RIS324215 Bijlage Actielijn Eenzaamheid 2026-2028
Tekst van het document
▶ Kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeken van de GGD.
Stichting Bedtime Stories, Stichting Vooral, Stichting Stagehuis Schilderswijk en Topaze. Door middel van thematafels voerden wij
Deze inbreng vormt de basis van het beleid, bevestigt bestaande
gesprekken tussen deze partijen die allen werken aan een stevige
succesvolle interventies, geeft nieuwe richting en benadrukt het
Haagse Sociale Basis. De focus ligt op hoe we van elkaar kunnen leren
belang van samenwerking, lokale verankering en deskundigheids
en wat we van elkaar nodig hebben om verder te bouwen aan onze
bevordering. Het participatieproces vond plaats in verschillende
Sociale Basis. De gesprekken waren toegespitst op eenzaamheid
fasen, met gesprekken op diverse niveaus en in verschillende
onder jongvolwassenen en jongeren. Hier zijn belangrijke signalen
settingen. Wij sloten aan bij bestaande initiatieven om in contact
opgehaald over de specifieke behoeften van deze doelgroep.
te komen met mensen die wij niet vanzelfsprekend zouden kunnen bereiken, en hielden zelf ook bijeenkomsten en gesprekken.
Eenzaamheid onder ouderen in Benoordenhout | oktober 2024 – januari 2025
In dit participatieverslag volgt een beknopt overzicht van ieder
De GGD voerde een kwalitatief onderzoek uit in de wijk Benoordenhout
participatiemoment en de belangrijkste inzichten die wij hieruit
om eenzaamheid onder thuiswonende ouderen te onderzoeken.
hebben gehaald.
Er is voor deze wijk gekozen omdat dit een wijk is met een hoge sociaaleconomische status (SES). Eerdere onderzoeken zijn vooral gericht op personen in lage SES wijken. Dit onderzoek is uitgevoerd om ook inzicht te krijgen in de groep ouderen die eenzaam is in een
Participatieverslag
en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) werken we onder
Project Luisterkracht van STEK | juni – oktober 2024
wijk met een hoge SES om kenmerken, oorzaken en behoeften van
In Den Haag voelt meer dan de helft (58,5%) van de inwoners, zowel
het thema Sociale Basis aan het versterken van verbinding in onze
Luisterkracht is een initiatief van STEK en de Lucaskerk, waarin
deze eenzame ouderen in Benoordenhout te achterhalen. Er zijn
jong als oud, zich matig tot zeer eenzaam. Hoewel het percentage
stad. Dit participatieverslag laat zien hoe inwoners, professionals
ervaringsdeskundigen– mensen die zelf eenzaamheid, armoede of
interviews uitgevoerd met 12 professionals uit 7 organisaties die
eenzame mensen sinds 2022 bij volwassenen (18-64 jaar) gelijk blijft
en organisaties hebben bijgedragen aan de keuzes in de Actielijn
andere kwetsbaarheden ervaren – in gesprek gaan met professionals
betrokken zijn bij ouderen in deze wijk.
en bij ouderen (65+ jaar) iets is afgenomen, neemt het percentage bij
Eenzaamheid 2026-2028.
die invloed hebben op beleid en besluitvorming. Het doel is om
jongvolwassenen (16-25 jaar) juist toe. Ook bij andere doelgroepen,
42
Resultaten Deelnemers
gezamenlijk inzichten te verzamelen en deze te vertalen naar beter
Interviews in de stad door DPZ | november – december 2024
zoals mensen met een laag inkomen die moeilijk rond kunnen
Proces
beleid en concrete acties. Er wordt ingezet op langdurige banden
Er zijn 26 professionals, waaronder jongerenwerkers, maatschap
komen of mensen die buiten Europa geboren zijn, komt eenzaam
De aanpak voor de Actielijn Eenzaamheid is ontwikkeld en onder
en vertrouwen. Dit zorgt voor waardevolle gesprekken, waarbij
pelijk werkers en WMO-consulenten, geïnterviewd die werken
heid relatief vaak voor. Daarmee blijft eenzaamheid een belangrijk
bouwd op basis van een uitgebreid participatieproces. Om het beleid
beide groepen elkaars perspectief beter leren begrijpen. Tussen juni
met eenzame inwoners. In deze groep zijn er professionals die
maatschappelijk probleem. Vanuit de Haagse Preventieaanpak
goed aan te laten sluiten bij de behoeften van inwoners, professionals
en oktober 2024 namen wij deel aan drie bijeenkomsten waarin het
zowel in één stadsdeel als stads breed werken. Hun doelgroep is
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
43
INHOUD
INHOUD
erg divers, zo werken zij met kinderen, jongeren, alleenstaande
Inbreng
volwassenen echt te bereiken. Zij missen laagdrempelige plekken en
is meer samenwerking tussen beleidsterreinen nodig. Eenzaamheid
moeders, mensen met een lichte verstandelijke beperking, ouderen,
Project Luisterkracht werkt met een langdurige opzet. In de eerste
rolmodellen.
wordt nog te weinig integraal aangepakt.
ex-verslaafden, arbeidsmigranten en expats. Deze professionals
fase van deze opzet leren deelnemers elkaar eerst kennen, waardoor
zijn werkzaam bij oa. STEK, Kracht, Join Us, Polka, Pep en gemeente
een vertrouwensband ontstaat. Dit gebeurt door regelmatige bijeen
In de wijk Benoordenhout bestaat veel eenzaamheid onder ouderen.
