijkste verkeersaders, de Neherkade, voor veel hinder heeft gezorgd bij weggebruikers, waaronder bewoners en ondernemers.

Overwegende dat: ▪ veel weggebruikers hebben geklaagd over de afsluiting van de Neherkade en aangeven dat zij onvoldoende en te laat zijn geïnformeerd over de afsluitingen en omleidingen; ▪ veel weggebruikers hier enorm veel last van hebben ondervonden, met name omdat er nauwelijks goede alternatieve routes beschikbaar waren en er geen inschattingen waren over de verwachtte duur van de extra reistijd; ▪ de impact van wegwerkzaamheden op doorstroming en veiligheid zoveel mogelijk voorkomen dient te worden, rekening houdend met gelijktijdige andere impactvolle wegwerkzaamheden; ▪ heldere en tijdige communicatie essentieel is om frustratie en onveiligheid te voorkomen; ▪ ook hulpdiensten gebaat zijn bij beter bereikbare routes en doorstroming van verkeer. Verzoekt het college: ▪ bij toekomstige grote (spoed)wegwerkzaamheden extra aandacht te hebben voor het belang van de doorstroming, door o.a.: o Waar mogelijk het voorkomen van gelijktijdige wegwerkzaamheden op (of nabij wegen die uitkomen op) de centrumring s100; o Waar mogelijk het tijdelijk omlaag plaatsen van pollers i.c.m. de inzet van verkeersregelaars; ▪ bij (spoed)wegwerkzaamheden met grote impact, tijdig en actief (via meerdere kanalen) te communiceren over verwachtte impact, zodat weggebruikers, bewoners en ondernemers beter kunnen anticiperen op de impact van de werkzaamheden. En gaat over tot de orde van de dag.

90

De voorzitter. Door de fractie van DENK, daartoe gesteund door de fractie van GroenLinks, wordt de volgende motie (DENK.2) ingediend: Motie DENK.2 Geloven in veiligheid De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103) Constaterende dat: ▪ meerdere Haagse moskeeën recent te maken hebben gehad met dreigementen en andere incidenten; ▪ zowel moskeebesturen als bezoekers serieuze zorgen hebben geuit over de veiligheid van hun gebedshuizen en bezoekers. Overwegende dat: ▪ het van belang is dat meldingen van incidenten, dreigementen of andere vormen van onveiligheid tijdig en zorgvuldig worden opgepakt; ▪ samenwerking tussen geloofsgemeenschappen, politie en gemeente essentieel is voor een veilige en verbonden stad, waarin iedereen in vrijheid kan geloven; ▪ veel moskeebestuurders – om uiteenlopende redenen - aangeven terughoudend te zijn (geweest) met het doen van meldingen van incidenten en onveiligheid; ▪ de burgemeester in de commissie Bestuur van 5 november jl. heeft aangegeven dat financiële middelen geen belemmering vormen om de veiligheid van gebedshuizen te waarborgen; ▪ het, juist in deze tijd met ook een landelijke toename van incidenten, van groot belang is dat religieuze organisaties bewuster om gaan met weerbaarheid en onveilige situaties.

Verzoekt het college: ▪ te zorgen voor een duidelijke en laagdrempelige meldroute waar bedreigingen, intimidatie en incidenten bij gebedshuizen snel kunnen worden gemeld; ▪ te waarborgen dat meldingen met prioriteit en zorgvuldigheid worden opgevolgd; ▪ het thema veiligheid structureel aandacht te geven in de overleggen met religieuze organisaties; ▪ in samenwerking met moskeebesturen activiteiten te organiseren gericht op veiligheid en weerbaarheid; ▪ de raad te informeren over de uitkomsten. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter. Door de fractie van DENK, daartoe gesteund door de fracties van de SP, GroenLinks, Hart voor Den Haag en de PvdA, wordt de volgende motie (DENK.3) ingediend: Motie DENK.3 Borging onafhankelijkheid en continuïteit integriteitscommissie De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op woensdag 12 november 2025 ter bespreking van Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103). Constaterende, dat: • de raad met een brede meerderheid een motie heeft aangenomen voor het instellen van een onafhankelijke integriteitscommissie (RIS321004); • het college de commissie gelijktijdig met de benoeming van de commissieleden wil laten starten en de beoogde startdatum 1 januari 2026 is; 91

• •

de wethouder Onderwijs, Jeugd, Sport en Dienstverlening in de commissie Bestuur van 5 november 2025 aangaf dat de onafhankelijke integriteitscommissie zal toezien op meldingen op het gebied van ongewenst gedrag en benadeling; de wethouder daarnaast aangaf dat het tripartiet overleg (tussen werkgever, centrale ondernemingsraad en de vakbonden) de regie heeft over de totstandkoming van de commissie.

Overwegende, dat: • verschillende fracties in de commissie Bestuur van 5 november 2025 het belang hebben benadrukt van een onafhankelijke werving en selectie van de commissieleden – dus onafhankelijk van zowel gemeente, vakbonden als ondernemingsraad – om iedere schijn van partijdigheid te voorkomen; • in de commissie eveneens is benadrukt dat het belangrijk is dat de onafhankelijke integriteitscommissie integriteitsmeldingen van gemeenteambtenaren in de breedste zin in behandeling neemt, zodat ambtenaren die om wat voor reden dan ook geen interne melding willen doen niet van het kastje naar de muur worden gestuurd. Verzoekt het college: • nog voor de benoeming van de integriteitscommissie de raad te informeren over de wijze waarop de onafhankelijkheid van de werving en selectie van de commissieleden en de structurele financiering van de commissie geborgd zijn; • hierbij eveneens uiteen te zetten hoe de onafhankelijke integriteitscommissie om zal gaan met integriteitsmeldingen die niet onder de categorieën ongewenst gedrag en benadeling vallen, zodat melders niet tussen wal en schip vallen. En gaat over tot de orde van de dag. De voorzitter.

