RIS324247 Bijlage Handhavingsplan jaarwisseling

Risicobewustzijn

Het besef van de risico’s die het gevolg zijn als de regel niet wordt nageleefd. Met andere woorden: waarom geldt er vanaf 2026/2027 een landelijk vuurwerkverbod? Wat zijn de risico’s die optreden als de regel er niet is? Is de doelgroep zich bewust van die risico’s en hoe beoordelen ze die?

Beweegredenen

De intrinsieke motivatie en inspanningsbereidheid om de regel na te leven, ofwel de mate waarin het beleid en de regelgeving acceptabel worden gevonden door de doelgroep. In dit geval gaat het om de mate waarin de doelgroep gemotiveerd is om zich aan de regels te houden en geen F2vuurwerk af te steken.

Gemak en gewoonte

De mate waarin moeite moet worden gedaan om de regels na te leven of het gewenste gedrag te vertonen. In hoeverre moet de doelgroep moeite doen of zich inspannen om geen vuurwerk af te steken?

Omgeving

De invloed die de sociale omgeving op de doelgroep heeft om de regels na te leven of te overtreden. Welke reacties krijgt of verwacht de doelgroep vanuit de sociale omgeving als zij wel of geen F2-vuurwerk afsteekt tijdens de jaarwisseling?

Regel en regelsteller

De houding tegenover (het nut) van de regels zelf en tegenover de instantie die de regels heeft opgesteld. Vindt men het nuttig dat er een landelijk vuurwerkverbod is en hoe kijkt men over het algemeen aan tegen de Rijksoverheid, die de regels heeft opgesteld?

Toezichthouder

De houding tegenover de instantie die toezicht houdt op naleving van de regel, in dit geval de houding van de doelgroep tegenover de politie. Hoe kijkt de doelgroep naar de politie als toezichthouder op deze regels?

Pakkans

De door de doelgroep ingeschatte kans op controle door de overheid of derden en de kans op ontdekking van de overtreding van de regels. Hoe groot acht de doelgroep de kans dat zij gepakt worden als ze vuurwerk van type F2 of hoger afsteken?

Straf en beloning

De door de doelgroep ingeschatte kans op een sanctie of beloning na controle en de beoordeling van de hoogte daarvan. Hoe groot acht de doelgroep de kans dat ze een sanctie of beloning krijgt bij het wel of niet afsteken van vuurwerk van type F2 of hoger?

42

Bijlage 2 Fysieke maatregelen in de omgeving Monitoring en gebiedsverboden

Risicogebieden worden actief gemonitord. Indien noodzakelijk kan een gebiedsverbod worden opgelegd. In sommige gevallen kan een gebied door de burgemeester worden aangewezen als veiligheidsrisicogebied, waardoor de politie aanvullende bevoegdheden heeft, zoals preventief fouilleren (op basis van de Wet wapens en munitie).

Samenscholingsverboden

In wijken of gebieden waar sprake is van dreigende groepsvorming kunnen samenscholingsverboden worden ingesteld om escalatie te voorkomen.

Tijdelijke afsluiting

Op grond van artikel 175 of 176 van de Gemeentewet kan de burgemeester besluiten een gebied tijdelijk af te sluiten, bijvoorbeeld bij ernstige verstoringen van de openbare orde of verhoogde risico’s op vuurwerkincidenten.

Cameratoezicht

Op grond van artikel 151c van de Gemeentewet kan tijdelijk cameratoezicht worden toegepast in aangewezen gebieden. Camerabeelden kunnen helpen bij het monitoren van risicovolle situaties, het identificeren van daders en het vergroten van het veiligheidsgevoel onder bewoners. Tijdelijk cameratoezicht wordt altijd proportioneel ingezet en afgestemd op de aard en ernst van de dreiging.

Fysieke barrières en afzettingen

Tijdelijke plaatsing van hekken, betonblokken of andere afzettingen kan risicogebieden afbakenen en de toegankelijkheid reguleren.