Uit interne gesprekken met collega’s uit andere beleidsterreinen
Den Haag.
komsten die beginnen met een gezamenlijke maaltijd. In de tweede
Uit het onderzoek van de GGD blijkt dat er veel taboe heerst rondom
binnen de gemeente Den Haag blijkt dat een gebrek aan geld
fase sluiten professionals zoals beleidsmedewerkers, welzijnswerkers
eenzaamheid, waardoor ouderen geen hulp durven te vragen. Tevens
eenzaamheid onder jongeren vergroot. Toegankelijke initiatieven
Interne gesprekken met collega’s uit andere beleidsterreinen binnen
en medewerkers van schuldhulpverlening aan. Deze langdurige opzet
zijn er obstakels in de wijk om aan het ruime aanbod activiteiten
zoals het Zomerprogramma 070 zijn een goede manier om dit
de gemeente Den Haag | december 2024 – januari 2025
heeft ervoor gezorgd dat wij waardevolle inbreng hebben kunnen
deel te nemen, zoals de slechte bereikbaarheid middels het openbaar
tegen te gaan. Er moet ingezet worden op betere samenwerking
Deze gesprekken waren gericht op het in kaart brengen van
ontvangen van deze kwetsbare doelgroep die onder andere kampt
vervoer. De belangrijkste pijlers zijn dan ook het verbeteren van
tussen organisaties en gemeente. Jongeren hebben behoefte aan
bestaande voorzieningen voor de doelgroepen die in de gesprekken
met eenzaamheid.
vervoersmogelijkheden en het wegnemen van de taboe en schaamte
inspirerende en ‘chille’ plekken zoals een skatepark of een techlab.
met de stad naar voren kwamen. We onderzochten welke onder
die rondom het thema eenzaamheid hangt. Er is hier een individuele
Binnen gemeente Den Haag kunnen wij efficiënter zijn door samen
steuning al beschikbaar is, waar nog lacunes zitten en of er
De belangrijkste inzichten zijn de behoefte aan laagdrempeligheid,
aanpak nodig, ouderen willen hun sociale status behouden en vragen
te werken met andere teams en afdelingen die zich ook richten op de
aanvullendemaatregelen nodig zijn vanuit het thema eenzaamheid.
toegankelijkheid en bekendheid van bestaande initiatieven.
hulp op een indirecte manier. Taboe en schaamte rondom dit onder
doelgroepen die worden geraakt door eenzaamheid. Er is behoefte
Dit betrof onder andere de domeinen Onderwijs, Jeugd, Zorg,
Deelnemers voelen zich veilig en gehoord in een kleinschalige en
werp heerst ook binnen deze doelgroep.
aan kennisdeling en structurele samenwerking.
Volksgezondheid en mentale gezondheid, waarbij we keken hoe
toegankelijke setting. Als deelnemers echter niet weten welke
eenzaamheid structureel meegenomen kan worden binnen bredere
sociale activiteiten er in hun wijk zijn of geen manier hebben om
Uit de interviews in de stad die zijn uitgevoerd door DPZ zijn veel
Tijdens de bijeenkomst ‘In gesprek over eenzaamheid in Den Haag’
beleidsontwikkelingen.
zelfstandig naar deze activiteiten te gaan, dan hebben de initiatieven
doelgroepen naar voren gekomen die kampen met eenzaamheid.
benadrukten de deelnemers dat zij behoefte hebben aan een
geen effect. Het is dus belangrijk dat er meer bekendheid komt en er
Bij eenzaamheid onder kinderen tot 12 jaar en jongeren moet
stedelijknetwerk op het gebied van eenzaamheid, zodat het thema
Bijeenkomst ‘In gesprek over eenzaamheid in Den Haag’
wordt ingezet op toegankelijk OV of een verbeterde gemeentelijke
de ouderbetrokkenheid vergroot worden en er nog beter worden
op de agenda blijft. Jongeren werden geidentificeerd als belangrijke
| 13 februari 2025
vervoersdienst.
samengewerkt met school, ouders en instanties. Naar alleenstaande
risicogroep. Zij hebben behoefte aan meer veilige plekken en laag
moeders moet meer onderzoek worden gedaan naar de moeders
drempelig aanbod waar zij zich thuis kunnen voelen. Aangezien
Het stadsbrede participatiemoment ‘In gesprek over eenzaamheid’
44
bij het VrouwenBuurtLab in Laak was bedoeld om te toetsen of onze
Tijdens het Stadsgesprek Sociale Basis kwam naar voren dat het
met en zonder uitkering. Moeders met een uitkering leven mogelijk
scholen ook een cruciale rol in preventie spelen is samenwerking
beleidsrichting aansluit bij de praktijk. Er waren 33 deelnemers
contact met jongvolwassenen door professionals moeilijk is vast
in meer isolatie. Mensen met een lichte verstandelijke beperking
met scholen gewenst. Succesvolle projecten in Den Haag moeten
aanwezig, waaronder collega’s van OCW, SZW en DPZ, en diverse
te houden. Eenzame jongvolwassenen trekken zich vaak terug, zijn
moeten wij beter in beeld krijgen. Dit kan door informatie op te
doorontwikkeld worden. Er is behoefte aan handvaten (zoals een info
maatschappelijke organisaties zoals Kracht, Resto VanHarte, Wijkz,
kwetsbaar en zoeken hun toevlucht in sociale media, middelen
halen bij bijvoorbeeld het UWV. Bij eenzaamheid onder ouderen
graphic) om eenzaamheid te verminderen. Ook moet het makkelijker
Welzijn Scheveningen, Humanitas en Stichting JESS. Tijdens deze
gebruik of isolatie. Hierdoor zijn hun sociale vaardigheden vaak
wordt aanbevolen onderzoek te doen of er genoeg activiteiten in alle
worden om eenzaamheid bespreekbaar te maken, zonder taboe of
bijeenkomst zijn de beleidsrichtingen getoetst en aangescherpt.