Door de fractie van DENK, daartoe gesteund door de fracties van GroenLinks, D66, de PvdA en de HSP, wordt de volgende motie (DENK.4) ingediend: Motie DENK.4 Steun aan wederopbouw in Gaza De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103) Constaterende dat: ▪ de VNG een fonds heeft opgericht waarin gemeenten kunnen bijdragen aan de noodhulp en wederopbouw van Gaza (https://vng.nl/nieuws/bijdragen-aan-de-noodhulp-enwederopbouw-van-gaza); ▪ Den Haag met haar profilering als “Internationale Stad van Vrede en Recht” een bijzondere positie heeft, waarbij het gepast is solidariteit te tonen; ▪ Den Haag zich eerder heeft aangesloten bij gemeenten, die het optreden van regering Netanyahu in Gaza hebben veroordeeld, en heeft opgeroepen tot het naleven van het internationaal recht (ris 322284); ▪ er inmiddels meer dan 60.000 doden zijn gevallen, grote delen van Gaza verwoest zijn en de VN-commissie die geweld onderzoekt in de bezette Palestijnse gebieden uit heeft gesproken dat Israël zich schuldig maakt aan genocide.

Overwegende dat: ▪ een groeiend aantal mensen in Nederland zich verbonden voelt met het lot van de Palestijnse bevolking; ▪ gemeenten via het VNG Fonds voor Noodhulp, Wederopbouw en Vredesbevordering kunnen bijdragen aan humanitaire ondersteuning en expertise ter ondersteuning van de vroege wederopbouw van het lokale bestuur in Gaza; 92

▪

het college eerder in de beantwoording van schriftelijke vragen (HSP, ris 321699) heeft aangegeven dat VNG International op het moment van de beantwoording van de vragen (april 2025) geen lopende projecten had in Gaza, maar contact onderhoudt over mogelijke projecten en verzoeken om bij te dragen bereidwillig in overweging zal nemen.

Verzoekt het college: ▪ een bijdrage te leveren aan de wederopbouw van Gaza, via het VNG Fonds voor Noodhulp, Wederopbouw en Vredesbevordering; ▪ de raad te informeren over de uitkomsten. En gaat over tot de orde van de dag. De moties maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Massimo Etalle (FVD). Voorzitter. Vandaag bespreken wij de Programmabegroting 2026-2029, een begroting van € 3,6 mld. per jaar. Dat is heel veel geld voor een gemeente. Om zo'n visiedocument te beoordelen moeten we eigenlijk terug naar de basis, naar de vraag: wat is de functie van de gemeente Den Haag? Ik heb er net al een debatje over gevoerd met de heer Mahmood, maar dat is volgens mij wel in essentie het probleem. Volgens FVD moet de gemeente het welzijn van de inwoners van Den Haag dienen, maar wat zien we de afgelopen jaren echter? Het college gebruikt de gemeente als vehikel voor activistische projecten. Den Haag CO2-neutraal in 2030. Het verbod op brandstofauto's in het centrum en op Scheveningen. Het verbod op reclames voor vliegreizen. De aankondiging dat de gemeente, zelfs als de Spreidingswet wordt ingetrokken, doorgaat met de opvang van asielzoekers. Ook in deze begroting staan dergelijke projecten, zoals een ecoduct van € 25 mln. zodat eekhoorns van de ene naar de andere kant van de weg kunnen gaan. Neem een Uber, zou ik zeggen; dat kost nog minder.

Zo is de gemeente niet meer een apparaat in dienst van het welzijn van de inwoners, maar een podium voor activistische projecten. De wereldvreemde plannen die het college doordrukt, worden trots vermeld op het politieke cv van de wethouders en politici die ze bedenken. Daarmee kunnen zij weer solliciteren voor hun volgende baan. De gevolgen van deze projecten ervaren zij echter vaak niet. Zij zijn geen ondernemer op Scheveningen. Zij zijn geen klusjesman die met een dieselbusje niet meer de stad in kan. Zij fietsen misschien niet door die slechte wijk. En als ze dat wel doen, dan hebben de oplossingen die ze bieden geen invloed op de problemen die ze zelf veroorzaken. Zo blijft het gemeenteapparaat groeien, met weer een zieligheidsproject en met weer een prestigemaatregel. Is er nou nooit iemand die terugblikt en zich afvraagt hoe het in hemelsnaam zo mis heeft kunnen gaan? Een kwart van deze stad is laaggeletterd. Dat is echt, echt heel kwalijk. We zijn de meest dichtbevolkte stad van Nederland. Het verkeer is totaal vastgelopen. Je bent soms eerder in Apeldoorn dan aan de andere kant van de stad. Deze gemeente heeft 10.147 fte in dienst, maar we staan hier eigenlijk een beetje in de ruïnes. Kunstmatige intelligentie zou een oplossing kunnen bieden en de dienstverlening van de gemeente effectiever kunnen maken.