Verlichting

Extra of verbeterde openbare verlichting op risicolocaties kan toezicht vergemakkelijken en het veiligheidsgevoel vergroten.

Verwijdering brandbare of risicovolle materialen

Het tijdelijk weghalen of afschermen van brandbaar of anderszins risicovol materiaal, zoals containers, bouwmaterialen en brievenbussen verkleint de kans op brandstichting en overlast.

Verkeersmaatregelen

Tijdelijke omleidingen of autovrije zones kunnen bijdragen aan de veiligheid van voetgangers en hulpdiensten en helpen escalatie in drukke gebieden te voorkomen.

Alternatieve locaties

Om problemen op risicoplekken, zoals kruispunten waar jaarlijks incidenten ontstaan, te voorkomen kan de gemeente aantrekkelijke, vergunde alternatieve locaties aanwijzen. Daarmee wordt groepsvorming verplaatst naar een beter beheersbare omgeving en wordt de kans op escalatie verkleind.

Extra toezicht

Op hotspotlocaties kan tijdelijk extra toezicht worden ingezet, in samenwerking met politie, handhaving en jongerenwerk.

43

Bijlage 3 Overzicht bestuurlijk instrumentarium burgemeester jaarwisseling

Overzicht bestuurlijk instrumentarium burgemeester – jaarwisseling Categorie

Instrument

Wettelijke grondslag

Toepassing tijdens jaarwisseling

Toelichting

Ordehandhaving algemeen

Handhaven openbare orde

Gemeentewet art. 172, lid 3

Algemene bevoegdheid en bevelsbevoegdheid om de openbare orde te handhaven

Ordehandhaving algemeen

Handhaven openbare orde

Gemeentewet art. 172a/ Wet MBVEO

Algemene bevoegdheid om de openbare orde te handhaven

Noodmaatregele n

Noodverordening

Gemeentewet art. 176

Tijdelijk verbod op vuurwerk, samenscholingen, alcohol, etc. in specifieke gebieden

Deze bevoegdheid heeft als doel een dreigende ordeverstoring te voorkomen, de orde te bewaren, dan wel de openbare orde te herstellen en wordt gehanteerd om tegen één of meerdere ordeverstoorders op te kunnen treden. Er moet sprake zijn van een acuut gevaar voor de openbare orde of een concrete en actuele dreiging. Als er sprake is van een herhaaldelijke groepsgewijze of individuele verstoring van de openbare orde kan de burgemeester een maatregel zoals een gebiedsverbod, groepsverbod of meldplicht opleggen. Ook mag de burgemeester een maatregel opleggen als er sprake is van ernstige groepsgewijze of individuele verstoring van de openbare orde. Ook mag de burgemeester een maatregel opleggen aan een persoon die een leidende rol vervulde bij een (ernstige) groepsgewijze verstoring van de openbare orde. In alle gevallen moet er sprake zijn van ernstige vrees voor verdere verstoring van de openbare orde. Kan worden ingezet bij een noodsituatie. Er dient sprake te zijn van ‘ernstige wanordelijkheden’ (oproerige beweging of andere ernstige wanordelijkheden) of een ‘ramp’, dan wel de ernstige vrees voor het ontstaan daarvan. De noodverordeningsbevoegdhei

44

d is bedoeld om algemeen verbindende voorschriften op te leggen aan een onbepaald aantal personen.

Vuurwerk en overlast

Noodbevel

Gemeentewet art. 175

Direct bevel aan individuen bij dreiging van ernstige wanorde (bv. rellen, brandstichting)

Vuurwerk (afsteek)verbod / vuurwerkvrije zones / regulering vuurwerkverkooppunte n

APV / Noodverordenin g

Verbod op afsteken van vuurwerk in gehele gemeente of delen daarvan zoals in kwetsbare wijken of rondom ziekenhuizen. Aan de hand van de APV en een beleidsregel kunnen vuurwerkverkooppunte n gereguleerd worden.