minder goed. Ervaringsdeskundigen en rolmodellen zijn hierin
wijken zijn, of deze goed bereikbaar zijn en of men er bekend mee is.
schaamte. Er wordt aanbevolen om sterk in te zetten op gebieds
belangrijk om vertrouwen, herkenning en gelijkwaardigheid te
Sociale netwerken voor arbeidsmigranten moeten versterkt worden
gericht werken. Hierbij worden specifieke behoeften per stadsdeel
Inwonersonderzoek | 2024
bieden. Vaak schamen zij zich over het ervaren van eenzaamheid en
en taalontwikkeling van deze doelgroep moet gestimuleerd worden.
opgehaald door middel van samenwerking met lokale partners en
Er is een inwonersonderzoek uitgevoerd met open vragen. Hiermee
vermijden het gesprek hierover. In de communicatie helpt het om het
Hierbij moet rekening worden gehouden met een cultuursensitieve
bewoners, waarop vervolgens ingespeeld kan worden.
hebben wij ongeveer 80 respondenten bereikt. Er werd onder andere
woord ‘eenzaamheid’ te vermijden en jongeren vooral aan te spreken
aanpak. Een belangrijk advies uit deze interviews is dat eenzaamheid
uitgevraagd wat de belangrijkste reden is waarom men zich eenzaam
op hun behoefte ergens bij te horen, waardoor wij hun eigenwaarde
in de hele samenleving voorkomt, en niet alleen bij ouderen. Hierdoor
voelt.
en netwerk kunnen versterken. Maatwerk is nodig om deze jong
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
Uit het inwonersonderzoek van 2024 blijkt dat een groot deel van de respondenten zich eenzaam voelt omdat zij alleen wonen.
45
INHOUD
INHOUD
Dit is meegenomen
stimuleren wij kennisdeling, verbeteren we signalering van eenzaam
Vervolg
Alle inbreng die naar voren is gekomen uit het participatieproces
heid en onderzoeken we hoe eenzaamheid geborgd kan worden in
De Actielijn Eenzaamheid is gebaseerd op drie lijnen:
is met zorg afgewogen. Een groot deel van de signalen die op
andere beleidsvelden.
participatiemomenten naar voren zijn gekomen zijn meegenomen in de: Actielijn Eenzaamheid, zoals: ▶ Aandacht voor vervoersmogelijkheden voor onder andere ouderen
▶ Bewustwording en herkennen van eenzaamheid De gebiedsgerichte aanpak haalt behoeften per stadsdeel op door
▶ Samenwerkende netwerken
middel van samenwerking met lokale partners en bewoners en speelt
▶ Duurzame ondersteuning
hierop in.
om deel te kunnen nemen aan activiteiten in de buurt. ▶ Aandacht voor een andere wijze van communiceren over
Voor deze drie lijnen is participatie een belangrijk onderdeel. Het is Zie voor meer toelichting over deze aanpak Hoofdstuk 1.3.2. van de
onze ambitie om het participatietraject komende jaren voort te
Actielijn Eenzaamheid (Focuspunten en aanpak).
zetten en deze deel laten uitmaken van de Actielijn Eenzaamheid.
Aangezien er veel losse signalen zijn opgehaald die gelden voor
Het eerstvolgende participatiemoment is een netwerkbijeenkomst
▶ Aandacht voor integraliteit bij de aanpak van eenzaamheid,
verschillende doelgroepen zijn deze niet allemaal verwerkt in de
voor 33 organisaties die subsidie van de gemeente ontvangen voor
omdat eenzaamheid bij diverse doelgroepen aanwezig is en
Actielijn Eenzaamheid. De inbreng van deze signalen wordt door
hun inzet tegen eenzaamheid. Tijdens deze bijeenkomst presenteren
veroorzaakt of in stand gehouden wordt door diverse factoren,
geleid naar andere beleidsterreinen of vastgelegd als aandachts
zij hun voortgang aan ons én aan elkaar. Daarmee vervangen we de
zoals bereikbaarheid en vindbaarheid van informatie en
punten waar wij ons in de toekomst op willen richten. De inbreng
1-op-1-voortgangsgesprekken. Ook stimuleren we betrokkenheid bij
activiteiten.
en verbinding met inwoners, professionals en maatschappelijke
gezamenlijke doelen en is er een gezamenlijke aanpak om eenzaam
organisaties blijven de basis voor dit beleid.
heid tegen te gaan en onderlinge samenwerking versterken. Deze
eenzaamheid bij jongvolwassenen dan bij andere doelgroepen. ▶ Het betrekken van scholen bij de aanpak van eenzaamheid onder jongeren.