Omdat de wethouder erkent dat AI al gebruikt wordt hier op het stadhuis, heb ik de volgende extreem genuanceerde motie voor een veilige en effectieve implementatie van AI ingediend: constaterende dat kunstmatige intelligentie wereldwijd in opkomst is en steeds breder wordt toegepast binnen publieke en private organisaties, AI-technologie in staat is om routinematige, administratieve en data-intensieve werkzaamheden efficiënt en accuraat uit te voeren, de gemeente erkent dat gemeenteambtenaren al gebruikmaken van AI; overwegende dat het in het belang van de gemeente is om toekomstgericht te opereren en innovatieve technologieën te verkennen om haar organisatie slagvaardiger en efficiënter te maken, de inzet van AI kan bijdragen aan het verlichten van de werkdruk voor ambtenaren, het verbeteren van de dienstverlening aan inwoners en het effectiever inzetten van middelen, het gebruik van AI bij het verwerken van persoonsgegevens privacyrisico's met zich meebrengt, de beschikbaarheid van veilige AI-systemen essentieel is voor een effectieve implementatie van deze technologie; roept het college op te onderzoeken welke AI-systemen veilig gebruikt kunnen worden bij ambtelijke processen, en duidelijke richtlijnen op te stellen die het gebruik van onveilige AI bij kritische processen tegengaan.

Een ander voorbeeld van de 'activisme eerst, Den Haag later'-houding is de omgang met de post onvoorzien. In het verleden is hieruit € 564.500 geschonken aan de wederopbouw na de 93

aardbeving in Marokko. Hoe is dit goed voor Den Haag, kunt u zich afvragen. Dat vraag ik me inderdaad ook af. FVD wil dat Haags geld besteed wordt aan Den Haag, en dat is niet onmogelijk. Den Haag is een mooie stad met veel potentie. Aan die potentie worden we herinnerd in ons historische centrum. De gebouwen die daar al honderden jaren staan, herinneren ons eraan dat hoewel het leven kort is echte kwaliteit generaties en generaties kan overstijgen. FVD wil die excellentie belonen. Daarom hebben wij het volgende amendement ingediend om incidenteel één ton vrij te maken voor het onderhoud van historische panden: 'Besluit dictum I als volgt te wijzigen: Vast te stellen de Programmabegroting 2026-2029 en de bijbehorende online bijlagen (bijlage 1), met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves, waarbij € 0,1 mln. incidenteel wordt toegevoegd aan programma 5 (cultuur en bibliotheek, onderdeel monumentenzorg) ten behoeve van een subsidie voor de restauratie van winkelpanden. Een gelijk bedrag wordt onttrokken aan de post onvoorzien'. Het amendement wordt mede ingediend door mevrouw Van Basten Batenburg van de VVD, mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP, mevrouw Arp van de SP, de heer De Mos van Hart voor Den Haag, de heer Kaptheijns van de PVV en mijn grote vriendin Fatima Faïd van Hart voor Den Haag. Nee, HSP! Pardon, grote correctie.

De voorzitter. Door de fractie van Forum voor Democratie, daartoe gesteund door de fracties van de VVD, de ChristenUnie/SGP, de SP, Hart voor Den Haag, de HSP en de PVV, wordt het volgende amendement (FVD.A) voorgesteld: Amendement FVD.A restauratie historische winkelpanden De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103). Besluit dictum I als volgt te wijzigen: Vast te stellen de Programmabegroting 2026-2029 en de bijbehorende online bijlagen (bijlage 1), met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves, met dien verstande dat € 0,1 mln. incidenteel wordt toegevoegd aan programma 5 (cultuur en bibliotheek, onderdeel monumentenzorg) ten behoeve van een subsidie voor de restauratie van historische winkelpuien, ten laste van de post onvoorzien. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter.

Door de fractie van Forum voor Democratie wordt de volgende motie (FVD.1) ingediend: Motie FVD.1 Beperk risico’s om kansen te benutten De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 12 november 2025, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 (RIS323103) Constaterende dat: • kunstmatige intelligentie (AI) wereldwijd in opkomst is en steeds breder wordt toegepast binnen publieke en private organisaties; • AI-technologie in staat is om routinematige, administratieve en data-intensieve werkzaamheden efficiënt en accuraat uit te voeren; • de gemeente erkent dat gemeenteambtenaren al gebruik maken van AI.

94

Overwegende dat: • het van belang is dat de gemeente Den Haag toekomstgericht opereert en innovatieve technologieën verkent om haar organisatie slagvaardiger en efficiënter te maken; • de inzet van AI kan bijdragen aan het verlichten van de werkdruk voor ambtenaren, het verbeteren van de dienstverlening aan inwoners en het efficiënter inzetten van middelen; • het gebruik van AI bij het verwerken van persoonsgegevens privacyrisico’s met zich meebrengt; • de beschikbaarheid van veilige AI systemen essentieel is voor een effectieve implementatie van deze technologie. Roept het college op: • te onderzoeken welke AI-systemen veilig gebruikt kunnen worden bij ambtelijke processen; • duidelijke richtlijnen op te stellen die het gebruik van onveilige AI bij kritische processen tegengaan. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De beraadslaging wordt geschorst. De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. -

Afscheid vertrekkend wethouder Van Asten.