Carbidschieten reguleren of verbieden

APV / Noodverordenin g

Uitsluiten van gevaarlijk of storend gedrag rond de jaarwisseling

Kan worden ingezet bij een noodsituatie. Er dient sprake te zijn van ‘ernstige wanordelijkheden’ (oproerige beweging of andere ernstige wanordelijkheden) of een ‘ramp’, dan wel de ernstige vrees voor het ontstaan daarvan. Een noodbevel is bedoeld om zich te richten tot één of meer personen (concreet) In verschillende gemeenten geldt een algeheel afsteekverbod voor consumentenvuurwerk tijdens de jaarwisseling. Dit algehele verbod is geregeld in de APV. Het aanwijzen van vuurwerkvrije zones binnen een gemeente gebeurt aan de hand van een aanwijzingsbesluit waarin de exacte locaties worden genoemd waar het niet is toegestaan consumentvuurwerk af te steken. In de APV kan een artikel worden opgenomen dat zonder een vergunning van de burgemeester het niet is toegestaan vuurwerk te verkopen. Aan de hand van een beleidsregel kan een gemeente verdere uitvoering geven aan de regels tav deze vuurwerkverkooppunten. In de APV kan een bepaling worden opgenomen om carbidschieten te reguleren. In noodsituaties kan ook de noodverordeningsbevoegdhei d worden ingezet.

45

Toezicht & toezichtmiddele n

Cameratoezicht

Gemeentewet art. 151c

Tijdelijke camera’s op risicovolle plekken (rondom stations, winkelgebieden)

Samenscholingsverbo d

APV / Noodverordenin g

Voorkomen van groepsvorming op strategische locaties

Veiligheidsrisicogebied

APV - artikel 151b Gemeentewet, artikel 2:76 van de Algemene plaatselijke verordening

preventief fouilleren

Veiligheidsrisicogebied bij onvoorziene en spoedeisende situatie

artikel 174b Gemeentewet

preventief fouilleren

De burgemeester is bevoegd om in het belang van de handhaving van de openbare orde te besluiten tot de inzet van camera’s, maar uitsluitend indien de gemeenteraad hem deze bevoegdheid heeft verleend in de APV (artikel 151c lid 1 Gemeentewet). Op basis van de APV kan de burgemeester een samenscholingsverbod instellen. Een samenscholingsverbod helpt groepsvorming te voorkomen door het aantal personen dat zich samen mag ophouden in een bepaald gebied te beperken, wat de kans op overlast, intimidatie of geweld vermindert en het gevoel van veiligheid vergroot. Bij verstoring van de openbare orde door de aanwezigheid van wapens of bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan kan de burgemeester een veiligheidsrisicogebied aanwijzen waarna de officier van justitie binnen dat gebied een bevel tot preventief fouilleren kan geven. Artikel 174b Gemeentewet regelt de bevoegdheid voor de burgemeester om een veiligheidsrisicogebied aan te wijzen in een onvoorziene, spoedeisende situatie, waarna de officier van justitie een bevel tot preventief fouilleren kan geven binnen dat gebied. Deze bevoegdheid, die samen met artikel 151b Gemeentewet de basis vormt voor preventief fouilleren, maakt het mogelijk om snel in te grijpen bij ernstige gevaarzetting, bijvoorbeeld bij een vechtpartij tussen rivaliserende groepen

46

Objectgericht

Sluiting van panden /opleggen LOD

Gemeentewet art. 174a en art. 125 / Woningwet en Omgevingswet, Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)

Tijdelijke sluiting van gebouwen bij herhaalde ordeverstoringen of criminele activiteiten of opleggen LOD om herhaling te voorkomen

Evenementen

Regulering evenementen rond jaarwisseling

APV

Het door middel van een vergunning voorwaarden stellen aan de openbare orde, veiligheid, mobiliteit, milieu en toezicht tijdens een evenement