▶ Rekening houden met een cultuursensitieve aanpak van eenzaamheid.
bijeenkomst zal in het vierde kwartaal van 2025 plaatsvinden.
netwerkvorming, bij de aanpak van eenzaamheid, zowel stedelijk
Ervaringen Deelnemers (externe evaluatie, indien uitgevoerd)
al gebiedsgericht.
N.v.t.
▶ Aandacht voor kennisdeling en structurele samenwerking, zoals
Uit meerdere participatiemomenten komt naar voren dat er behoefte
Gemeente (interne evaluatie)
is aan meer integrale samenwerking. De acties in de Actielijn
Voor een toelichting op de interne evaluatie van onze aanpak
Eenzaamheid worden ingezet vanuit zowel een stedelijke als gebieds
zie Hoofdstuk 5 (Randvoorwaarden en monitoring) van de
gerichte aanpak. Deze duale aanpak is gebaseerd op de behoeften
Actielijn Eenzaamheid.
van inwoners, professionals en maatschappelijke organisaties uit het participatietraject. De stedelijke aanpak is een overkoepelende strategie van een gemeenschappelijke koers, en het versterken van samenwerkingen tussen maatschappelijke organisaties en de gemeente. Hierdoor
46
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
47
Project Luisterkracht van STEK | juni – oktober 2024
INHOUD
INHOUD
en netwerken konden via de website nagaan wat de mogelijk
EVALUATIE ACTIEPLAN ‘MET ZIJN ALLEN NIET ALLEEN 2019-2022’ BIJLAGE 3 De actielijn eenzaamheid 2026-2028 bouwt voort op het actieplan
Acties en resultaten
impact van de coronaperiode van februari 2020 tot en met de zomer
▶ Er zijn 21 persona’s (RIS301657) ontwikkeld op basis van data-
van 2022 is hierin meegenomen.
vanaf 2019 het thema eenzaamheid integraal op in het lespakket,
zichzelf of bij een naaste of Haagse inwoners vanuit een ander
temeer omdat eenzaamheid een maatschappelijk relevant
soortig contact zoals vrijwilligerswerk en beroepsmatig contact.
A. Beter herkennen van eenzaamheid in de Haagse wijken
taten van het actieplan, inclusief de resultaten uit 2023. Ook de
heden waren om eenzaamheid te begrijpen, te verminderen bij
▶ Monitoring en evaluatie werd ingeregeld vanaf 2019 waarbij
‘Met z’n allen niet alleen 2019-2022’. We beschrijven hier de resul
analyse, waaronder Haagse GGD cijfers17 en ander stedelijk onderzoek zoals inwoneronderzoek. Deze persona’s gaven een
verschijnsel werd in Nederland, ook voor het hoger onderwijs. 4. Vanuit gesprekken met (wijk)professionals kregen we mee dat
de systematiek van ‘Tellen en vertellen’ werd gebruikt (advies
‘iedere eenzame inwoner een eigen en uniek levensverhaal heeft’.
VWS-programma Eén tegen Eenzaamheid).
Hierdoor is uiteindelijk persoonlijk maatwerk nodig.
▶ Het Jongerenstadslab (2022) was verkennend van aard, waarbij
5. De acceptatie van ‘eenzaamheid te ervaren’ werd vooral gezien
het gesprek ontstond met jongeren over eenzaamheid bij
bij oudere Haagse inwoners, zij zijn eerder bereid om er over te
jongeren. Het bleek dat eenzaamheid moeilijk te verwoorden is en
spreken. Bij jongvolwassenen (18+) en mensen van middelbare
vaak samenhangt met de mentale gezondheid van jongeren.
leeftijd is er over het algemeen een taboe om eenzaamheid
De periode 2019-2022 kan als pioniersfase voor de aanpak van
menselijk gezicht aan eenzame inwoners in Den Haag en hadden
▶ Signaleringstrainingen eenzaamheid werden verzorgd via Indigo
eenzaamheid worden beschouwd. Het actieplan bestond uit
daarmee een positieve uitwerking op denken en handelen
(GGZ), waarbij de deelnemers kennis kregen over de signalen
drie programmalijnen:
van ondersteunende vrijwilligers en professionals. Er was een
van eenzaamheid en de wijze van gespreksvoering en eventuele
uitsplitsing op wijken waar bepaalde persona’s aantoonbaar vaak
3. De opleiding Social Work van de Haagse Hogeschool nam
doorverwijzing. ▶ In de coronaperiode kwam het herkennen van eenzaamheid in
kenbaar te maken. Dit patroon zagen we niet alleen in Den Haag, maar blijkt ook landelijk te bestaan. 6. De uitkomsten van het Jongerenstadslab (2022) leerden ons dat communicatieactiviteiten voor jongeren erg belangrijk
A. Beter herkennen van eenzaamheid in de Haagse wijken.
waren vertegenwoordigd. De stadsdelen Centrum, Escamp en
zijn, vooral voor het agenderen van eenzaamheid. Het bleek dat
B. Versterken van de aandacht van Hagenaars voor elkaar.
Laak hebben een hoge mate van eenzaamheid, 50-55%. Iets lager
een ander licht te staan. Bewustwording nam opeens toe, het was
jongeren liever andere termen voor eenzaamheid gebruiken,
C. Effectief en integraal ondersteunen van eenzame Hagenaars.
scoorden Leidschenveen-Ypenburg, Loosduinen, Scheveningen en
een aansporing om naar elkaar om te zien.
zoals ‘alleen zijn’ of ‘in de put zitten’.