De voorzitter. Ik vind het ontzettend leuk dat we na deze middag nog even bij elkaar kunnen zijn en dat we behoorlijk zijn opgeschoten. Het is ontzettend leuk om in de raad van Den Haag te werken, om raadsvergaderingen bij te wonen, om lid te zijn van het college. Hoe haal je het in je hoofd om op je fiets te stappen en dan naar de overkant te verhuizen? Kijk, dat je dat in je vrije tijd doet, dat je een campagnetje doet, nou ja vooruit, dat kan. Maar Kamerlid worden na zo'n glanzende carrière in het lokaal bestuur? Goed, dit waren mijn teksten niet. Ik ga nu aan mijn tekst beginnen. (Hilariteit) De voorzitter. Hij is er, oud-wethouder Van Asten; wie kent 'm nog? Hij is omringd door Michiel, zijn ouders en zijn schoonouders en zo te zien nog andere lieve mensen die hem zeer dierbaar zijn. Wij zijn jou ook erg dierbaar, hoop ik. In ieder geval ben jij dierbaar voor ons. Geachte leden van de raad, beste Robert, beste Michiel, lieve ouders. Deze vergadering, althans dit deel ervan, wordt gekenmerkt door enige weemoed, want vandaag nemen we na ruim elf en een half jaar afscheid van jou, Robert. Sinds 27 maart 2014 was jij actief in de Haagse gemeentepolitiek, eerst als raadslid namens D66, later als fractievoorzitter, vervolgens als wethouder en locoburgemeester. Zo ken ik je ook alleen maar.

Een indrukwekkende periode, waarin jij je met hart en ziel hebt ingezet voor onze stad, voor jouw stad. Jouw liefde voor Den Haag kreeg je zo ongeveer met de paplepel ingegoten, in de vorm van de verhalen van je Haagse opa en oma. Dat klopt, zie ik aan de ouders. Het was dan ook geen verrassing dat jij je na je studie hier vestigde. Je bent een kind van de regio en Den Haag voelt voor jou als thuis. Michiel en jij wonen in de Bloemenbuurt op loopafstand van het strand; uit ervaring weet ik hoe fijn dat is. Je kent de stad echt op je duimpje en weet er beter de weg dan menig ambtenaar of Google Maps. Dat heeft wellicht ook te maken met de manier waarop jij je het liefst door Den Haag beweegt: op de fiets. 'Fietspaus' is jouw geuzennaam en die draag je met trots. Je zorgt er dan ook voor dat je die titel verdient. Je gaat bijna overal heen op de fiets, tot groot verdriet van de chauffeurs: door weer en wind, regenpak aan en in een stevig tempo. Je medewerkers stapten regelmatig hijgend en bezweet van de fiets, als ze weer eens meegefietst hadden. Zelfs op het stadhuis stond er een soort hometrainer in je 95

kamer, maar hoeveel die ook écht gebruikt werd, kon niemand mij vertellen. En Michiel gaf natuurlijk geen commentaar. Je bent sowieso een sportman. Dat begon al in je jonge jaren, toen je voetbalde bij Vredenburch in Rijswijk. En tegenwoordig is hardlopen is je vaste uitlaatklep. Je favoriete route is door het Westduinpark, waar je vaak je favoriete Schotse hooglanders tegenkomt, die je héél graag op de foto zet. En jezelf trouwens ook. (Hilariteit) De voorzitter. Dat stond niet in mijn tekst! Het wordt bevestigd vanuit je eigen fractie, maar dat kan ik ook niet. Al dat trainen, ook met je loopgroep van HAAGAtletiek, resulteerde in het rennen van de marathon van Rotterdam, tot twee keer toe, een prachtige prestatie, en natuurlijk verschillende keren de CPC Loop, onder andere met de collega's Balster en Bredemeijer. Als we dan niks meer te bespreken hadden in het college, gingen de kerels er eerst weken van tevoren over ouwehoeren en daarna nog over hoe goed het was en wie de snelste was. Mijn hemel! Het is die beweging en dynamiek die we ook terugzien in je werk voor de gemeente Den Haag. Dan denk ik natuurlijk aan de mobiliteitstransitie, met meer dan 800 gesprekken in de stad het grootste participatieproject in de geschiedenis van Den Haag. Er was jou heel veel aan gelegen om de stad op een duurzame wijze bereikbaar en leefbaar te houden.

Dat resulteerde - hoe kan ook anders? in flinke investeringen in fietspaden, doorgaande fietsroutes en bijvoorbeeld het Jan Linzelviaduct over de A4. En niet te vergeten de KJ-stalling, de op een na grootste - dat mogen we hier wel zeggen, want de grootste is in een andere gemeente, wethouder Verschuure - maar wel de allermooiste fietsenstalling van Nederland. Uiteraard noem ik ook het openbaar vervoer, met de schaalsprong ov, het vernieuwen van de tramlijnen 6, 12 en 16, de instroom van nieuwe trams, de renovatie van de remise op Scheveningen en de bouw van een nieuwe in Ypenburg. Waarbij ik er meteen aan toevoeg dat het hier om veel meer gaat dan het vervangen van rails en haltes. Je streefde er steeds naar om een complete herinrichting van de openbare ruimte voor elkaar te krijgen, met meer ruimte voor groen, fietsers, voetgangers en spelende kinderen. Het bouwen van echte Haagse buurten, zo noemde je dat. Jouw visie op de ontwikkeling van de stad was steeds een integrale visie, waar bereikbaarheid een cruciaal onderdeel van is. Iets dat de ontwikkeling van de Binckhorst goed illustreert. Een grootse onderneming die zo'n 12.000 nieuwe woningen behelst. Het tracé van de Vlietlijn, de levensader van de nieuwe Binckhorst, staat nu vast. En de, niet onaanzienlijke, financiële dekking van honderden miljoenen kwam er mede door jouw harde werk.