Indien er in een woning of lokaal (zwaar) vuurwerk wordt aangetroffen kan hiertegen op verschillende manieren worden opgetreden: De burgemeester kan een woning of lokaal ogv art. 174a c-grond sluiten indien het aangetroffen vuurwerk in de concrete situatie toch is aan te merken als wapen (art. 2 Wwm). Uit feiten of omstandigheden moet blijken dat het vuurwerk bestemd is voor het treffen van personen of zaken door vuur of ontploffing. Het college van B&W kan om herhaling te voorkomen een LOD opleggen ivm bedreiging van de leefbaarheid of een gevaar voor de gezondheid of de veiligheid in en bij de woning. Zie ook 'Handreiking bestuurlijke aanpak vuurwerk 2024' Evenementen kunnen bijdragen aan veilig verloop van de jaarwisseling. Door het faciliteren van bv. een vuurwerkshow, tot diverse buurt en wijkinitiatieven kan de druk op de openbare orde verminderen.

47

Bijlage 4 Factsheet Vuurwerk en Halt-verwijzingen

48

49

50

Bijlage 5 Kernboodschap communicatie Onderstaande kernboodschap kan gebruikt worden in de communicatie over het handhavingsplan: “De jaarwisseling is een feestelijk moment waarop veel inwoners samen het nieuwe jaar inluiden. Met familie, oliebollen, champagne en vuurwerk. Op straat, in een feesttent of in de kroeg. Tegelijkertijd is het een van de drukste en gevaarlijkste tijden voor hulpdiensten zoals politie, brandweer en de boa’s. Sommige mensen, alleen of in een groep, grijpen de jaarwisseling aan om zich te misdragen. Vaak onder invloed van alcohol of drugs. Het handhaven van de openbare orde en veiligheid is mede daarom niet eenvoudig. Met name in de Oudejaarsnacht waar in een kakofonie van geluid, lichtflitsen en rookontwikkeling geweldplegers nauwelijks van elkaar te onderscheiden zijn. Ook misbruik van (illegaal) vuurwerk speelt een rol. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft in opdracht van de Tweede Kamer een handhavingsplan opgesteld om het lokale gezag te ondersteunen. Met dank aan vele partners uit het werkveld is het een bruikbaar en gedragen document geworden. Wet- en regelgeving, preventieve maatregelen en opsporingsmethoden, maar ook goede voorbeelden uit de praktijk staan erin vermeld. Gemeenten, politie en andere betrokkenen leren van ervaringen elders en gebruiken dit plan bij voorbereidingen op jaarwisselingen in hun eigen gemeente.

Dit geldt voor de komende jaarwisseling, waarin er nog geen verbod op consumentenvuurwerk is, maar ook voor volgende jaren als dat verbod wel van kracht is.”

51

Bijlage 6 Tabel acties per hoofdstuk Om in één oogopslag overzicht te hebben van alle acties per hoofdstuk is onderstaande tabel opgesteld. In deze tabel zijn de acties uit het handhavingsplan opgenomen, met daarbij een omschrijving van de actie en de planning voor uitvoering. Acties Voorlichting in scholen

Landelijke dekking

Docenten ondersteunen

Communityonderzoek alternatieven

Nalevingsgedrag doelgroepen

Werkgroep Preventie Omschrijving acties In het kader van de gezamenlijke communicatiestrategie die het ministerie van JenV en IenW in samenwerking met partners opstelt, wordt bezien hoe voorlichtingsactiviteiten gericht op de nieuwe regelgeving en handelingsperspectieven effectief in te zetten op scholen. Stichting Halt en VeiligheidNL brengen het huidige aanbod en bereik van voorlichtingsactiviteiten in kaart (op basis van 2025/2026) en onderzoeken mogelijkheden voor meer dekking, afhankelijk van beschikbare middelen. Extra aandacht voor de signaleringsfunctie van docenten. Samen met organisaties zoals VeiligheidNL, Sociaal Werk Nederland, Stichting Aanpak Straat- en Schoolveiligheid en politie stelt Stichting Halt een docentenhandleiding op, zodat docenten vuurwerkbezit, -handel en -misbruik beter kunnen herkennen en opvolgen. Het ministerie van Justitie en Veiligheid initieert kwalitatief onderzoek naar alternatieve gedragingen tijdens de jaarwisseling. De resultaten worden gebruikt voor communicatie en het faciliteren van lokale alternatieve activiteiten. VeiligheidNL toetst deze resultaten ook breder als onderdeel van het onderzoek naar ‘vuurwerkaankoop en gebruik’, die zij rondom de jaarwisseling uitvoeren. Het CCV brengt in 2025, met behulp van het InterventieKompas en in samenwerking met partners, het verwachte nalevingsgedrag van verschillende doelgroepen in kaart.