Segbroek met 40-50% eenzame inwoners. De belangrijkste resultaten van deze drie programmalijnen worden
▶ Deskundigheidsbevordering: in samenwerking met wijk
Geleerde lessen
B. Versterken van de aandacht van Hagenaars voor elkaar
1. De inzet van persona’s heeft veel bijgedragen aan bewust
Meer dan de helft van de Haagse inwoners voelde zich in 2019-2022
op hoofdlijnen weergegeven. Bij de resultaten is het totaal bereik in
professionals werd de Wijkaanpak ontwikkeld met een leergang
de jaren 2019–2023 weergegeven. Waar mogelijk is gekeken naar het
over herkenning en begeleiding van eenzame inwoners op basis
wording, mede door het geven van een menselijk gezicht aan
in meer of mindere mate eenzaam. Het betreft een herkenbaar
effect van de activiteiten. Hierbij wordt verwezen naar verschillende
van de persona’s.
eenzame inwoners. Ook andere partijen, waaronder enkele
gevoel, dat vele gezichten kent. Het kan de 87-jarige buurman zijn,
▶ De signaleringsfunctie was belegd bij de Servicepunten XL, waar
gemeenten en uitvoeringspartners, waren positief over de
de jongere van 20 jaar die net een nieuwe opleiding begon of de
de sociale welzijnswerkers (social work) de signalen ontvingen
Haagse persona’s en namen deze graag over als voorbeeld.
gescheiden jonge moeder die naast werk ook een gezin verzorgt en
achterliggende werkbezoeken, gesprekken met professionals en praktijkevaluaties.
van eenzame inwoners, vrijwilligers, organisaties en andere
2. De wijkprofessionals gebruikten de persona’ s voor het
betrokkenen. ▶ Brede communicatie over de aanpak van eenzaamheid werd
lastig zijn, vaak vanwege schaamte. Daarom is bewustwording een
passende hulp en ondersteuning hierbij (aanvullend op de
belangrijk onderdeel van de aanpak eenzaamheid.
gestimuleerddoor de inzet van de website Eerste hulp bij
eigen expertise). De wijkaanpak op basis van persona kaarten
eenzaamheid en een mailboxadres wat daarop aansloot.
heeft wijkprofessionalsgeholpen bij doorgaande training en
Acties en resultaten
Inwoners, organisaties, ondernemers, vrijwilligers, verenigingen
deskundigheidbevordering als aanvulling op de eigen beroeps
▶ De externe communicatie werd in 2019 - februari 2020 groten
opleiding en praktijkervaring.
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
deels bepaald door een stedelijke en wijkgerichte bewust wordingscampagne. Stedelijk ging het om buitenreclame
17 GGD-en verrichten 4-jaarlijks gezondheid onderzoek, o.a. ervaren eenzaamheid
48
amper tijd over heeft voor contacten. Praten over eenzaamheid kan
inschatten van het type eenzaamheid en het zoeken naar
49
INHOUD
INHOUD
(posters, reclame op bussen, muurkrant etc.). De website was
de sociale media-advertentie bereikte ca. 38.900 jongeren en
nodig in de opstartfase van het programma en diende als centrale
5.300 ouders.
landingspagina voor de communicatieactiviteiten. De stedelijke
▶ TV West zond jaarlijks in december het programma ‘Ik denk aan
campagne ‘Eenzaamheid kent veel gezichten, wie ken jij?’ werd
jou’ uit (2019 tot heden). De kijkcijfers voor Den Haag en de regio
in mei 2019 gelanceerd. Het bezoek aan de EHBE-website steeg
zijn en blijven hoog.
met 19 procent. En met de campagne ‘Bel je Opa en Oma’ werden
beschouwelijke organisaties. en organisaties.
▶ Jaarlijks werd de landelijke ‘Week tegen Eenzaamheid’ gebruikt
Geleerde lessen
Daarom is onderstaande indeling gebaseerd op de periode vóór,
1. De deskundigheidsbevordering van wijkprofessionals via de
tijdens en na corona.
werd in Leyenburg een succesvolle wijkcampagne ingezet,
Haagse activiteiten om aandacht voor eenzaamheid te
Wijkaanpak was in de eerste jaren 2019-2020 van belang, temeer
waarbij de EHBE-kits (doosjes met flyers en welkomst/vriend
bevorderenen te wijzen op mogelijkheden tot hulp. Jaarlijks
omdat wijkprofessionals zoals opbouwwerkers en community
schapskaartjes) werden ingezet en goed werden ontvangen
verscheen een artikel in de Stadskrant over een eenzaamheids
builders veel van elkaar leerden.
initiatief, aangevuld met een activiteitenschema. exemplaar en bijlage van de Stadskrant. Dit leverde veel positieve
wijkprofessionals.
reacties op.