Heel mooi nieuws bracht het recente besluit van het Rijk om nog eens 45 miljoen bij te dragen, aan een tramtunnel in de sporendriehoek: een kroon op jouw inzet voor wat mijn voorganger Jozias van Aartsen ooit de kraamkamer van het Den Haag van morgen noemde. Beweging bracht je ook in de herontwikkeling van de Laakhavens, met de start van de bouw van Escher Gardens, The Grace en de Waldorp Four. We kunnen gerust spreken van een stroomversnelling. Ook hier ging het niet alleen om het stapelen van stenen, maar ook om het zo belangrijke groen en infrastructuur rond de woningen, waar je belangrijke gelden voor binnenhaalde. Ook de bouw van de woontorens op het Koningin Julianaplein kwam, na jaren van stilstand, in jouw periode eindelijk van de grond. Als eerste wethouder Europa van Den Haag en voor zover ik weet de enige van Nederland, verbond je de lokale praktijk met Brussel. Behalve een sportman ben je ook een cultuurliefhebber en fervent lezer, en daarom waren de dossiers cultuur en bibliotheken bij jou in goede handen. In coronatijd zorgde je voor een omvangrijk steunpakket voor de cultuurinstellingen. In je vrije tijd en op vakantie lees je graag, het liefst vakliteratuur. Wat ontzettend saai, Michiel! Maar goed, het is jouw keuze, hè? (Hilariteit) De voorzitter. Het staat allemaal niet in mijn tekst, dus dat kan geen kwaad. 96

Jouw inzet voor bibliotheken verwondert dan ook niet, Robert. Die zijn in jouw optiek de spil van de wijk, plekken waar je buiten je eigen bubbel kunt treden. De afgelopen jaren zijn maar liefst vijf wijkbibliotheken geopend dan wel gepland en de centrale bibliotheek is compleet gerenoveerd. Een goede voorlezer ben je ook. Ik heb me laten vertellen dat je groot succes had met het verhaal de Moppereend. Niet dat jij een mopperaar ben. Nou ja, een enkele keer als het gaat om de voorzitter van de raad en zo. Hij weet precies wat ik bedoel. Of dat je geen geld levert voor de portefeuillehouder gedenktekens. Ik zeg het nog één keer tegen je. Gemeentecollega's roemen je toegankelijkheid en geïnteresseerdheid en dragen je op handen. Overleggen met jou zijn nooit compleet zonder de aanwezigheid van voldoende snacks en het zegt wat dat, niet zelden, je persoonlijke medewerkers goede vrienden werden. Je kracht. Er staat 'nooit boos worden', maar ik zou zeggen: bijna nooit boos worden. Maar wel scherpe vragen stellen en goed debatteren, op de inhoud, welteverstaan, niet op de persoon. Sinds gisteren weet ik: timing is ook belangrijk. Want dan ontplof je bij ons en dan ben je naar buiten toe het zonnetje, hè? Je bent voor iedereen benaderbaar, enthousiast en eerlijk. Bovendien straal je, bij alle dynamiek en sportiviteit, rust uit.

En dat terwijl de Haagse gemeentepolitiek nou niet bepaald rustig is geweest de afgelopen jaren. Je onderhandelde vier keer over een coalitieakkoord, waarvan twee keer na een coalitiebreuk en je werkte samen met drie burgemeesters. Robert, voor de afgelopen verkiezingen was je de landelijk campagneleider voor D66. En volgens mij was dat redelijk tot zeer redelijk succesvol. Nu verruil je 'ons Den Haag' voor het andere, het meer virtuele Den Haag, met veel kennis en ervaring in je bagage. Je mag met trots en voldoening terugkijken op de afgelopen elf en een half jaar. Ik wens je namens de gemeenteraad en het college ontzettend veel goeds voor de toekomst. Den Haag is je grote dank verschuldigd. Vergeet ons niet, blijf ambassadeur. Wat mij betreft krijg je in de fractie van D66 straks niet de portefeuille Europa, maar de portefeuille 'het echte Den Haag'. Wij zijn zo blij met je - ik hoop dat je naar me toe wilt komen en wat terug wilt zeggen - dat we hebben besloten jou de gouden vroedschapspenning toe te kennen. Heel erg bedankt! (Applaus) De voorzitter. Ik geef voor het allerlaatst of eigenlijk voor de allereerste keer het woord aan oudwethouder Van Asten. De heer Van Asten. Collega's, collega-volksvertegenwoordigers kan ik nu zeggen, en oud-collegabestuurders. Allereerst van harte, Klaas, met jouw benoeming eerder vandaag hier in de raad.