De uitkomsten worden gedeeld via onder meer het VNG-forum. In hoofdstuk 4 zijn de opbrengsten weergegeven ten aanzien van het verwachte nalevingsgedrag van de traditionele vuurwerkafsteker van 25 jaar en ouder, die momenteel vuurwerk legaal koopt en afsteekt. Een aanvullende sessie over het verwachte nalevingsgedrag onder specifiek jongeren vindt in het najaar 2025 plaats. De

Planning In schooljaar 2026/2027

Start 2026

Start 2026

Eind 2025

Eind 2025

52

uitkomsten hiervan worden gedeeld op onder meer het VNG-forum. Lerende aanpak en kennisdeling

Acties Uitgangspunten lokale inzet

Uitbreiding bevoegdheden boa’s

Ondersteuning aan gemeenten bij de uitvoering Wet veilige jaarwisseling Verkenning inleveracties

Acties Versterken van lokale regionale aanpak

Verkenning capaciteitsuitbreiding COV

De VNG faciliteert kennisdeling door webinars te organiseren en een VNG forum op te zetten, waar gemeenten ervaringen en best practices kunnen uitwisselen. Begin 2026 zet de VNG een landelijke enquête uit bij gemeenten om best practices te inventariseren. De resultaten en inzichten uit de enquête worden gepubliceerd op het VNG forum. Werkgroep Handhaving Omschrijving acties Politie, OM en VNG stellen samen uitgangspunten op die gebruikt kunnen worden als leidraad voor de handhaving van het vuurwerkverbod. Lokale driehoeken kunnen dit kader gebruiken bij hun eigen handhavingsplannen. Bevoegdheden van domein I- en II-boa’s worden gelijkgetrokken voor vuurwerkgerelateerde overtredingen. Dit sluit aan bij de herziening van het boabestel. Indien nodig wordt dit tijdelijk geregeld via een aanwijzing van het OM. Gemeenten worden via de VNG ondersteund met handreikingen, formats, modelregels en advies over de ontheffingsmogelijkheid. Ook wordt een webdossier ingericht met relevante documenten en informatie. Er loopt een verkenning naar de haalbaarheid en effectiviteit van inleveracties. Werkgroep Opsporing Omschrijving acties Politie richt zich sterker op lokale en regionale handhaving van vuurwerkdelicten. Basisteams en districtsrecherches krijgen factsheets en handreikingen. Lokale driehoeken maken afspraken over prioriteiten.

Extra capaciteit wordt vrijgemaakt voor onderzoeken naar illegale handel. Politie onderzoekt uitbreiding van het Centraal Onderzoeksteam Vuurwerk (COV) om groeiende hoeveelheid in beslaggenomen vuurwerk te kunnen

Begin 2026

Planning Start november 2025

Start november 2025

Start maart/april 2026

Start november 2025

Planning Factsheets en handreikingen: 1 juli 2026 Afspraken lokale driehoeken: doorlopend Extra capaciteit: 1 oktober 2025 Start 1 november 2025

53

Veilig afvoeren van vuurwerk

Versterken informatiepositie

Grenscontroles en samenwerking met grensgemeenten Aanpak online vuurwerkhandel

Actualiseren strafvorderingsrichtlijn (met focus op jongeren) Versterken internationale samenwerking