▶ De coronacrisis vanaf februari 2020 vereiste een ander plan. Voor
2. De aandacht van buren voor elkaar werd positief versterkt
▶ Vanaf 2023 verscheen de Zomerkrant eenzaamheid, als bewaar
onder andere vanwege de regeldruk en toenemende caseloadbij
in coronatijd. Dit bleek uit gesprekken met inwoners en professionals. 3. Aandacht voor elkaar vanuit inwoners onderling staat nogal eens
▶ Specifieke trainingen voor wijk professionals om de persona’s te
de zomer van 2020 werd een aangepaste sociale mediacampagne
Acties en resultaten De coronaperiode had grote impact op de eenzaamheidsaanpak.
om eenzaamheid onder de aandacht te brengen met passende,
de wijk Moerwijk geprobeerd, daar was echter weinig ruimte
C. Effectief en integraal ondersteunen van eenzame Hagenaars
▶ Het mailadres ehbe.nl werd regelmatig gebruikt door inwoners
in een week tijd ruim 50.000 jongeren bereikt. In februari 2020
door met name veel ouderen in de wijk. In 2019 werd dit al in
gebruiken in hun methodiek (de wijkaanpak voor wijkprofessionals).
▶ 2019 (vóór corona): vrijwilligers werden getraind om onder begeleiding van sociaal werkers huisbezoeken bij 75+ af te leggen, waarbij ook aandacht voor eenzaamheidspreventie. In 2020 werd hiermee gestopt vanwege o.a. privacywetgeving. ▶ Samenwerkingspartners zoals Open je hart en Vraag Elkaar verzorgden persoonlijke en groepsbegeleiding op diverse
onder druk. Het is afhankelijk van vele factoren zoals beschikbare
manieren, met name gericht op ouderen, maar ook inwoners van
tijd, mogelijkheden etc. (na corona leek het dat de aandacht uit
middelbare leeftijd.
ingezet om naast bewustwording ook het vragen en bieden van
▶ Signaleringstrainingen eenzaamheid werden jaarlijks verzorgd.
hulp te stimuleren. Er was inmiddels een nieuw soort bewust
▶ Doorgaande communicatie met opties voor doorverwijzen, zoals
4. Er zijn vele Haagse vrijwilligers die zich inzetten voor hun mede
werkte aan bewustwording en verbinding om ondernemers te
via het Servicepunt XL, via folders en kranten, o.a. Stadskrant.
inwoners om te helpen eenzaamheid te verminderen, bijvoor
stimulerenom projectmatig aan het verminderen van eenzaam
wording ontstaan van het begrip eenzaamheid omdat veel inwoners zelf het isolement van fysieke afstand en thuisblijven ervaarden. Tegelijkertijd moesten eenzame inwoners nog steeds
°
bijeen voor een voorlichting over het Actieplan ‘met z’n allen niet alleen’.
thuis zijn werd verwezen naar platforms en communities. Daarnaast werd een campagne voor jongeren opgezet in overleg
beeld via maatjestrajecten en als ondersteuner bij eenzaamheid
In september 2019 kwamen Levensbeschouwelijke organisaties
zorgde voor een toename van bezoekers die de website ehbe.nl activering ingezet, waarbij vanwege het langdurig verplicht
ging naar werk, sport, fysiek netwerken etc.)
▶ Speciale bijeenkomsten en projecten:
over een drempel om hulp te vragen. De sociale mediacampagne bezochten. In 2021 werd het accent van de campagne meer op
initiatieven. Hulde aan de vele Haagse vrijwilligers. 5. Er zijn veel Haagse eenzaamheid initiatieven bijgekomen na
▶ Beter horen project in 2021 in Loosduinen: eenmalig onderzoek tussen samenhang ‘gehoorverlies en daarmee samenhangende eenzaamheid’.
heid te werken bij contacten waar eenzaamheid speelt. ▶ Burennetwerken werden versterkt door Lief en Leedstraatjes, zodat eenzame inwoners buurtcontacten konden verkrijgen.
coronatijd, waarbij vaak zeer betrokken vrijwilligers actief zijn.
Daarnaast waren er een aantal kleinere partners actief.
Kortom, vanuit organisaties en vrijwilligers is er veel aandacht
▶ 2020, 2021 (tijdens corona): ook inwoners die voorheen geen
voor eenzaamheid onder Haagse inwoners.