Ik ben heel blij dat jij mijn plek in het college wilde overnemen voor die belangrijke portefeuilles in die hele belangrijke tijd die nog gaat komen. Collega's, u heeft een hele leuke bestuurder aangesteld, dus wees een beetje zuinig op 'm. Voorzitter, mag ik nog een keer zeggen, collega's, beste mensen. Vandaag neem ik afscheid van deze raad. Een plek waar ik meer uren heb doorgebracht dan in menig café en waar de gesprekken soms even fel, maar hopelijk ook net zo eerlijk waren. Ruim elf jaar geleden stapte ik hier voor het eerst binnen, eerst als raadslid, later als wethouder. De stoelen, de microfoons en de hele indeling van deze zaal zijn sindsdien vernieuwd - u weet misschien nog wel dat we hier vroeger de cirkels zaten. Voor het betere debat gingen we tegenover elkaar zitten. Ik weet niet of het geholpen heeft, maar het is veranderd en het ziet er mooi uit. Maar er is wel één ding hetzelfde gebleven: de passie waarmee alle mensen in deze zaal aan de publieke zaak werken. Aan een stad die ik liefheb, van de drukte op de Grote Markt tot de rust van het Westduinpark. Van de wereld van diplomaten tot de straat waar buren samen een boom planten of een feest organiseren. Het is een stad vol tegenstellingen en juist dat maakt Den Haag sterk. Want hier in Den Haag zie je elke dag wat samenleven betekent.

Toen ik wethouder werd, kreeg ik de kans om te werken aan thema's waar ik in geloof. Aan een stad die bereikbaar is, met trams, treinen, fietsen. Aan een stad die woningen bouwt om onze jongeren en nieuwelingen een thuis te bieden. En aan een stad die investeert in cultuur en kennis, in onze bibliotheken, theaters en scholen. Soms moest er gekozen worden tussen de mooie plannen en de harde realiteit, maar altijd heb ik geprobeerd te doen wat ik dacht dat goed was voor de stad. Ik hoop 97

dat de mensen dat ook hebben gevoeld, ook al waren we het soms niet met elkaar eens. Ik kijk nog even specifiek naar Jelle over het parkeren, nietwaar? Politiek is soms hard, maar zelden koud. Want wie hier jaren met elkaar in deze zaal zit, deelt meer dan alleen de vergaderingen. We delen de zorgen om een wijk, de trots om een opening, de lach bij een verspreking en de eindeloze zoektocht naar dat ene compromis dat wél werkt. De herinneringen aan debatten zijn legio. De Amare-vergaderingen die tot diep in de nacht doorgingen. De besprekingen over de Haagse schaalsprong in 2018, met een gezamenlijke tocht met de ADO Den Haag-spelersbus naar Düsseldorf. En natuurlijk ook alle debatten over de evergreens in deze zaal, die ik voor het gemak maar even 'parkeren, pollers en planten/bomen' heb genoemd. Ze blijven terugkomen; ze veranderen nooit. Misschien is dat ook wel iets moois van de Haagse traditie, maar toch moet er af en toe doorgestapt. Het is niet aan mij om u te wijzen op hoe het wellicht een tikkie efficiënter of effectiever kan, maar ik gun u en uw opvolgers na maart een klimaat in de raad waarbij u wat minder tijd kwijt bent in deze zaal en wat meer kunt zijn in de stad of bij uw gezin of uw gewone werk. Ik gun het u, want het is sowieso een grote verantwoordelijkheid en een grote eer om voor onze stad te mogen werken.

Aan alle collega's, coalitie en oppositie: dank voor het debat, voor de scherpte, voor de humor. Ik wens jullie veel succes en wijsheid. Grote beslissingen worden ook deze periode nog van jullie verwacht. Klaas, dank je wel dat je het over wilde nemen. Aan alle ambtenaren: dank voor jullie vakmanschap. Ik ben diep onder de indruk van jullie kennis, passie voor het vak en liefde voor de stad. Collega's, dank dat wij samen een college hebben mogen vormen waarin we ook vaak scherp hebben gedebatteerd en samen voor die taak stonden. Ik noem nog maar de woorden van de burgemeester: buiten is het soms koud, dus binnen moet je het lekker opstoken. Dat is af en toe gelukt. Ik heb met plezier met jullie samengewerkt. Dank aan iedereen in dit huis die het mogelijk maakte dat ik me maximaal kon richten op het werk. De mensen van het bureau Gemeentesecretaris en de Griffie. De catering hier in de zaal, die ons toch door menig uur heen hebben gehaald of dan toch nog eventjes, zeker bij vergaderingen als deze, met een middagsnack kwamen om te zorgen dat je dat hongerige gevoel dat je misschien toch wat meer cranky maakt om te debatteren weer even weg liet zakken. Ik dank de collega's van Kabinet en Protocol, van Woordvoering en van Communicatie. Natuurlijk de chauffeurs, al was ik inderdaad niet de grootste afnemer van hun diensten.

Elke keer dat ik er wél gebruik van maakte, kon ik op ze rekenen en deden ze dat altijd met veel plezier en grote professionaliteit. Mijn dank gaat natuurlijk ook uit naar het thuisfront. Mijn ouders en schoonouders, hier op de tribune, die al jaren met volle interesse meeleefden. En natuurlijk Michiel. Zonder stevige basis thuis is het onmogelijk om in deze functie, in deze baan te functioneren. Dank voor jouw nuchterheid. Na weer een lange dag en avond vergaderen altijd weer de vraag: en, is de stad er weer beter op geworden? Ik heb altijd het betoog gehouden dat dat inderdaad het geval was. Maar hij kon ook zien wat voor vergadering het was geweest, als ik terug was gekomen diep in de nacht. Rond een uur of een, twee ben je hier weg, en dan stond er af en toe toch nog glas wijn of een glas whisky. Dan was het zo van: er was iets deze vergadering. Dat kon óf een moment zijn om te vieren óf een moment waarvan je dacht 'poeh, het zweet staat op de rug' en er even ontspannen moest worden. Het zijn die signalen. Dank daarvoor. Grote dank ook aan alle bestuursadviseurs, woordvoerders en bestuursondersteuners die mij de afgelopen jaren hebben geholpen als onderdeel van mijn cluster of daarbuiten, maar wel altijd behulpzaam en onderdeel van het hele collegeteam. Tot slot natuurlijk mijn onmetelijke dank aan Sennai, Daniela, Bram, Maarten, Marija, Annabel en Jolanda.