Acties Landelijke afstemming met buurlanden

Lokale afstemming tussen grensgemeenten

verwerken. Meer inzet van boa’s en externe instroom (ESI’s) wordt overwoge Nieuwe middelen worden onderzocht om vuurwerk veilig en efficiënt af te voeren zonder bewijsverlies. Kosten voor vernietiging worden waar mogelijk verhaald op verdachten. De politie benut bestaande expertise en verzamelt intelligence via de Landelijke Eenheid (LX) om gerichte onderzoeken te starten en effectievere opsporing mogelijk te maken. Er wordt toegewerkt naar afspraken over gemeenschappelijke acties en controles in 2026 gericht op Nederlandse burgers die de grens over gaan om consumentenvuurwerk aan te schaffen. Start uitvoering in 2026. Politie intensiveert monitoring van online verkoopkanalen en stelt één landelijk aanspreekpunt in. In 2026 volgt een internet-ontmoedigingscampagne gericht op online kopers. Project Oorworm blijft worden ingezet. OM past strafvorderingsrichtlijnen aan bij inwerkingtreding van de wet, met nadruk op jeugdige verdachten. Waar mogelijk wordt gekozen voor buitengerechtelijke afdoening (zoals HALT of bemiddeling). Samenwerking met productielanden (o.a. Albanië, Polen, Spanje, Italië) wordt geïntensiveerd via JIT’s en OTF’s onder Europol. Doel: tegengaan van illegale toevoer van F4-vuurwerk. Ook bilaterale samenwerking, zoals tussen Antwerpen en Rotterdam, wordt benut.

Onderzoek nieuwe middelen is reeds gestart T.b.v. kostenverhaal is reeds het gesprek tussen politie en OM gestart Start 1 oktober 2025

Start 1 oktober 2025

Start 1 januari 2026

Bij van kracht worden wetsvoorstel Veilige Jaarwisseling Is reeds gestart

Werkgroep Grensregio’s / Internationaal Omschrijving acties Planning België en Duitsland worden op landelijk Na behandeling in Eerste niveau geïnformeerd over het en Tweede Kamer vuurwerkverbod en de mogelijke neveneffecten hiervan voor de grensregio’s. Grensgemeenten brengen hun buurgemeenten op de hoogte van het vuurwerkverbod en stemmen gezamenlijk af over preventie, handhaving en informatievoorziening. Er wordt onderzocht in hoeverre op landelijk niveau ondersteuning kan worden geboden om de informatiepositie te versterken. Ook wordt gekeken in hoeverre gezamenlijke

Na behandeling in Eerste en Tweede Kamer

54

grenscontroles georganiseerd kunnen worden. Bestuurlijke netwerkdag

Acties Uitgebreide communicatiestrategie Omgevingsanalyse

Communicatie vanuit Halt

De VNG organiseert een netwerkdag voor Nederlandse grensgemeenten om ervaringen, best practices en relevante informatie uit te wisselen, zodat alle betrokken partijen goed voorbereid zijn op de nieuwe situatie.

Werkgroep Communicatie Omschrijving acties Samen met IenW stelt JenV voor de jaarwisseling 2026/2027 een uitgebreide communicatiestrategie op. Om een beter beeld te krijgen van de betrokken partijen rondom de jaarwisseling en het algehele vuurwerkverbod voor consumenten, wordt in januari 2026 een omgevingsanalyse uitgevoerd door JenV en IenW. Halt zet jongeren uit het Halt jongerenpanel in om op hun eigen sociale mediakanalen (Tiktok, instagram, Snapchat) iets te delen over de nieuwe wet- en regelgeving, om op deze manier de boodschap onder leeftijdsgenoten te verspreiden.

Februari 2026

Planning Start januari 2026 Start januari 2026

Najaar 2026

55

Colofon Ministerie van Justitie en Veiligheid in samenwerking met gemeenten, Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), politie, Openbaar Ministerie (OM), Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), en andere partners. November 2025 Meer informatie: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/vuurwerk

56