▶ Binnen de gemeente Den Haag nam het aantal eenzaamheid
▶ Het netwerk van Haagse ondernemers tegen eenzaamheid
eenzaamheid ervaarden, maakten het verschijnsel eenzaamheid
6. De impact van communicatieactiviteiten zoals campagnes, lokale
mee, waardoor het begrip eenzaamheid werd herkend en meer
acties e.d. zijn niet altijd goed meetbaar. Alleen digitale kliks zijn
bespreekbaar werd. Het uitvoeren van activiteiten om eenzaam
met Jeugdbeleid, omdat bleek dat de mentale en sociale impact
initiatieven toe. Mede door de Subsidieregeling Samen sociaal en
meestal te achterhalen. Navraag via gesprekjes levert enigszins
heid te verminderen werd bemoeilijkt door de beperkende
voor hen heel groot was. De campagne bestond uit een buiten
vitaal kwamen er meer aanvragen.
een beeld op. In toenemende mate worden positieve reacties
maatregelen die vooral fysiek contact belemmerden. Hierdoor
ontvangen op publicaties, bijvoorbeeld na het verschijnen van
kregen contacten via telefoon, videobellen en deurcontacten
versterking van sociale verbondenheid, bijvoorbeeld via buurt
de Zomerkrant in 2023. Ook de respons op de jaarlijkse ‘ik denk
een bijzondere meerwaarde. Belangrijke subsidiepartners die
contacten, buurtverenigingen, buurthuiskamers en lokale
aan jou’ uitzendingen zijn van groot belang voor bewustwording.
in coronatijd wisten vol te houden en positieve aandacht aan
campagne (posters, abri’s etc.) en online en offline-uitingen. De website ehbe.nl werd voortdurend bijgesteld. ▶ In het voorjaar 2022 namen de coronabeperkingen behoorlijk af. De campagne voor jongeren van 2021 werd herhaald,
50
sport- en recreatieve verenigingen, scholen, culturele - en levens
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
▶ Wijken en buurten kenden eigen vormen van ontmoeting en
ontmoetingsplekken zoals de buurthuizen. Ook te denken aan
eenzame inwoners gaven waren onder andere:
51
INHOUD
INHOUD
° ° °
Open Je Hart met 1.198 actieve leden in 2021. Hierbij kregen
Gehele periode 2019-2023
(maatschappelijke Diensttijd, waarin sociale activiteiten), DSB (stad
in hoeverre activiteiten op interactieve basis met inwoners
400 leden structureel telefonisch een luisterend oor aangeboden.
Ook in Den Haag was het erkennen en bespreekbaar maken van
tuinieren, onder andere Spinozahof waar buren elkaar ontmoeten).
mogelijk zijn, zoals buurtgesprekken en theater.
Vraag Elkaar realiseerde 1.113 vriendschapsmatches en verzorgde
eenzaamheid onder de doelgroep ouderen vrij makkelijk, temeer
2.169 contactmomenten.
omdat dit als een algemeen bekend verschijnsel is onder andere
Geleerde lessen 2019-2023
Er waren ruim 300 Lief en Leedstraatjes actief in Den Haag,
vanwege partnerverlies en een krimpend netwerk op oudere leef
Hierna volgt een opsomming van geleerde lessen die betekenis
waarbij gangmakers(vrijwilligers) een praatje aan de deur
tijd. Ook in coronatijd ging het allereerst over de eenzaamheid van
hebben voor de beleidsontwikkeling. Per actielijn wordt dit
Effectief en integraal ondersteunen van eenzame Hagenaars
maakten bij eenzame inwoners of een tasje-aan-de deur
kwetsbare ouderen. Het aanbod aan activiteiten om eenzaamheid
weergegeven.
▶ In 2019 lag het accent nog vaak op het aanbieden van leuke en
verzorgden.
te verlichten voor ouderen was er deels al in de jaren voorafgaand
▶ 2022, 2023 (na corona): Duurzame sociale relaties werden in 2022 vergemakkelijkt door terugtredende coronabeperkingen. Open Je
gezellige ontmoetingen, waarbij het vanaf 2020 steeds duidelijker
aan 2019. Te denken aan activiteiten als groepsmaaltijden en
Beter herkennen van eenzaamheid in de Haagse wijken
werd dat de focus van eenzaamheidsaanpak meer op betekenis
recreatieve, gezellige ontmoetingen in ouderen sociëteiten.
In de periode 2019-2023 heeft de kennis vanuit de GGD, Movisie en
vol en langdurig contact behoort te liggen om eenzaamheid
Hart bereikte 1.431 unieke deelnemers in 568 activiteiten, onder
andere kennis- en databronnen gezorgd voor de benodigde kennis.
te verminderen. Aanscherping van het begrip eenzaamheid is
andere met wandelingen en zomeractiviteiten. Ruim 400 deel
Echter, voor andere leeftijdscategorieën < 65 jaar verliep dit heel
Het blijven inzetten op kennis en nader benutten van deze kennis
onder meer in de subsidieregeling Samen Sociaal en Vitaal (SSV)
nemers kregen telefonische ondersteuning, veelal mantelzorgers.
anders. Inwoners van middelbare leeftijd namen in geringe mate deel
blijft van belang. Ook nieuwe vormen van kennisverwerving, zoals via
Vraag Elkaar had 3.118 unieke deelnemers verdeeld over
aan eenzaamheid activiteiten. Er was wel wat meer deelname aan
gesprekken met ervaringsdeskundigen hoort hierbij.