Mijn team, mijn steun, mijn machinekamer. We hebben een geweldige tijd samen gehad. Ik had dit niet zonder jullie willen doen. Vanmiddag ben ik geïnstalleerd als Tweede Kamerlid. Nieuwe verantwoordelijkheden en nieuwe uitdagingen, maar ik neem Den Haag met me mee. In mijn hoofd, in mijn hart en in elke gedachte over hoe we Nederland mooier kunnen maken: wat kunnen we leren van onze stad? Zoals ik hier ooit begon, eindig ik ook vandaag met deze overtuiging. Den Haag is nooit af, en dat is precies wat haar zo bijzonder maakt. Dank jullie wel. 98

(Applaus) De vergadering wordt van 18.01 uur tot 19.08 uur geschorst. -

Voortzetting behandeling Programmabegroting 2026-2029 en tariefvoorstellen.

De beraadslaging wordt hervat. De voorzitter. Ik heet de mensen op de publieke tribune van harte welkom en ook de mensen thuis. We gaan beginnen met de eerste termijn van het college bij de bespreking van de programmabegroting. Ik geef eerst het woord aan de wethouder Financiën, die overigens meteen ook haar andere portefeuilleonderdelen zal meenemen. Wethouder Bruines (D66). Voorzitter, leden van de raad. Hartelijk dank voor uw bijdragen, zeg ik namens het hele college. Maar in het bijzonder ook namens mijzelf als wethouder Financiën veel dank voor de gemaakte complimenten. Aan degenen die hebben uitgesproken - volgens mij was dat bijna iedereen - dat we de afgelopen jaren stappen gezet hebben met elkaar in goede samenwerking, zou ik dat zeer willen bevestigen. Heel veel dank bij deze laatste begroting van deze bestuursperiode voor de stappen die we met elkaar hebben kunnen zetten en voor de opbouwende en diepgaande manier waarop we met elkaar de discussies hebben gevoerd. Ik denk echt dat we een aantal stappen hebben gezet en dat we trots mogen zijn op een sluitende begroting. Ik wil daar gelijk bij zeggen dat er natuurlijk best wel zorgen over de toekomst zijn en dat we ons daar ook bewust van moeten zijn. Er komen nog veel pittige dingen aan: heel veel wensen en noden die moeten worden opgelost en ook nog onzekerheden die vanuit het Rijk komen.

Maar goed, daar zijn we ons allemaal van bewust. Na de verkiezingen zal er met elkaar over gesproken moeten worden wat dat allemaal verder precies betekent. Nu zou ik graag een aantal algemene dingen willen zeggen. Ik zal de vragen beantwoorden die aan mij gesteld zijn en daarna amendementen en moties langslopen. We hebben het zo georganiseerd dat in principe wordt gereageerd op de bestemming van een motie of een amendement, soms inhoudelijk en soms ook juist in eerste instantie op de dekking. Want als een dekking niet klopt, dan kan je van alles willen. Maar goed, dat wil het college graag meegeven. Ik zie dat er een flink aantal amendementen zijn met een dekking uit de post onvoorzien. Ik moet bekennen dat de eensgezinde samenwerking van de voltallige oppositie op dit punt ook voor het college onvoorzien was, maar ze liggen er. Ik wil u er vanuit mijn verantwoordelijkheid wel op wijzen dat die post onvoorzien er niet voor niets is. Natuurlijk kan je het altijd hebben over de noodzakelijke hoogte en grootte daarvan, maar we hebben in het verleden natuurlijk ook dingen betaald uit die post onvoorzien die we belangrijk vonden: een bijdrage voor overstromingen of andere noden en problematieken die zich plotseling voordoen en waar we geen budget voor hebben. Daar was die post voor bedoeld.

Als alle amendementen worden aangenomen - ik acht die kans zomaar vrij groot - dan is die pot op een haar na leeg. Dan weet u dat dat het geval is. Als er onvoorziene wensen voorbijkomen in 2026, dan zullen er keuzes gemaakt moeten worden ten opzichte van andere begrotingsposten. Ook de verantwoordelijke portefeuillehouders zullen straks nog iets zeggen over de voorgestelde bestemming van die amendementen. De heer De Vuyst heeft gevraagd of we volgend jaar de begroting kunnen bespreken tezamen met de prognose van de uitputting van 2026. Daar zou ik graag het volgende over willen zeggen. We hebben op verschillende momenten vastgesteld hoe onze planning- en controlcyclus eruitziet, dus daar houdt het college zich keurig aan. De najaarsnota is eigenlijk bedoeld om beleidsarm de laatste wijzigingen van dat jaar die we hebben meegekregen, onder andere uit de septembercirculaire van het Rijk, te verwerken en ook om zo veel mogelijk rechtmatig te zijn bij de jaarrekening en daar geen onrechtmatigheden tegen te komen. Als je die naar voren trekt, dan zit je eigenlijk met cijfers die van mei-juni dateren, want in juni-juli wordt de begroting gemaakt door onze medewerkers. Het is ook niet zoals we het hebben afgesproken. Hij is best wel technisch. Ik zou u het volgende willen voorstellen.