742 activiteiten, onder andere Geluktafels en Vraag Elkaar Cafés.
kleinere initiatieven, die vaak gericht waren op specifieke kenmerken
vooral via kennisinstituut Movisie. Door deze toe te passen,
Daarnaast waren er 2.237 contacten telefonisch/online. Stedelijk
zoals taal/nationaliteit, sport en ontspanningsactiviteiten. Voor
kwam er meer verdieping in gesubsidieerde activiteiten, zodat
werd vanuit de Stichting Lief en Leed voor het eerst in 2022
jongeren ontstond het aanbod aan eenzaamheid activiteiten wat
Advies: doorgaan met het opbouwen van kennis omtrent
het betekenisvol en langdurig contact voor eenzame inwoners
(sinds 2019) weer een ‘Liefste straat’-verkiezing gehouden.
minder snel, mede door de complexiteit en het dilemma voor
eenzaamheid. Dit behoort bij de reguliere beleidsactiviteiten.
dichterbij komt.
▶ Vanaf 2022 nam het aantal subsidiepartners dat bijdraagt
jongeren om hun eenzaamheidservaring wel of niet kenbaar te
aan de aanpak van eenzaamheid toe, mede vanwege de brede
maken. Er is dan ook een grote overlap en samenhang met mentale
Subsidieregeling Sociaal en Vitaal. Te noemen zijn onder meer
gezondheid, waardoor samenwerking met Jeugdbeleid nodig blijft.
▶ In theorie kan een interventie makkelijk uitvoerbaar en effectief lijken, echter we leerden van de subsidiepartners dat het in de
de Boodschappenbegeleidingsdienst, de Participatiekeuken als
Versterken van de aandacht van Hagenaars voor elkaar
uitvoeringspraktijk vaak lastiger en ingewikkelder is dan het lijkt.
Ondanks alle inspanningen, campagnes en vele communicatie
Dit hangt onder andere samen met de vele ontstaansoorzaken
grote partners, daarnaast ook Sarita, De Prikkel in verband met
In de periode 2019-2023 was er in wijken en buurten sprake van
activiteiten in de periode 2019-2023 blijft het nodig om de Haagse
van eenzaamheid (zie ook de persona’s in het actieplan), de mate
ondersteuning senioren met een migratieachtergrond.
vaste, doorlopende ondersteuning vanuit het welzijnswerk, waarbij
samenleving te stimuleren om aandacht te hebben voor eenzame
waarin eenzame inwoners ondersteuning zoeken én willen.
▶ Voor jongeren van 18-27/30 jaar, waren er bestaande initia
zorgprofessionals zoals sociaal werkers en community builders veel
inwoners. Gezien de vergrijzing, de toename van eenzaamheid bij
Daarnaast zijn er veel persoonlijke, culturele en lokale verschillen.
tieven zoals Maatschappelijke Diensttijd (waarin een appél op
hebben ingezet op het verminderen van eenzaamheid in individuele
jongvolwassenen en de verzakelijking/digitalisering van de maat
sociale vaardigheden), maar ook Haagse Helpers. Hierbij werd
contacten, in groepen maar ook door zelf de wijken in te trekken om
schappij kunnen we niet om het feit heen dat het echt nodig is dat
initiatieven voor ouderen in te zetten is vrij lastig te doorbreken.
samengewerkt met Jeugd Participatie. In februari 2022 werd een
inwoners te spreken, onder andere over gevoelens van eenzaamheid.
inwoners elkaar helpen bij eenzaamheid.
Accentverschuiving in beleid en subsidieregeling is wenselijk en
Jongerenstadslab georganiseerd om jongeren te laten vertellen
▶ De trend om via subsidieverlening vooral op eenzaamheids
nodig om meer jongvolwassenen en inwoners van middelbare
hoe zij denken over het thema eenzaamheid en welke behoeften
Op het gebied van integrale samenwerking waren er contacten met
leeftijd te ondersteunen via passende initiatieven. In toenemende
er leven onder jongeren. In oktober 2022 werd aansluitend
onder meer Ouderenbeleid (groepsmaaltijden), Sport (wandelingen
Advies: doorgaande bewustwording via communicatie-
mate leren we om meer organisaties voor inwoners met een
een Jongerenparty georganiseerd om onderling netwerken te
vanuit Diabetes Challenge en Open je hart gezamenlijk), Jeugd
activiteitenblijft nodig. Hierbij zo mogelijk te verkennen
migratieachtergrond aan te trekken, dit lukt op kleine schaal,
stimuleren in een feestelijke setting.
52
tot stand gekomen. ▶ Geleidelijk aan kwam er meer professionele kennis beschikbaar,
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
53
INHOUD
INHOUD
met name voor eenzame ouderen. Het bevragen van actieve organisaties en ervaringsdeskundigen blijft nodig. ▶ Eenzaamheid is een ingewikkeld vraagstuk op individueel niveau, waarbij de aanpak ‘langzaam en met kleine stapjes’ tot stand komt en kán leiden tot betekenisvol contact. Hetzelfde geldt voor groepsinterventies. Dit leren we uit de evaluaties van de Haagse eenzaamheidsinitiatieven, ook uit gesprekken met de wijk professionals en via kennisinstituut Movisie en uit academisch onderzoek.
Advies: Het voortdurend aanscherpen van de effectiviteit van interventies – op basis van formele kennis- blijft nodig, zodat eenzame Haagse inwoners die hulp willen de benodigde effectieve ondersteuning krijgen.
54
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028
55
Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Den Haag Vormgeving en productie Dienst Bedrijfsvoering December 2025
ACTIELIJN EENZAAMHEID | 2026-2028