Als u dit zou willen doen, dan is het misschien goed om het er aan het begin van de volgende periode eens goed met elkaar te gaan hebben over hoe we nou die P&C-cyclus hebben ingericht en of die 99

voldoet. Maar deze is in goede overeenstemming met elkaar op een goede manier tot stand gekomen. Zo doen we dat. Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ik hoor op zich de uitgestoken hand om het er volgend jaar verder over te hebben, maar oorspronkelijk was het voorstel - volgens mij hebben we de inspiratie uit Rotterdam gehaald - om in de laatste raad die technische dingen te doen en daarnaast met de najaarsrapportage - zo heb ik het begrepen - als vervanger van de achtmaandsrapportage te komen. Ik mis gewoon een stuk informatie in de verantwoording, maar het is prima om het daar later nog een keer over te hebben. Wethouder Bruines (D66). We doen het nu als volgt. Bij de voorjaarsnota krijgen we de prognose voor het lopende jaar. Daar vinden ook de eerste wijzigingen in plaats. De najaarsnota gebruiken we inderdaad als beleidsarme bijstelling van de lopende begroting aan de hand van de laatst bekende cijfers om onrechtmatigheden te voorkomen. Dat is geen beleidsrijk afwegingskader. Maar goed, ik denk dat het nu te technisch is. Ik denk dat het goed is om even met elkaar daarover te gaan zitten. U mag mij altijd bellen als u nog een procesbegeleider op dat punt zoekt voor enig moment. Nee hoor, dat is flauw. Ik denk dat we het op die manier zouden moeten doen.

In ieder geval zou ik daar nu geen verandering in willen brengen met de najaarsnota, die volgens mij volgende week of de week daarna naar u toe komt. Dan de amendementen. Ik begin met het amendement Versterken Leyweg door publieksevenement. Het college begrijpt de wens heel goed. We kunnen dat ook volgen. We hebben dit jaar een heel mooi festival gehad, het Escamp Art Festival, wat tot mooie belangstelling leidde. We hadden al bedacht dat dat volgend jaar ook moet doorgaan. Maar ik denk dat het heel terecht is om te kijken wat we daar nog meer aan levendigheid kunnen brengen. Ik wijs u er wel op dat we even moeten kijken op wat voor manier we dat vormgeven. We hebben in ons evenementenbeleid een bepaalde systematiek afgesproken, namelijk dat partijen een aanvraag kunnen doen. Dat wordt dan gewogen in een soort tendervorm. Daar zijn een aantal subsidieregelingen voor. Het wordt gewogen op basis van een aantal criteria. Hier zeggen we eigenlijk dat we opdracht geven om iets te doen. Het zit nu niet in onze spelregels, maar we kunnen natuurlijk bedenken hoe we dat kunnen doen. Inhoudelijk kunnen we het amendement aan de raad laten, maar het moet worden ontraden vanwege de dekking. Dat heb ik eerder gezegd. Mevrouw Van Basten Batenburg vraagt … Wacht eventjes hoor. Ik kijk even naar de volgorde van de dingen. Neem me niet kwalijk, voorzitter.

Dan heb ik het amendement Geef thuis van de ChristenUnie/SGP. Dat wordt ook ontraden door het college met de volgende argumentatie. Ik heb mijn huiswerk niet goed op orde qua stapeltjes. Dat spijt me ontzettend. O, wacht even. Excuus. Het ging over het wijzigen van de spelregels voor de voeding van het cofinancieringsfonds; dat is namelijk de reservering areaalgroei. We hebben met elkaar afgesproken dat we de ontwikkeling van het areaal, de automatische groei daarvan, zouden toevoegen aan het cofinancieringsfonds. Dat is ook heel hard nodig, want we hebben het cofinancieringsfonds broodnodig om al die dingen die noodzakelijk zijn te cofinancieren. Of het nou gaat om geld van de provincie, van het Rijk of van Europa, wij moeten eigenlijk altijd een cofinanciering hebben. De komende jaren gaat er nog heel veel meer komen dan we nu in dat cofinancieringsfonds hebben zitten. Omdat we eigenlijk nog niet zo lang geleden die spelregels met elkaar hebben vastgesteld, vindt het college het niet verstandig om daar nu op terug te komen omdat we daarmee weer een heel groot ander probleem aan het creëren. Vandaar dat het college van mening is dat we dit amendement moeten ontraden. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). We hebben onlangs de ETHOS-telling gedaan. Daaruit is gebleken dat een veel groter aantal mensen in onze stad dakloos is.

Daarmee is de problematiek eigenlijk veel groter dan in de begroting is beschreven. Daarom vindt mijn fractie het relevant om middelen vrij te maken om dat beleidskader dat vorig jaar is vastgesteld goed te kunnen uitvoeren voor een veel groter publiek dan we eigenlijk hadden gedacht. Daarom is mijn fractie op zoek gegaan naar dekking. Ja, we hebben vorig jaar die spelregels vastgesteld. Alleen, onzes inziens is de situatie dusdanig gewijzigd dat we dat dus zouden moeten herzien voor in ieder geval een deel van de

100